Кіріспе

Таң жұлдызы (Morgenstern) – бір немесе бірнеше ортағасырлық, тоқпақ тәрізді қарулардың бірі. Олар тікенектермен әшекейленген шарлы саптан тұрады және жауды өлтіру немесе жарақаттау үшін, әртүрлі деңгейде, соққы күшін және тесу шабуылын қолдануға арналған.

Тарих

Таң жұлдызы алғаш рет он төртінші ғасырдың басында кеңінен қолданыла бастады, әсіресе Германияда, онда ол Morgenstern деп аталды. Дегенмен, сол дәуірде осындай шарлы тізбекпен жалғанған соққының суреттері сирек кездеседі, сондықтан бұл типтегі қару кең таралмаған болуы мүмкін. Оның тікенектері оны соққыдан (булавадан) ажыратады, себебі соққы пластиналық қаруды тесіп өту үшін жиектер немесе дөңгелектерді пайдаланады. Оны жаяу әскер де, атты әскер де қолданған, атты әскердегі нұсқасының сабы қысқа болған.

Қасиетті су шашырату құрылғысы

Қасиетті су шашырату (католиктік миссада қолданылатын аспергиллге ұқсастығынан) – 16 ғасырда ағылшын армиясы қолданған және кәсіби теміршілер сериялы түрде жасаған таңғы жұлдыз. Мұндай қарудың бірі Корольдік қару-жарақ қоймасында сақталады және оның толық металлдан жасалған басы алты фланцтан тұрады, әрқайсысы үш тікенекті құрайды, бұл шүберекке ұқсайды, бірақ жоғарыдан созылатын, төртбұрышты қималы қысқа, жуан тікенегі бар. Ағаш сабы төрт тіреумен бекітілген, ал қарудың жалпы ұзындығы – … . "Қасиетті су шашырату" термині әскери айбалтаның бір түрін сипаттау үшін де қолданылады, бұл қарудың француз тіліндегі атауы (гупион). Аңыз бойынша, бұл Богемия королі Иоаннның сүйікті қаруы болған, ол соқыр болғандықтан, айналасына кез келген бағытта шабуыл жасау үшін оны пайдаланған.

Мысалдар

Әскери үлгідегі екі данасы Вена музейлерінде сақталады, екеуі де 16 ғасырға жатады. Біріншісінің ұзындығы, жоғарғы ұшындағы тікенегімен қоса өлшенген. Басы – шахтаның үстіне кигізілген жеке ағаш цилиндр, болат жолақтармен нығайтылған, бес металл тікенегі симметриялық түрде орналасқан. Екінші данасының басы – күрделі өңдеумен жасалған, толығымен болаттан құралған, ұзындығы екі метрден сәл кем болатын ұзын шахтаға бекітілген төрт V пішіндес тікенегі бар. Бұралған және тоқылған болат тақта, ұяны жоғарғы тікенектің табанымен жалғастырады. Грацта 1685 жылы арсеналға тапсырылған, сериямен жасалған 183 дана сақталған. Олардың ұзындығы бұрынғы даналармен шамалас, ал басының айналасында үш қатар тікенектері бар. Әскери үлгідегі таңғы жұлдыздардың көпшілігінің ағаш шахталары бастан төмен созылатын металл тіреулермен нығайтылған. Тағы басқаларын Люцерн мен Цюрихтегі швейцариялық арсеналдарда табуға болады.

Өнер саласында

Таңдағы жұлдыздардың осы түрі ортағасырлық өнерде де көрсетілген. Мысалы, Берн тарихи мұражайындағы Цезарь гобелендерінде германдық басшы Ариовистпен Юлий Цезарьдің шайқасы бейнеленген, онда қарулы салт атты немесе әскер көтеріп келе жатыр. Бұл гобелендер 1465 және 1470 жылдар аралығында Турнеде тоқылған және Бургундия соғыстарында швейцариялықтарға қарсы шайқаста жеңілген Чарльз Батылдан олжа ретінде алынған. Оливье де ла Марш жазған және 1486 жылы алғаш рет жарияланған «Le Chevalier Délibéré» поэмасында асимметриялық орналасқан тікенектері бар қарапайым таңғы жұлдызды және бір тікенекті шармен жабдықталған, неміс тілінде «Kettenmorgenstern» (сөзбе-сөз – тізбекті таңғы жұлдыз) деп аталатын, техникалық тұрғыдан әскери флейлді көтеріп жүрген атты бейнелейтін анонимді ағаш гравюрасы бар.

Күндізгі

Goodendag (немесе әр түрлі жазылу варианттары) – фламандтық қару, ол қазіргі дереккөздерде көбінесе таңғы жұлдызға ұқсас деп сипатталады. Дегенмен, бұл жаңылыс пікір; ол – 1-1,5 метр аралығындағы, жоғарғы жағына қарай сәл жуандайтын, қалың ағаштан жасалған сапталған қару, үстіне мықты темір қылыш тігілген. Бұл қару 1302 жылғы 11 шілдеде Кортрей (Куртрай) маңында өткен Гулденспорнслаг немесе Алтын шпорлар шайқасында фламандтың бай қалаларының гильдия мүшелері француз рыцарларына қарсы тиімді қолданылған. Алайда, одан артық, бірақ қымбат бағалы альтернативалардың болуына байланысты, он бесінші ғасырдан бастап оны фламандтық қала тұрғындары ғана пайдаланған. Goodendag қаруы жылқыларды немесе рыцарларды тебу үшін қолданылған, бірақ оны қалай қолданғаны туралы нақты мәліметтер аз.