Кіріспе

Канадалық карикатурист, Cerebus комиксінің авторы Дейв Сим (17 мамыр 1956 жылы туған) – канадалық карикатурист және баспагер, Cerebus комиксімен, көркемдік тәжірибелерімен, өзін-өзі басып шығаруды қолдауымен және авторлардың құқықтарын қорғауымен, сондай-ақ даулы саяси және философиялық көзқарастарымен танымал. Сим 1977 жылдың желтоқсанында жарық көрген Cerebus комиксі арқылы танылды. Бастапқыда ол бұл комиксті Конан Варвар және басқа да қиял-ғайып комикстерін пародизациялау мақсатымен жасаған, бірақ екі жылдан кейін оны 300 нөмірге дейін созылатын, романдарға бөлінетін жеке туынды деп санады. 2004 жылдың наурыз айында 6000 беттен тұратын жұмысы аяқталған кезде Сим саясат, феминизм және гендер тақырыптарына бет бұрды, ал әңгімелеу және сурет салу өнерінде прогрессивті түрде жетілдіріліп, тәжірибелік сипатқа ие болды. Сим кейін Cerebus Archives жұмыстарында еңбек етті, сондай-ақ фотореалистік комикстер тарихын зерттейтін Glamourpuss және Холокост тақырыбындағы Judenhass комикс кітаптарын жариялады. 1977 жылы Сим болашақ әйелі Дени Лубертпен бірге Aardvark Vanaheim кішкентай баспасын құрды. 1980 жылдардың ортасында жұбайлар ажырасқаннан кейін басылымдардың көп бөлігі Луберттің Renegade Press баспасына көшті. Кейіннен баспа компаниясы Симнің шығармашылық серіктесі Герхардқа тиесілі болды, ол 2007 жылы серіктестікті тоқтатып, компаниядағы үлесін Симге сатты. Сим 1988 жылы «Шығармашылардың құқықтары туралы билль» жасалуына көмектесті. Ол авторлық құқықтың шектеушілігін сынады және өлімінен кейін өзінің барлық туындыларын жалпыға қолжетімді етуге шаралар қабылдады. Сим өзінің Judenhass атты туындысын бұған дейін-ақ жалпыға қолжетімді етуге рұхсат берген.

Ерте өмір

Сим 1956 жылғы 17 мамырда дүниеге келген. Оның әкесі Budd Automotive зауытында шебер және еңбек келіссөздерін жүргізуші болып жұмыс істеді. Сим сегіз жасында комикстерге қызығушылық танытты. Берни Райтсонның "Жаман уақыттар" (1971) комиксі оны сурет салуға толыққандай берілуге шабыттандырды. Сим Mad журналынан, әсіресе Харви Курцман мен Уолли Вудтың "Супердупермен" пародияссынан, сондай-ақ андеграунд суретші Джек Джексонның Конан пародияссынан да шабыт алды. Ол жасөспірім кезінде комикстер жазып, сурет салып, фанзинге материалдарын жіберіп тұрды. Оның алғашқы жарияланған жұмысы Rocket's Blast Comicollector комикс фанзиніндегі бірнеше мақала болды. Ол суреттерін де жіберген, бірақ олар қабылданбаса да, Сим редактор Гейб Кинтанилламен байланыс орнатып, материалдарын жіберуді жалғастыруға ынталанды. Now & Then Books иесі Гарри Кремер оған Now & Then Times атты бюллетень шығаруға рұқсат берді. Бірінші саны 1972 жылдың жазында жарық көрді. Сим 1973 жылы тағы бір сан шығарды, бірақ ол уақытын Джон Балдждың Comic Art News and Reviews комикс фанзиніне жұмсады. CANAR үшін ол Барри Виндзор Смит сияқты тұлғалармен сұхбаттасты. Чарльз Шульцтің "Peanuts" және Онтарионың солтүстігіндегі Highway Bookshop баспасынан шыққан "Солтүстіктің дәретханалары" атты кішкентай карикатуралар жинағынан шабыттанған Сим 1975 және 1976 жылдары "Суырлар" атты комикс жолағын жасады. Highway Bookshop бұл жолақты 1976 жылы кітап түрінде басып шығарды. Баспахана жабылып қалғандықтан екінші кітап жарық көрмеді. Содан кейін Сим синдикациямен айналысып, "Суырлар" комиксін Kitchener Waterloo Record газетіне ұсынды. Дей комикс жолағын бояп, бір жылдық материалды үш күнде дайындады. Сим сондай-ақ Phantacea және Star*Reach сияқты антологияларда жарияланған әңгімелердің авторы және суретшісі болды. "Суырлар" Star*Reach комиксінің серігі – сөйлейтін жануарлар комиксі Quack!-та жарық көрді. Осы кезеңде Симнің туындылары Charlton Comics және Warren Publishing баспаларында жарияланды. 1976 жылы Сим комикстерден басқа алғашқы және жалғыз жұмысын тапты: Now & Then Books дүкеніндегі қызметкер. Ол сондай-ақ Gauntlet Comics үшін "Али Баба" #1 комиксінің бір бөлімін жазып, суреттеді.

Серебус

1977 жылдың желтоқсан айында Сим «Cerebus» комиксін шығара бастады, ол бастапқыда екі айда бір рет жарық көретін, қара-ақ түстік серия болатын. Ол «Конан варвар» мен «Ховард қаздың» пародиалық үйлесімі ретінде басталды. Бірте-бірте Сим баяндау стилін бірнеше санынан тұратын сюжеттік аркаларға ауыстырды. Көп ұзамай ол 25 санынан басталатын «Жоғары қоғам» сюжетімен басталатын, ұзақ, әлдеқайда күрделі «романдарға» көшті. Осы уақытқа дейін маңызды болған сериядағы қылыш пен сиқыр элементтері Сим саясатқа көбірек назар аударғандықтан азайтылды. «Cerebus» Симнің «Aardvark Vanaheim» компаниясы арқылы шығарылды, оны оның әйелі Дени Луберт басқарды. Олар 1976 жылы танысып, 1979 жылы үйленді, ал бес жылға жуық уақыттан кейін ажырасты. 1979 жылы, ол үлкен дозада ЛСД қабылдаған кезде Сим шизофренияға ұқсас белгілермен ауруханаға жатқызылды. «Арнольд Ишурий», Конан мен Кішкентай Немоның екі беттік пародиасы 1982 жылдың ақпан айында «Epic Illustrated» журналында жарияланды. 65-шы санынан бастап (1984 жылдың тамызында) Сим барлық фондық суреттерді суретші Герхардпен бірлесе жасады, ал Сим өзі серияны жазуын жалғастырды, алдыңғы пландағы кейіпкерлерді салған. Герхард пен Сим «Cerebus» сериясы 2004 жылдың наурыз айында 300-ші санымен аяқталғанға дейін бірлесіп жұмыс істеді. 1999 жылы Сан-Диегодағы Comic Con-да өткен панельдік талқылау кезінде «The Comics Journal» журналының редакторы Симді Гари Гроттың «соңғы он жылда және одан да ұзақ уақыт бойы комикс өнері мен индустриясының атын жамандайтын ең лайықты қылмыскерлерді анықтауға арналған Нюрнберг стиліндегі сот» деп сипаттаған жағдайда айыптады. Грот 1992 жылы Симнің «Diamond Comic Distributors» компаниясына сөйлеген сөзіне наразылық білдірді, ол сол кезде АҚШ-тың көптеген ірі комикс баспаларының эксклюзивті дистрибьюторы болды. Сөйлеген сөзінде Сим сол кездегі спекулянттық жағдайды ашық түрде қолдады, бұл Гроттың пікірінше капитализм мен ашкөздіктің ең жаман жақтарын көрсетеді. Сим тұрақты айлық кестеге қарамастан, кейде өндіріс жылдамдатылуын қажет етсе де, «Cerebus» сериясын 2004 жылдың наурыз айында жоспар бойынша аяқтады. Серия даму барысында көркемдік тәжірибелерге бейімділігімен ерекшеленді. Сим «Cerebus» сериясының толық жинағын 6000 беттік роман деп атады, бұл пікірді бірнеше ғалым жазушылар мен комикс тарихшылары қолдайды. Ол Герхардтың «Aardvark Vanaheim» компаниясындағы үлесін сатып алды және оның өлімінен кейін «Cerebus» авторлық құқығының қоғамдық доменге өтуіне жағдай жасады.

Cerebus-тан кейінгі жұмыстар

2006 жылдан бастап Сим канадалық актриса Сиу Таның өмірінен онлайн-комикс түрінде жариялай бастады. 2007 жылдың соңында Сим екі жобаны жариялады. Біріншіден, ол бастапқыда "Құпия жоба бірінші" деп атаған, ол Judenhass (неміс тілінде "жұдаларды жек көру"), 56 беттік "Холокост туралы жеке ойлар" 2008 жылы 28 мамырда жарық көрді. Екіншісі – glamourpuss, комикс сериясы, ол сән журналдарының пародиязы (онда Сим нағыз сән журналдарынан фотосуреттерді қолданады) және фотореалистік стильдегі комикс өнерінің тарихи зерттеуі, осы мақсатта 2008 жылдың ақпан айында онлайн комикске қатысты форумдарды жарнамалық "тура" өтті. 2009 жылы Сим Cerebus Archive басылымын шығара бастады, ол Cerebus-қа дейінгі және оны қоршаған жұмыстарының екі ай сайынғы таныстырылымы. 2009 жылдың 23 қазанында Cerebus TV веб-сериалының алғашқы эпизоды көрсетілді. Шоу жаңа эпизодтарды жұма күні шығыс уақытымен сағат 22:00-де эфирге шығарады, содан кейін апта бойы үздіксіз трансляцияланады. Кредиттерде Дейв Сим атқарушы продюсер ретінде көрсетілген. Сим шоулардың негізгі тұлғасы болды, ол комикс шеберлерімен сұхбаттасты немесе Aardvark Vanaheim-де сахнадан тыс жағдайды көрсетті. 2013 жылдың басына қарай Cerebus TV-нің шамамен 115 эпизоды болды. 2011 жылы BOOM! Town 2012 жылы Дейв Симнің соңғы сүйіктісін, Дейв Сим мен Сьюзан Алстонның бастапқыда Денис Китченнің Kitchen Sink Press баспасына арналған хаттар жинағын жариялайтынын хабарлады. 2012 жылы Макфарланд Cerebus туралы академиялық эсселер жинағын жариялады. 2012 жылы Glamourpuss аяқталуымен бірге "Алекс Реймондтың таңғажайып өлімі" жобасы да аяқталды. 2013 жылы IDW серияны қайта өңделген нұсқада жариялайтынын, сондай-ақ Cerebus мұқабаларының жинағын қоса алғанда, бірқатар басқа жобаларды қолға алатынын хабарлады. 2001 жылы Сим және оның сол кездегі серіктесі Герхард Симнің ұстазы Джин Дейге құрмет көрсету үшін, өзін-өзі жариялаудағы ең үздік жетістіктер үшін Говард Э. Дей сыйлығын құрды. 2002 жылдан 2008 жылға дейін Огайо штатының Колумбус қаласында өткен SPACE (Small Press and Alternative Comics Expo) көрмесінде жыл сайын табыс етілетін сыйлық 500 доллар ақшалай сыйлық пен естелік тақтадан тұрды. Жеңімпазды Сим мен Герхард ұсынылған жұмыстардың ішінде таңдайтын. 2009 жылдан бастап Күндік сыйлық SPACE сыйлығымен алмастырылды. 2017 жылы Cerebus бір бөлімдік сериялар түрінде қайта келді, олардың барлығы Cerebus in Hell? деп аталды. Әр атау #1 ретінде ұсынылды. 2020 жылы Сим "Алекс Реймондтың таңғажайып өлімі" жобасымен жұмысты тоқтатты. Оның жобадағы серіктесі Карсон Грубо жұмысты аяқтап, 2021 жылы Living the Line арқылы жариялады.

Ықпал

Симнің кеңейтілген, көп қабатты повествование алаңына негіделген, көбінесе жеке-жеке аяқталатын мәселелерге бөлінген ірі сюжеттік аркаларды пайдалануы, J. Michael Straczynski-дің «Babylon 5» құрылымына оның шабыт бергендігін мойындауымен белгілі болды. Нил Гейман Симді комикстердегі ең маңызды екі ықпалының бірі деп атады.

Шығармашылардың құқықтары

1980-жылдар мен 1990-жылдардың басында Сим «Cerebus» компаниясынан алған сату мүмкіндігін пайдаланып, авторлардың құқықтары мен өзін-өзі басып шығаруды ынталандырушы және қолдаушы болды. «Puma Blues» тарату оқиғасынан кейін ол Кевин Истман, Питер Лэрд және Скотт МакКлаудпен бірге «Шығармашылардың құқықтары туралы жарғыны» (Creators' Bill of Rights) жасауға көмектесті. Сим комикс фестивальдерінде осы тақырыптар бойынша сөз сөйлегеннен (1993 жылғы PRO/con сөйлегені сияқты), 1997 жылы «The Cerebus Guide to Self Publishing» атты маңызды еңбегін жариялады, онда оқырмандарға өз комикстерін қалай табысты басып шығарудың амалдары мен тәжірибелері туралы нұсқаулар берілді, сондай-ақ басқа авторлардың жаңа бастаған жұмыстарын қолдады. Сим авторлық құқықтарды пайдалану арқылы бұрынғы авторлық құқық заңдары бойынша тез арада қоғамға ашық болатын туындыларды пайдалануды шектеуге сын көтерді.

Әйелдерге қатысты көзқарастар

"Церебус" романын жазу барысында Сим феминизмге қарсылық білдіріп, ерлер мен әйелдерге қатысты даулы мәлімдемелер жасады. Сим гендер туралы өз пікірін Cerebus журналының #186 санында, "Оқыды" сюжеттік аркасының (ірі "Аналар мен қыздар" аркасының төрт кітабының бірі) құрамында Виктор Дэвис деген псевдониммен жариялаған мәтіндік бөлімде білдірді. Мақалада айтылған түрлі теориялардың ішінде Симнің alter ego Виктор Дэвис адамзатты метафоралық жарықтарға жіктейді, олар көбінесе еркектерде болады, ал әйелдерде – бос кеңістіктер. Ол бос кеңістіктерді "интеллектуалды процестерді түсінудің тіпті бір ұшығы жоқ" деп сипаттап, "Жарық көбеймейді" деп мәлімдеді. 1995 жылы The Comics Journal #174 журналының мұқабасында Билл Уиллингхемнің Симнің "Дэйв Сим: Өзін-өзі баспаға шығарушылардың әйелге жеккөрінішті гуруы" деген тақырыппен салынған карикатурасы жарияланды. Ішінде Джонатан Хеги мен Ким Томпсонның жазған, Алан Мур, Сет, Рик Вейч, Стив Биссет және Симнің досы, қанадалық Честер Браун сияқты комикс авторларының жауаптары жарияланған ұзақ мақаласы бар болатын. Жауаптар ашудан бастап, Сим әзілдеп айтқанына сенуге дейін әртүрлі болды. Кейін басқалар Симнің 1970-ші жылдардың соңындағы есірткіге деген құмарлығымен байланысты психикалық ауруға шалдыққан болуы мүмкін деген болжамдар жасады. Сим Смитті жалған айыптап, оны боксқа шақырды, бірақ Смит одан бас тартты. 2001 жылы Сим Cerebus #265 (2001 сәуір) журналында "Тангент" атты тағы бір эссе жариялады. Онда Сим "Оқыды" тақырыбын одан әрі дамытып, 1970 жылдан бастап феминизмнің кеңінен қабылдануы мен таралуына байланысты батыс қоғамының бағытын өзгерткенін сипаттады. The Comics Journal толық эссені өз веб-сайтында жариялады, бірақ редакциялық алғы сөз журналды осы идеялардан алшақтатты, оларды "ессіз және жек көрінішті" деп атады. Келесі санында "Рути Пенмарк" жазған "Тангентке" жауап жарияланды. Бірнеше жылдан кейін журналдың #263 санында Церебус тақырыбына арналған бөлім ашылды. Онда 2001 жылғы Р. Стивеннің "Ерліктің соңғы үміті, әлде қорқынышты параноик әйелге жеккөрінішті ме? Дейв Симге ашық хат" эссесі қайта жарияланды, ол "Тангент" дауын қамтыды. Стивенге Симнің жауабы және Стивеннің одан кейінгі жауабы The Comics Journal #266 журналында жарияланды. Өзінің көзқарастары мен әйелге жеккөрінішті адам ретінде танымал болғанына қарамастан, Сим өзін әйелге жеккөрінішті деп санамайды. 2008 жылы Сим өзіне хат жіберген адамдарға, өзін әйелге жеккөрінішті деп атауға қарсы екенін және осы талаптарды жоққа шығаруға қолдау көрсетілмегеніне наразы екенін түсіндіретін жеке хат жіберді. Қоғамда әйелге жеккөрінішті адамдардың "қоғамдағы ең төменгі, адамнан төмен өмір формасы" саналатынын айтып, оны қорғағандардың азайып бара жатқанын, осының нәтижесінде оны "қоғамдағы ең төменгі, адамнан төмен өмір формасы" деп атауға мүмкіндік бергенін мәлімдеді. Симнің хаты ультиматуммен аяқталды, ол оның жауабын алуды қалағандарға хат немесе онлайн жазбамен жауап беруді және "Мен Дейв Симді әйелге жеккөрінішті деп санамаймын" деген мәлімдеме жасауды сұрады. Басқаларға онымен қайтадан байланысқа түсуге тырыспауды ескертті. Ван Скивер Симді өзінің "Кибер-Жабайы" комиксі үшін әңгіме жазуға шақырды. Бұл жаңалықтан кейін Симнің он төрт жасар қызбен қарым-қатынас жасағаны туралы мәлімдемелері қайта жарияланды. Сим қарым-қатынас оның 21 жасқа толуына дейін жыныстық қатынасқа дейін бармағанын айтса да, оған деген қызығушылығының аморальдық болғанын және 1985 жылғы конвенцияда оны штаттан тыс жерге тасымалдаған кезде Манн заңын бұзғанын мойындады. Ван Скивер бастапқыда қарым-қатынасты қорғады, бірақ кейіннен жобаны тоқтатты. 2017 жылдың 28 қыркүйегінде Cerebus Online YouTube арнасындағы бейнеде ол жазылудың белгілерін көрсеткенін және Cerebus-тің жаңа суретін жасауға қол жеткізгенін мәлімдеді.

Жинақтар

Cerebus өзін-өзі басып шығару туралы нұсқаулық (ISSN 0712 7774) (1997; қайта қаралуы 2010) Симнің «Президенттен хабарлар» бағанасынан өзін-өзі басып шығару, 1993 жылғы Pro/Con сөйлеуі және тағы да басқаларынан алынған таңдаулы жинақ. Жинақталған хаттар: 2004 (ж.), 2005 ж. – Симнің Cerebus #300 шығарылымынан кейін оқырмандардың хаттарына берген жауаптарын (түпнұсқа хаттар қосылмаған) жинақтайды. Дейв Симнің жинақталған хаттары 2 (2008 ж.) 2004 жылғы маусым және шілде айларындағы оқырмандардың хаттарына Симнің жауаптарын (түпнұсқа хаттар қосылмаған) жинақтайды. Дейв Сим: Әңгімелер (2013) Эрик Хоффман және Доминик Грейс редакциялаған, Миссисипи университетінің баспасы, 2013; 1982–2006 жылдар аралығындағы Симпен болған сұхбаттарды жинақтайды.