Кіріспе

Америкалық кәсіпкер (1925–2012) Артур Бертрам Моделл

Ерте өмір және білім

Моделл Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Джордж 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін банкротқа ұшыраған шарап сату менеджері болды. 15 жасында Моделл отбасын асырау үшін орта мектепті тастады. Оның алғашқы жұмысы Бруклиндегі кеме құрылыс шебінде кемелердің қабықтарын тазалау болды. 1943 жылы, 18 жасында, ол АҚШ Әскери-әуе күштеріне қосылды. «Браунс» командасына ең қызығушылық танытқан екі маңызды тарап (Nationwide Insurance Company, Дейв Р. Джонс сияқты түрлі Кливленд бизнесмендері арасындағы ең ірі «Браунс» акционері) – Diamond Alkali компаниясының Билл Эванс басқарған тобы, ал екіншісі – Schaefer Brewing Company компаниясының Руди Шефер және Моделлге қосылу үшін әртүрлі инвесторлар тобы болды. Команда құрылғаннан бері қатысып келе жатқан бас жаттықтырушы Пол Браун команданы сату мәселесіндегі соңғы шешімді қабылдаушы тұлға болды, себебі лига басшылары оған команданың тұрақтылығын сақтау бойынша ең көп сенім артатын, әсіресе Браун жаңа топпен сегіз жылға 50 000 доллар төленетін келісімшарт туралы келіссөздер жүргізіп жатқандықтан. Дегенмен, 1961 жылдың қаңтарында Моделл тобы команданы шамамен 4 миллион долларға сатып алатыны жарияланды, Моделл өзінің жеке қаражатынан бір бөлігін салған және бірнеше мың долларға қосымша қарыз алған. Ол команда төрағасы болып тағайындалды және сол кезде команданы «Менің жалғыз бизнесім және мен оны бақылауымда ұстаймын» деп атады.

Модель және Пол Браун (19611963)

Оның иесі ретінде алғашқы маусымында «Браунс» 1960 жылы жеңген ойынның санындай жеңіс одісiн қамсыздады: сегіз, бұл тек үшінші орынға жеткілікті болды. 1962 жылғы маусым басталар алдында Браун «All Pro» Бобби Митчеллді және бірінші раундтағы драфт таңдауын – Леррой Джексонды, «Хейсман Трофи» жүлдесінің иегері Эрни Дэвисқа айырбастады. Дэвисті «Вашингтон Редскинс» таңдаған еді, бірақ ол Джордж Престон Маршалл үшін ойнаудан бас тартты, ал Моделлге бұл туралы Маршалл айтқан. Моделл Маршаллдың: «Егер өз франшизаңда не болып жатқанын білмесең, бұл бизнестен шығып қалуың керек» деген сөзін еске алды. Моделл Браунды оның арқасынан жасалған келісім үшін сөккен. Біраз уақыттан кейін Дэвиске емдеуге келмейтін лейкемия диагнозы қойылды, ал кейбір дәрігерлер Дэвистің футбол ойнауы оның жағдайын нашарлатпайды деп ойлады. Ол маусымға дайындық үшін жаттығулар жасады және команданың құрамында болуға ниеттенді. Браун мен Моделлдің арақатынасы Браун Дэвистің ойнауына қарсы болғандықтан, Моделлдің тілегіне қарамастан, оны алаңға шығармау арқылы мәңгілікке кернеуге толы болды. Дэвис бір жылдан кейін, алаңға ешқашан шықпай қайтыс болды. Осы кезде Пол Браун мен оның кейбір ойыншылары, мысалы, Милт Плам мен Джим Браун арасындағы шиеленіс күшейді, олар Браунның жаттықтыру әдістері мен мінез-құлқына ашық түрде қарсы шықты. Ойыншылар алаңдаушылықтарын жаңа иесі Моделлге жеткізді, олар оған ескі, қатаң бас жаттықтырушыға қарағанда жақын сезінді. «Браунс» жеті ойын жеңіп, үшінші орынды қайтадан иеленгеннен кейін үш апта өткен соң Моделл шешімін қабылдады. Моделл Браунды 1963 жылдың 9 қаңтарында жұмыстан босатты, бұл оқиға Кливлендте газет ереуілі кезінде орын алды. Оның себептерін сұрағанда, ол «шамамен 25 себептің» арасында екі маңызды себеп бар екенін айтты: команданың ең жоғары потенциалы іске асырылмады және кем дегенде жеті ойыншы 1963 жылы 1962 жылғы жағдаймен командаға оралуға дайын емес еді. Кейіннен ол 1963 жылдың 16 қаңтарында Браунның ассистенті Блантон Коллиерді жаңа бас жаттықтырушы етіп тағайындады.

Браунс футбол чемпионатында жеңіске жетті (1964)

Үш плей-оффқа қатыспаған маусымнан кейін, 1964 жылғы «Браунс» командасы 10–3–1 нәтижесімен аяқтап, 1964 жылғы НФЛ чемпионатында Дон Шула жаттықтырған, басымдыққа ие «Балтимор Колтс» командасымен кездесті, олардың ойыншысы – Про-футбол залының мүшесі, квотербек Джонни Юнитас еді. «Браунс» «Кливленд Мюнисипаль стадионында» «Колтс» командасын 27–0 есебімен жеңді. Осы «Браунс» командасының құрамында Браун бастапқыда таңдаған және сатып алған көптеген ойыншылар болды. Алдағы 30 жыл ішінде Кливлендте Моделл командаларының ешқайсысы лига титулын жеңе алмады, бірақ олар оның кезеңінде жалпы алты НФЛ/АФК чемпионатында ойнады, барлығында жеңіліске ұшырады.

Моделл командасының жоғарылаулары

Жарнама саласындағы тәжірибесін команданы таныстыруға пайдаланған Моделл, акцияларды ұйымдастыруда шеберлік танытты. 1962 жылы Кливленд стадионында кәсіби футболдың маусым алдындағы екі ойынды бірдей өткізу арқылы жаңалық енгізді. Моделл NFL басшылығында да белсенді болып, 1967 жылдан 1969 жылға дейін NFL президенті қызметін атқарды және теледидардағы байланыстарын лиганың одан әрі табысты теледидарлық келісімдерін жасасуға жұмсады. 1970 жылы NFL мен AFL бірігуі аясында ол өзінің командасын (Балтимор Колтс және Питтсбург Стиллерспен бірге) жаңадан құрылған Америка Футбол Конференциясына көшіруге келісті. Моделл 1966 жылы алғашқы Алғыс айту күні ойынына және 1970 жылы Дүйсенбі кешкі футболдың алғашқы тікелей эфиріне өз командасын қарсыласы ретінде қоюға дайын болды.

Кливленд аймағына қоғамның қатысуы

Моделл Кливленд қауымдастығының өмірінде белсенді рөл атқарды және қайырымдылық ұйымдары мен әртүрлі Республикалық партия кандидаттары үшін қаржы жинаудың жетекшісі болды. 1969 жылы телесериал жұлдызы Патриция Бреслинге үйленді, бұрын ол белгілі босқұй және әлеуметтік өмірге құмар адам болған. Көп жылдар бойы ол өзінің тапқырлығымен газет және тележурналистерді әсеріне алды. Мысалы, NFL-дің барлық телеарналардың кірісін командалар арасында тең бөлісудің жаңа саясатына қатысты, осылайша «Грин-Бэй Пэкерс» және «Нью-Йорк Гиантс» командалары кірістің тең үлесін алғанда, Моделл NFL-ді «футболда социалистік дауыс беретін бай республикашылардың тобы» басқарады деп әзілдеді.

Ойыншы келісім-шарттары

1965 жылғы маусымнан кейін Джим Браун Англияда "Жыйырма бір қаскөй" фильмінің түсіріліміне кетті. Моделл оған жаттығу лагерінің бір бөлігін өткізіп алмағандығы үшін айыппұл салумен қорқытты. Мұнан кейін Браун 1966 жылдың шілдесінде футболдан кетіп қалды. 1967 жылы келісімшарт таласы болған "Браунс" командасының бес афроамерикалық ойыншысы жаттығу лагеріне барудан бас тартты. Моделл соңында төрт ойыншыны сатты немесе босатты, тек Лерой Келли ғана сақталды. Келли "өзінің шартын толық орындауға" тырысты, бірақ сол кездегі NFL-дегі еркін агенттік ережелерінің шектеулілігі оның мүмкіндіктерін қатты шектеді. Келесі келісімшарттар бойынша күрес әртүрлі жұлдыздар мен еркін агенттерді қамтыды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. 1977 жылы "Браунс" екінші раундта Том Складаниді таңдады. Оның агенті Говард Слюшер болды, оны Моделл кәсіби футболға үлкен кедергі деп сипаттады. Моделл Складани үшін жалақы төлеу туралы келісімде мойын бұрмағандықтан, Складани бүкіл маусым бойы алаңға шықпады. 1982 жылы командамен "Жылдың үздік қорғаушысы" атағын жеңіп алған Чип Бэнкс бірнеше рет келісімшартты жаңартудан бас тартты (олардың бірі Моделлмен қарыз алу туралы келіссөздерді жүргізу үшін болды) және тіпті оны қосымша таңдау құқығы үшін сатуға дайын болды. Нәтижесінде ол Кливлендтен кетіп қалды. 1990 жылға қарай жанкүйерлердің наразылығы Моделлге қарсы стадион баннерлері арқылы көрінді, оларды Кливленд стадионының басшылығы дереу алып тастады, бұл жанкүйерлерді стадион маңында жарнамалық плакаттарды ұшыратын ұшақтар сатып алуға немесе Моделлге қарсы мәлімдемелер жазылған металл конструкцияларды пайдалануға шақырды. 1995 жылдың наурыз айында "Браунс" еркін агент шабуылшысы Андре Райсонмен бес жылға 17 миллион долларлық келісімге келді. Бұл келісім Моделлдің (ол оны "Браунс" командасы қол қойған ең үлкен жұлдыз деп атады) қол қою бонусы үшін 5 миллион долларлық несиеге жеке кепілдік бергеннен кейін ғана мүмкін болды. Моделлдің несие алу қажеттігі туралы мәлімдемесі Райсонды Моделл оны "құрбандыққа шалғандай" сезінуге мәжбүр етті және кейіннен оған анонимді өлім туралы хабарламалар келгенін айтты. Бір жылдан кейін команда Райсонды жаңадан келген ойыншыларға, мысалы, Рей Льюис пен Джонатан Огденге орын ашу үшін босатты.

Муниципальді стадионның иесі (1973-1995)

Моделл 1973 жылы Кливленд қалалық стадионының басқаруын қолға алды, ол Кливленд қаласына тиесілі болған, бірақ қала үшін пайдалану немесе күтіп ұстау тым қымбатқа түскен еді. Моделл Стронгсвиллде жер сатып алып, Кливленд маңында стадион салу идеясын көтерген болатын. Ол қаламен 25 жылға жалға алу туралы келісім жасады, соған сәйкес, оның жаңа құрылған Stadium Corp. атты ұйымы стадионды қаладан жылына 1 долларға жалға алады, барлық пайдалану және жөндеу шығындарын өз мойнына алады және стадионды екі негізгі арендаторларына – «Браунс» және Кливлендтің Американдық лигасының Бас лигасындағы франшизасы «Кливленд Индиандарына» жалға береді. Ал осы уақытта «Индиандар» 1995 және 1997 жылдары Әлемдік серияда ойнады және 1995 жылдан 2001 жылға дейін Джейкобс Филдте өткен 455 ойынның барлығы сатылып кетті. Кливленд қаласы Мүнисипалды стадионды жақсартуға келісім берді, бұл жақсартулар «күнә салығын» ұзарту арқылы қаржыландырылатын болды, бірақ ақша Gateway спорт және ойын-сауық кешенін қаржыландыруға жұмсалды.

Модель Балтиморға көшіп келеді (1996)

Огайо штатының Кливленд қаласы Муниципальді стадионды жақсартуды қаласа, Моделл өзінің франшизасының болашағы үшін стадион мәселесіне қатысты талқылауларға қоғамдық мораторий жариялады. Осы кезеңде Моделл Мэриленд штатымен 1996 жылғы маусымда франшизаны Балтимор қаласына көшіру туралы құпия келіссөздер жүргізді. Көшу туралы хабарлама Моделлдің бастапқы талабы бойынша Муниципальді стадионды жақсартуды қаржыландыруға арналған «күнә салығын» ұзарту жөніндегі халық референдумынан бірнеше күн бұрын жарияланды. Моделл Кливленд қаласының мэрі Майкл Р. Уайтқа және Огайо штатының губернаторы Джордж Воиновичке референдумның нәтижесі Браунс командасын сақтап қалуға жеткіліксіз болуы мүмкін деген хат жолдады. Моделл алдыңғы екі маусымда 21 миллион долларлық зиянға ұшырады. Моделл 2001 жылы Даңқ залына үміткер ретінде қарастырылды, ал 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010 және 2011 жылдары жартылай финалист болды, бірақ әр жолы қабылданбады. Алғашқы Браунс командасы NFL-дің маңызды франшизаларының бірі және көптеген Солтүстік Огайо тұрғындары үшін құнды институт саналды. Ол 1996 жылдан кейін Кливлендке қайтып оралған жоқ.

Бұрынғы Колтс ойыншылары, жанкүйерлер команданың айналасына жиналды

Балтимордың көптеген жанкүйерлері, оның ішінде аймақта тұратын бірнеше көрнекті, ескі Colts ойыншылары, Ravens командасын Балтимор Colts-тің жалғасы деп есептеді. Басқа зейнеткерлер, мысалы Арт Донован, Ravens командасының келуіне қатысты ара-жібір сезімде болды: қаланың жанкүйерлері енді НФЛ командасын жақтап, қуана алатындығына риза болды, бірақ Кливленд 1984 жылы Балтимордың сезінген қайғысын бастан өткергеніне өкінді, ал жаңа командаға қатысты бейтараптылық танытты.

Бас бапкердің ауысуы

Команда 1996 жылы көшкен кезде Моделл бұрынғы NFL бас бапкері және шабуыл стратегиясының шебері Тед Марчиброданы жаңа бас бапкер етіп таңдады. Марчиброда 1970-ші жылдардың соңында Балтиморда «Колтс» командасының басшысы болған, ал соңғы үш маусымды оларды Индианаполисте жаттықтырған. 1995 жылы олар есте қаларлық АФК чемпионатында «Питтсбург Стиллерс» командасына есікті жапқан болатын. Дегенмен, жаңа «Рейвенс» командасы бәсекеге қабілетті болу үшін күресіп, Балтимордағы алғашқы үш маусымда жақсы нәтижелер көрсетпеді, әр жылы плей-оффқа ілікпей қалды. 1999 жылы олар бұрынғы NFL ассистенті Брайан Билликті бас бапкер етіп тағайындады, ол Марчиброданың орнын басты. Марчиброда сияқты, Огайо штатында туған Биллик лигадағы шабуылдаушы бапкерлердің арасындағы ең дарынды стратегияшылардың бірі саналды, сондай-ақ Моделл оны «Браунс» командасының бас бапкеріне үміткер ретінде қарастырған.

Суперкубок XXXV

2000 жылы Билликтің басшылығымен «Қарғалар» тұңғыш рет плей-оффқа ілікті, 12–4 есебімен АФК «Жоқтар картасы» жолдамасын жеңіп алды. (Теннесси сол жылы өз дивизионында жеңіске жетті.) Команда капитаны және NFL All Pro орталық қорғаушысы Рей Льюис пен бұрынғы Pro Bowler Trent Dilfer жетекшілігімен, олар Super Bowl-да NFC чемпионы «Нью-Йорк Гиганттарын» 34–7 есебімен ұтты. Super Bowl XXXV жеңісінен кейін Моделл команданың күнделікті басқаруын ұлы Дэвидке жүктеді. Сол жылы Моделл Льюиске қатысты сотта куәлік берді, ал Льюис оны «әкесіндей» тұлға деп сипаттады. «Қарғалар» 2001 жылы Супер Боул чемпиондары ретінде тағы да плей-оффқа қатысты, ал 2003 жылы тұңғыш рет дивизиондық титул жеңіп алды. Моделл «Қарғалардың» иесі ретінде команданы басқарған тұрақты маусымдағы көрсеткіші 72–63 болды.

Балтимор аймағындағы қоғамдастыққа қатысу

Моделл және оның әйелі, бұрынғы тележұлдыз Патрисия Бреслин, түрлі қайырымдылық қорына миллиондаған доллар сыйлады, ең бастысы – Балтиморда мүңкісіз жастарға арналған мектеп-интернат болып дамып келе жатқан SEED мектебіне, Джонс Хопкинс ауруханасына, Кеннеди Кригер институтына, зорлық-зомбылыққа ұшыраған балаларға арналған Сент-Винсент орталығына және тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге көмектесетін Рут үйіне. Моделл доктор Бен Карсон стипендиялық қорынан жыл сайын қоғамға сіңірген еңбегі үшін табыс етілетін «Жомарт Жүрек» сыйлығымен марапатталды.

Бишотиге сатылатын көгершіндер

Стадионды жалға алу үшін еш төлем жасалмағанымен, сондай-ақ паркинг, сауда орындары және теледидардан түскен табыстың барлығын өзінде ұстағанымен, Мэриленд штатынан алған 25 миллион долларлық субсидияға қарамастан, Моделлдің «Рейвенс» командасының иелігі команда үшін үнемі қаржылық қиындықтар тудырды. 2002 жылдың соңында туған қиындықтар нәтижесінде НФЛ Моделлге (сол жылы жүрек талмасы мен инсульттан зардап шеккен) өзінің франшизасын сатуға ерекше қадам жасауға мәжбүр етті. 2003 жылы Моделл «Рейвенс» командасын аз үлесіне ие болған және Мэриленд штатының кәсіпкері Стив Бискоттиге сатты. Келісім бойынша Моделл команданы сату кезінде Андрюс трастының талабынан қашу үшін заңдық амал ретінде шамамен 1% акцияны сақтап қалды. Андрюс трасты негізінен 1963 жылғы келісімге сәйкес, Моделл команданы алғаш сатып алғанда табыс табушыға төлеуге тиіс ақыны, Моделл өзінің барлық үлесін сатқанда төленуге тиіс деп мәлімдеді. 2005 жылдың шілдесінде Моделл сотта жеңіске жетіп, Андрюс трастының талабын жоққа шығарды. Сату кезінде франшизаның құны 600 миллион АҚШ долларына бағаланды. 1996 жылы Моделл Балтимордағы ұйымын қайта құрғаннан кейін, ол Бискоттиге шағын үлесін сатты. Алайда, Бискотти 1999 жылы команданың 45% үлесіне ие болғаннан бастап, 2004 жылдың наурызына дейін команданы толығымен (шамамен 99%) сатып алу опциясына ие болды. Бискотти 2004 жылдың қаңтарында сатып алу опциясын пайдаланды. Моделл 1% үлесін және команданың кеңесшісі ретінде Мэриленд штатындағы Оуингс-Миллстегі «Рейвенс» штаб-пәтеріндегі кеңсесін сақтап қалды.

Үлгісі танымал мәдениетте

Моделлдің франшизаны Балтиморға көшіруіне жанкүйерлердің күйреген реакциясы көптеген БАҚ-та, әсіресе баспа және теледидарда сатираланды және жазылды. 1995 жылғы 4 желтоқсандағы Sports Illustrated журналының «Браунс үшін күрес» деген тақырыптағы мұқабасында Моделлдің Браунс шлемі / иттің және сүйектің маскасымен әшекейленген Браунс жанкүйерін қарнына соққан карикатурасы бейнеленген. Ол 2008 жылғы «Экспресс: Эрни Дэвис туралы әңгіме» фильмінде Сиракуздың жүгіршісі және Браунс клубының ойыншысы Эрни Дэвистің тарихында сомдалды. «Дрю Кэри шоуының» бір эпизодында (басты кейіпкері және атақты актері Кливлендтік) Моделл туралы айтылды. Дрюдің үйінде Кливлендтен келген көптеген белгілі адамдар болған кеште, Браунс клубының бұрынғы квотербегі Берни Косар Дрюден дәретхананың қайда екенін сұрайды. Дрю Косарды дәретханаға бағыттайды, содан кейін «Моделлді алып кетпеңіз» деген кеңес береді.

Жеке өмір

Моделлдің жалғыз некесі Патриция Бреслинмен 1969 жылдан бастап 2011 жылы қайтыс болғанға дейін созылды. Ол Бреслиннің екі ұлын, Джон мен Дэвидті асырап алды. Дэвид кейіннен «Браунс»/«Рейвенс» франшизасында жұмыс істеді, соңында 2004 жылы команда сатылғанға дейін команда президенті және бас директоры болды. 2009 жылы Моделл әйелімен Коккисвилл қаласында тұрды. Олар сондай-ақ жақын маңдағы Оуингс-Миллсте (Мэриленд штаты), онда ұлы Дэвид отбасымен бірге тұратын, және Флорида штатындағы Веро-Бич қаласында да үйлері болды. Олардың барлығы алты немересі болды. Патриция 2011 жылдың 12 қазанында 80 жасында қайтыс болды. Кейіннен Моделл зейнеткерлікке шығып, «Рейвенс» командасын басқарудан бас тартса да, оны Кливлендте әлі де жек көреді, себебі ол тек «Браунс» командасын жылжытқан ғана емес, сонымен қатар 1963 жылы бас жаттықтырушы Пол Браунды қызметтен босатқан. Кейбіреулер «Браунс» командасының жылжуы мен одан кейінгі сот процестері Моделлдің Профутбол Даңқы залына ілігуіне кедерес келтірген деп санайды, ол Кливлендтен оңтүстікке қарай 60 миль жерде орналасқан және Кливленд теледидар нарығының және «Браунс» командасының аумақтық құқықтарының бөлігі. Моделлдің бұрыннан жүрек ауруы болған. «Рейвенс» командасы 2012 жылғы маусымды Моделлге арнады. Бірінші аптада команда мүшелерінің барлығы қалқандарына «Art» деген жазуы бар жеңбау тақты, ал қалған маусым бойы жеңдерінің сол жағына «Art» жапсырмасын тақты. Олар Super Bowl XLVII жеңімпазы атанды. Моделлдің қайтысынан кейінгі жексенбі 2012 жылғы NFL маусымының ашылу күніне тап келді. Әр командадан үйінде өткізілетін ойындарда Моделлдің есіне бір минут үнсіздік сақтауды сұрады. Алайда, көп талқылаудан кейін «Браунс» командасы бір минут үнсіздік сақтамай, «жазбаны дыбыс жүйесі арқылы оқып беру» туралы шешім қабылдады. Соңында, Дэвид Моделлдің өтініші бойынша «Браунс» командасының жанкүйерлерінің жағымсыз реакциясын болдырмау үшін ойынға дейінгі шараларда Моделлді еске алмауға немесе тіпті атамауға келісті. 2014 жылдың 23 шілдесінде YouTube желісінде танылмаған «Браунс» жанкүйерінің Моделлдің қабірін Lyle Alzado жеңбауын киіп, катетер арқылы қабірге несеп құйған видеосы пайда болды. Балтимор округінің прокуратурасы Моделлдің ұлы Дэвид Моделлдің өтініші бойынша жанкүйердің аты-жөні анықталғаннан кейін тәртіпсіздік жасағаны үшін қылмыстық іс қозғалды. Жанкүйер кешірім сұрап, Дэвид Моделлдің радио бағдарламасына қатысқаннан кейін қылмыстық іс тоқтатылды. Арт Моделл «Modell's Sporting Goods» компаниясының негізін қалаушы Моррис А. Моделлдің немересі болды, бірақ оның бұл компаниямен ешқандай қатысы болған жоқ. 1889 жылы құрылған «Modell's» солтүстік-шығыс АҚШ-тағы бөлшек сауда желісі болды, ол 2020 жылы банкроттық қайта ұйымдастырудан кейін ғана онлайн режимге көшті. «Modell Sporting Goods» компаниясы Мэриленд нарығына енуге тырысқанда, Арт Моделлдің «Baltimore Ravens» командасымен байланысты екендігі жақсы нәтиже береді деп үміттенді, бірақ ақырында сәтсіз болды.