Кіріспе
IBM орта ауқымды компьютері (1983–2000)
IBM System/36 (көбінесе S/36 деп қысқартылады) – IBM компаниясы 1983 жылдан 2000 жылға дейін сатқан орта ауқымды компьютер. Бұл көп пайдаланушылы, көп тапсырмалы System/34 жүйесінің мұрагері болды. System/34 және ескірек System/32 сияқты, System/36 негізінен RPG II тілінде бағдарламаланды. Машинаның қосымша мүмкіндіктерінің бірі – желіден тыс сақтау механизмі (5360 үлгісінде) болды, ол 8 дюймдік дискеталар салынған "журналдарды" пайдаланды, машина оларды ретсіз жүктеуге және шығаруға мүмкіндік берді. System/36 сонымен қатар бағдарламаланатын жұмыс кезегі және жоспарлау басымдық деңгейлері сияқты негізгі компьютерлік мүмкіндіктерге ие болды. Бұл жүйелер басқа өндірушілердің мини-компьютерлеріне ұқсас болғанымен, IBM өзі System/32, System/34 және System/36 жүйелерін "шағын жүйелер" деп, ал кейіннен System/38 және IBM AS/400 қатарымен бірге орта ауқымды компьютерлер деп сипаттады. AS/400 сериясы және IBM i-ді қолдайтын IBM Power Systems жүйелері System/36 кодыны System/36 ортасында іске қоса алады, бірақ кодты алдымен IBM i-де қайта құрастыру қажет.
IBM System/36 жалпы сипаттамасы
IBM System/36 – 1983 жылдың 16 мамырында алғаш рет жарияланған және сол жылдың соңында жеткізілімге түскен шағын бизнеске арналған танымал компьютерлік жүйе. Оның өнімнің қызмет ету мерзімі 17 жылды құрады. System/36 жүйесінің алғашқы моделі 5360 болды. 1970 жылдары АҚШ Әділет министрлігі IBM-ге қарсы монополияға қарсы сот ісін қозғады, компанияның бәсекелестерін жою үшін заңсыз тәсілдерді қолданғанын мәлімдеді. Осы кезде IBM өзінің барлық желісін (System/370, 4300, System/32, System/34, System/38) бірдей ISAM деректер базасы технологиясымен, бағдарламалау тілдерімен және аппараттық архитектурамен жабдықталған бір «отбасы» компьютерлерге біріктіруге дайын тұрды. Сотқа шағым түскеннен кейін IBM екі «отбасы» құруға шешім қабылдады: ірі компанияларға арналған және IBM-нің болашақ бағытын көрсететін System/38 желісі және компанияның бұрынғы System/32/34 компьютерлерін пайдаланған шағын компанияларға арналған System/36 желісі. 1980 жылдардың соңында сот ісі тоқтатылды, ал IBM екі өнім желісін қайта біріктіруге шешім қабылдады, нәтижесінде System/36 және System/38 жүйелерін алмастырған AS/400 жүйесі құрылды. System/36 жүйесі System/34 қолданған RPG II, Screen Design Aid, OCL және басқа да технологияларды дерлік толығымен пайдаланды, бірақ ол объектілік код жағынан үйлесімсіз болды. S/36 шағын бизнес компьютері болды; оның 8 дюймдік дискеталық дискісі, 30 МБ-тан 716 МБ-қа дейінгі көлемдегі бірден төртке дейін қатты дискісі және 128 КБ-тан 7 МБ-қа дейінгі жадысы болды. Таспалық дискілер резервтік құрылғы ретінде қолжетімді болды; 6157 QIC (төртінші дюймдік картридж) және 8809 катушкалық дискілердің сыйымдылығы шамамен 60 МБ-қа тең болды. Advanced/36 9402 таспалық дискісінің сыйымдылығы 2,5 ГБ құрады. IBM 5250 сериялы терминалдары System/36 жүйесіне негізгі интерфейс болды.
Өңдеушілер
S/36 екі он алты биттік процессордан тұрды, CSP немесе Бақылау сақтауыш процессоры және MSP немесе Негізгі сақтауыш процессоры. MSP – жұмыстың негізгі атқарушысы болды; ол компьютерлік бағдарламалардың нұсқауларын орындады. CSP – басқарушы рөл атқарды; ол жүйелік функцияларды фоновым режимде орындады. Арнайы қосымша бағдарламалар CSP-ге тікелей шақыру арқылы белгілі бір функцияларды орындауға мүмкіндік алды; мұндай бағдарламалар әдетте $CNFIG сияқты, компьютерлік жүйені конфигурациялауға арналған жүйелік бағдарламалар болып табылады. Алдыңғы System/32 және System/34 аппараттық құрылғыларында болғандай, «ғылыми нұсқаулар» (яғни, қалқыма нүктелі операциялар) CSP-де бағдарламалық түрде іске асырылды. CSP-нің басты мақсаты MSP-ны жұмыспен қамтамасыз ету болды; осы себепті ол MSP жылдамдығынан шамамен 4 есе жоғары жылдамдықпен жұмыс істеді. System/36 жүйесінің алғашқы үлгілерінде (5360 A) 4 МГц CSP және 1 МГц MSP болды. CSP кодты және деректерді MSP бағдарламалық тізілімінің артындағы негізгі сақтауышқа жүктеді. MSP бір процесте жұмыс істеп жатқанда, CSP келесі процеске арналған сақтауышты толтырып отырды. 5360 процессорлары 5360 A-дан 5360 D-ға дейін төрт модельде шығарылды. Кейінгі «D» моделі «A» моделінен шамамен 60 пайызға жуық жылдам болды.
Алдыңғы панель
5360, 5362 және 5363 процессорлары алдыңғы панельде төрт гексадецималдық LED дисплейімен жабдықталған. Оператор бастапқы бағдарламаны жүктеу (IPL немесе жүйелік қосылу) алдында F F 0 0 комбинациясын енгізсе, көптеген диагностикалық тесттер өткізілмей, IPL уақыты шамамен 10 минут емес, шамамен бір минутқа дейін қысқаратын. Әрине, IPL процесінің бір бөлігі индекстелген файлдарды кілттік сұрыптау болды. Егер машина кілттік сұрыптаусыз (P S (немесе STOP SYSTEM) процедурасының бөлігі ретінде орындалған) өшірілсе, индекстелген файлдардың саны мен көлеміне байланысты, жүйені қайта іске қосуға бір сағаттан астам уақыт қажет болуы мүмкін.
Жады мен дискі
Ең кішкентай S/36 128 КБ жедел жад және 30 МБ қатты дискіге ие болды. Ең үлкен конфигурацияланған S/36 7 МБ жедел жадты және 1478 МБ дискілік кеңістікті қолдай алды. Мұның құны 1980-ші жылдардың басында 200 000 АҚШ долларынан асып кетті. S/36 қатты дискілерінде "қосымша цилиндр" деп аталатын мүмкіндік болды, осының арқасында дискідегі нашар секторлар анықталып, қосымша цилиндрдегі жақсы секторларға динамикалық түрде қайта бағытталды. Сондықтан S/36 техникалық тұрғыдан қол жеткізе алмайтын кеңістікті де пайдалана алды. Дискілік адрестің мөлшері белсенді S/36 бөлімінің көлемін шамамен 2 ГБ-қа дейін шектейді; алайда, Advanced/36 Large Package-де 4 ГБ қатты дискі болды, онда үшке дейін (эмуляцияланған) S/36 жүйесін орнатуға болады, ал Advanced/36 компьютерлерінде SSP-нің шегінен (32 МБ-дан 96 МБ-ға дейін) артық жедел жад болды, ол дискіні кэштеуді жақсарту үшін қолданылды. System/36 дискілік кеңістігі блоктармен ұйымдастырылды, әрбір блок 2560 байттан тұрады. Жоғары деңгейдегі 5360 жүйесімен бірге шамамен 550 000 блок дискілік кеңістік беріледі. Жүйелік объектілер блоктарда немесе жазбаларда сақталуы мүмкін, бірақ ішкі жүйеде олар әрқашан блоктар түрінде сақталады. System/36 жадты беттеуді қолдады, бұл "алмастыру" деп аталады.
Бағдарламалық жасақтама
Жүйелік қолдау бағдарламасы (SSP) S/36 жүйесінің жалғыз операциялық жүйесі болды. Ол көп бағдарламалауды, бірнеше процессорды, 80 құрылғыны, жұмыс кезектерін, принтер кезектерін, қауіпсіздікті, индекстелген файлдарды қолдауды қамтыды және толық орнатылған күйде шамамен 10 МБ көлемде болды. Advanced/36 жүйесінде жұмыс станциялары мен принтерлердің саны 160-қа дейін артты. OS/400-дің кейбір нұсқаларындағы Guest/36 ортасында 216 құрылғыға дейін қолдау көрсетілді. S/36 64 кБ көлемдегі бағдарламаларды құрастырып, іске қоса алатын, бірақ көптеген бағдарламалар осы көлемде болған жоқ. Бұл тек ең үлкен экранды бағдарламалар үшін ғана шектеу тудырды. Advanced/36 жүйесі SSP операциялық жүйесіне қосымша мүмкіндіктер қосты, оның ішінде басқа бағдарламаларды іштен шақыру мүмкіндігі де болды. Мысалы, 60 кБ көлемді бағдарлама 30 кБ немесе 40 кБ көлемді басқа бағдарламаны шақыра алатын. Бұл шақыру/параметр мүмкіндігі System/36 үшін үшінші тараптық пакеттерде де болған, бірақ Advanced/36 жүйесінде SSP 7.1 және 7.5 нұсқаларында енгізілгенге дейін кеңінен қолданылмады.
Жүйе/36 5362 үлгісі
IBM 5362 немесе "Compact 36" 1984 жылы нарықтың төменгі сегментіне бағытталған жүйе ретінде ұсынылды. Оның корпусы үстелге қойылатын мұнара тәрізді болды. Ол қалыпты кеңсе ортасында жұмыс істеу үшін жасалған, арнайы талаптар көп емес. 5360-тан ерекшелігі – карта ұяларының саны шектеулі, аз перифериялық құрылғыларды қолдайтын. Ол 14 дюймдік (30 немесе 60 МБ) дискілерді пайдаланды және екіге дейін дискіні қосуға мүмкіндік берді; негізгі жады 128 КБ-тан 512 КБ-қа дейін болды. Немесе "Desktop 36" (сондай-ақ, кейбірлер бұл модельді бейресми түрде "Baby/36" деп атады – бірақ бұл атау кейінірек California Software Products, Inc. компаниясы жасаған бағдарламалық өнімге берілді). 5364 – IBM компаниясының 1985 жылғы маусымда System/36 жүйесін PC өлшемді аппараттық құралдарға енгізуге жасаған әрекеті. Ішінде IBM чиптері орналасқан, бірақ корпусының мөлшері сол кездегі IBM PC/AT моделін еске түсіреді. Машинада 1,2 МБ 5,25 дюймдік дискеталық жетек болды, ол 5362 сияқты үстелге қойылатын мұнара стиліндегі корпусқа ие болды, бірақ оның көлемі 2/3 есе кішкентай болды. Жаңа, кішігірім қатты дискілер, 5 дюймдік дискеталық жетек және SSP дистрибуциясының жаңартылған нұсқасы қолданылып, жабдық жаңартылды.
AS/400-ге негізделген порттар
IBM i-дің System/36 Environment (бұрын OS/400) – SSP утилиталарының бірқатар құралдарын, сондай-ақ RPG II және OCL қолдауын қамтамасыз ететін мүмкіндік. Ол System/36 жүйесімен екілік үйлесімділікті қамтамасыз етпейді, керісінше, бағдарламашыларға System/36 қолданбаларын IBM i-ге System/36 Environment-тің үстінен кодты қайта компиляциялау арқылы көшіруге мүмкіндік береді, нәтижесінде IBM i API-ларын пайдаланатын бағдарламалар жасалады. V3R6-дан V4R4-ке дейін OS/400 Advanced 36 Machines деп аталатын виртуалды машиналар ішінде SSP-нің үш данасын іске асыруға қабілетті болды. Бұл OS/400 SLIC-те іске асырылған MSP эмуляциясының эмуляциясына негізделген, соның арқасында SSP бағдарламаларымен екілік үйлесімділік қамтамасыз етілді.
AS/Entry (9401)
AS/Entry – AS/400-нің қарапайым нұсқасы ғана болды, алғашқы моделі AS/400 9401 P03 негізінде құрастырылған. Операциялық жүйе SSP 6-шы шығарылымы болды. Бұл машина шамамен 1991 жылы S/36 жүйесі бар және болашақта AS/400-ге көшуді жоспарлаған, бірақ AS/400-ке үлкен қаржы салуға дайын болмаған клиенттерге ұсынылды. Осы себепті AS/Entry жобасы сәтсіз аяқталды, себебі IBM компаниясы машинаның архитектурасының экономикалық тұрғыдан тиімді емес екенін анықтады, ал 9401 моделі негізделген ескі 5363 моделі әлдеқайда сенімді жүйе болып шықты. Кейіннен бұл желі AS/400 9401 150 аппараттық құралдарымен жаңартылды.
Жоғары деңгейлі/36 (9402, 9406)
1994 жылы IBM компаниясы AS/400 Advanced/36 екі модельмен (9402 236 және 9402 436) шығарды. Бағасы 7995 доллардан басталатын бұл құрылғы, System/36 пайдаланушыларына жабдықты жаңартып, жылдамдатуға және заманауилауға мүмкіндік берді, сонымен бірге "36 жүйесінде қалуға" да рұқсат берді. Стандартты AS/400 аппараттық құралдарына негізделген Advanced/36, System/36 операциялық жүйесі SSP-ні жеке түрде немесе AS/400 OS/400 ішінде виртуалды машина ретінде іске қоса алатын болды, бұл оны қосымша лицензиялық төлемдерді ғана жасау арқылы толыққанды AS/400-ге жаңартуға мүмкіндік берді. A/36 қара түсті корпусқа орнатылған, ол әдеттегі ПК корпусынан сәл үлкен болды. Advanced/36 System/36 және SSP әлемін нарықта тағы бес жылға созды, бірақ 20 ғасырдың соңына таман System/36 нарығы мүлдем өзгеріп кетті. 80-ші жылдары нарықты толығымен бақылаған IBM принтерлері мен дисплейлері PC немесе үшінші тарап мониторы және PC типті принтермен алмастырылды. Екі осьті кабельге орнына арзан адаптерлер мен стандартты телефон сымдары қолданылатын болды. System/36 ақырында жоғары деңгейде AS/400, ал төмен деңгейде PC компьютерлерімен алмастырылды. Advanced желісі кейіннен AS/400 9406 170 аппараттық құралдарына жаңартылды. 2000 жылы Advanced/36 сатылымнан алынып тасталды.