Кіріспе

Карл Гамильтон романдары – швед жазушысы және журналисі Ян Гиллоудың швед тыңшысы Карл Густав Гилберт Гамильтон туралы шығармалар сериясы. Басты кейіпкер – суық соғыстың соңында Швеция қауіпсіздік және барлау қызметтерінде жұмыс істейтін, Стокгольмде тұратын, бірақ халықаралық аренада белсенділік танытатын элиталық әскери офицер. Карл Гамильтонды «Швецияның Джеймс Бонды» деп атайды, бірақ Гиллоудың романдарының сюжеті саясат пен журналистикаға да зор мән береді. Бір сыншы бұл кітаптар «Гиллоуды Джон ле Карре мен Лен Дейтонмен бір қатарға қояды» деді. Алғашқы роман 1986 жылы жарық көрді және серия Швецияда 10 миллионнан астам дана сатылды. Карл Гамильтон кейіпкері сондай-ақ бірнеше фильм мен телешоуда пайда болды.

Тұжырымдама және шығармашылық

1970 жылдардың басында журналист болып жұмыс істеген кезінде Ян Гиллю Швеция армиясының ішіндегі заңсыз құпия тыңшылық ұйымын әшкерелегені үшін тыңшылық жасады деген айып тағылды (IB ісіне қараңыз). 1974 жылы түрмеде отырғанда ол өзінің достары, солшыл жазушылар Пер Вальо мен Май Сёвалл жазған Мартин Бек туралы детективтік романдарды оқыды, бұл оны өзінің саяси детективтік романдарын жазуға шабыттандырды. Бірақ полиция туралы жазудың орнына, ол барлау және қарсы барлау әлемі туралы швед тыңшысының көзқарасынан жазуды жөн көрді, осы саладағы мол зерттеулері мен журналистік тәжірибесін пайдаланды. Гиллю өзінің тұңғыш романын "Om kriget kommer" ("Егер соғыс келсе") 1971 жылы, IB ісінен бірнеше жыл бұрын жариялаған, онда басты кейіпкер де швед әскери барлау қызметінің офицері. Бірақ ол жаңа тыңшылық жобасын 1980-ші жылдардың ортасына дейін бастамады, Ослодағы Норвегия қауіпсіздік полициясымен жеке кездесуі алғашқы романның сюжетіне шабыт бергенше. IB ісінен көп жылдар өткен соң Гиллю швед әскери барлау қызметінің бұрынғы бастығымен достық қарым-қатынас орнатты, ол романдардың сюжетін талқылауға көмектесіп, зейнеткер тыңшы басшысы DG кейіпкеріне шабыт берді. Басты кейіпкер Карл Гамильтонның прототипі 1960 жылдардың аяғында Стокгольмде өткен саяси митингте Гиллю көрген солшыл спикер болды. Адамның есімі Оксенстерна, швед аристократиясының ежелгі әулеті, митингте оны "Комраде Оксенстерна" деп атады, бұл Гиллюді қатты қызықтырды, себебі социалист болған швед графының идеясын ол өте әдемі деп тапты. Ол атын Гамильтонға, тағы бір ежелгі аристократиялық әулетке өзгертуінің себебі, Оксенстерна әулетінен тірі адамдардың өте аздығы және Гамильтонның көп таралуы мен жасырын қолдануға ыңғайлылығы болды.

Жазу стилі

Ян Гиллоу прозасында мақсатты журналистік стильді қолданады, осылайша серияны Швеция және Ұлы Суық Соғыстың аяқталуының заманауи тарихы ретінде ұсынады. Сериядағы әрбір романның өзіндік саяси тақырыбы бар, көбінесе демократияны қорғау үшін демократиялық емес әдістердің қолданылуын көрсетеді. Кітаптардағы кейіпкерлердің көпшілігі нақты адамдардың негізінде жасалған, бірақ кейде сәл өзгертілген. Мысалы, швед тыңшысы Стиг Берглинг "Стиг Сандстром" кейіпінде, ал барлау қызметінің бастығы Ульф Самуэльсон "Самуэль Ульфссон" кейіпінде бейнеленген. Карл Бильдт, Ясир Арафат және Михаил Горбачев сияқты көптеген нақты саясаткерлер де кіріктірілген. Ян Гиллоудың өзі 1981 жылғы "Ондскан" (сөзбе-сөз аудармасы: Зұлым) автобиографиялық романында пайдаланған альтер-эгосы болған Эрик Понти кейіпінің негізі болып табылады.

Ерте өмір

Швецияның Стокгольмдегі жоғарғы топтан шыққан Гамильтон жасөспірім кезінде маоистік интеллектуалдық Clarté ұйымының және Палестинаны қолдайтын топтардың белсенді мүшесі болды. Швецияның міндетті әскери қызметіне шабуылдық су астында жүзуші ретінде қабылданғанда, оның саяси мақсаты – кеңестік империализм қатеріне қарсы тұру үшін жүйеге еніп, оны күшейту, сонымен бірге қарулы күштердің дәстүрлі оңшыл бағыттарын азайту болды. Әскери-теңіз күштерінде оқып жүргенде, 22 жасында, ол DG ("Ескі") атты барлау басшысынан әскери барлау үшін жаңа типтегі құпия дала операторы болу туралы ұсыныс алады. Швед теңіз академиясына барудың орнына Гамильтон АҚШ-қа ЦРУ және Navy SEALs-тің құпия оқуына жіберіледі. АҚШ-тағы оның қосымша уақытының сылтауын Гамильтон Калифорния университетінде, Сан-Диегода компьютерлерді оқып жатқанымен түсіндірді. Ол Калифорнияда бес жыл оқып, университет бітіргенімен қатар Мохаве шөлінде әскери және барлау саласындағы құпия дайындығын да аяқтады. 1981 жылы Швецияға қайтып келді. Гамильтонның жас нұсқасы 1970 және 1980 жылдардағы оқиғаларды баяндайтын De som dödar drömmar sover aldrig (2018) және Den andra dödssynden (2019) романдарында да қысқаша көрінеді.

Мансап

Бірінші романның басында, Coq Rouge (1986), Гамильтон швед қауіпсіздік қызметіне, SÄPO-ға кеңсе жұмысына жіберілді. Саяси саясаттың өзгеруі, әскери одақтардың ережелері және оның радикалды өткенінің салдарынан, оның бұрынғы тәлімгері және рекрутері DG оны әскери барлау қызметіне жоспарланғандай орналастыра алмады. Екінші романның оқиғаларынан кейін ғана, өзінің жоғары шеберлігін көрсеткеннен соң, ол OP5 деп аталатын әскери барлау қызметіне қосылады. Құпия оператор ретінде ол барлау жұмыстарын жүргізуге, жасырын кіруге, құтқару операцияларын басқаруға және кісі өлтіруге қолданылады. Төртінші роман, Fiendens fiende-де оның жасырын екендігі ашылғаннан кейін, ол көбінесе саяси PR мақсаттары үшін пайдаланылады және халықаралық деңгейде танымал болады, тіпті "Time Person of the Year" атағына ие болады. Алғаш рет тыңшылардың құпия әлемінде өзін таныта бастағанда, бірінші романның оқиғалары кезінде оған халықаралық "Coq Rouge" кодовое аты беріледі, ол кейіннен серияның атауы ретінде қолданылады. Бұл кодовое атау швед қауіпсіздік қызметінің басшысы Наслунд пен оның израильдік әріптесі Франциядағы қауіпсіздік қызметкерлерінің кездесуі кезінде болған әңгімеден ирониялық түрде туындайды. Гамильтонды жек көретін Наслунд, Гамильтонның әтештей мақтаншақ және коммунист екенін айтады. Әңгіме кезінде олар үстінде қызыл әтеш суреті бар шарап бөтелкесінен шарап ішеді, сонда израильдік офицер: "Неге оны "қызыл әтеш", "Coq Rouge" деп атамаймыз?" дейді. Гамильтон әскери әріптестерімен қолданатын нақты кодовое аты – "Трайдент". Гамильтон швед әскери барлау қызметінде көп жылдар бойы жұмыс істейді, содан соң ондық роман, En medborgare höjd över varje misstanke (1995) бойынша швед қауіпсіздік қызметінің бастығы болып тағайындалады. Серияның негізгі бөлігі оныншы романмен аяқталғаннан кейін он жыл өткен соң, Гамильтон "Мадам Террор" (2006) романында күтпеген оралып, Израиль теңіз күштерін жою миссиясын тапсырған палестиналық суасты қайығының командирі болады. Гиллоу 1995 жылы серия аяқталғанын және жалғастырылмайтынын мәлімдеген еді. Алайда, "Мадам Террор" романымен жұмыс істеген кезде, ол Гамильтонның сюжетке қатысты белгілі бір рөлді орындауы қажет екенін түсінді. Содан кейін Гамильтон "Men inte om det gäller din dotter" (2008) романында тағы да пайда болады, онда ол қайтадан қаруға көтеруге мәжбүр болады.

Жеке қасиеттері

Оның консервативті жоғары сыныптық тәрбиесінен Хамильтонның шарап пен классикалық музыкаға деген қызығушылығы зор. Алғашқы романдарда ол Стокгольмнің орталық бөлігіндегі Ескі қаланың пәтерінде тұрады. Кейіннен ол Стокгольмнің сыртындағы сарайға көшеді. Жасөспірім кезінде ол коммунист болған, ал ересек болғанда өзін социалист санайды. АҚШ-қа бармас бұрын ол акцияларды мұраға алған, ал елге оралғанда бұл оны қор нарығында миллионер етті. Ол болжамға негізделген экономиканы ұнатпағандықтан, ақшасын қорлар мен жылжымайтын мүлікке салады, бұл оған қарсы болғанымен, оны одан да байытады. Хамильтон швед теңіз күшінің формасын кигенде, Navy SEALs белгілерін тағады, ал серия барысында оған көптеген медальдар мен әскери наградалар беріледі. Оның сүйікті қарулары – Beretta 92 (пистолет) және Smith & Wesson Combat Magnum (револьвер). Оның тұтқасы перленген Beretta пістолеті бар, онда Хамильтон үйінің отбасылық гербы бейнеленген, оны ол Калифорниядағы американдық инструкторларынан сыйлық ретінде алған. Ол қараңғыдан қорқа қоймайды, өзінің жоғары әскери дайындығының арқасында түнде қорқыныш тудыратын күш екеніне сенімді. Кішкентай кезінен бастап, ол өте жақсы оқ жатады, бұл оның жеке медитация тәсіліне айналады. Ол эмоционалды немесе физикалық жағдайына қарамастан, қаруды нысанаға алғанда тынышқала береді, "көз, көру және нысана арасындағы сызықтан басқаның бәрін жойып" жібереді. Серия барысында ол жұмыс тәжірибесінен күйзеліске ұшырайды және мазасыздыққа толады, кейде ішкі құбылыстарын "ашулы өзенде пайда болатын қара мұздың кесектері" ретінде көреді және оларды үнемі басып тастайды. Алғашқы кітаптарда оның ұстазы DG, психолог және әскери офицер, оның ойларын тыңдайтын адам ретінде әрекет етеді.

Жаудың жауы (1989)

Швед тіліндегі түпнұсқа атауы: Fiendens fiende. 1992 жылы Томас Киландтың ағылшын тіліне аудармасы. Лондондағы кеңестік дезертир Швеция қауіпсіздік қызметіне Гамильтонның Ресейге жұмыс істейтін қос агент екені туралы ақпарат береді. Бұл ақпараттың көп бөлігі жақында швед түрмесінен қашып, қазір Мәскеуде ресейліктердің күзетіндегі тағы бір швед қос агентынан келген сияқты. Бұл швед әскери барлауы өз азаматын жасырын түрде өлтіруге батылма екені туралы алаңдатарлық сұрақ тудырады.

Хамлон (новелла) (1995)

Швециядан қашып, кісі өлтіргені үшін сотталған Гамильтон қазір Калифорниядағы Ла-Холлада Чарльз Хамлон деген атпен ФБР қорғауында зейнеткер бай адам ретінде жасырын өмір сүріп жатыр. Жергілікті бір қылмысқа қатысты тергеу барысында ФБР элиталық әскери дағдылары бар күдіктіні іздей бастайды, сол кезде Хэмлон қарастырылады. Бұл повесть он бірінші романның жобасы ретінде жазылған, бірақ сюжеттің шешімі көзделмеген және Ян Гиллу серияның жалғаспау себептерін түсіндіретін түйіндемемен аяқталады. Гиллу En medborgare höjd över varje misstanke кітабының серияның соңғы кітабы және қорытындысы екенін, ал Гамильтонның қайта оралмауы үшін оны өмір бойына соттап, Калифорнияда мәңгілік жер аударып, Швециядан "қуып шығарды" деп мәлімдейді. Гиллу Швецияға қатысты, нақты саяси тақырыптармен ғана жазуды ниеттенгендіктен, одан әрі кітаптар жазу мүмкін болмады.

"Мадам Террор" (2006)

Карл Гамильтон он жыл бойы Калифорнияда Чарльз Хамлон атымен жасырын күйреуде болды, денесін жақсы күйде ұстап, психологиялық көмек алды. Бір күні Палестиналық барлау қызметінің ескі досы, әлемде қаза тапқан деп есептелген Мона әл-Хусейни оны бір миссияға тартып алу үшін келеді. Ресейліктердің көмегімен, американдықтардың "Курск" суасты кемесін батырғаны үшін кек қайтаруды қалайтын палестиналықтар жоғары технологиялық "Альфа" класты шабуылдық суасты кемесін жасап шығарды. Ұжымның құрамында ресейліктер мен палестиналықтар бар, бірақ олардың арасында ынтымақтастық қиындық тудырып отыр. Оларға орыс та, палестиналық та емес, орыс тілінде сөйлей білетін, палестиналықтарды қолдайтын, ресейлік және палестиналық ордендері бар, теңізшілдік тәжірибесі бар, соғыс стратегиясын түсінетін және жоғары шенді офицер қажет. Осы сипаттамаға толыққанды сай келетіні – Карл Гамильтон. Олардың миссиясы – Израильдің әскери-теңіз күштерін толығымен жою.