Кіріспе

Ламар Хант (2 тамыз, 1932 – 13 желтоқсан, 2006) – американдық бизнесмен, Америка Құрама Штаттарында американдық футбол, футбол және теннис спортын дамытуымен танымал. Ол Америка Футбол Лигасының (AFL) және Басты Футбол Лигасының (MLS) негізін қалаушы, сондай-ақ MLS-тің алдыңғысы – Солтүстік Америка Футбол Лигасының (NASL) және World Championship Tennis құрушысы болды. Ол сонымен қатар Ұлттық Футбол Лигасының (NFL) «Канзас-Сити Чифс» командасының, MLS-тің «Канзас-Сити Визардс» командасының негізін қалаушы және иесі болды. Өмірінің соңында «Коламбус Крю» және «ФК Даллас» МЛС командаларына да иелік етті. Канзас-Ситиде Хант «Worlds of Fun» және «Oceans of Fun» ойын-сауық парктерін құруға да көмектесті. АҚШ-тағы ең көне ұлттық футбол турнирі – АҚШ Ашық кубогы (1914 жылы құрылған) қазір оның есімін алып жүр, оның осы спортты елде дамытудағы алғашқы қадамдарының құрметі ретінде. Ол 1972 жылы Профутбол Даңқы залына, 1982 жылы Ұлттық Футбол Даңқы залына, ал 1993 жылы Халықаралық Теннис Даңқы залына кәсіби ашық дәуір теннисінің тууына қосқан үлесі үшін енгізілді. Ұлттық Футбол Даңқы залы 1999 жылы Хантқа Құрмет медалін табыс етті, бұл марапатты бүгінгі күнге дейін тек үш адам ғана алған. Ол екінші әйелі Нормамен 42 жыл бірге өмір сүрді және төрт баласы болды: Шаррон, Ламар кіші, Дэниел және Кларк Хант.

Ерте өмір

Хант Арканзас штатының Эль-Дорадо қаласында мұнай магнаты Х. Л. Ханттың ұлы және Нельсон Банкер Хант пен Уильям Герберт Ханттың кіші інісі ретінде дүниеге келді. Ламар Техас штатының Даллас қаласында өсті. Ол Culver әскери академиясына оқуға түсіп, 1951 жылы Пенсильвания штатындағы The Hill мектебін, ал 1956 жылы Далластағы Оңтүстік методистік университетті геология мамандығы бойынша бітірді. Хант университетте футбол ойнаған, бірақ құрама командаға ілікпегенімен, өмірінің бар кезеңінде спортқа деген құштарлығын сақтап қалды. 1952 жылы SMU-да оқып жүргенде, Хант Kappa Sigma студенттік қауымдастығына қосылды. 1972 жылы ол Kappa Sigma-ның «Жыл адамы» атанды.

Америка футбол лигасының құрылуы

Мұнайдан мұра еткен зор байлығының арқасында Хант Ұлттық футбол лигасының жаңа команда құруға арналған франшизасына өтініш берді, бірақ одан бас тарды. 1959 жылы кәсіби американдық футбол танымалдылығы жағынан Басты лига бейсболынан әлдеқайда артта болды, ал NFL басшылары лиганың тым тез кеңейіп, нарықты "қанағаттандырып алуынан" сақтану керек деп ойлады. Хант 1959 жылы NFL-дің «Чикаго Кардиналс» (қазір Аризона штатында) командасын сатып алуға да тырысты, оларды Далласқа көшіруді жоспарлаған, бірақ одан да бас тарды (команда 1960 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласына көшті). Жауап ретінде Хант NFL франшизасын алуға сәтсіз тырысқан басқа бірнеше бизнесмендерге, оның ішінде техастық және мұнайшы Хьюстондық Бад Адамсқа жаңа футбол лигасы құру туралы ұсыныс жасады, нәтижесінде 1959 жылдың тамызында Америка футбол лигасы құрылды. AFL құрылған сегіз команданың негізін қалаушылар тобы «Ақымақтар клубы» деп аталды. Ханттың мақсаты – Техасқа кәсіби футбол әкелу және Хант отбасы үшін NFL командасын иелену болатын. Хант «Даллас Техас» командасының иесі атанды және болашақта даңқ залына енетін Хэнк Страмды команданың алғашқы бас жаттықтырушысы етіп тағайындады. Команда АФЛ-мен бірге 1960 жылы ойынға кірісті.

Меншік және NFL бірігуі

Жаңадан құрылған лигаға және Далласта AFL франшизасының болуына жауап ретінде NFL тез арада Далласта өздерінің жаңа франшизасын орналастырды – «Даллас Каубойс», олар да 1960 жылы ойынға кірісті. Нәтижесінде, «Даллас Техас», лиганың алғашқы жылдарындағы ең сәтті AFL командаларының бірі болғанына қарамастан, билет сатылымы бойынша қиындыққа тап болды, себебі олар жанкүйерлер үшін «Каубойспен» бәсекелесуге мәжбүр болды. 1962 жылғы маусымның соңында Хант Даллас екі команданы қолдауға жеткіліксіз деп шешіп, команданы көшіруді қарастыра бастады. Канзас-Сити үміткерлердің бірі болды, өйткені Хант Далластан оңай сапарлай алатын қала іздеді. Хантты команданы Канзас-Ситиге көшіруге көндіру үшін мэр Х. Ро Бартл Хантқа әр ойынға 25 000 адамның үйден қатысуын уәде етті. Хант ақыры команданы Канзас-Ситиге көшіруге келісті, ал 1963 жылы «Даллас Техас» командасы «Канзас-Сити Чифс» болып қайта аталды. «Чифс» командасының алғашқы екі маусымындағы қатысу көрсеткіші мэр Бартлдің уәдесіне сай келмегенімен, 1966 жылы «Чифс» ойындарына үйден келушілердің саны артып, 37 000-ға жетті. 1969 жылы «Чифс» командасының үйге келушілердің орташа саны 51 000-ға жетті. 1966 жылы «Чифс» өздерінің алғашқы AFL Чемпионатын жеңіп алды (бұрын «Даллас Техас» командасы жеңгеннен кейін) және тарихтағы алғашқы Супер Боулға өтті, бірақ «Чифс» «Грин-Бэй Пэккерс» командасына есе жіберді. «Чифс» 1960 жылдар бойы сәтті өнер көрсетті, ал 1970 жылы AFL Чемпионатын және IV Супер Боулды жеңіп алды (AFL жеке лига болған және NFL-дің Америкалық Футбол Конференциясы ретінде сіңірілгенге дейін өткен соңғы Супер Боул). Хант команданың ақпараттық материалдарында оны иеленуші емес, негізін қалаушы ретінде көрсетуді талап етті және өмірінің соңына дейін телефон анықтамалығында өзінің телефон нөмірін жариялады. 1960 жылдан 2005 жылға дейін Хант негізін қалаушы ретінде «Чифс» 14 рет плей-оффқа қатысты, оның тоғызы 1971 жылдан кейін болды. «Чифс» Хант есімімен аталған кубок үшін AFC Чемпионаты ойынына бір рет қатысты, бірақ 1993 жылы жеңіліске ұшырады.

"Супер Боул" терминінің қолданылуы

1966 жылы NFL және AFL бірігуге келісті, сол маусымнан кейін екі лига арасында чемпионат ойыны өткізілуі тиіс болды. 1966 жылдың 25 шілдесінде NFL комиссары Пит Розельге жазған хатында Хант: "Мен оны әзілдеп "Супер Боул" деп атадым, әрине, оны жақсартуға болады" деп жазды. Кейін Хант бұл атау оның ойына балаларының Super Ball ойыншығымен ойнауынан келгенін айтты. Лига иелері "AFL NFL Чемпионат ойыны" деген атауды қабылдағанмен, БАҚ бірден Ханттың "Супер Боул" атауын қолдана бастады, ол 1969 жылы өткен үшінші жылдық ойыннан бастап ресми атауға ие болды. Осы ойында AFL-дің "Нью-Йорк Джетс" командасы NFL-дің "Балтимор Колтс" командасын жеңіп шықты.

NASL: NFL-мен меншік және шайқастар

1967 жылы Хант АҚШ-та кәсіби футболды дамытуға көмектесті. Ханттың футболға деген қызығушылығы 1962 жылы болашақ әйелі Нормамен бірге Ирландияның Дублин қаласындағы «Шэмрок Роверс» командасының ойынына барғанда басталды. 1966 жылы ол Англияда өткен ФИФА Әлем чемпионатының куәсі болды, содан кейін келесі 11 Әлем чемпионаттың тоғызына қатысты. 1967 жылы Хант Біріккен футбол қауымдастығының мүшесі ретінде «Даллас Торнадо» командасын құрды. 1968 жылы лига Ұлттық кәсіби футбол лигасымен бірігіп, Солтүстік Америка футбол лигасына айналды. Хант спорт пен лиганың жақтаушысы болды, ал «Даллас Торнадо» 1971 жылы NASL чемпионатын жеңіп алды және 1973 жылы күміс жүлдегер атанды. NFL командаларының иелері Ханттың кәсіби футболға иелік етуіне және оны насихаттауына наразы болды. NFL франшиза иелері бірден бірнеше спорт түрінде командаға иелік етуге тыйым салатын заң талаптарын енгізуге тырысты. Бұл стратегия NFL-ге кері соқты, NASL NFL-ге қарсы монополияға қарсы іс тінді және жеңіске жетті. Бұл нәтижеге Ламар Хант үлкен үлес қосты. 1981 жылы 15 маусымдық ойындардан кейін және миллиондаған долларлық шығыннан соң Хант пен оның «Даллас Торнадо» серіктесі Билл МакНатт командаларын «Тампа Бэй Роудиз» франшизасымен біріктіруге шешім қабылдады, сонымен бірге Флорида клубындағы акциялардың бір бөлігін сақтап қалды. Екі жылдан кейін, «Rowdies» бас директоры Джордж Стробриджбен бірге олар «Rowdies» командасын жергілікті инвесторларға сатты. Бұл қадам Ханттың NASL-мен байланысын үзіп, лиганың 1984 жылы тарап кетуінен бір жыл бұрын аяқтады.

Үлкен футбол лигасы

Хант 1996 жылы дебют жасаған Жоғарғы Футбол Лигасының (Major League Soccer) алғашқы инвесторларының бірі ретінде футболға қайта оралды. Ол бастапқыда екі командаға ие болды: «Колумбус Крю» және «Канзас-Сити Визардс» (қазіргі «Спортинг Канзас-Сити»). 1999 жылы Хант қазіргі «Тарихи Крю стадионы» деп аталатын аренаның құрылысын қаржыландырды, ол АҚШ-тағы футболға арналған ірі стадиондардың екіншісі және 1913 жылдан бері салынған алғашқы стадион болды. 2003 жылы Хант үшінші команданы – «Даллас Берн» (қазіргі «ФК Даллас») сатып алды, бұрын өзінің жеке футбол стадионының құрылысын ішінара қаржыландыратынын мәлімдеген еді. 2006 жылдың 31 тамызында Хант «Визардс» командасын Cerner Corporation компаниясын негіздеушілер Нил Паттерсон мен Клифф Ильиг басқаратын алты адамнан тұратын меншік тобына сатты.

Теннис

1968 жылы Хант Әлемдік чемпионат теннисі турнирін бірлесіп құрды, ол теннис спортының ашық дәуірін бастады. 1993 жылы ол Халықаралық теннис даңқы залына енгізілді.

Көңіл көтеру парктері мен үңгірлер

Хант Канзас-Ситиде екі ойын-сауық паркін құрған: Worlds of Fun және Oceans of Fun, олар тиісінше 1973 және 1982 жылдары ашылды. Бұл екі парк оның Миссури өзенінің үстіндегі Клей округінің жартастарында салған кең өнеркәсіптік паркінің дамуының нәтижесінде пайда болды және оған іргелес орналасқан. Хант құрған парктердің оңтүстігінде Хант дамытқан Субтрополис орналасқан – 55 миллион шаршы фут (5.06 миллион м2) ауданы бар, адам жасаған әктас үңгірі, ол әлемдегі ең ірі жерасты бизнес кешені (TM) деп есептеледі. Ханттың Клей округіндегі кең бизнес байланыстары 1991 жылға дейін Миссури штатының Либерти қаласындағы Уильям Джевелл колледжінде Канзас-Сити Чифс командасының NFL жаттығу лагерін өткізуіне мүмкіндік берді.

Хант бауырларының күміспен шұғылдануы

1970 жылдары және 1980 жылдардың басында Хант және оның ағалары Нельсон Бункер Хант және Уильям Герберт Хант күміс нарығын басып алуға тырысты. Олар күмісті 1970 жылдардың басында сатып ала бастады. 1979 жылдың соңына қарай, олардың әлемдік күміс нарығының үштен бір бөлігіне иелік етуі бағаны 1979 жылдың қыркүйегінде бір унциясы 11 доллардан 1980 жылдың қаңтарында 50 долларға дейін өсірді. 1979 жылдың соңғы тоғыз айында ағайындар шамамен 2-4 миллиард доллар пайда тапты. Бірақ 1980 жылдың 27 наурызында, кейіннен бағалы металдар саласында «Күміс жұмасы» деп аталған күні, баға күрт құлдырады. 1988 жылдың қыркүйегінде Хант ағайындары АҚШ банкроттық кодексінің 11-тарауы бойынша банкроттыққа өтініш берді.

Жеке өмір

Ханттың үш ағасы болды: Гарольдсон Лафайетт Хант кіші, Нельсон Банкер және Уильям Герберт. Оның туған әпкесі Суонни Хант Австриядағы елші болды. Екі рет үйленген Хант алғаш рет Розмари Каррмен неке қиды. Олар Далласта жасөсперім шағында танысып, бірге Оңтүстік методистік университетінде оқыды және 1956 жылы үйленді. Олардың екеуінен Ламар кіші және Шаррон Хант есімді екі бала дүниеге келді. 1962 жылы жұбайлар ажырасып, себебінің бірі Ханттың көп саяхаттары болды.

Өлім және мұрагерлік

Хант 2006 жылғы 13 желтоқсанда Далластағы Пресбитериан ауруханасында бірнеше аптадан бері емделіп жатқаннан кейін, простата қатерлі ісігіне байланысты асқынулардан қайтыс болды. Ол 74 жаста болды. Оның өліміне орай, «Каубойс» командасының иесі Джерри Джонс Хантты «қазіргі NFL-дің негізін қалаушысы» деп атап, «Ол мен үшін шабыт берді» деді. «Питтсбург Стиллерс» клубының төрағасы Дэн Руни: «Ламар Хант соңғы 40 жылдан астам уақыт бойы кәсіби футболдағы ең ықпалды иелердің бірі болды. Ол Америка Футбол Лигасының құрылуына және AFL мен NFL бірігуіне зор үлес қосты, бұл Ұлттық Футбол Лигасының Американың сүйікті ойынына айналуына көмектесті». Канзас-Сити қаласының мэрі Кей Уолдо Барнс Ханттың қайтысынан кейінгі бейсенбі және жұма күндері қалалық барлық туларды жартылай түсіруді бұйырды. Ханттың қайтысынан кейін оның ұлы Кларк «Канзас-Сити Чифс» және «ФК Даллас» командаларының төрағасы болып тағайындалды, бұл шешім Ханттың қалған балалары – Ламар Хант кіші, Шаррон Мансон және Дэниел Ханттың келісімімен қабылданды. Ханттың әйелі мен балалары «Чифс» командасының заңды иелері болғамен, Кларк команданы барлық лига иелерінің отырысында өкілдік етеді және команданың күнделікті жұмыстарын басқарады.