Кіріспе

Телефондарды қосуға және пайдаланушылар арасында қосылыс орнатуға қолданылатын құрылғы.

Телефондық коммутациялық тақта – 20-ғасыр бойы телефондардың тізбектерін қосып, пайдаланушылар немесе басқа коммутациялық тақталар арасында телефондық қосылыстарды орнатуға қолданылатын құрылғы болды. Коммутациялық тақта қолмен басқарылатын телефон станциясының маңызды бөлігі болды және оны байланыс операторлары электр сымдары немесе коммутаторлар арқылы қосылыстарды орнату үшін басқарды. 1888 жылы Алмон Строугер ойлап тапқан электромеханикалық автоматты телефон станциясы әлемдегі орталық телефон станцияларында қолмен басқарылатын коммутациялық тақталарды біртіндеп алмастырды. 1919 жылы Канададағы Белл жүйесі де көп жылдар бойы қолмен жүйелерге сүйенгеннен кейін автоматты коммутацияны болашақ технология ретінде қабылдады. Дегенмен, көптеген кәсіпорындардағы көптеген қолмен басқарылатын филиалдық станциялар 20-ғасырдың екінші жартысына дейін жұмыс істеді. Кейінірек электрондық құрылғылар мен компьютерлік технология операторға көптеген мүмкіндіктер ұсынды. Жеке филиалдық станцияда (PBX) бизнесте әдетте операторды айналып өтетін операторлық консоль немесе автоматты операторлық функция болады.

Тарих

1876 жылы телефон ойлап табылғаннан кейін алғашқы телефондар жұптап жалға берілді, олар осы екі құралды пайдаланатын екі тараптың арасындағы сөйлесуге ғана шектелді. Орталық станцияны пайдалану телеграфтан гөрі тиімдірек екені тез анықталды. 1877 жылдың мамыр айында Эдвин Т. Холмс құрған Бостон қаласындағы Холмс burglar Alarm Company компаниясы алғашқы орталық кеңсе мен коммутаторды орнатты, ол банктер мен кәсіпорындар үшін түнгі күзет қызметі ретінде, сондай-ақ телефон жүйесі ретінде жұмыс істеді. Коммутатор Александр Грэм Белл компаниясының лицензияты Чарльз Уильямс жасаған телефон аспаптарымен жұмыс істеді. 1878 жылдың қаңтар айында Бостон телефон диспетчерлік компаниясы телефон операторлары ретінде ұлдарды жұмысқа қабылдауды бастады. Ұлдар телеграф операторлары ретінде өте табысты болды, бірақ олардың көзқарасы, шыдамсыздығы және мінез-құлқы тікелей телефон байланысы үшін қабылдауға келмейтін болды, сондықтан компания әйел операторларды жұмысқа қабылдауға кірісті. Осылайша, 1878 жылдың 1 қыркүйегінде Бостон телефон диспетчері Эмма Наттті алғашқы әйел оператор ретінде жұмысқа алды. Кішкентай қалаларда коммутатор әдетте оператордың үйіне орнатылып, ол күні-түні қоңырауға жауап бере алатын болды. 1894 жылы 9 қаңтарда New England Telephone and Telegraph Company Лексингтон қаласында алғашқы аккумуляторлық коммутаторды орнатты. Үлкен қалалардағы алғашқы коммутаторлар әдетте еденнен төбеге дейін орнатылып, операторларға станциядағы барлық желілерге жете алуға мүмкіндік берді. Операторлар жоғарғы розеткаларға қосылу үшін баспалдақ қолданды. 1890 жылдардың соңында бұл шара желілердің өсуіне ілесе алмады, сондықтан Майло Г. Келлог операторлардың "А" және "Б" тақталарында бір командамен жұмыс істеуі үшін бөлінген көпқұрылғылық коммутаторды ойлап тапты. Бұл операторлар 1970 жылдардың басына дейін әйелдер болды, содан кейін ер адамдар жұмысқа қабылданды. Телефон компаниясының қызметкерлері сымдық коммутаторларды көбінесе "сымдық тақталар" деп атады. Панельді коммутаторларға және басқа автоматтандырылған коммутациялық жүйелерге көшу алдымен "Б" операторын, содан кейін, әдетте, бірнеше жылдан кейін "А" операторын жойды. Ауылдық және қала маңындағы коммутаторлар көбінесе кішкентай және қарапайым болып қалды. Көп жағдайда клиенттер оператордың есімін білді. Телефон станциялары автоматты (нөмірлік) қызметке ауысқан кезде коммутаторлар арнайы мақсаттарға қызмет етуді жалғастырды. Алыс қашықтыққа тікелей қоңырау шалу мүмкіндігі пайда болғанға дейін абонент ақы төлеуге шақыру үшін алыс қашықтық операторымен байланысуы керек болды. Үлкен қалаларда 112 сияқты арнайы нөмір болды, ол тікелей алыс қашықтық операторына қоңырау шалады. Басқа жерлерде абонент жергілікті оператордан алыс қашықтық операторына қоңырау шалуын сұрайды. Алыс қашықтық операторы қоңырау шалушы адамның аты-жөні мен қаласын жазып алады және қоңырау шалушыға қоңырау аяқталуын күтуге кеңес береді. Әрбір алыс қашықтық орталығында алыс қалаларға шектеулі сандарда магистральдар болды, және егер олар бос болмаса, оператор аралық қалалар арқылы басқа маршруттарды іздейді. Оператор мақсатты қалаға магистральге қосылады, ал кіруші оператор жауап береді. Кіруші оператор жергілікті ақпарат операторынан нөмірді алады және қоңырау шалады. Шақырылған тарап жауап бергеннен кейін бастапқы оператор оны шақырушы тарапқа дайын болуға кеңес береді, содан кейін ол қайта қоңырау шалады және әңгіме басталғаннан кейін басталу уақытын жазады. 1940 жылдары импульстік және көп жиілікті операторлық қоңырау шалудың пайда болуымен оператор тандемдік магистральге қосылып, алыс қаладағы ақпарат операторының аймақтық кодын (NPA) және операторлық кодын қоңырау шалады. Мысалы, Нью-Йорк қаласының ақпарат операторы 212 131 болды. Егер клиент нөмірді білсе және нүкте тікелей қоңырау шалатын болса, оператор қоңырау шалады. Егер алыстағы қалада қоңырау шалатын нөмірлер болмаса, оператор шақырылған адамға қызмет көрсететін кіруші оператордың кодын қоңырау шалады және оның нөмірін қоңырау шалуын сұрайды. 1960 жылдары, көптеген телефон абоненттері алыс қашықтыққа тікелей қоңырау шалу мүмкіндігіне ие болғаннан кейін, оператордың бір түрі жергілікті және алыс қашықтық қызметтерін біріктірді. Клиент ақы төлеу бойынша қоңырау шалуды, үшінші тарапқа төленетін қоңырауды немесе жеке қоңырауды сұрау үшін қоңырау шалуы мүмкін. Барлық алыс қашықтық қоңыраулары монеталық телефондардан оператордың көмегін қажет етті. Оператор сондай-ақ жергілікті немесе алыс қашықтық нөмірін аяқтауға көмектесе алатын еді. Мысалы, егер клиент жылдам бос сигналды (тез бос сигналды) естісе, бұл "барлық желілер бос" дегенді немесе мақсаттағы станцияда проблема бар екенін білдіруі мүмкін. Оператор қоңырауды аяқтау үшін басқа маршрутты пайдалана алуы мүмкін. Егер оператор нөмірді теру арқылы қосыла алмаса, ол мақсаттағы қаладағы кіруші операторға қоңырау шалып, одан нөмірді теруін немесе желінің бос екенін немесе жұмыс істемейтінін тексеруін сұрай алады. Бұл мақсаттар үшін қолданылатын сымдық коммутаторлар 1970 және 1980 жылдары трафик қызметі позициялық жүйесімен (TSPS) және ұқсас жүйелермен ауыстырылды, бұл оператордың қоңырауларға қатысуын қысқартады. Клиент операторға қоңырау шалу үшін жай ғана "0" нөмірін терудің орнына, 1+NPA+7 таңбаны теріп, содан кейін оператор жауап береді және қажетті қызметті (монетаны қабылдау, ақы төлеуге келісім беру және т.б.) ұсынады, содан кейін қоңырау TSPS жүйесімен автоматты түрде өңделеді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында көптеген кішкентай қалаларда өз операторларының болуы әдетке айналды. Аймақтық код (NPA) әдетте өзінің ең ірі қаласын негізгі алыс қашықтық орталығы ретінде пайдаланады, ал кішкентай алыс қашықтық орталықтары аймақтың ішінде шашыраңқы орналасқан екінші қалаларға қызмет көрсетеді. TSPS телефон компанияларына кішкентай алыс қашықтық орталықтарын жауып, операторлық қызметтерді абоненттерден жүздерше шақырым қашықтықта орналасқан аймақтық орталықтарда біріктіруге мүмкіндік берді. 1980 жылдардың ортасында Bell Operating Companies (BOCs) TOPS (Traffic Operator Position System) жүйесімен өз операторлық қызмет кеңселерін ашып, жергілікті және intraLATA телефон операторлары ретінде жұмыс істеді. Осымен BOCs AT&T-ден intraLATA трафигін, сондай-ақ бұрын сымдық тақтада ұсынылған қызметтерді (Төлтеу станциялары, мобильді және теңіз [кеме-жаға]) алды. AT&T операторлары BOC-қа қайта жұмысқа орналасты, өйткені intraLATA трафигі BOC-қа берілді. 1990 жылдардың басында AT&T TSPS-ты OSPS (Operator Service Position System) жүйесімен ауыстырды. OSPS позициясы AT&T операторының есептік ақпаратты енгізетін компьютерлік терминалы болды. OSPS пайда болғаннан кейін Interflow деп аталатын мүмкіндік операторларға жүйедегі өңірдің кез келген жерінен келетін қоңырауларға жауап беруге мүмкіндік берді. Технология өзгерген сайын Interflow қолданылуы да өзгерді. Interflow AT&T-мен бүкіл ел бойынша жүзеге асырылды. Бұл AT&T-ке АҚШ-тың барлық операторлық кеңселерін жабуға мүмкіндік берді. 2004 жылдың мәліметі бойынша AT&T-дің қалған операторлық кеңселері Техас штатының Хьюстон және Флорида штатының Джексонвилл қалаларында орналасқан.

Операция

Коммутатордың тұтқасы әдетте операторға қарап отыруға ыңғайлы етіп жасалған. Оның жоғары артқы панелі бар, онда әйел ұялары қатарлап орналасқан, әр ұя жеке абонентке қызмет ететін коммутатордың жергілікті қосымшасы немесе кіріс немесе шығыс магистральдық желі ретінде белгіленген және сымдалған. Ұя да шаммен байланысты. Оператордың алдындағы үстелде немесе жұмыс бетінде "кілттер" деп аталатын 3 позициялы ауыстырмалы қосқыштар, шамдар және сымдар тізбегі орналасқан. Әр тізбек алдыңғы және артқы кілттерден, алдыңғы және артқы шамдардан, содан кейін алдыңғы және артқы сымдардан тұрады, олар бірге сымдық тізбек құрайды. Алдыңғы кілт – операторға осы сым жұбы арқылы сөйлесуге мүмкіндік беретін "сөйлесу" кілті. Ескі "қолмен" басқарылатын коммутаторлар мен PBX жүйелеріндегі артқы кілт телефонды физикалық түрде қоңырау шалу үшін қолданылады. Жаңа коммутаторларда артқы кілт монеталық телефондардан ақша жинау (қайта алу) үшін пайдаланылады. Әр кілт үш күйге ие: артқа, қалыпты және алға. Кілт қалыпты күйде болғанда, электрлік байланыс жолы алдыңғы және артқы сымдарды қосады. Алдыңғы кілт операторды сым жұбымен байланыстырады, ал артқы кілт сымға қоңырау сигналын жібереді (ескі қолмен басқарылатын коммутаторларда). Әр сымда үш сымдық TRS телефондық жалғауыш бар: сынақ, қоңырау және дауыс үшін ұшы мен саңылауы, ал бос сигналдар үшін жең сымы. Қоңырау түскен кезде артқы панельдегі ұя шам жанып, оператор сәйкес ұяға артқы сымды қосып, алдыңғы кілтті алға итеді. Содан кейін оператор қоңырау шалушымен сөйлеседі, ол кіммен сөйлескісі келетінін операторға айтады. Егер ол басқа қосымша болса, оператор алдыңғы сымды сәйкес ұяға орналастырып, шақырылған абонентке қоңырау шалу үшін алдыңғы кілтті артқа тартады. Қосылғаннан кейін оператор екі сымды да "жоғары" қалдырады, кілттерді қалыпты күйде қалдырады, сонда тараптар сөйлесе алады. Бақылау шамдары операторға тараптар сөйлесуді аяқтағанда және құрылғыны қойғанда ескерту үшін жанады. Кез келген тарап бір секундқа құрылғының тіреуін басып, босату арқылы оператордың бақылау шамдарын "жыпылықтатса" болады, егер оларға көмек қажет болса. Оператор сымды түсіргенде, коммутатордың артындағы салмақ оны түсіріп, түйіліп қалмауын қамтамасыз етеді. Коммутаторда ілгекпен және ілгектен тыс сигналдар екі бағытта да өтуі керек. Бір бағытты коммутаторда бастапқы немесе А тақтасы ілгексіз үшін қысқа сигнал, ал ілгекпен үшін ашық сигнал жібереді, ал аяқталушы немесе B тақтасы қалыпты немесе кері полярлық сигнал жібереді. Бұл "кері батарея" сигналы кейінірек автоматты коммутаторларға көшірілді. Кейбір аймақтарда қоғамдық телефондардан келетін қоңырауларды қабылдау үшін арнайы коммутаторлар қолданылды. Солтүстік Америкада бұл "монеталық тақталар" Автоматтандырылған монеталық жол ақысы жүйесі енгізілгеннен кейін біртіндеп тоқтатылды. Арнайы монеталық тақталар негізінен Нью-Йорк қаласы сияқты үлкен, тығыз қоныстанған жерлерде пайдаланылды, онда жергілікті қоңырау аймағы шақырылған қашықтыққа байланысты жергілікті қоңырау бағасын өзгертуге мүмкіндік беретін арнайы есептеуді қажет етті. Халық тығыздығы төмен аймақтарда қоғамдық телефондардан келетін қоңырауларды арнайы монеталық тақталарды пайдаланбай, кәдімгі операторлар қабылдады.