Кіріспе

Бристл арнасындағы Бридгуотер шығанағы – Англияның Сомерсет графтығындағы Бридгуотерден солтүстікке қарай, Бристоль арнасында Паррет өзенінің сағасында және Паррет өзені жолының соңында орналасқан. Шығанақ оңтүстік-батыс ұшындағы Майнхедтен солтүстікке қарай Брин Даунға дейін созылады. Аймақ кең саздықтардан, тұзды батпақтардан, құмдықтардан және қиыршық тасты тізбектерден тұрады, олардың кейбіреулері өсімдіктермен жабылған. 1989 жылдан бері ол Ерекше ғылыми маңызы бар аумақ (SSSI) ретінде тағайындалған және Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жер болып саналады. Жергілікті Мұнай төгілуіне қарсы жоспарында жабайы табиғатқа қауіптер көрсетілген. Паррет, Брю және Уошфорд сияқты бірнеше өзендер шығанаққа құяды. Сомерсеттік төңіректерінен жасалған дренаждық арналар, соның ішінде Хантспилл өзені де шығанаққа құйылады. Саздықтар әртүрлі флора мен фаунаға орта береді. Олардың ішінде ұлттық деңгейде сирек кездесетін өсімдіктер, қоңыздар мен ұлулар бар. Бұл аймақ қыстауға келген су құстары мен жабайы құстар үшін ерекше маңызды, шамамен 190 түр тіркелген, оның ішінде еуразиялық шырша (Numenius phaeopus), қара құйрықты құс (Limosa limosa), дунлин (Calidris alpina) және жабайы үйрек (Anas penelope) бар. Жүз жылдар бойы шағын қайықтар, «флатнерлер» деп аталатын және бекітілген ағаш құрылымдармен балық аулау жүргізіліп келген. Бұл Англияда «саз құмырша балық аулау» үшін соңғы қолданылған орын болды. Жағалау бойында бірнеше шағын порстар бар. Шығанақтың төмен жатқан аймақтарында су тасқыны жиі болған, соның ішінде 1607 жылғы Бристоль арнасының су тасқыны және одан кейін, әсіресе Стьарт түбегі маңында көп рет қайталанып отыр. Осы қауіпке жауап ретінде Бернхэм-он-Си, Берроу және Көк Анкерден Лилсток жағалауына дейін бірнеше жерде теңіздік қабырғалар салынды. Кең саздықтар мен жоғары толқын деңгейі бірнеше адамның суға батуына себеп болды, ал құтқару қызметін қазір Бернхэм аймағының құтқару қайығы қамтамасыз етеді.

География

Бриджвотер шығанағы – Бристоль каналының оңтүстік жағындағы Сомерсет жағалауының бір бөлігін құрайды, Кванток тауларынан (оңтүстік-батыс ұшында) Брин Даунға (солтүстік ұшында) дейін созылады. Жағалау бойында Юралық Көк Лиас жартастарынан пайда болған толқынмен ойылған платформа орналасқан. Шығанаққа Паррет, Брю және Уошфорд сияқты бірнеше өзендер құяды, сондай-ақ адам жасаған Хантспил өзені де бар. Жағалау бойындағы маңызды нысандар мен елді мекендер (солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай): Брин, Берроу, Бёрнхэм-он-Си, Паррет өзенінің сағасы, Стиарт түбегі, Лилсток, Шығыс Квантокхед және Уочет. Берроудағы құмды төбелер мен Стиарттағы шоқ жотасы батыстан соққан желдің әсерінен пайда болған. Стогерси жағажайында б.з.д. 2500 жылға дейін, б.з.д. 6500 жылға дейін су астында қалған орманның қалдықтары табылды. Брин Даун – шығанақтың шығыс ұшын белгілейтін жартас. Карбон әктасынан тұрады, ол Мендип тауларының жалғасы болып табылады, ал одан әрі жалғасқан екі кішкентай арал – Степ Холм мен Флат Холм. Ол Ұлттық сенім қорына тиесілі, жануарлар дүниесіне, тарихына және археологиясына бай, сонымен қатар өзінің ерекше ғылыми маңызы бар. Оны тік жартастармен шектелген, ал теңізге қарай орналасқан бөлігінде 1865 жылы салынған және Екінші дүниежүзілік соғыста қайта жарақтандырылған Брин Даун бекінісі орналасқан. Темір дәуіріне жататын төбе, тарихи обалар, егістік жүйелері және пұтқа табыну орындарының іздері бар. Римдіктерге дейінгі дәуірде салынған ғибадатхана 4 ғасырдың ортасында рим-кельт стилінде қайта жаңартылып, 4 ғасырдың соңында шағын христиан ораториясымен алмастырылған. 1897 жылы Уэльстегі Лавернок нүктесінен Флат Холмға сымсыз хабар таратудан кейін Гульельмо Маркони өзінің жабдықтарын Брин Даунға көшіріп, сымсыз хабар тарату бойынша жаңа рекорд орнатты. Төмен су кезінде шығанақтың үлкен бөлігі кең сазды алаптарға айналады, себебі толқынның амплитудасы жоғары, бұл көрсеткіш бойынша тек Канаданың шығысындағы Фанди шығанағы ғана басым. Осыған байланысты, су астындағы сазды алаптар қауіпті, сондықтан авариялық қызметтер оларда жиі құтқару операцияларын жүргізеді. 2002 жылы Берроу маңында Лелайна Холл қаза болғаннан кейін жергіліктіқ қайырымдылық науқаны шведтік BBV6 құтқару су айлағын сатып алуға мүмкіндік берді. Су айлағы Бёрнхэм аймақтық құтқару кемесі (BARB) компаниясының басқаруында. Қорықтың батыс бөлігіндегі жағалаудың көп бөлігіне белгіленген жаяу жол арқылы қол жеткізуге болады, ал Оңтүстік-Батыс жағалау жолы шығанақтың батыс ұшындағы Майнхедтен басталады. Толқынның амплитудасы энергия өндіруге мүмкіндік береді, сондықтан шығанақтағы толқындық бөгет құрылысы туралы жоспарлар қарастырылып жатыр. Хинкли Пойнт – Бриджвотер шығанағына қарай Паррет өзенінің сағасынан 8 км батысқа қарай созылып жатқан мүйіс. Хинкли Пойнтте екі атом электр станциясы орналасқан: Хинкли Пойнт А (Magnox, қазір жабық) және Хинкли Пойнт B (AGR). Үшінші, екі бөліктен тұратын Еуропалық қысымды реактор (EPR) реакторы жоспарлануда, ол Хинкли Пойнт С болады. Адам жасаған теңіз қорғаныс құрылыстарына Бёрнхэм-он-Сидегі теңіздік қабырға және Брин Дауннан оңтүстікке қарай созылған бөлік кіреді. Сонымен қатар, қорғаныс функцияларын орындау және жабайы табиғатқа орта болу үшін басқарылатын құмды төбелер бар. Аталған Северн бөгеті кейбір учаскелерді құрғақ қалдыруы, ал басқаларын толығымен су астында қалдыруы мүмкін деген алаңдаушылықтар бар. Уочеттегі жағалау, Уошфорд өзенінің сағасында және Экзмур ұлттық паркінің шетінде орналасқан, жартасты, бірақ кішкентай порты бар. Уочет пен Блю Анкор арасындағы жартастар ақшыл, көкшіл-жасыл түсті, себебі онда түсті алабастр кездеседі. "Watchet" немесе "Watchet Blue" атауы 16 ғасырда осы түсті белгілеу үшін қолданылған. Шығыс Квантокхедте жергілікті әк пештеріне әк тас әкелетін және алабастр экспорттайтын кішкентай порт болған. Ол сонымен қатар контрабанда үшін де пайдаланылған деп есептеледі. Килвте 1924 жылы, жартастан мұнайға бай шифер табылғанда, салынған қызыл кірпіштен жасалған ретортаның қалдықтары бар. Жағажай Blue Anchor – Lilstock Coast SSSI (Арнайы ғылыми қызығушылықты сайт) бөлігі болып табылады. Бұл жағалаудың жартастары мұнайлы шиферлер мен көк, сары және қоңыр лиас қабаттарымен қапталған, олардың ішінде қазбалар кездеседі. 1924 жылы Форбс Лесли оларды пайдалану үшін Shaline Company компаниясын құрды. Бұл реторта үйі шикізатты мұнайға айналдыру үшін салынған алғашқы құрылым деп саналады, бірақ компания жеткілікті капитал жинауға қабілетсіз болды, сондықтан қазіргі таңда күткен Сомерсет мұнай өркендеуінің жалғыз қалдығы осы ғимарат.

Балық аулау

Бұғаздың су аралық сазды жазықтары балық аулау үшін ұзақ тарихқа ие, Стерт Флатстағы құрылыстар дендрохронологиялық талдау бойынша 932 және 966 жылдар аралығында салынған. Ауланған балықтар: жіңішке ерінді лақ, камбала, акула, сип, шағала, ұсақ креветка, қара креветка, теңіз басы және тілбалық. Watchet қайық мұражайы бұғазда балық аулау үшін қолданылған ерекше жергілікті жазық қайықтарды және олармен байланысты артефакттарды көрсетеді.

Экология

Судың төмендеу кезінде саздықтардың кең аумақтары (Стирт және Берроу жазықтары) ашылады, бұл су құстары үшін маңызды тамақтану және қыстау орындарын қамтамасыз етеді. Жағалаудағы арналар мен тоғандарда омыртқасыз жануарлар фаунасы, оның ішінде алты ұлттық деңгейде сирек кездесетін және он сегіз ұлттық деңгейде аз қорланған түрлер табылады. Жабайы табиғатқа қатысты кейбір тәуекелдер жергілікті Мұнай төгілуіне қатысты жоспарда көрсетілген. Бұл сонымен қатар Табиғатты сақтауды бағалаудың 1* санатындағы нысан, яғни ол Дерек Ратклифтің Ұлыбританиядағы табиғатты сақтаудың ең маңызды орындарын тізімдеген кітабына енген. Spartina, әдетте, шығанақта басқа жерлерге қарағанда қысқа болады, себебі жоғары толқындар мен судың лайлы болуына байланысты, шамамен жетіп, басқа жерлердегіден өзгеше. Жоғары жатқан жерлерде жалпы тұзды шөп (Puccinellia maritima) және теңіз жұлдызы (Aster tripolium) кездеседі. Мал жайылымсыз жерлерде қарапайым қамыс (Phragmites australis) теңіз жұлдызының үстінде аймақ құрайды. Жоғарғы батпақты мал жайылымында қызыл феску (Festuca rubra) және жайылатын бейішкіш (Agrostis stolonifera) табады. Теңізден ең алыс орналасқан батпақ аймағында теңіз жусаны (Agropyron pungens) және теңіз құбырлы шөп (Scirpus maritimus) өседі. Бриджвотер шығанағының жанында өсетін кейбір шүберектер, бастапқыда сегіз тілді шүберек (Orobanche artemisiae campestriae) деп есептелген, енді бұл түр емес, бірақ ағаш шүберегінің (Orobanche hederae) әдеттен тыс үлгілері болып саналады. Оңтүстік беткейлердегі басқа өсімдіктерге Сомерсет шашы бар шөп, жабайы биязы жапырақ, жылқы шүберегі және құстар аяғы бар үш жапырақ кіреді. Қыстың басында жабайы үйрек Agrostis stolonifera және Festuca rubra-ға қарағанда Puccinellia maritima-ны артық көреді. Авосеттер соңғы жылдары аймаққа күзгі және қысқы тұрақты қонақтар болып келді, Паррет өзенінің төменгі ағысын ұнатады. Брен Даунында көрінетін құстарға саяхатшы сұңқар, батыс қарға, қызылқұйрық, жағалы және ақ көгершін, қарапайым ақбас, линет, тасшатыр, дуннок және тасқұс жатады. Сондай-ақ, бірнеше түрлі көбелектер бар, оның ішінде тас көк, қара жасыл қырыққанат, алап қоңыр, мармарлы ақ, кішкентай шұңқыр және қарапайым көк.