Кіріспе

Американдық бильярдшы, өзінен бұрынғы ойдан шығарылған бильярдшы, соның есімімен Уандерон өзін Миннесота Фэтс деп атады. Рудольф Вальтер Уандерон (шын есімі Рудольф Вальтер Уандерон-мүкір; 19 қаңтар 1913 – 15 қаңтар 1996), көбінесе Миннесота Фэтс деп танылатын, американдық кәсіби бильярдшы. Ол «Фэтс» атымен ешқашан ірі бильярд турнирін жеңгенімен, бір кезде АҚШ-тағы ең танымал бильярдшы болды – тек ойыншы ғана емес, сонымен қатар ойын-сауық шебері ретінде де. 1984 жылы Уандерон Америка Бильярд Конгресінің Даңқ залына бильярдты ондаған жылдар бойы насихаттағаны үшін енгізілді. Уандерон Нью-Йоркте жас кезінде ойнай бастады. Жасөспірім шағында ол ақша табу үшін бильярд ойнап саяхаттайтын. Кейін, отыз жасқа жеткен соң, ол Иллинойс штатының Ду Куоин қаласына көшіп, онда бірінші әйелі Эвелинмен танысып, үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Вирджиния штатының Норфолк қаласында әскерилерді алдап ақша табатын. Соғыс аяқталғаннан кейін Уандерон Иллинойсқа оралып, жартылай зейнеткерлікке шықты. Бильярдшы ретінде кейде «Нью-Йорк Фэтс» деп аталған Уандерон 1961 жылғы «Хастлер» фильміндегі осы аттас кейіпкерден «Миннесота Фэтс» есімін қабылдады, ал кейіпкерді Джеки Глисон сомдаған, оның өзіне негізделгенін мәлімдеді. Үш бауырдың бірі (екі қарындасы болған), Рудольф кіші 1913 жылы дүниеге келген, бірақ кейде тіпті 1900 жылы туғанын айтатын. Достары мен отбасы арасында «Руди» деп танылатын Уандерон мектепті сегізінші сыныпта тастады. 1930 жылдардың ортасында, Ұлы депрессия кезінде Уандерон досының меншігіндегі бильярд залының басқарушысы болды. Ол «Трипл Смарт Фэтс», «Нью-Йорк Фэтс», «Бродвей Фэтс» және «Чикаго Фэтс» сияқты тағы да басқа лақап аттарға ие болды, соның ішінде сол кездегі беймәлім Лютер «Уимпи» Ласситер сияқты басқа да алаяқтардың назарын өзіне тартты. 1941 жылы Уандерон мен досы Джимми Кастрас Иллинойстың оңтүстігіне – теледидардағы турнирлік ойындарға жол ашатын ірі орталыққа келді және Иллинойс штатының Дю Куоин қаласында қоныстанды, онда ол алаяқтықпен айналысуын жалғастырды. Біраз уақыттан соң ол Эвелин Инес Граффпен танысып, екі айдан соң, 1941 жылдың 7 мамырында үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл іс-әрекет тез арада тоқтап, Уандерон мен оның әйелі Кіші Египетке, Иллинойсқа оралды. 1950 жылдары Уандерон жартылай зейнеткерлікке шығып, Нью-Йоркке тек қана сапарлар жасады.

"Миннесотаның майлары"

1961 жылы Уолтер Тевистің «Хастлер» романының киноверсиясы шықты. Фильм «Fast Eddie» Felson атты бильярд шеберінің және Америкадағы ең мықты бильярдшы «Minnesota Fats»-ты жеңуге жасаған тырабын көрсетеді. Әлем чемпионы Уилли Москони фильмнің техникалық консультанты және каскадерлік трюктер орындаушысы болды. Вандерон дер кезінде «Нью-Йорк Тоңпайы» деген лақап атын тастап, «Миннесота Тоңпайы» деген атты қабылдады және кейіпкердің өзінен жасалғаны туралы әңгіме таратуға кірісті. Тевис өмірінің соңына дейін мұны жоққа шығарды. Дерек Кирунчик Тевистің түпнұсқа қолжазбасын зерттеп, Тевис кейіпкердің лақап атын «Нью-Йорк»-тен «Миннесота»-ға өзгерткенін тапты, бұл Фэтстің кейіпкерге шабыттанғаны туралы айтқанына куәлік етеді. Вандеронның «Миннесота Тоңпайы» ретінде танылуы оған бильярд үстелдерін шығаратын Rozel Industries компаниясында атқарушы вице-президент болып жұмысқа орналасуға мүмкіндік берді, ол көрсету матчтарында ойнап, демонстрациялар өткізді. Rozel 1965 жылы Фэтстің алғашқы кітабын жариялады: «Миннесота «Тоңпайының» бильярд кітабы». 1965 жылдың 17 қаңтарында ол «What's My Line?» телешоуына қатысып, қазылар алқасын қызықтырып, жауабын таба алмады. 1966 жылы ол Sports Illustrated журналының тілшісі Том Фокспен бірлесіп «Банктік доп және басқа да ұлы қарақшылықтар» атты автобиографиясын жазды. Оның алғашқы телешоуы «Minnesota Fats Hustles the Pros» 1967 жылы көрсетілді, онда «Тоңпай» басқа кәсіби ойыншылармен ойнады. 1967 жылы ол «Миннесота Тоңпайы бильярдта» атты оқулықты шығарды, ол 1976 жылға дейін көптеп басылып, кейін 1993 жылы қатты мұқабамен қайта басылды және бүгінгі күнге дейін қолжетімді. Келесі жылы, 1968 жылдың 24 қаңтарында Фэтс Джоуи Бишоп Шоуына қонақ шақырды. 1970 жылы «Celebrity Billiards with Minnesota Fats» телешоу сериясында Сид Цезар сияқты танымал адамдармен ойнады. 1970 жылдың желтоқсанында Луизиана штатының Батон-Руж қаласында түсірілген «Ойыншы» атты көркем фильмде Фэтс өзін «Миннесота Тоңпайы» рөлінде сомдады және жарнамалық плакатта маңызды орын алды. Сценарийін Томас ДеМартини жазып, режиссерлік етті, сонымен қатар бильярд шебері Джек Колавита да түсті және 1971 жылы International Cinema компаниясымен шектеулі таралымда көрсетілді. Сол жылы Фэтс Джонни Карсонның «Tonight Show» шоуына (1971 жылдың 21 қыркүйегі) қонақ шақырды, онда ол Карсонды 1 АҚШ долларына жеңіп алды. «Тоңпай» ретінде танылуы Фэтске тиімді түрде ойын көрсетуді қиындатты, сондықтан ол табыс табу үшін көрсету матчтарына көбірек сүйенді.

Вилли Москонимен бәсекелестік

Фатс әлем чемпионы Москонимен бильярдты қалай насихаттау керектігі туралы тартыс тудыруды ұнатты – ойынды құмар ойын (Фатс) немесе мәдениетті әуесқойлық және өнер формасы (Москони) ретінде ұсыну. Москонидің әйелі Флора бәсекелестік туралы былай деді: «Менің күйеуім Миннесота Фатсты жек көретін, өйткені ол [Вандероун] ойынның имиджін жақсартудың орнына үнемі бұзады деп ойлады». Фатс мақтанышпен былай айтты: «Мен кейбір лайықты қарсыластарға ойындарды «сыйлаған» шығармын, бірақ «Вилли Мескони» деп жаза білгеннен бері нақты ақшаға ешқандай ойынды ұтпадым». Екеуі 1978 жылдың 14 ақпанында, Әуежай күні ABC телеарнасының «Wide World of Sports» бағдарламасында теледидарда кездесті. Шамамен 11 миллион көрерменмен бұл ойын сол жылы бағдарламаның ең жоғары рейтингті екінші бөлімі болды, тек Мұхаммед Али мен Леон Спинкстің реваншынан кейін ғана. Ойын Нью-Йорктегі Уолдорф Астория қонақүйінде өтті және Говард Коселл жариялады. Фатс ойында жеңіліп қалса да, әзілдерімен және сөйлеу өнерімен көрермендердің жүрегін жеңіп алды. Ал Москони салқынқанды деп есептелді. «Фатс» келесі жылдары Москониге бірнеше рет жеңіліске ұшырады. Дегенмен, 1984 жылдың қазан айында ұлттық деңгейде көрсетілген Resorts International Shoot Out турнирінде – Фатстың соңғы есімді теледидардағы көрсетілімінде – ол бәсекелесіне қарсы күшін көрсетті. Іс-шара төрт ойыншы арасындағы трик-шоттар сайысымен басталды: Фатс, Москони, Стив Мизерак және Аллен Хопкинс. Содан кейін Хопкинс пен Фатс Москони мен Мизеракқа қарсы жеті және тоғыз шармен жұптық ойын ойнады. Фатс пен Москони ақырында жеті шармен жеке ойын ойнады; Фатс жеңіске жетті. Көрме барысында тыныш және сыпайы Москони Фатстың әзіл-қалжыңдарын тыңдамас үшін құлаққап тақты; бірақ бұл Фатстың жанкүйерлері үшін шоу жасауына кедері келтірмеді. Сұхбат беру кезінде Фатс Москониді жеңу стратегиясы туралы сұраққа «Мен 7-ші шарды бастапқыда соғып, ойынды аяқтап, содан кейін Виллиді таспада көтеріп шығуға көмектесемін» деп ойладым деп жауап берді.

Кейінгі өмірі

Американың бильярд конгресі 1984 жылы бильярд ойынын танымал етуге қосқан үлесі үшін «Құрметті қызметі» номинациясымен Фатсты өзінің Даңқ залына енгізді. 1984 жылы Фатс әйелі Эвелиннен ажырасып, оны тастап кетті; олар бір жылдан кейін ресми түрде ажырасты. 1985 жылы Фатс Теннесси штатының Нэшвилл қаласының орталық бөлігіндегі «Эрмитаж» қонақ үйіне көшіп, бірнеше жыл тұрды. 1992 жылы тізесіне жасалған операция кезінде ол ауыр жүрек шабуылынан аман қалды. 1993 жылы ол екінші әйелі Тереза Талли Беллмен танысып, үйленді. Фатс Беллдің Нэшвиллдегі үйінде 1996 жылдың 15 қаңтарында, 83 жасқа толуға төрт күн қалғанда қайтыс болды. Бірақ, «Нью-Йорк Таймс» сияқты кейбір дереккөздер оның қайтыс болған күнін 18 қаңтар деп қате көрсеткен. Дегенмен, мұндай қарым-қатынасты растайтын жарияланған мәліметтер жоқ. Джеймс пен Фатс 1987 жылы бір рет кездескен. Джеймс өзінің «Тірі қалу үшін күрес» атты автобиографиясында олардың кездесуін баяндап, Фатс өзінің әкелігін нақтыламағанын не жоққа шығармағанын жазды. Джеймстің сөзіне қарағанда, ол оған сол кездегі өмірінің егжей-тегжейін жақсы есіне алмағанын, сондықтан ол әкесі болу мүмкіндігін анық білмейтінін айтқан.

Жеке тұлға

Фатс өркөкірек, өзін-өзі жоғарылатуға құмар, мақтаншақ, жылдам сөйлеу және әзіл-қалжыңмен танымал болды. Атақты мақтанушы Мұхаммед Али тіпті оны мақтануда өзінен де жақсы деп мойындады. Ол Вилли Москониді көп рет жеңгенін туралы жалған мәлімдеме жасады, соның салдарынан Москони оған арнау туралы сотқа шағым түсірді, бірақ бұл шағым көп нәтиже бермеді. Дайердің сөзінше, Фатс білмейтін тақырыптар немесе өзі туралы әңгімелерді тоқтатусыз айтумен танымал болды. Фатс ойынды насихаттау үшін барлық жерге баруға дайын болды және көрермендерге ұнайтын адам еді. Фатс өмірі бойында түрлі лимузиндерге ие болды. Бірде ол түрлі түсті Линкольн лимузинімен елді аралап, оның ұзын лақап атын лимузиннің бүйір панельдеріне мөлдір бояумен жазды. Күн сәулесінің шағылысымен бояу түсі өзгеріп тұратын: "Миннесота Фатс, Бильярдтың патшасы". Оның 1980 жылғы Cadillac Fleetwood лимузині кейін Нэшвилл автомузейінде болды, бірақ музей жабылғанға дейін. Фатс шапшаң әзілдерімен танымал болды. Оны бильярдтың "тажы жоқ патшасы" деп атағанда, ол турнирлерге белсенді қатыспағанын (өйткені ол жұмысымен тым айналысқан) еске салып, былай деді: "Патшаны әмиянының мөлшерімен және сарайымен бағалайсың. Ал тажын дәретханада қалдыра бер".