Кіріспе
Фреда Жозефина Бейкер (; 3 маусым 1906 - 12 сәуір 1975), Жозефина Бейкер ретінде азаматтығы қабылданған, американдық француз бишісі, әншісі және актрисасы. Оның мансабы негізінен Еуропада, әсіресе Францияда дамыды. Ол 1927 жылы Марио Нальпас және Анри Этьевант режиссерлік еткен «Тропиктердің сиренасы» атты үнсіз фильмде басты рөлді ойнаған алғашқы қара нәсілді әйел болды. Мансабының басында Бейкер Париждегі Folies Bergère ревюлеріндегі ең танымал орындаушылардың бірі болды. Оның 1927 жылғы «Un vent de folie» ревюіндегі өнері қалада сенсация тудырды. Жасанды бананнан тігілген қысқа юбка және моншақтан жасалған әшекейден тұратын костюмі Джаз дәуірі мен «Қызыл жиырма жылдардың» символына айналды. Бейкер сол дәуірдің суретшілері мен зиялылары тарапынан жоғары бағаланды, олар оны «Қара Венера», «Қара інжу», «Бронза Венера» және «Креолдық құдай» деп атады. Миссури штатының Сент-Луис қаласында дүниеге келген ол 1937 жылы француз өнеркәсіпшісі Жан Лионға үйленгеннен кейін АҚШ азаматтығынан бас тартып, француз азаматы болды. Балаларын Францияда тәрбиеледі. Бейкер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз қарсыласының қозғалысына көмектесті. Бейкер: «Менің екі сүйікті нәрсем бар: туған елім және Париж», – деген еді. Бейкер АҚШ-тағы сегрегацияланған көрермендер алдында өнер көрсетуден бас тартқан және азаматтық құқықтар қозғалысына үлкен үлес қоскан. 1968 жылы Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін Коретта Скотт Кинг оған АҚШ-тағы қозғалыстың бейресми жетекшілігін ұсынды. Бірақ Бейкер балаларының қамын ойлап, бұл ұсыныстан бас тартты. 2021 жылдың 30 қарашасында ол Париждегі Пантеонға қойылды, Францияның ең жоғары наградаларының біріне ие болған алғашқы қара нәсілді әйел атанды. Оның мәйіті Монакодағы зиратта қалғандықтан, Пантеон криптісінің 13-ші қақпағына кенотаф орнатылды.
Freda Josephine Baker (; June 3, 1906 – April 12, 1975), naturalized as Joséphine Baker, was an American born French dancer, singer and actress. Her career was centered primarily in Europe, mostly in France. She was the first black woman to star in a major motion picture, the 1927 silent film Siren of the Tropics, directed by Mario Nalpas and Henri Étiévant. During her early career, Baker was among the most celebrated performers to headline the revues of the Folies Bergère in Paris. Her performance in its 1927 revue Un vent de folie caused a sensation in the city. Her costume, consisting only of a short skirt of artificial bananas and a beaded necklace, became an iconic image and a symbol both of the Jazz Age and the Roaring Twenties. Baker was celebrated by artists and intellectuals of the era, who variously dubbed her the "Black Venus", the "Black Pearl", the "Bronze Venus", and the "Creole Goddess". Born in St. Louis, Missouri, she renounced her U. S. citizenship and became a French national after her marriage to French industrialist Jean Lion in 1937. She raised her children in France. Baker aided the French Resistance during World War II. Baker sang: "I have two loves: my country and Paris." Baker, who refused to perform for segregated audiences in the United States, is noted for her contributions to the civil rights movement. In 1968, she was offered unofficial leadership in the movement in the United States by Coretta Scott King, following Martin Luther King Jr.'s assassination. After thinking it over, Baker declined the offer out of concern for the welfare of her children. On November 30, 2021, she was inducted into the Panthéon in Paris, the first black woman to receive one of the highest honors in France. As her resting place remains in Monaco Cemetery, a cenotaph was installed in vault 13 of the crypt in the Panthéon.
Ерте өмір
Джозефин Бейкер Миссури штатының Сент-Луис қаласында Фреда Джозефин Макдональд болып дүниеге келді. Бейкердің тегі белгісіз – оның анасы Кэрри 1886 жылы Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында Ричард және Эльвира Макдональдтармен асырап алынған. Олардың екеуі де африка және үнді тайпаларынан шыққан бұрынғы құлдар еді. 1993 жылы Жозефина Бейкердің асырап алған ұлы Жан Клод Бейкер «Жозефина: Аштық жүрек» атты өмірбаянын жариялады, ол Бейкердің өмірі мен мансабы туралы ондаған жылдар бойы жүргізілген терең зерттеулердің нәтижесі болды. Кітапта ол Бейкердің тууына байланысты жағдайларды егжей-тегжейлі талқылайды:
«Сент-Луис қаласының мұрағаттары сенуге қиын жағдайды көрсетеді. Онда (Бейкердің анасы) Кэрри Макдональдтың 1906 жылдың 3 мамырында (тек әйелдерге арналған) ауруханаға жүктілік диагнозымен түскені айтылады. Ол 17 маусымда шығарылды, ал оның сәбиі Фреда Дж. Макдональд екі апта бұрын дүниеге келген еді. Неге алты апта ауруханада? Әсіресе, сол кездегі қара нәсілді әйел үшін, оның баласын аналық көмекпен үйде босануы әдеттегі жағдай еді? Әкесі (туған куәлігінде) жай ғана «Эдв» деп көрсетілген. Мен Жозефинаның әкесі ақ нәсілді болған деп ойлаймын – Жозефина да солай ойлады, оның отбасы да солай ойлады. Сент-Луис тұрғындары (Бейкердің анасы) жүкті болған шағында неміс отбасында жұмыс істегенін айтады. Жозефина Бейкерге қатысты көптеген құпияларды аштым, бірақ оның өміріндегі ең ауыртпалы құпия – оның әкесінің кім екенін анықтау мүмкін болмады. Бұл құпия Кэрримен бірге көмезді, ол соңғы сәттерге дейін осы туралы әңгімелеуден бас тартты. Ол адамдарға Эдди Карсонды әке деп ойлауға рұқсат берді, ал Карсон да осы ойын қолдады, бірақ Жозефина жақсы білген. Оның анасы Артур Мартинге үйленді, ол «мейірімді, бірақ тұрақты жұмысы жоқ адам» еді, олармен бір ұл мен тағы екі қызы болды. Ол кір жуу арқылы күнкөрісін жасады, ал Жозефина сегіз жасында Сент-Луистегі ақ нәсілді отбасыларға үй шаруасынан жұмыс істеуге кірісті. Бір әйел оны қорлап, кішкентай қыз кірге тым көп сабын салғандықтан оның қолы күйді. 1917 жылы, 11 жасында, қорқып қалған Жозефина Макдональд Шығыс Сент-Луистегі нәсілдік зорлық-зомбылықтың куәсі болды. Бірнеше жыл өткен соң сөйлеген сөзінде ол көргендерін еске алды: «Мен әлі күнге дейін Миссисипидің батыс жағалауында тұрып, Шығыс Сент-Луиске қарап, қара нәсілділердің үйлерінің өртенгенінен туған жарықты көріп отырмын. Біз, балалар, қорқып, үрейленіп, бір-бірімізге тығылып, көпірден жүгіріп өткен қара нәсілді отбасылардың айқай-шуын естіп, тек қана киімдерімен ғана қашқандарын көрдік. Осы көрініспен мен де жүгіріп, жүгіріп, жүгіріп кеттім».
12 жасқа келгенде ол мектепті тастап кетті. 13 жасында Пайн көшесінің 3133-ші үйіндегі «Ескі шоферлер клубында» официант болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Сент-Луистің кедей аудандарында көшедегі бала ретінде өмір сүрді, картоннан жасалған баспаналарда ұйықтады, қоқыс контейнерлерінен тамақ іздеді, көше бұрыштарында би билеп күнкөрісін жасады. Ол «Ескі шоферлер клубында» Вилли Уэллспен танысты, ол 13 жасында үйленді, бірақ неке бір жылға жетпеді. Уэллстен ажырасқаннан кейін ол Джонс отбасылық тобы деп аталатын көшелік орындау тобымен жұмыс тапты. Жасөспірім шағында ол анасымен жақсы қарым-қатынаста болуға тырысты, ол оның ойын-сауықшы болуына қарсы болды және оны екінші күйеуі Уильям Говард Бейкерге қамқорлық жасамағаны үшін сөгіп, оны 1921 жылы 15 жасында үйлендірді. Ол көп ұзамай оның водевиль труппасы Нью-Йорк қаласындағы орынға орналасты. Олар 1925 жылы, оның мансаптық табысы басталған кезеңде ажырасты. Алайда ол өмірінің соңына дейін оның тегін жұмыс істеуге қолданды.
Ерте мансап
Бейкердің жергілікті шоу менеджерін аяусыз мазалауы оның Сент-Луис хорының вадевиль актісіне қабылдануына себеп болды. 13 жасында ол Нью-Йорк қаласына барып, Флоренс Миллс, Пол Робсон және Аделаида Холлға жалпы жұртшылықтың назарын аударуға көмектесті. "Шафл Алонг" спектаклінде Бейкер хордың соңғы қатарында биледі. Басқа бишілер оны қарандыққа қалдырады деп қорқып, ол өзінің орнын пайдаланып, өзінің биіне комедиялық элементтер қосты, бұл оны әріптестерінен ерекшелендірді. Бейкер "Шуффл Алонг" спектаклінде АҚШ-тың гастрольдік труппаларының бірімен бірге өнер көрді, бірақ есейгеннен кейін Бродвей қойылымына ауыстырылды, онда шоу 1923 жылы жабылғанға дейін бірнеше ай бойы жұмыс істеді. Содан кейін Бейкер 1924 жылдың 1 қыркүйегінде сахнаға шыққан "Шоколадты дэндилер" ревюіне шақырылды. Ол қайтадан хорға қосылды. Шоу 96 рет көрсетілді және 1925 жылдың қараша айында аяқталды.
Соғыстан бұрынғы Париж және атақ-даңққа қол жеткізу
Бейкер 1925 жылы Парижге кемемен сапар шекті және 2 қазанда «La Revue Nègre» театрында өнер көрсете бастады. Ол кезде ол 19 жаста болған. 1974 жылы «The Guardian» газетіне берген сұхбатында ол өзінің алғашқы үлкен табысын осы дамыған еуропалық қалада тапқанын айтты. «Жоқ, менің алғашқы жетістігім Бродвейде болған жоқ. Мен тек «Shuffle Along» және «Chocolate Dandies» қойылымдарында хордың құрамында болдым. Мен 1920-жылдары Францияда танымал болдым. Америкаға шыдай алмадым және Парижге көшіп келген алғашқы афроамерикандықтардың бірі болдым. Иә, Бриктоп та сол жерде болды. Біз екеуміз ғана болдық, және біз өте жақсы уақыт өткіздік. Әрине, барлық белгілі адамдар Брикиді білетін, сондай-ақ Бейкер ханымды да танысты». Парижде ол эротикалық билерімен және сахнада дерлік жалаңаш күйінде өнер көрсеткенімен бірден танымал болды. Еуропа бойынша сәтті гастрольдік сапардан кейін ол келісімшарын бұзып, 1926 жылы Францияға оралып, «Folies Bergère» театрында жұлдыз ретінде өнер көрсетті, осымен өзінің келесі қойылымдарының стандартын белгіледі. Автор онымен париждік барларда сағаттап сөйлесті. Пикассо оның тартымды сұлулығын суреттеді. Жан Кокто онымен дос болып, оның халықаралық деңгейде танылуына көмектесті. Югославияға саяхат еткен кезде Бейкерді «Граф» Джузеппе Пепито Абатино сүйреп апарды. Ол Бейкердің жай ғана менеджері емес, сонымен қатар жақынына да айналды. Екеуі үйлене алмады, себебі ол екінші күйеуі Уилли Бейкерден әлі ажырасқан жоқ. Осы кезеңде ол өзінің ең танымал әнін шығарды – «J'ai deux amours» (1931). Ән «Менің екі махаббатым бар, менің елім және Париж» деген сезімді білдіреді. 2007 жылы жарық көрген кітапта Тим Бергфелдер, Сью Харрис және Сара Стрит «1930-жылдары Бейкердің француз халық мәдениетіне сіңісуі оның осы әнмен байланысы арқылы аяқталды» деп мәлімдеді. Ол төрт фильмде ойнады, олар тек Еуропада ғана сәтті болды: үнсіз фильм «Тропиктердің серкесі» (1927), «Zouzou» (1934) және «Принцесса Там Там» (1935). 1940 жылы «Fausse Alerte» фильмінде түсті. Францияда танымал болғанына қарамастан, Бейкер Америкада осындай беделге ие болған жоқ. Оның 1936 жылы Бродвейдегі «Ziegfeld Follies» қойылымын қайта жаңғыртудағы өнері коммерциялық тұрғыдан сәтті болмады, ал кейіннен оны Джипси Роуз Ли ауыстырды. «Time» журналы оны «Парижден басқа жерде оның биі мен әнін орындау мүмкін болатын негр қызы» деп сипаттады, ал басқа сыншылар оның дауысы «Winter Garden Theatre-ды толтыру үшін» тым жұқа және «ергежейлі» екенін айтты. Олар француздық Crèvecœur le Grand қаласында үйленді, бұл тойды қала әкімі Жамми Шмидт басқарды. 1933 және 1937 жылдар аралығында Бейкер төрт рет «Тур де Франс» жарысының бастауында құрметті қонақ ретінде болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға шабуылға жауап ретінде Франция Германияға соғыс жариялаған кезде Бейкер Француз әскери барлау агенттігі Deuxième Bureau-ға «құрметті тілші» ретінде қабылданып алынды. Бейкер француз қарсы барлау қызметінің басшысы Жак Абтеймен бірге жұмыс істеді. Ол елшіліктерде, министрліктерде, түнгі клубтарда немістермен араласып, оларды әдемі сөздерімен баурап, құпия түрде ақпарат жинады. Оның кафе қоғамындағы танымал болуы оған жоғары лауазымды жапон шенеуніктерінен бастап, итальяндық және Виши бюрократтарына дейін хабардар адамдармен жақын қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді, ол естігенін Абтейге жеткізді. Ол итальян елшілігіндегі кештерге қатысып, күдік тудырмай ақпарат жинады. Немістер Францияға басып кірген кезде Бейкер Парижден шығып, Францияның оңтүстігіндегі Дордонь департаментіндегі үйіне, Шато-де-Миландеске кетті. Ол Шарль де Голль басқаратын еркін француз қозғалысына көмектесуге ниетті адамдарды қонаққа шақырып, оларға визалар берді. Бейкердің әртіс ретіндегі беделі оған Еуропаны аралап, Португалия сияқты бейтарап елдерге, сондай-ақ Оңтүстік Американың кейбір елдеріне баруға мүмкіндік берді. Ол Англияға әуежайлар, порттар және Францияның батысындағы неміс әскерлерінің шоғырлануы туралы ақпарат жіберді. Бейкердің ноталарына көрінбейтін сиямен жазылған хабарламалар жазылған. «Жаз Клеопатрасында» айтылғандай, «Ол елшіліктер мен министрліктерде жиналатын кездесулерде шеберлікпен өнер танытып, әрқашан осы қабілетін пайдаланып, адамдарды әсерге түсіріп, сонымен бірге маңызды ақпаратты есте сақтауға тырысты». 1952 жылы Бейкер 1 маусымда Лос-Анджелестегі Wrigley Field-те өткен танымал Cavalcade of Jazz концертіндегі сегізінші Cavalcade of Jazz-дың ханымы атанды, оны Леон Хеффлин аға басқарды. Сол күні Рой Браун және оның күшті жігіттері, Анна Мей Винберн және оның сүйіктілері, Тони Харпер, Луис Джордан, Джимми Уизерспун және Джерри Уоллес та өнер көрсетті. 1951 жылдың қазан айында «Сторк» клубында болған оқиға оның жоспарларын күйретіп жіберді. Бейкер клубтың қара нәсілді клиенттерді жақтырмау саясатын сынады, содан кейін бұрынғы одақтасы, бағанашы Уолтер Винчеллді оған қолдау көрсетпегені үшін сөкпек болды. Винчелл дереу жауап беріп, көпшілік алдында оны қатал сынап, коммунистік көзқарастармен айыптады (сол кезде бұл өте ауыр айып еді). Бұл оқиға Бейкердің жұмыс визасының тоқтатылуына әкеліп соқты, оны барлық келісімдерін бұзуға және Францияға оралуға мәжбүр етті. АҚШ билігі оған елге қайта оралуға он жылға жуық уақыт бермеді. Клуб ақыры оның талаптарын қабылдады. Оның әртүрлі аудиторияға талап етуі Лас-Вегас аймағындағы тікелей эфирдегі шоуларды біріктіруге көмектесті. Сол кезде клубта болған актриса Грейс Келли Бейкерге асығып келіп, оны жетектеп алып, барлық қонақтарымен бірге клубтан шығып кетіп, ешқашан қайта оралмайтынына ант берді (бірақ ол 1956 жылдың 3 қаңтарында Монако князі Рейньермен бірге оралды). Оқиғадан кейін екі әйел жақын досқа айналды. Бейкер банкротқа жақын болған кезде Келли (сол кезде княгиня) оған вилла мен қаржылық көмек ұсынды. («Сторк клубы» кітабын жазу кезінде автор және «Нью-Йорк Таймс» тілшісі Ральф Блюментал Бейкердің ұлдарының бірі Жан-Клод Бейкермен байланысқа түсті. Ол анасының ФБР-дегі ісін оқығанын және файлды таспалармен салыстырып, Stork Club оқиғасының шамадан тыс үлкейтілгенін ойлағанын айтты.) Бейкер сонымен қатар NAACP-пен де жұмыс істеді. Бейкер – ресми түрде сөз сөйлеген жалғыз әйел болды. Ол Легион құрмет медалімен безендірілген еркін француз формасын киіп, «Азаматтық құқықтар үшін қара әйелдер» ұйымын таныстырды. Роза Паркс және Дейзи Бейтс оның құрметіне ие болды, екеуі де қысқаша сөз сөйледі. Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін оның жесірі Корета Скотт Кинг Нидерландыдағы Бейкерге күйеуінің орнын Азаматтық құқық қозғалысының жетекшісі ретінде алмау туралы сұрады. Көп күндік ой-толғаныстан кейін Бейкер ұсыныстан бас тартты, өйткені оның балалары «анасынан айырылып қалу үшін тым жас» еді.
After King's assassination, his widow Coretta Scott King approached Baker in the Netherlands to ask if she would take her husband's place as leader of the Civil Rights Movement. After many days of thinking it over, Baker declined, saying her children were "too young to lose their mother."
Қарым-қатынастар
Бейкердің алғашқы некесі американдық Пульман портері Уилли Уэллспен, ол 13 жаста болған кезде болды. Бұл одақ өте бақытсыз болды деген хабар бар, және жұбайлар үйленгеннен кейін көп ұзамай ажырасты. 1921 жылы Уильям Говард Бейкермен тағы бір қысқа мерзімді некеге тұрды. Оның мансабы сол кезде осы тегімен дамып жатқандықтан, ажырасқаннан кейін де сол тегін сақтап қалды. Ақырында төрт рет еркектермен некеде болғанымен, Жан-Клод Бейкер Жозефинаның екіұрыста екенін және бірнеше әйелдермен қарым-қатынаста болғанын жазды. 1925 жылы ол бельгиялық жазушы Жорж Сименонмен некеден тыс қарым-қатынас бастады. 1929 жылы Оңтүстік Америкадан Францияға бағыт алған кемеде Бейкер швейцариялық француз сәулетшісі Ле Корбюзьемен (Шарльз Эдуард Жаннерет) махаббатқа берілді. 1937 жылы Бейкер француз Жан Льонға үйленді, бірақ олар 1940 жылы ажырасты. 1947 жылы француз композиторы және дирижері Джо Буйонға үйленді, олардың одағы 14 жылға созылды, содан кейін де ажырасып кетті. Кейін ол суретші Роберт Брейдимен біраз уақыт қарым-қатынаста болды, бірақ олар ешқашан үйленбеді. Бейкердің блюз әншісі Клара Смитпен, Ада "Бриктоп" Смитпен, француз жазушысы Колеттпен және Фрида Каломен сексуалдық қарым-қатынаста болғаны туралы әртүрлі болжамдар бар.
Балалар
Азаматтық құқық қозғалысына қатысқан кезінде Бейкер бала асырап ала бастады, ол жиі "Көкаламүр тайпасы" деп аталатын отбасын құрды. Бейкер "әртүрлі ұлттар мен діндердегі балалар әлі де бауырластар бола алатынын" дәлелдегісі келді. Ол жиі балаларды өзімен бірге алып жүретін, ал олар Шато де Миландесте болған кезде, ол туристерге экскурсиялар ұйымдастырып, қонақтар аумақты аралап, "Көкаламүр тайпасы" балаларының қаншалықты табиғи және бақытты екенін көретін. Оның меншігінде қонақүйлер, ферма, ойын-сауықтар болды, сондай-ақ балалар көрермендерге ән салып, би биледі. Ол кіретін және іс-шараларға қатысатын қонақтардан кіру ақысын алып отырды, оның ішінде балалардың ойын-сауығын тамашалау да бар. Ол олар үшін драмалық өмірбаяндар жасады, оларды нақты ниетпен таңдады: бір кезде ол еврей баласын асырап алуды қалап, жоспарлаған, бірақ француз баласына тоқтады. Ол Алжирден екі баланы алып, біреуін мұсылман, екіншісін католик ретінде тәрбиеледі, осылайша әлем үшін өзінің моделін одан әрі дамытты. Тайпа мүшесі Жан-Клод Бейкер: "Ол қуыршақ алғысы келді", - деді. Бейкер екі қыз, француз туған Марианна мен марокколық туған Стеллина, және 10 ұл тәрбиеледі: жапон туған Жанот (Теруя туған) және Акио, колумбиялық туған Луис, фин туған Яри (қазір Джарри), француз туған Жан Клод, Ноэль және Моиз, алжирлік туған Брахим (кейін Брайан), Кот-д'Ивуар туған Коффи және венесуэлалық туған Мара. Кейін Жозефина Бейкер тағы бір балаға, сондай-ақ Жан Клодқа заңды қамқоршы болды және оны Көкаламүр тайпасының ресми емес мүшесі деп санады. Біраз уақыт Бейкер өзінің төртінші күйеуі Джо Буйонмен бірге балаларымен және үлкен штатпен Францияның Дордонь аймағындағы шатода өмір сүрді. Буйон Бейкердің 1941 жылы өлі туған баласын дүниеге келгенін, бұл оқиға төтенше гистерэктомияға әкелгенін мәлімдеді. Бейкер Джарриді 15 жасында қаладан шығарып, асырап алған әкесі Джо Буйонмен бірге Аргентинада тұруға мәжбүр етті, оның гомосексуал екенін білгеннен кейін. Моиз 1999 жылы рактан қайтыс болды, ал Ноэль шизофрениямен ауырады және 2009 жылдан бері психиатриялық ауруханада жатыр. Көкаламүр тайпасының ресми емес мүшесі Жан Клод Бейкер 2015 жылы 71 жасында өмірге қол жұмсады.
Кейінгі жылдар және өлім
Кейінгі жылдары Бейкер католицизмге көшті. 1968 жылы Бейкер төленбеген қарыздар салдарынан шатосын жоғалтты; кейін Грейс ханшайым оған Монакоға жақын Рокбрун қаласында пәтер ұсынды. Бейкер 1968 жылы Париждегі «Олимпиада» сахнасына, 1973 жылы Белградта және Карнеги залында, Лондон Палладиомындағы Корольдік әртүрлілік қойылымында және 1974 жылы Париждегі «Гала ду Сирк» сахнасында қайта оралды. 1975 жылдың 8 сәуірінде Бейкер Париждегі «Бобино» театрында «Жозефин а Бобино 1975» атты ретроспективті қойылымда өнер танытты, ол шоу-бизнес саласындағы 50 жылдығын тойлады. Принц Рейньер, Грейс ханшайым және Жаклин Кеннеди Онассис қаржылаған қойылым зор мақтауға ие болды. Орындықтарға деген сұраныс соншалық болды, көрермендерді орналастыру үшін қосымша бүгілетін орындықтар қосылды. Ашылу кешіндегі көрермендер қатарында София Лорен, Мик Джаггер, Ширли Басси, Диана Росс және Лиза Миннелли болды. Төрт күннен кейін Бейкердің өнерін мақтаған газеттермен қоршалған күйде, бейбіт жатқан жері табылды. Ол миға қан құйылу салдарынан комада болған. Ол «Пити-Сальпетриер» ауруханасына жеткізілді, онда 1975 жылдың 12 сәуірінде 68 жасында қайтыс болды. Бейкердің қабірге қойылған жері «L'Église de la Madeleine» шіркеуінде өтті, онда 20 000-нан астам адам аза тұрды. Бейкердің қабірге қойылған жері үлкен шерудің бастауы болды. Монте-Карлодағы «Сент-Шарль» шіркеуінде отбасылық рәсімнен кейін Бейкер Монако зиратына жерленді. Бейкер масон болған.
Мұра
Париждің Монпарнас ауданындағы "Жозефина Бейкер алаңы" оның құрметіне аталған. Ол сондай-ақ Сент-Луис Даңқ залына және 1995 жылдың 29 наурызында Миссуридегі атақты тұлғалар залына енгізілген. Сент-Луистің Ченнинг даңғылы Жозефина Бейкер бульвары деп өзгертілді, ал Бейкердің балауыз мүсіні "The Griot Museum of Black History" мұражайында тұрақты түрде қойылған. 2015 жылы ол Чикагодағы "Legacy Walk" аллеясына енгізілді. "Piscine Joséphine Baker" – Париждегі Сена өзенінің жағасында орналасқан бассейн, ол оның құрметіне аталған. 2014 жылдың соңында "BBC Magazine" онлайн журналында жарияланған мақалада, RADA-дағы тарихи би оқытушысы Даррен Ройстон Бейкерді өз заманының Бейонсесі деп атап, ол Чарльстонды Ұлыбританияға әкелгенін айтты. Бейкердің екі ұлы, Жан Клод пен Жарри (Жари) бірлесіп бизнес құрып, Нью-Йорк қаласының 42-ші көшесіндегі Театр ауданында "Chez Josephine" мейрамханасын басқарды. Бұл мейрамхана Бейкердің өмірі мен шығармашылығына арналған. Дордоньдегі Сарлат қаласының жанындағы "Château des Milandes" сарайы Бейкердің үйі болған, онда ол он екі баласын өсірді. Сарай қазір көпшілікке ашық және оның сахналық киімдерін, соның ішінде әйгілі банан юбкасын (олардың бірнешеуі сақталған) көрсетеді. Сондай-ақ, отбасылық фотосуреттер мен құжаттар, сондай-ақ оның "Құрмет легионы" медалі де қойылған. Көптеген бөлмелер, балалары ұйықтаған жатын бөлмелер, үлкен ас үй және үлкен топтарды қабылдауға арналған қонақ бөлмесі де ашық. Ванна бөлмелері арт-деко стилінде жасалған, бірақ көптеген бөлмелер француз сарайының стилін сақтап қалған. Бейкер өмірінен кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң да әйгілі адамдарға ықпал етуін жалғастыруда. 2003 жылы "USA Today" газетіне берген сұхбатында Анджелина Жоли Бейкерді "асырап алған балалары арқылы құра бастаған көп ұлтты, көп нәсілді отбасы үшін үлгі" деп атады. Бейкердің 100 жылдық мерейтойына арналған 2006 жылы көпүрлі медиалық қойылым жазылып, көрсетілді. Келесі жылы "Имани Виндс" тобы Бейкерге шабыттанған "Josephine Baker: A Life of Le Jazz Hot!" өндірісінен ән жазды. Оның туғанына 110 жыл толуына орай "Vogue" журналы 1926 жылы танымал банан юбкасымен орындаған "жабайы биінің" ақ нәсілді ерлердің қиялын қалай "шебер түрлендіргенін" және "стиль мен өнер арқылы нәсіл және гендер туралы ұғымдарды түбірінен өзгерткенін" сипаттады, бұл өзгеріс бүгінгі күнге дейін сән мен музыкада, тіпті "Prada" мен Бейонседе де көрініс табады. Бейкердің туғанына 111 жыл толуына орай 2017 жылдың 3 маусымында Google оның өмірі мен жетістіктерін көрсететін анимациялық Google Doodle шығарды. 2018 жылдың 22 қарашасында Бейрут өнер кинофестивалінде Илана Навароның режиссерлігімен түсірілген "Жозефина Бейкер: Ояну тарихы" атты деректі фильмнің премьерасы өтті. Фильмде бұрын-соңды жарияланбаған, музыка мен баяндамасы бар сирек кездесетін архивтік кадрлар бар. 2019 жылдың тамызында Бейкер Сан-Францисконың Кастро ауданындағы "Rainbow Honor Walk" аллеясына енгізілді, бұл аллея өз саласында маңызды үлес қосқан ЛГБТҚ тұлғаларын құрметтейді. Берлиндегі мемлекеттік мұражайлар 2024 жылдың 26 қаңтарынан 28 сәуіріне дейін "Жозефина Бейкер: Қозғалыстағы икона" атты көрме ұйымдастырды. Көрмеде оның ойын-сауық карьерасынан бастап, азаматтық құқықтар қозғалысына қатысқанға дейінгі фотосуреттер, фильмдер мен суреттер көрсетілді. Көрмеге Бейкердің замандастарының туындылары да қойылды. Жозефина Бейкер 2024 жылдың наурыз айында шығарылған француздық 20 центтік еуро монеталарында бейнеленген.
Париждегі Пантеон
2021 жылдың мамыр айында жазушы Лоран Купферман Жозефин Бейкерді Париждегі Пантеонға қайта жерлеу немесе Пантеон құрметтеріне ие болу арқылы құрметтеуді сұрайтын онлайн петиция ұйымдастырды. Бұл оны Симона Вейль, Женевье де Голль Антониоз, Мари Кюри, Жермен Тиллион және Софи Бертелотпен бірге мазараға кіретін алтыншы әйелге айналдырмақ. 2021 жылдың тамызында Франция президенті Эммануэль Макрон Бейкердің қалдықтары 2021 жылдың қарашасында Пантеонға қайта жерленетінін мәлімдеді. Бірақ оның ұлы Клод Буйлон Бейкер Франс Пресс агенттігіне оның денесі Монакода қалады және Пантеонға тек тақта орнатылады деп хабарлады. Кейін Бейкердің өмір сүрген әртүрлі жерлерінен – Сент-Луис, Париж, Францияның оңтүстігі және Монакодан – алынған топырақ салынған символды табыт француз әуе және ғарыш күштерінің қосылуымен Париждегі шеруде көрсетілетіні, ал Пантеондағы рәсімде табыт жерленетіні туралы хабарланды. Салтанатты рәсім 2021 жылдың 30 қарашасы, сейсенбі күні өтті. Осылайша Бейкер Франция Республикасының «үлкендеріне» арналған зайырлы ғибадатханада құрметке ие болған алғашқы қара нәсілді әйел атанды. 1981 жылғы «Das Boot» фильмінде неміс су асты қайықшысы Бейкердің «Danse banane» биін еліктейді. 1991 жылы Бейкердің өмірбаяны «Жозефина Бейкердің оқиғасы» HBO телеарнасында көрсетілді. Линн Уитфилд Бейкер рөлін сомдап, «Эмми» сыйлығын «Мини-сериал немесе арнайы фильмдегі үздік басты рөл» номинациясы бойынша жеңіп алды – бұл номинацияда жеңіске жеткен алғашқы қара нәсілді актриса болды. 1997 жылғы анимациялық музыкалық фильм «Анастасия» да Бейкер өзінің гепардымен «Париж жүрегіңе кілтті ұстайды» музыкалық санында пайда болады. 2002 жылы Бейкерді Карин Плантадит «Фрида» биофильмінде бейнеледі. Бейкерге негізделген кейіпкер (ашық киіммен, әйгілі «банан юбкасын» киіп) 2003 жылғы «Белльвиллдің үштіктері» (Les Triplettes de Belleville) анимациялық фильмінің ашылу сахнасында көрінеді. Оның Кармен Де Лавальде және Джеффри Холдер – әйел-ерлі зайыпты бишілердің мансабына тигізген әсері мен көмегі 2005 жылғы Линда Аткинсон/Ник Дубтың «Carmen and Geoffrey» деректі фильмінде сирек кадрларда талқыланып, көрсетіледі. 2011 жылы Соня Ролланд Бейкерді «Париждегі түн ортасында» фильмінде сомдады. 2017 жылдың ақпан айында Тиффани Дэниелс Бейкерді «Timeless» телесериалының «The Lost Generation» эпизодында бейнеледі. 2020 жылдың мамырында Астрид Джонс Бейкерді «El ministerio del tiempo» телесериалының «La memoria del tiempo» (Уақыт естелігі) эпизодында ойнады. Бейкерді «Менмін», «Ловкрафт елі» HBO телесериалының жетінші эпизодында актриса Карра Паттерсон бейнелейді. Жозефина Бейкердің өміріне арналған биофильм 2022 жылдың қарашасында жарияланды. Оны француз режиссері Маймуна Дукуре түсіреді, ал француздық Studiocanal компаниясы өндіріске жауапты.
Сахна
1986 жылы Хелен Гелцер Бейкерді Майкл Уайлдтың кітабы, сөздері мен музыкасымен «Жозефина Бейкердің өмірі мен заманының музыкалық нұсқасы» атты концептуалды альбомында сомдады. Музыкалық жетекші Пол Магуайр болды. Альбом Бейкердің көп жылғы досы Джек Хокетт пен Premier Box Office компаниясымен бірлесіп жасалды. «Жозефина» мюзиклінің Вест-Эндтегі сахналық қойылымы 1989 жылдың 4 маусымында Fortune театрында өтті. Оны Иан Листон қойды, ал қаржыландыруды Джек Хокетт пен Premier Box Office бірлесіп жүзеге асырды. Өкінішке орай, Джек Хокетт 1988 жылы қойылымға дейін қайтыс болды. Хизер Гиллеспи Жозефина Бейкердің басты рөлін, ал Бейкердің күйеуі Пепитоны Роланд Александр ойнады. Пегги Фанго Бриктоп рөлінде болды. 2006 жылы Жером Савари Николь Рошельдің қатысуымен «Жозефинаны іздеу» мюзиклін қойды. Оқиға джаз тарихы мен Бейкердің мансабына арналған. Сондай-ақ 2006 жылы Дебора Кокс Флоридадағы Асоло театрында «Жозефина» мюзиклінде ойнады, режиссері және хореографы Джоуи МакКнили, кітабын Эллен Уэстон мен Марк Хэмптон жазды, музыкасын Стив Дорф, ал сөздерін Джон Беттис жазды. 2012 жылдың шілдесінде Шерил Говард Иан Стрейшердің режиссерлігімен, Говардтың өзі жазып орындаған «The Sensational Josephine Baker» спектаклін Нью-Йорктегі 42-ші көшедегі Театр қатарындағы Бекетт театрында көрсетті. 2013 жылдың шілдесінде Cush Jumbo-ның тұңғыш пьесасы «Жозефина және мен» Лондондағы Буш театрында премьераланды. Ол 2015 жылдың 27 ақпанынан 5 сәуіріне дейін Нью-Йорктегі The Public Theater's Joe's Pub-та қайта қойылды. 2016 жылдың маусымында Тимиша Харристің басты рөлде ойнаған «Жозефина» бурлеск кабарелік армандық пьесасы 2016 жылғы Сан-Диего Фринж фестивалінде дебют жасады. Кейіннен бұл қойылым Солтүстік Америкада көрсетілді және 2018 жылдың қаңтар-ақпанында Нью-Йорктегі SoHo Playhouse-да Бродвейден тыс шектеулі қойылымдар өтті. 2017 жылдың ақпан айының соңында драматург Винсент Викторияның «Жозефина Бейкердің соңғы түні» пьесасы Хьюстон, Техас қаласында ашылды, онда Эрика Янг «Өткен Жозефина», ал Жасмин Роланд «Қазіргі Жозефина» рөлінде ойнады. Актриса ДеКуина Мур 2019 жылдың 27 маусымынан 28 шілдесіне дейін Хьюстондағы The Ensemble Theatre-да «Жозефина кешкісі» атты Бейкердің өміріне арналған мюзиклде ойнады. 2021 жылдың қыркүйегінде Бат қаласындағы Корольдік театр, Оксфорд ойын үйі және Уэльс мыңжылдық орталығы бірлесіп Леона Аллен мен Джесси Бритонның сценарийімен «Жозефина» мюзиклінің Ұлыбритания бойынша гастрольдік қойылымын ұйымдастырды. Бұл қойылым Ұлыбританияны аралап, Джозефина Бейкер рөлінде Эбони Фирге ұсынылды. 2016 жылдан бері Орландо, Флоридадағы Dynamite Lunchbox Entertainment компаниясы Тимиша Харристің қатысуымен жасалған «Жозефина» бурлеск кабарелік армандық пьесасын Канада мен АҚШ-тың шетіндегі Фринж фестивальдеріне гастрольге шығарып келеді. Ол 2022 жылы Монреаль Фринж фестивалінде көрсетілді. 2022-2023 жылдардың маусымында «Жозефина, Музыкалық кабаре» Монреальдегі Сегал сахналық өнер орталығында қойылды.
Музыка
Италиялық бельгиялық франкофондық әнші-композитор Сальваторе Адамо Бейкерге "Noël Sur Les Milandes" (альбом Petit Bonheur – EMI 1970) әні арнады. Британдық Sailor тобы 1974 жылы шыққан, өздерімен аттас дебюттік альбомы Sailor-да Георг Каянус жазған "Josephine Baker" әнімен құрмет көрсетті, ол "Folies Bergère" сахнасында әлемді таң қалдырған". 1987 жылғы Premiata Forneria Marconi альбомының атау трегі Miss Baker американдық биші Джозефин Бейкердің құрметіне жазылған. Британдық әнші-күйші Ал Стюарт Джозефин Бейкер туралы ән жазды. Ол 1988 жылғы "Last Days of the Century" альбомында кездеседі. Бейонсе Ноулз Бейкерді әр түрлі жағдайларда бейнелеген. 2006 жылғы Fashion Rocks шоуында Ноулз "Dejá Vu" әнін Danse banane костюмінің жаңартылған нұсқасында орындады. Ноулздың "Naughty Girl" бейнеклипінде ол Бейкер сияқты үлкен шампан әйнегінде билеп тұрғанын көруге болады. I Am Yours: An Intimate Performance at Wynn Las Vegas концерттік бағдарламасында Бейонсе Бейкерді өнерiнiң бiр бөлiгiне әсер еткен тұлға ретiнде атады. 2010 жылы Кери Хилсон Бейкерді "Pretty Girl Rock" синглінде бейнеледі. 2022 жылдың қаңтарында Лаквита Митчелл Том Чипуллоның "Жозефина" операсында басты рөлді орындады (New Orleans Opera қойылымы).
Суретшілік шығармалар
1927 жылы Александр Кальдер Джозефин Бейкердің (III) сымнан жасалған мүсінін жасады, ол қазір Қазіргі заманғы өнер мұражайында қойылған. Жан де Боттонның Бейкердің жалаңаш портреті 1931 жылы Париждегі Salon d'Automne көрмесінде көрсетілген кезде "барлық назарды өзіне тартып" тұрды. 2021 жылы Парижде аукционда сатылғанда, картина суретші үшін әлемдік рекордты (179 200 евро) орнатты. Анри Матисс Бейкерден шабыдаланып, "La Négresse" (1952–1953) атты қабырғаға арналған қағаздан жасалған кескіндеме туындысын жасады. Хасан Муса Бейкерді 1994 жылы "Кімге банан керек?" атты суреттер сериясында бейнеледі. Duolingo француз тіліндегі подкастының 14-маусымы "Жозефина Бейкердің құпия өмірі" деп аталады. Маусымның соңғы бөлімі 2023 жылдың қараша айында жарық көрді.