Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албанияның екінші ірі қаласы
Second largest city of Albania
Дүррес шамамен б.з.д. 7 ғасырда Қорынт және Коркирадан келген ежелгі грек отаршыларымен, Епидамнос деген атпен, жергілікті иллирийлік тайпа Тауланттардың қатысуымен құрылды. Дирахиум деп те белгілі болған Дүррес, Рим империясының және оның мұрагері Византия империясының ажырамас бөлігіне айналғаннан кейін дамыды. Виа Эгнатия жолы осы қаладан басталып, Балқан түбегінің далалары, жазықтары мен таулы аймақтары арқылы Константинопольге дейін созылды. Орта ғасырларда Дүррес болгарлар, венециялықтар, жергілікті албандық ақсүйек отбасылары және Осман империясы арасындағы талас нысаны болды. Осман империясы соңында жеңіске жетіп, 1501 жылдан 1912 жылға дейін 400 жылдан астам билік етті. Албания тәуелсіздігін жариялағаннан кейін қала қысқа мерзімге Албания княздығының астанасы болды. Кейіннен ол соғыстар аралығында Италия Корольдігіне қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия басып алды. Албаниядағы коммунизм кезеңінде Дүррес демографиялық және экономикалық жағынан күрт өсті. Көліктік байланыстар, экономикалық институттардың шоғырлануы және өнеркәсіптік дәстүрі Дүррестің Албаниядағы жетекші экономикалық позициясын анықтайды. Қалаға Адриатика теңізіндегі ең ірі порттардың бірі – Дүррес порты арқылы қызмет көрсетіледі, ол қаланы көрші елдермен байланыстырады. Оның ең маңызды тартымдылығы – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге үміткер албандық алдын ала тізімге қосылған Дүррес амфитеатры. Бұрын 20 000 адамды қабылдай алатын бұл амфитеатр Балқан түбегіндегі ең үлкен амфитеатр болып табылады.
Durrës was founded by Ancient Greek colonists from Corinth and Corcyra under the name of Epidamnos around the 7th century BC in cooperation with the local Illyrian tribe Taulantii. Also known as Dyrrachium, Durrës essentially developed as it became an integral part of the Roman Empire and its successor the Byzantine Empire. The Via Egnatia started in the city and led east across the fields, lowlands and highlands of the Balkan Peninsula to Constantinople. In the Middle Ages, Durrës was contested between Bulgarians, Venetians, local Albanian noble families and Ottoman dominion. The Ottomans ultimately prevailed, ruling the city for more than 400 years from 1501 until 1912. Following the Albanian Declaration of Independence, the city served as the capital of the Principality of Albania for a short period of time. Subsequently, it was annexed by the Kingdom of Italy in the interwar period and was occupied by Nazi Germany during World War II. Durrës experienced a strong expansion in its demography and economic activity during the Communism in Albania. The transport connections, concentration of economic institutions and industrial tradition underlie Durrës' leading economic position in Albania. It is served by the Port of Durrës, one of the largest on the Adriatic Sea, which connects the city to other neighbouring countries. Its most considerable attraction is the Amphitheatre of Durrës that is included on the Albanian tentative list for designation as a UNESCO World Heritage Site. Once having a capacity for 20,000 people, it is the largest amphitheatre in the Balkan Peninsula.
Атауы
Көне заманда қала Епидамнос (Ἐπίδαμνος) және Диррахион (Δυρράχιον) деп классикалық грек тілінде, ал классикалық латын тілінде Эпидамнус және Дирахиум деп аталды. Эпидамнос екі топонимнің ескісі болып табылады; ол алғаш рет лингвист Ханс Краге ұсынғандай, иллириялық тегі деп саналады және Фукидидте (б.з.д. 5 ғ.), Аристотельде (б.з.д. 4 ғ.) және Полибийде (б.з.д. 2 ғ.) кездеседі. Этимологиялық тұрғыдан, Эпидамнос протоалбан *dami (бала, жас жануар, жас бұқа) > dem (қазіргі албан) тілші Экрем Чабеж ұсынғандай, байланысты болуы мүмкін. Ежелгі грек авторлары арасында Эпидамнос/Эпидамнус атауы жиі қолданылса да, қаланың монетасында Диррахион/Диррахиум атауының қысқартулары ғана қолданылған. Дирахиум қаланың жалғыз атауы ретінде Рим Республикасы 229 ж. Іллириялық соғыстардан кейін аймақты бақылауға алғаннан кейін таңдалды. Латын тіліндегі /y/ /Durrakhion/ түрінде айтылатын дориялық грек тіліндегі Dyrrhachion түрін сақтады. Атаудың өзгеруі классикалық әдебиетте расталған. Б.з.д. бірінші ғасырдың соңында Тит Ливий "Ab Urbe Condita Libri" еңбегінде қала Ильриан соғыстары кезінде (шамамен 200 жыл бұрын) Дирахиум деп емес, Эпидамн деп аталғанын жазған. Тит Ливийден шамамен 70 жыл өткен соң, Помпоний Мела есімнің өзгеруін Эпидамнос есімі римдіктерді латын сөзін еске түсіргеніне байланысты деп түсіндірді – damnum, жамандық пен өкінішті білдіреді; Плиний Үлкен, сол кезеңде өмір сүрген, өзінің еңбектерінде осы түсіндірмені қайталады. Алайда римдіктер бұл есімді қала тұрғындары жиі қолдана бастағандықтан қабылдаған болуы мүмкін. Диррахион атауы әдетте грек тіліндегі δυσ 'жаман' және ῥαχία 'тасты жағалау, су тасқыны, күркіреген толқындар' сөздерінің бірі болып түсіндіріледі. Бұл түсініктемеге ежелгі Кассиус Дио да сілтеме жасаған, ол тасқын жағалаудың қиындықтарына қатысты жазған, сонымен қатар басқа рим авторлары оны бір есімді батыр Дирахионың атымен байланыстырған. Қаланың аты мифологиялық тұрғыдан салынғандығы туралы Апиан (б.з.б. 2 ғ.) жазған: «Осы елдің шала құлшылық ететін патшасы Эпидамнос қалаға есім берді. Оның қызының ұлы Дирахий қала маңында порт салып, оны Дирахий деп атады». Византиялық Стефан өзінің шығармасында осы мифологиялық құрылысты қайталады. Екі топоним бастапқыда қаланың аумағының әртүрлі аймақтарын білдіргені немесе олар бір аумақты білдіргені белгісіз. Классикалық әдебиеттерде олардың бастапқыда көршілес аймақтарға қатысты болуы мүмкін екендігі айтылған. Бірте-бірте Эпидамн атауын қолданудан қалдырып, Дирахиум қалаға арналған жалғыз атау болды. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, Дуррес қаласына негіз салынған кезде оның аумағында екі бөлек елді мекен болған. Біріншісі – теңізге тікелей жанаспайтын төбелі жер. Ол колониядан бұрын пайда болған және ежелгі әдебиетте Эпидамнос деп аталған топонимді ұстаған елді мекенді білдіруі мүмкін. Төбеден оңтүстікке қарай екінші сайтқа қарайды, ол колония құрылған Дуррес портының аумағы. Оның тас жағалаудағы орналасуы, толқындармен соқтығысқан жері Диррахион топонимін сипаттауға сәйкес келеді. Қаланың осы екі ауданы арасындағы айырмашылық тіпті көп уақыттан кейін де сақталды. XIX ғасырда Дуррес портының ауданы болды, ал солтүстіктегі төбеде жеке қоныс болды, Стани (Kodra e Stanit). Қаланың қазіргі атаулары албан тілінде (Durrës) және итальян тілінде (Durazzo) Dyrrachium / Dyrrachion-нан алынған. Аралық, палатализацияланған алғысы біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында расталған Дирацио түрінде кездеседі. Ал / tio/ деген соңы қала тұрғындарының аты-жөнін қалай шығаратынынан өзгеше болған шығар. Ескі дориялық /у/ сақталуы қазіргі атауының топонимді бастапқы дориялық айтылуымен білетін халықтардан шыққандығын көрсетеді. Ал Византия грек тілінде қала атауы /u/ /i/ түрінде кейіннен айтылады. Қазіргі итальян атауы солтүстік Италиядағы кең таралған латын тілінен шыққан субдиалектілерде пайда болды. Қазіргі заманғы албан атауы албан тілінің ана тілінен дербес дамыды. Бұл Римнен кейінгі дәуірдің алғашқы ғасырларында екі топонимнің (албан тіліндегі бірінші, итальян тіліндегі екінші сөздік) айырмашылығының ерекшелігі ретінде ерекшеленеді. 411 жыл Осман дәуірінде Дүррес Осман түркісінде Дiрач (دراج) деп аталды; соңғы ырғақты құлшылық ету арқылы атауы қазіргі түрікшеге Дiрач болып өзгерді. Ағылшын тілінде итальянша Durazzo кең таралған, бірақ жергілікті албанша Durrës атауы соңғы онжылдықтарда оны біртіндеп алмастырды.
In antiquity, the city was known as Epidamnos (Ἐπίδαμνος) and Dyrrhachion (Δυρράχιον) in classical Greek and then Epidamnus and Dyrrachium in classical Latin. Epidamnos is the older known of the two toponyms; it is widely considered to be of Illyrian origin, as first proposed by linguist Hans Krahe, and is attested in Thucydides (5th century BC), Aristotle (4th century BC), and Polybius (2nd century BC). Etymologically, Epidamnos may be related to Proto Albanian *dami (cub, young animal, young bull) > dem (modern Albanian) as proposed by linguist Eqrem Çabej. Although the name Epidamnos/Epidamnus was more commonly used among Ancient Greek authors, the coinage of the city only used the abbreviations for the name Dyrrhachion/Dyrrhachium. Dyrrachium was chosen as the sole name of the city after the Roman Republic got control of the region after the Illyrian Wars in 229 BC. The Latin spelling of /y/ retained the form of Doric Greek Dyrrhachion, which was pronounced as /Durrakhion/. This change of the name is already attested in classical literature. Titus Livius, at the end of the first century BC, writes in Ab Urbe Condita Libri that at the time of the Illyrian Wars (roughly 200 years earlier) the city was not known as Dyrrachium, but as Epidamnus. Pomponius Mela, about 70 years later than Titus Livius, attributed the change of the name to the fact that the name Epidamnos reminded the Romans of the Latin word damnum, which signified evil and bad luck; Pliny the Elder, who lived in the same period, repeated this explanation in his own works. However, the Romans may have adopted the new name because it was already in more frequent use by citizens of the city. The name Dyrrhachion is usually explained as a Greek compound from δυσ 'bad' and ῥαχία 'rocky shore, flood, roaring waves', an explanation already hinted at in antiquity by Cassius Dio, who writes it referred to the difficulties of the rocky coastline, while also reporting that other Roman authors linked it to the name of an eponymous hero Dyrrachius. The mythological construction of the city's name was recorded by Appian (2nd century AD) who wrote that "the king of the barbarians of this country, Epidamnus gave the name to the city. His daughter's son Dyrrachius, built a port near the town that he called Dyrrachium". Stephanus of Byzantium repeated this mythological construction in his work. It is unclear whether the two toponyms referred originally to different areas of the territory of the city or whether they referred to the same territory. Classical literature indicates that they more probably referred to different neighbouring areas originally. Gradually, the name Epidamnus fell out of use and Dyrrachium became the sole name for the city. Archaeological research has shown that at the time of the foundation of Durrës, two distinct settlements existed on its territory. The first one is a hill site with no direct contact with the sea. It predates the colony and might represent the settlement which held the toponym known as Epidamnos in ancient literature. The hill site overlooks to its south the second site which is the territory of the port of Durrës, where the colony was founded. Its location on a rocky shore struck by waves on all sides reflects the description of the toponym Dyrrhachion. The distinction between these two districts of the city remained in place even much later. In the 19th century, Durrës proper was the district of the port, while the hill north of it was a separate settlement, Stani (Kodra e Stanit). The modern names of the city in Albanian (Durrës) and Italian (Durazzo, ) are derived from Dyrrachium/Dyrrachion. An intermediate, palatalized antecedent is found in the form Dyrratio, attested in the early centuries AD. The palatalized / tio/ ending probably represents a phonetic change in the way the inhabitants of the city pronounced its name. The preservation of old Doric /u/ indicates that the modern name derives from populations to whom the toponym was known in its original Doric pronunciation. By contrast, in Byzantine Greek, the name of the city is pronounced with the much later evolution of /u/ as /i/. The modern Italian name evolved in the sub dialects that emerged from Colloquial Latin in northern Italy. The modern Albanian name evolved independently from the parent language of Albanian around the same period of the post Roman era in the first centuries AD as the difference in stress in the two toponyms (first syllable in Albanian, second in Italian) highlights. During the 411 year Ottoman period, Durrës was known in Ottoman Turkish as Dırac (دراج); with final consonant devoicing, the name has evolved into modern Turkish as Dıraç. In English usage, the Italian form Durazzo used to be widespread, but the local Albanian name Durrës has gradually replaced it in recent decades.
Ең ерте кезең
Дуррес аумағы кем дегенде энеолит дәуірінен бастап, ал кейін прототарихи заманнан бастап иллириялық тайпалармен мекенделген.
The territory of Durrës was populated at least starting from the Eneolithic and then, from protohistoric times, it was inhabited by Illyrian peoples.
Ежелгі дәуір
Тіпті қазіргі кездегі қалдықтары аз болса да, Дуррес Албаниядағы ең көне қалалардың бірі болып табылады. Мифологиялық тұрғыдан алғанда, Диррахиумның негізін қалау шежіресіне негізін қалаушылардың арасында иллириялық ерлер (Иллирия патшасы Эпидамнос және оның немересі Диррах), грек ерлер (коринфтік Фалио, Гераклдың ұрпағы), батырлар (Гераклқа жердің бір бөлігі сыйланған) және құдайлар (Диррахтың әкесі ретінде Посейдон) кіреді. Бірнеше ежелгі халықтар бұл жерді басып алған: Брюгилердің болуын бірнеше ежелгі авторлар растаған, Иллириялық Таулантилердің (олардың келгені б.з.д. 10 ғасырдан бұрын болған деп есептеледі), және б.з.д. 9 ғасырда оңтүстікке қарай кеңейген Либурниялықтардың болуы ықтимал. Қала б.з.д. 627 жылы грек отаршылары Таулантилердің жағалауында негізделді. Ежелгі авторлардың айтуынша, грек отаршылары Таулантилерге Либурниялықтарды қууға көмектесіп, жергілікті халықпен араласып, портында грек элементін қалыптастырды. 323 жылдан кейін Эпидамн-Диррахиум Македониялық Кассандрдың Иллирияға араласуына қатысты, ол Глаукий басқарған Иллириялықтармен қақтығысты. 314 жылы Македония патшасы қаланы басып алды, бірақ ол орнатқан гарнизонды Иллирия патшасы мен Коркиралықтар қоршап алып, қуды. 312 жылы Кассандрдың аймақтағы тағы бір сәтсіз шабуылынан кейін қала Глаукийдің қорғауына өтті. Бұл оқиғалар Македонияның Адриатика жағалауындағы бір ғасырға жуық уақыт бойы болған қатысуының аяқталуын білдірді. Қала б.з.д. 3 ғасырдың басында Пирр Эпирдің бақылауына өткені мүмкін. Олардың Диррахион қалалық монета зауытында соғылған монеталары қалаға белгілі бір дәрежеде билік еткенін көрсетеді. Эпидамн Агрон басқарған Иллириялық Ардиаейлердің бақылауына өтті, ол қаланы бекітті (б.з.д. 250–231 ж.ж.). Римдіктер Иллириялықтарды жеңгеннен кейін, Теута патшайымды оның генералдарының бірі, Фарос Димитриймен алмастырды. Ол өзінің патшалығын, соның ішінде Эпидамнды да, Римдіктерге б.з.д. 219 жылы Екінші Иллирия соғысында жоғалтты. Үшінші Иллирия соғысында Эпидамнға Гентий шабуыл жасады, бірақ ол сол жылы римдіктерден жеңілді. Катулл үшін қала Durrachium Hadriae tabernam, "Адриатикалық шатыры", 56 жылы кеме жүзу маусымында Катуллдың өзі жасағандай, Адриатикамен саяхаттайтын римдіктердің тоқтау орны болды. 229 жылы Рим Республикасымен болған Иллирия соғыстары Иллирияның шешуші жеңілісімен аяқталғаннан кейін қала Рим билігіне өтті, оның аясында ол ірі әскери және теңіз базасы ретінде дамыды. Римдіктер қала үшін Dyrrachium (грекше: Δυρράχιον / Dyrrhachion) атауын қолданды. Олар Epidamnos атауын "жоғалу" немесе "залал" дегенді білдіретін латын сөзі damnum-мен толық сәйкес келетіндіктен, жаман деп санады. Dyrrachium мағынасы ("грек тілінде "жаман омыртқа" немесе "қиын жота") нақты емес, бірақ бұл қала маңындағы биік жартастарға сілтеме жасауы мүмкін. Ұлы Рим азаматтық соғысы кезінде Иллирияда Диррахиум шайқасы Юлий Цезарь Гней Помпейге қарсы өтті. Бұл шайқаста Помпей жеңіске жетті, бірақ ол Грекиядағы Фарсалус шайқасының алдында болды, онда Цезарь жеңіске жетті. Рим билігі кезінде Диррахиум гүлденді; ол Егнатия жолының батыс соңына айналды, бұл үлкен Рим жолы Фессалоникаға және одан Константинопольге дейін созылды. Тағы бір кішірек жол оңтүстікке Бутротум қаласына, қазіргі Бутринтке апаратын еді. Рим императоры Цезарь Август Актиум шайқасынан кейін қаланы өзінің легиондарының ардагерлері үшін колонияға айналдырып, оны civitas libera (еркін қала) деп жариялады. 4 ғасырда Диррахиум Рим провинциясы Epirus nova-ның астанасы болды. Бұл қала шамамен 430 жылы император Анастасий I-нің туған жері болды. Сол ғасырдың соңында Диррахиумды күшті жер сілкінісі басып, қаланың қорғанысын қиратты. Анастасий I қала қабырғаларын қайта тұрғызып, нығайтып, батыс Балқандағы ең мықты бекіністерді құрды. Бұл қабырғалар өте қалың болғандықтан, Византия тарихшысы Анна Комнене айтқандай, төрт атты бірінен соң бірі соларға мінуге қабілетті болған. Ғасырлар бойы қаланы қорғауға арналған ғимараттардың едәуір бөлігі әлі де сақталған, бірақ олар едәуір азайтылған. Балқанның қалған бөлігіндей, Диррахиум мен оның айналасындағы Dyrraciensis provinciae көші-қон кезеңінде варварлық шабуылдардан қатты зардап шекті. 481 жылы оны Остготтар патшасы Ұлы Теодорих қоршап алды, ал кейінгі ғасырларда болгарлардың жиі шабуылдарына төтеп беруге тура келді. Батыс Рим империясының құлдырауынан зардап шекпеген қала Византия империясының тұсында маңызды порт және империя мен Батыс Еуропа арасындағы негізгі байланыс ретінде жалғасты. Прокопийдің мәліметтері бойынша, 6 ғасырда қалада негізінен гректер тұрған.
Though surviving remains are minimal, Durrës is one of the oldest cities in Albania. In terms of mythology, the genealogy of the foundation of Dyrrhachium includes among the founders Illyrian men (the Illyrian king Epidamnos and his grandson Dyrrachos), Greek men (the Corinthian Falio, descendant of Heracles), heroes (Heracles who was given part of the lands) and gods (Poseidon, as father of Dyrrachos). Several ancient people held the site: the presence of the Brygi appears to be confirmed by several ancient writers, the Illyrian Taulantii (their arrival has been estimated to have happened not later than the 10th century BC), probably the Liburni who expanded southwards in the 9th century BC. The city was founded by Greek colonists in 627 BC on the coast of the Taulantii. According to ancient authors, the Greek colonists helped the Taulantii to expel Liburnians and mixed with the local population establishing the Greek element to the port. After 323 BC Epidamnus Dyrrhachium was involved in the intervention in Illyria of the Macedonians under Cassander, who clashed with the Illyrians under Glaukias. In 314 BC the Macedonian king seized the city but the garrison he established there was in turn besieged and driven out by the Illyrian king and the Corcyrans. In 312 BC, after another unsuccessful attack of Cassander in the region, the city came under the protection of Glaukias. Those events marked the end of Macedonian presence on the Adriatic coast for almost one century. The city probably came under the control of Pyrrhus of Epirus at the beginning of the 3rd century BC. The fact that their coins were struck in the city mint of Dyrrhachion stresses that they exercised to some extent their authority over the city. Epidamnus came under the control of the Illyrian Ardiaei under Agron, who fortified the city (c. 250–231 BC). When the Romans defeated the Illyrians, they replaced the rule of queen Teuta with that of Demetrius of Pharos, one of her generals. He lost his kingdom, including Epidamnus, to the Romans in 219 BC at the Second Illyrian War. In the Third Illyrian War Epidamnus was attacked by Gentius but he was defeated by the Romans at the same year. For Catullus, the city was Durrachium Hadriae tabernam, "the taberna of the Adriatic", one of the stopping places for a Roman traveling up the Adriatic, as Catullus had done himself in the sailing season of 56. After the Illyrian Wars with the Roman Republic in 229 BC ended in a decisive defeat for the Illyrians, the city passed to Roman rule, under which it was developed as a major military and naval base. The Romans preferred to use the name Dyrrachium (Greek: Δυρράχιον / Dyrrhachion) for the city. They considered the name Epidamnos to be inauspicious because of its wholly coincidental similarities with the Latin word damnum, meaning "loss" or "harm". The meaning of Dyrrachium ("bad spine" or "difficult ridge" in Greek) is unclear, but it has been suggested that it refers to the imposing cliffs near the city. During the Great Roman Civil War in Illyria, the Battle of Dyrrachium was undertaken by Julius Caesar against Gnaeus Pompey. The battle was a victory for Pompey, but it preceded the more decisive Battle of Pharsalus in Greece where Caesar won. Under Roman rule, Dyrrachium prospered; it became the western end of the Via Egnatia, the great Roman road that led to Thessalonica and on to Constantinople. Another lesser road led south to the city of Buthrotum, the modern Butrint. The Roman emperor Caesar Augustus made the city a colony for veterans of his legions following the Battle of Actium, proclaiming it a civitas libera (free town). In the 4th century, Dyrrachium was made the capital of the Roman province of Epirus nova. It was the birthplace of the emperor Anastasius I in c. 430. Sometime later that century, Dyrrachium was struck by a powerful earthquake which destroyed the city's defences. Anastasius I rebuilt and strengthened the city walls, thus creating the strongest fortifications in the western Balkans. The walls were so thick that, according to the Byzantine historian Anna Komnene, four horsemen could ride abreast on them. Significant portions of the ancient city defences still remain, although they have been much reduced over the centuries. Like much of the rest of the Balkans, Dyrrachium and the surrounding Dyrraciensis provinciae suffered considerably from barbarian incursions during the Migrations Period. It was besieged in 481 by Theodoric the Great, king of the Ostrogoths, and in subsequent centuries had to fend off frequent attacks by the Bulgarians. Unaffected by the fall of the Western Roman Empire, the city continued under the Byzantine Empire as an important port and a major link between the Empire and western Europe. During the sixth century based on accounts of Procopius, the city was mainly inhabited by a Greek population.
Орта ғасырлар
Қала мен оны қоршаған жағалау бірінші ғасырдың басында Византия провинциясына айналып, Диррахиум темасы болып құрылды. Дюррес өте ерте христиан қаласына айналды; оның епископтығы 58 жылы құрылып, 449 жылы архиепископтық дәрежеге көтерілді. Бұл қала сонымен қатар православие митрополиттігінің орталығы болды. Қала 10 ғасырдың соңына дейін Византияның қол астында болды, содан кейін Болгарияның Самуил қаланың билігін иеленді, мүмкін, жергілікті салтанатты адамның қызы Агатаға үйлену арқылы. Самуил өзінің күйеуі Ашот Таронитіге, Византия тұтқынына, оның қызы Мирославаға үйленген, қала басшысы етіп тағайындады. Бірақ шамамен 1005 жылы Ашот пен Мирослава Хриселиоспен бірге Константинопольге қашып, император Василий II-ге қаланы оған беруге ниетті екендерін хабарлады. Көп ұзамай, Евстафий Дафномелес басқаратын византиялық флот қалаға жетіп келді, және қала қайтадан Византия билігіне көшті. 11-12 ғасырларда қала ірі экономикалық орталық емес, әскери бекініс және митрополиттік орталық ретінде маңызды болды, және бұрынғы өркендеуін қалпына келтіре алмады; Анна Комнена ортағасырлық Диррахиумның ежелгі қаланың тек бір бөлігін ғана алып тұрғанын нақты айтады. 1070 жылдары қаланың екі билеушісі, Никефор Бриенний және Никефор Василак, Византия тағын басып алуға тырысқан сәтсіз көтерілістерге жетекшілік етті. Диррахиум 1082 жылдың ақпанында Алексий I Комненнің Норман Рубер Гискар мен оның ұлы Богемундқа қарсы шайқаста жеңіліске ұшырағанда қолдан шықты. Византиялық билік бірнеше жылдан кейін қайта орнатылды, бірақ Богемунд басқарған нормандықтар 1107 жылы оны қоршауға алып, 1185 жылы Сицилия королі Вильгельм II басқарған кезде тағы да тонады. 1205 жылы Төртінші крест жорығынан кейін қала "Дураццо герцогтығын" құрған Венеция Республикасының билігіне берілді. Бұл герцогтық 1213 жылы басып алынды, ал қала Михаил I Комнен Дука басқарған Эпир деспотатының қол астына көшті. 1257 жылы Дуррес қысқа уақытқа Сицилия королі Манфред Хоэнштауфеннің билігінде болды. Ол 1259 жылға дейін, деспотат Никея Византия империясымен Пелагония шайқасында жеңілгенге дейін, Епир деспоты Михаил II Комнен Дуканың билігіне қайтадан ие болды. 1270 жылдары Дуррес қайтадан Эпирдің бақылауында болды, Михаил II-нің ұлы Никефор I Комнен Дука басқарды, ол 1278 жылы қаланы Анжу Карлосына (Сицилияның Карл I) беруге мәжбүр болды. Шамамен 1273 жылы қала Джордж Пахимердің айтуынша, қатты жер сілкінісінен қирады, бірақ көп ұзамай қалпына келтірілді. Ол 1296 жылы Сербия королі Милутиннің билігінде болды. 13 ғасырда Дурресте тұз саудасымен айналысқан еврей қауымы өмір сүрді. 1322 жылы Иерусалимге бара жатқан екі ирландтық саяхатшы Дуррес қаласында "латын, грек, опасыз еврейлер және варварлық албандар тұрғанын" хабарлады. 1355 жылы серб патшасы Душан қайтыс болғаннан кейін қала Топиас әулетінің қол астына өтті. 1376 жылы Навар компаниясының басшысы Эвре Луи, Дураццо герцогы, екінші әйелінен Албания корольдігіне құқық алып, қалаға шабуыл жасап басып алды, бірақ 1383 жылы Карл Топия қаланың билігін қайта иеленді. Венеция Республикасы 1392 жылы билікті қайта иеленді және қаланы сол жылдары Дураццо деп атап, Албания Венетасының бір бөлігі ретінде сақтап қалды. Ол 1466 жылы Осман сұлтаны Мехмед II-нің қоршауынан аман қалды, бірақ 1501 жылы Осман әскерлеріне түсті.
The city and the surrounding coast became a Byzantine province, the Theme of Dyrrhachium, probably in the first decade of the 9th century. Durrës became a Christian city quite early on; its bishopric was created around 58 and was raised to the status of an archbishopric in 449. It was also the seat of an Orthodox metropolitan bishop. The city remained in Byzantine hands until the late 10th century, when Samuel of Bulgaria gained control of the city, possibly through his marriage with Agatha, daughter of the local magnate John Chryselios. Samuel made his son in law Ashot Taronites, a Byzantine captive who had married his daughter Miroslava, governor of the city. In circa 1005, however, Ashot and Miroslava, with the connivance of Chryselios, fled to Constantinople, where they notified Emperor Basil II of their intention to surrender the city to him. Soon, a Byzantine squadron appeared off the city under Eustathios Daphnomeles, and the city returned to Byzantine rule. In the 11th–12th centuries, the city was important as a military stronghold and a metropolitan see rather than as a major economic center, and never recovered its late antique prosperity; Anna Komnene makes clear that medieval Dyrrhachium occupied only a portion of the ancient city. In the 1070s, two of its governors, Nikephoros Bryennios the Elder and Nikephoros Basilakes, led unsuccessful rebellions trying to seize the Byzantine throne. Dyrrachium was lost in February 1082 when Alexios I Komnenos was defeated by the Normans under Robert Guiscard and his son Bohemund in the Battle of Dyrrhachium. Byzantine control was restored a few years later, but the Normans under Bohemund returned to besiege it in 1107–08, and sacked it again in 1185 under King William II of Sicily. In 1205, after the Fourth Crusade, the city was transferred to the rule of the Republic of Venice, which formed the "Duchy of Durazzo". This Duchy was conquered in 1213 and the city taken by the Despotate of Epirus under Michael I Komnenos Doukas. In 1257, Durrës was briefly occupied by the King of Sicily, Manfred of Hohenstaufen. It was re occupied by the Despot of Epirus Michael II Komnenos Doukas until 1259, when the Despotate was defeated by the Byzantine Empire of Nicaea in the Battle of Pelagonia. In the 1270s, Durrës was again controlled by Epirus under Nikephoros I Komnenos Doukas, the son of Michael II, who in 1278 was forced to yield the city to Charles d' Anjou (Charles I of Sicily). In c. 1273, it was wrecked by a devastating earthquake (according to George Pachymeres) but soon recovered. It was briefly occupied by King Milutin of Serbia in 1296. In the thirteenth century, a Jewish community existed in Durrës and was employed in the salt trade. Two Irish pilgrims who visited Albania on their way to Jerusalem in 1322, reported that Durrës was "inhabited by Latins, Greeks, perfidious Jews and barbaric Albanians". When the Serbian Tsar Dušan died in 1355, the city passed into the hands of the Albanian family of Thopias. In 1376 the Navarrese Company Louis of Évreux, Duke of Durazzo, who had gained the rights on the Kingdom of Albania from his second wife, attacked and conquered the city, but in 1383 Karl Topia regained control of the city. The Republic of Venice regained control in 1392 and retained the city, known as Durazzo in those years, as part of the Albania Veneta. It fended off a siege by the Ottoman Sultan Mehmed II in 1466 but fell to Ottoman forces in 1501.
Осман дәуірі (1912 жылға дейін)
Османдық билік тұсында оның көптеген тұрғындары ислам дінін қабылдады және көптеген мешіттер салынды. Қаланың аты Дирак (دراج) деп өзгертілді, бірақ Осман дәуірінің алғашқы екі ғасырында дамымады; маңызы күрт төмендеді және ол қарақшылардың мекеніне айналды. 1501 жылы Осман билігі орнағаннан кейін Дуррес еврей қауымы халқының өсуін бастан кешірді. Порт ретінде Дуррес Осман империясы үшін, Албанияның барлық жағалауын бақылағандықтан, аса маңызды болған жоқ. Қаланың басты маңызы стратегиялық қамалында болды, түріктер оны нығайтып, жақсартты, сондай-ақ бай тұз кен орындарында. Тұрақты азаматтық елді мекендер аз болды, ал халықтың көп бөлігі, жергілікті қади қоса, ішкі аймаққа, мысалы, Дуррестен оңтүстікке қарай 14 км қашықтықтағы, жаңадан құрылған Каваjë қаласына көшуді жөн көрді. Осман тарихшысы Евлия Челеби 1670-71 жылдары Дурреске сапар шегіп, «Сейахатнаме» еңбегінде шамамен 150 үй және Сұлтан Баязид II есімімен аталған мешіт бар екенін жазды. Қала экономикасы 17 ғасырдың соңынан бастап, Балқан аймағына тұз экспорттаған тұз кендерінен түскен табысқа байланысты жаңадан қалпына келе бастады. Дипломат және түрколог Франсуа Пуквильдің мәлімдемесіне сәйкес, 1699 жылы қалада 100-ге жуық түрік және грек саудагерлері тұрды. Олар Константинопольдегі орталық үкімет ресми түрде тыйым салғанға қарамастан, жыл сайын Венецияға 3000 квинтал (300 тонна) ара шамы, 15000 квинтал (1500 тонна) дайын мата, 15000 дана сапалы былғары және 60-100 кеме бидай, арпа, жүгері және тары экспорттады. 1700 жылы Франция, Англия, Нидерланды және Австрия Дурресте консулдықтар ашты. Осман-венециялық соғыстардың аяқталуымен Осман империясының Венециямен қарым-қатынасы жақсарды, соның нәтижесінде Дуррес Венеция Республикасымен, әсіресе астық және зәйтүн майымен сауданың маңызды орталығына айналды, бұл туралы 1769 жылы қаладағы Венеция консулы хабарлады. Венециямен сауда қатынастары 1797 жылы Наполеон әскерлері Венецияны басып алғанда тоқтатылды, бұл теңіз республикасының құлауына әкелді. Австрия империясы, кейін Австрия-Мажарстан Триест порты арқылы Венецияның Дуррестегі ең ірі сауда серіктесі ретінде орнын басты. Заманауи статистик Фридрих Вильгельм фон Реденнің мәліметінше, Дуррестен жыл сайын экспортталған тауарлардың құны 672 000 австриялық талерге жетті, ал импорт 455 000 талерді құрады. 19 ғасырдың ортасында қала халқы шамамен 1000 адамды, 200-ге жуық шаңырақты құрады. 19 ғасырдың соңында Дурресте 1200 православиелік аромандар (130 отбасы) тұрды, олар мұсылман албандардың көпшілігімен қатар, сондай-ақ көптеген католик албандармен бірге өмір сүрді. 20 ғасырдың басында шетелдік бақылаушылар Дуррестің тозуын байқады, бұл Осман картографы Пири Рейстің шамамен 400 жыл бұрын айтқан сөздерімен үйлеседі: «Қала қабырғалары қираған, ескі Византия қамалының алып қираған жерінде платан ағаштары өседі, ал бір кезде кең және қауіпсіз болған порты біртіндеп лайланып барады». Танзимат (реформа) дәуірінде Дуррес Елбасан санжағынан бөлініп, 1912 жылға дейін қайта ұйымдастырылған Ишкодра вилайетінің маңызды әкімшілік орталығы болды; оның өзінің санжағы, атап айтқанда 1880 жылы вилайет ішінде құрылған Дуррес санжағы болды. Қаланың экономикалық өркендеуі мен мәртебесінің жақсаруымен демографиялық төмендеу де тоқтатылды. Көптеген мемлекеттік ғимараттар, сондай-ақ жеке кәсіпорындар үшін батыс үлгісіндегі қонақ үйлер мен мейрамханалар салынды. 1892-1893 жылдары Дуррес қазысының халқы шамамен 4781 адамға жетті, олардың ішінде 3018 мұсылман, 1514 православиелік, 201 католик және 48 шетелдік болды. 1912 жылдың 26 қарашасында Осман империясы Бірінші Балқан соғысына қатысқан кезде Исмаил Кемали басқарыған ұлтшылдар тобы Дурреске албан туын көтерді. Екі күннен кейін Албания тәуелсіздігін жариялап, Дурресте төрт ғасырлық түрік билігіне нүкте қойды.
Under Ottoman rule, many of its inhabitants converted to Islam and many mosques were erected. The city was renamed Dırac (دراج) but did not prosper in the first two centuries of the Ottoman era; its importance declined greatly and it became a den of piracy. Following the establishment of Ottoman rule in 1501, the Durrës Jewish community experienced population growth. As a port, Durrës was of little importance to the Ottomans, who controlled the entire Albanian coast. The town's main significance rather lay in its strategic castle, which the Turks reinforced and improved upon, and its rich salt deposits. There were few permanent civilian settlements, and most of the population, including the local kadı, opted to live further inland, such as in the newly established town of Kavajë, 14 km south of Durrës. The Ottoman chronicler Evliya Çelebi visited Durrës in 1670 71 and noted in his Seyahatname that there were around 150 houses as well as a mosque named after Sultan Bayezid II. The city's economy began to recover from the late 17th century onwards, boosted by profits from the salt mines, which exported salt throughout the Balkan hinterland. According to diplomat and Turkologist François Pouqueville, about 100 Turkish and Greek merchants lived in the city in 1699, exporting 3,000 quintals (300 tons) of beeswax, 15,000 quintals (1,500 tons) of finished cloth, 15,000 pieces of fine leather, and 60 100 ships of wheat, barley, corn and millet to Venice every year despite an official prohibition from the central government in Constantinople. France, England, the Netherlands, and Austria established their consulates in Durrës in 1700. As Ottoman relations with Venice improved upon the conclusion of the Ottoman Venetian Wars, Durrës became a focal point of trade with the Republic of Venice, especially in grains and olive oil, as reported by the Venetian consul in the city in 1769. Mercantile relations with Venice were halted when the latter city was occupied by Napoleonic forces in 1797, bringing an end to the maritime republic. The Austrian Empire and later Austria Hungary, via the port of Trieste, then replaced Venice as Durrës' largest trading partner. According to contemporary statistician Friedrich Wilhelm von Reden, total exports from Durrës reached 672,000 Austrian thalers each year, while imports amounted to 455,000 thalers. By the mid 19th century, its population was said to have been about 1,000 people living in some 200 households. In the late nineteenth century, Durrës contained 1,200 Orthodox Aromanians (130 families) who lived among the larger population of Muslim Albanians alongside a significant number of Catholic Albanians. The decrepitude of Durrës was noted by foreign observers in the early 20th century, echoing comments made by the Ottoman cartographer Piri Reis almost 400 years before: "The walls are dilapidated; plane trees grow on the gigantic ruins of its old Byzantine citadel; and its harbour, once equally commodious and safe, is gradually becoming silted up." During the Tanzimat (reform) era, Durrës was separated from the Sanjak of Elbasan and became a main administrative centre in the reorganised İşkodra Vilayet before 1912; it had its own sanjak, namely the Sanjak of Durrës, which was established in 1880 within the vilayet. With the city's economic prosperity and upgrade in status, its demographic decline was also reversed. Many government buildings were built, as well as Western style hotels and restaurants for private businesses. In 1892 1893 the population of the kaza of Durrës grew to about 4,781, consisting of 3,018 Muslims, 1,514 Orthodox, 201 Catholics, and 48 foreigners. On 26 November 1912, as the Ottoman Empire was embroiled in the First Balkan War, a group of nationalists led by Ismail Qemali raised the Albanian flag over Durrës. Albania declared independence two days later, bringing four centuries of Turkish rule in Durrës to an end.
Қазіргі заманғы
Дүррес 1878–1881 және 1910–1912 жылдары албан ұлт-азаттық қозғалысының белсенді қаласы болды. Исмаил Кемали 1912 жылдың 26 қарашасында албан туын көтерді, бірақ үш күннен кейін қала Бірінші Балқан соғысы кезінде Сербия Корольдігі тарапынан басылып алынды. 1912 жылдың 29 қарашасында Дүррес, Осман империясынан басып алынған Албания аумағының бір бөлігінде құрылған Сербия Корольдігінің округтерінің бірі – Дүррес округінің орталық қаласы болды. Дүррес округінде төрт аудан болды: Дүррес, Лежа, Эльбасан және Тирана. Сербия Корольдігінің әскері 1913 жылдың сәуірінде Дүррестен шегінді. 1914 жылдың 7 наурызында қала Влорадан кейін Албанияның екінші ұлттық астанасы болды. 1920 жылдың 11 ақпанына дейін Албанияның астанасы болды, содан кейін Лушня конгресі Тирананы жаңа астана етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1915 жылы Италия, ал 1916–1918 жылдары Австрия-Мажарстан тарапынан басылып алынды. 1915 жылдың 29 желтоқсанында Дураццо маңында теңіз шайқасы болды. 1918 жылдың 2 қазанында бірнеше одақтас кемелер Дураццоны бомбалады және порттағы австриялық кемелерге шабуыл жасады. Бомбалау басталғанда азаматтар қаладан қашуға тырысты, бірақ бейкүнә және бейтарап халықтың арасында көптеген жандар зардап шекті. Портқа жақын орналасқан Ескі қала, соның ішінде Дүррес патша сарайы және басқа да маңызды мемлекеттік ғимараттар қирады. 1918 жылдың 16 қазанында итальян әскерлері қаланы басып алды. Албан егемендігіне қайтарылған Дүррес 1918 және 1920 жылдың наурызы аралығында елдің уақытша астанасы болды. Италиялық инвестициялардың арқасында экономикалық өркендеуге ие болды және 1927 жылы заманауи порт салынып аяқталды. Осы кезде Зог патшаның жазғы сарайы – Дүррес патшалық вилласы салынды, ол бүгінге дейін Ескі қалаға жақын төбеден қаланың көрінісін әсемдейді. 1926 жылғы жер сілкінісі қаланың бір бөлігіне зардап келтірді, ал одан кейінгі қайта құру қалаға қазіргі заманғы келбетін берді. 1930 жылдары Афина банкі қалада филиал ашты. Дүррес (итальян тілінде Дураццо деп аталды) және Албанияның қалған бөлігі 1939 жылдың сәуірінде басылып алынып, 1943 жылға дейін Италия Корольдігіне, ал 1944 жылдың күзіне дейін нацистік Германияға қосылды. Дүррестің теңіз порты ретіндегі стратегиялық маңызы оны екі тарап үшін де маңызды әскери нысанаға айналдырды. 1939 жылдың 7 сәуірінде итальяндық әскерлер алғаш рет осы қалаға қонды (және Мujo Улкинаку оны батырлықпен қорғады), сондай-ақ Грецияға жасалған сәтсіз итальяндық шабуылдың бастапқы нүктесі болды. Соғыс кезінде қала одақтас авиациясының бомбалауынан ауыр зардап шекті, ал порттық құрылыстар 1944 жылдың күзінде шегініп келе жатқан неміс әскерлері тарапынан жарылтылды. Енвер Ходжаның коммунистік режимі соғыстан кейін қаланы жылдам қалпына келтірді, аймақта бірнеше ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарын құрды және портты кеңейтті. 1947 жылы бастау алған Албанияның алғашқы темір жолының (Дүррес–Тирана темір жолы) соңғы стансасы болды. 1980 жылдардың соңында қала қысқа мерзімге Дүррес Энвер Ходжа деп аталды. Қала албан жағажай туризмінің орталығы болып табылады және осы мәртебесін сақтап келеді. 1990 жылы коммунистік режим құлағаннан кейін Дүррес Албаниядан жаппай көші-қонның орталығына айналды, кемелер портта ұрланып, Италияға қарулы күшпен бағытталды. Бір айдың ішінде, 1991 жылдың тамызында, 20 мыңнан астам адам осылайша Италияға көшіп кетті. Италия әскери араласу жасап, портты өз бақылауына алды, ал қала Еуропалық қауымдастықтың "Пеликан операциясы" бағдарламасының орталығы болды. 1997 жылы Албания ұлттық экономиканы қиратқан пирамидалық схеманың құлауынан кейін анархияға ұшырады. Тәртіпті қалпына келтіру үшін Италия басшылығымен бейбітшілік сақтау күштері Дүррес және басқа да албан қалаларына орналастырылды, бірақ "Альба операциясының" нақты мақсаты экономикалық босқындардың Албания порттарын Италияға көшіру үшін пайдалануына жол бермеу болды деген кең таралған пікірлер болды. ХХІ ғасырдың басында Дүррес қайта жанданды, көптеген көшелер қайтадан жабылды, ал саябақтар мен ғимараттар жаңа келбетке ие болды.
Durrës was an active city in the Albanian national liberation movement in the periods 1878–1881 and 1910–1912. Ismail Qemali raised the Albanian flag on 26 November 1912 but the city was occupied by the Kingdom of Serbia three days later during the First Balkan War. On 29 November 1912 Durrës became the county town of the Durrës County one of the counties of the Kingdom of Serbia established on the part of the territory of Albania occupied from Ottoman Empire. The Durrës County had four districts: Durrës, Lezha, Elbasan and Tirana. The army of the Kingdom of Serbia retreated from Durrës in April 1913. The city became Albania's second national capital (after Vlora) on 7 March 1914 under the brief rule of Prince Wilhelm, Prince of Albania. It remained Albania's capital until 11 February 1920, when the Congress of Lushnjë made Tirana the new capital. During the First World War, the city was occupied by Italy in 1915 and by Austria Hungary in 1916–1918. On 29 December 1915, a Naval Battle was fought off Durazzo. On 2 October 1918, several allied ships bombarded Durazzo and attacked the few Austrian ships in the harbour. Although civilians started to flee the city at the start of the bombardment, many casualties were inflicted on the innocent and neutral population. The Old City being adjacent to the harbour was largely destroyed, including the Royal Palace of Durrës and other primary public buildings. It was captured by Italian troops on 16 October 1918. Restored to Albanian sovereignty, Durrës became the country's temporary capital between 1918 and March 1920. It experienced an economic boom due to Italian investments and developed into a major seaport under the rule of King Zog, with a modern harbour being constructed in 1927. It was at this time the Royal Villa of Durrës was built by Zog as a summer palace, that still dominates the skyline from a hill close to the old city. An earthquake in 1926 damaged some of the city and the rebuilding that followed gave the city its more modern appearance. During the 1930s, the Bank of Athens had a branch in the city. Durrës (called Durazzo again in Italian) and the rest of Albania were occupied in April 1939 and annexed to the Kingdom of Italy until 1943, then occupied by Nazi Germany until autumn 1944. Durrës's strategic value as a seaport made it a high profile military target for both sides. It was the site of the initial Italian landings on 7 April 1939 (and was fiercely defended by Mujo Ulqinaku) as well as the launch point for the ill fated Italian invasion of Greece. The city was heavily damaged by Allied bombing during the war and the port installations were blown up by retreating German soldiers in autumn 1944. The Communist regime of Enver Hoxha rapidly rebuilt the city following the war, establishing a variety of heavy industries in the area and expanding the port. It became the terminus of Albania's first railway, begun in 1947 (Durrës–Tiranë railway). In the late 1980s, the city was briefly renamed Durrës Enver Hoxha. The city was and continues to remain the center of Albanian mass beach tourism. Following the collapse of communist rule in 1990, Durrës became the focus of mass emigrations from Albania with ships being hijacked in the harbour and sailed at gunpoint to Italy. In one month alone, August 1991, over 20,000 people migrated to Italy in this fashion. Italy intervened militarily, putting the port area under its control, and the city became the center of the European Community's "Operation Pelican", a food aid program. In 1997, Albania slid into anarchy following the collapse of a massive pyramid scheme which devastated the national economy. An Italian led peacekeeping force was controversially deployed to Durrës and other Albanian cities to restore order, although there were widespread suggestions that the real purpose of "Operation Alba" was to prevent economic refugees continuing to use Albania's ports as a route to migrate to Italy. Following the start of the 21st century, Durrës has been revitalized as many streets were repaved, while parks and façades experienced a face lift.
Саясат
Дуррес – мэр-кеңес жүйесімен басқарылатын муниципалитет. Дуррес мэрі және Дуррес муниципалитетінің кеңес мүшелері Дуррес муниципалитетінің басқаруына жауапты. Дуррес мэрі муниципалитеттің атқарушы органы ретінде халық тарапынан сайланады. Дуррес муниципалитетінің кеңесі – муниципалитеттің заң шығару органы және демократиялық жолмен сайланған институт, соңғы муниципалдық сайлаудан бері 51 кеңесшіден тұрады. Бұл қала Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы Тирана астанасы, Белград (Сербия) және Сараево (Босния және Герцеговина) қалаларынан бұрынғы 22 қаланың бірі.
Durrës is a municipality governed by a mayor–council system with the mayor of Durrës and the members of the Durrës Municipal Council being responsible for the administration of Durrës Municipality. The mayor of Durrës is elected by its people to act as the executive officer of the municipality. The Durrës Municipal Council is the legislative body of the municipality and is also a democratically elected institution, comprising 51 councillors since the latest municipal election. among 22 cities in Southeastern Europe before the capital Tirana, Belgrade, Serbia and Sarajevo, Bosnia and Herzegovina.
Көлік
Дүррес қаласының маңызды орналасуының арқасында қала арқылы негізгі жолдар мен теміржолдар өтеді, солтүстік бөлігін оңтүстікке және батысты шығысқа байланыстырады. Дуррес VIII Пан-Еуропалық дәлізінің, SH2 және SH4 ұлттық жолдарының бастапқы нүктесі болып табылады және Албания теміржолдарының (HSH) басты теміржол станциясы қызметін атқарады. VIII Пан-Еуропалық дәлізі – Пан-Еуропалық дәліздердің бірі. Ол Адриатика теңізі жағалауындағы Дуррес пен Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы Варна қалаларын жалғастырады. 2-ші ұлттық жол (SH2) Дуррес портынан Даджлани көпірінен басталып, Тирана халықаралық әуежайына баратын жолды айналып өтеді және Тирананың шетіндегі Камза көпірінде аяқталады, онда ол 1-ші ұлттық жолмен (SH1) – Солтүстік Албанияға қарайтын мемлекеттік жолмен қосылады. Албания-Косово тас жолы 2006-2013 жылдар аралығында Албания мен Косово арасында салынған төрт қатарлы тас жол. Оңтүстік-Шығыс Еуропаның 7-жолының бөлігі ретінде, бұл тас жол Адриатика теңізіндегі Дуррес портын Приштина арқылы Сербияның Ниш қаласына жақын орналасқан E75/X дәлізімен байланыстырады. Көптеген туристер Косово арқылы келетіндіктен, тас жолдың салынуы Дурреске саяхаттауды жеңілдетті. Қаланың оңтүстік-батысында орналасқан Дуррес порты Адриатика теңізінің маңызды порттарының бірі болып табылады және қала экономикасында маңызды рөл атқарады. Порт екі мольдің арасында жасалған жасанды алапта орналасқан, кіреберісі батыс-солтүстік бағытта, мольдердің ұштары арасында кеңдігі шамамен бірдей. Порт транзиттік желілер мен жолаушылар паромдары үшін де маңызды орын болып табылады, бұл Дурреске VIII Пан-Еуропалық дәлізіне қатысты стратегиялық маңыз береді. Порт соңғы жылдары үлкен жаңартуларға ұшырады, нәтижесінде 2012 жылдың шілдесінде жаңа терминал ашылды. 2012 жылы The Globe and Mail Дурресті зерттеуге болатын 8 қызықты жаңа круиздік порттың бірі ретінде бірінші орынға қойды. Бұл Адриатика теңізіндегі ең ірі жолаушылар портының бірі, ол жылына 1,5 миллионнан астам жолаушыны қабылдайды. Дуррес теміржол станциясы Албанияның басқа қалаларымен, соның ішінде астана Тиранамен, Влоре, Эльбасан және Шкодермен байланысты. Дуррес-Тирана теміржолы Албанияның ең ірі екі қаласын – Дуррес пен Тиранны байланыстыратын теміржол желісі. Бұл желі Ворьдегі Шкодер-Ворь теміржолымен және Дуррестегі Дуррес-Влоре теміржолымен жалғасады. 2015 жылы Дуррес-Тирана желісі бойындағы бірнеше теміржол станциялары мен вагондар жаңартылып, кейін қызыл және ақ түске боялды. 2021 жылы Дуррес пен Косовоның Приштинасы арасында теміржол байланысын құру ұсынылды, ал 2022 жылы оның іске асырылу мүмкіндігін зерттеуге қатысты жұмыстар жүргізілуде.
Major roads and railways pass through the city of Durrës thank to its significant location and connect the northern part of the country to the south and the west with the east. Durrës is the starting point of Pan European Corridor VIII, national roads SH2 and SH4, and serves as the main railway station of the Albanian Railways (HSH). The Pan European Corridor VIII is one of the Pan European corridors. It runs between Durrës, at the Adriatic coast, and Varna, at the Bulgarian Black Sea coast. The National Road 2 (SH2) begins at the Port of Durrës at the Dajlani Overpass, bypasses the road to Tirana International Airport, and ends at the Kamza Overpass in the outskirts of Tirana where it meets National Road 1 (SH1) State Road heading to northern Albania. The Albania–Kosovo Highway is a four lane highway constructed from 2006 to 2013 between Albania and Kosovo. As part of the South East European Route 7, the highway will connect the Adriatic Sea ports of Durrës via Pristina, with the E75/Corridor X near Niš, Serbia. As most tourists come through Kosovo, the laying of the highway make it easier to travel to Durrës. The Port of Durrës, in the south west of the city, is one of the major ports of the Adriatic Sea and plays a very important role in the city's economy. The port is located on an artificial basin that is formed between two moles, with a west northwesterly oriented entrance approximately wide as it passes between the ends of the moles. The port is also a key location for transit networks and passenger ferry, giving Durrës a strategic position with respect to the Pan European Corridor VIII. The port has experienced major upgrades in recent years culminating with the opening of the new terminal in July 2012. In 2012, The Globe and Mail ranked Durrës at no. 1 among 8 exciting new cruise ports to explore. It is one of the largest passenger port on the Adriatic Sea that handle more than 1.5 million passengers per year. The railway station of Durrës is connected to other cities in Albania, including the capital of Tirana, Vlorë, Elbasan and Shkodër. The Durrës–Tiranë railway was a railway line which joined the two biggest cities in Albania: Durrës and Tiranë. The line connects to the Shkodër–Vorë railway halfway in Vorë, and to the Durrës–Vlorë railway in Durrës. In 2015, some rail stations and rolling stock along the Durrës Tiranë line are being upgraded and latter colored red and white. A rail connection between Durrës and Prishtina in Kosovo was proposed in 2021, with a feasibility study being prepared in 2022.
Демография
Дюррес – Албаниядағы халық саны бойынша екінші қала және Адриатика теңізіндегі ең көп халқы бар қалалардың бірі, онда тұрғындар саны артып келеді. 2011 жылғы халық санауы бойынша Дюррес муниципалитетінде 113 249 адам тұрады, оның ішінде 56 511 ер адам және 56 738 әйел адам. 1923 жылдан бері автокефалия статусына ие Албания Православ Шіркеуі, Тирана-Дюррес архиепископтығына бөлінген, оны митрополит басқарады, ал одан әрі Тирана, Дюррес, Шкодер және Эльбасан жергілікті шіркеу округтеріне бөлінеді.
Durrës is the second most populous municipality in Albania and one of the most populous on the Adriatic Sea with a growing number of inhabitants. According to the 2011 census, the municipal unit of Durrës had an estimated population of 113,249 of whom 56,511 were men and 56,738 women. The Orthodox Church of Albania, which has been autocephalous since 1923, was divided into the archbishopric of Tirana–Durrës, headed by the Metropolitan and sub divided into the local church districts of Tirana, Durrës, Shkodër and Elbasan.
Мұражайлар
Дуррес қаласында жағажайға жақын орналасқан елдегі ең ірі археологиялық мұражай – Дуррес археологиялық мұражайы орналасқан. Мұражайдың солтүстігінде 481 жылы вестготтардың шапқынынан кейін салынған, VI ғасырға жататын Византия қабырғалары бар. Мұражай қорының басым бөлігі жақын орналасқан Диррахийдің ежелгі қазбаларынан табылған артефакттарды қамтиды, соның ішінде иллириялық, ежелгі грек, эллинистік және рим дәуірлерінен жиналған кең коллекция бар. Ерекше назар аударарлық заттарға римдік жерлеу стелалары мен тас саркофагтар, "Дуррес сұлулығы" деп аталатын түрлі-түсті эллипстік мозаика және қаланың құдайша Венераға табыну орталығы болған кезеңнің куәсі – Венераның миниатюралық бюстері жинағы кіреді. Дуррес Корольдік вилласы және тарих мұражайы (актер Александр Моисиудің үйінде) сияқты бірнеше басқа мұражайлар да бар.
Durrës is home to the largest archaeological museum in the country, the Durrës Archaeological Museum, located near the beach. North of the museum are the sixth century Byzantine walls constructed after the Visigoth invasion of 481. The bulk of the museum's collection comprises artefacts from the nearby ancient site of Dyrrhachium and includes an extensive collection from the Illyrian, Ancient Greek, Hellenistic and Roman periods. Items of major note include Roman funeral steles and stone sarcophagi, a colourful elliptical mosaic measuring , known as The Beauty of Durrës, and a collection of miniature busts of Venus, testament to the time when Durrës was a centre of worship of the goddess. There are several other museums including the Royal Villa of Durrës and the Museum of History (in the house of the actor Aleksandër Moisiu).
Халықаралық қатынастар
2008 жылы Босния және Герцеговина Дуррес округінде босниялық түкпірлі ұрпақтары бар қауым өмір ететінін ескере отырып, қалада консулдық ашты. Олар негізінен Шижак қаласының Бораке және Кохас деген екі ауданында шоғырланған.
In 2008, Bosnia and Herzegovina opened a consulate in the city considering that there is a community with Bosniak ancestry that lives in Durres County. They are mostly concentrated in two neighborhoods of the city of Shijak, Borake and Koxhas.