Кіріспе

Телевизиялық комедиялық шоудағы жазылған күлкі, The National тобының 2023 жылғы альбомы.

Күлкі трегі (немесе күлкі жолы) – күлкіден (және басқа да көрермендердің реакциясынан) тұратын аудио жазба, көбінесе комедиялық өнімдерге жеке саундтрек ретінде қолданылады. Күлкі трегі тікелей көрермендердің реакциясын немесе шоуға енгізу үшін жасалған жасанды күлкіні (консервіленген күлкі немесе жалған күлкі) немесе олардың комбинациясын қамтуы мүмкін. Американдық дыбыс инженері Чарльз "Чарли" Дуглас күлкі трегін "жақсарту" үшін консервіленген күлкіні қолдануды алғаш рет енгізді. Дуглас күлкі трегі АҚШ-тағы басты телеарналарда стандартқа айналып, 1950 жылдардың соңынан 1970 жылдардың соңына дейін көптеген ситкомдар мен комедиялық шоуларда басым болды. 1980 жылдары стереофониялық күлкінің дамуымен Дуглас күлкісінің қолданылуы азайды. Сонымен қатар, бір камералы ситкомдар көрермендерді толығымен алып тастады. Консервіленген күлкі көрерменді күлуге итермелеу үшін қолданылады.

Радио

Радио мен теледидар пайда болмас бұрын, көрермендер комедиялық қойылымдарды тікелей эфирде, басқа көрермендермен бірге тамашалайтын. Радио және алғашқы теледидар продюсерлері тікелей эфирдегі қойылымдардың жазбаларын пайдаланды, ал кейін студиялық қойылымдар осы атмосфераны күлкі немесе басқа да көрермендердің реакциясын дыбыр жолағына қосу арқылы қайта жасай білуге тырысты. Флоридадағы WWJB радиостансасының бұрынғы иесі Джек Дадсвелл алғашқы "күлкі жазбасын" жасады. 1946 жылы Джек Муллин Радио Франкфурттан 50 дөңгелек таспамен бірге Magnetophon магниттік таспа жазғышын әкелді; бұл жазғыш 1935 жылдан бастап Германияда BASF және AEG компаниялары жасаған магниттік таспа жазғыштарының бірі болды. 6,5 мм таспаға жоғары сапалы аналогты дыбыстың 20 минутына дейін жазуға болады; Александр М. Пониатов кейін Ampex компаниясына радио өндірісі үшін Magnetophon жазғышының жақсартылған нұсқасын жасауды тапсырды. Бинг Кросби радио-шоуын тікелей эфирде орындаудан және Батыс жағалаудағы көрермендер үшін екінші рет орындаудан құтылу үшін, әр апта сайын белгілі бір уақытта көрсетілетін радио-шоуын алдын ала жазу технологиясын қабылдады. Осы жазу әдісі енгізілгеннен кейін, пост-өндірісте дыбыстарды қосу мүмкіндігі пайда болды. Ұзақ жылдар бойы инженерлік қызметпен айналысқан және жазу саласындағы пионер Джек Муллин Кросбидің шоуында күлкі трегі қалай ойлап табылды деп түсіндірді:

АҚШ теледидары, киноның алғашқы тікелей эфирлері; "мұздатқыш"

Теледидардың алғашқы жылдарында тікелей эфирде көрсетілмеген көптеген бағдарламалар бір камералы түсіру әдісін пайдаланды, онда әр көрініс әртүрлі бұрыштардан бірнеше рет түсірілді. Егер әзіл күлкі тудырмаса, Дуглас қосымша күлкіні қосты; ал көрермендер тым ұзақ күлсе, Дуглас күлкіні бірте-бірте басып тастады. Бұл монтаждау тәсілі «әдемілеу» деп аталды, онда жазылған күлкі студиядағы нақты көрермендердің реакциясын күшейту үшін қолданылды, егер олар күлкіге лайықты жауап бермесе. CBS телеканалында жұмыс істеген кезде Дуглас 28 дюймдік диаметрі бар үлкен ағаш дөңгелектен тұратын күлкі машинасының прототипін жасады. Дөңгелектің сыртқы жиегіне жұмсақ күлкілер жазылған таспа оралған. Машина кілт арқылы іске қосылды, ол дөңгелектің келесі тоқтау тірегіне жеткенше дыбыс шығарып, толық күлкіні ойнатты. Машина компания уақытында жасалғандықтан, Дуглас олармен жұмысын аяқтағанда CBS оны талап етті. Прототип машина қолданылғаннан кейін бірнеше айдың ішінде бұзылып қалды.

Көп камералы шоулар

Күлкілі трек пайда болғаннан кейін көп ұзамай Люсиль Болл мен Дези Арназ бірнеше кинокамераны қолданып, көрермендердің тікелей қатысуымен түсіру әдісін ойлап тапты. Бұл әдіс бастапқыда олардың "I Love Lucy" ситкомы үшін қолданылды, ол тікелей студиялық көрермендермен түсірілді және күлкілі трек қолданылмады. Содан кейін Дуглас осы аралықты толтыру үшін шақырылды. Орындаушылар да, продюсерлер де біртіндеп алдын ала жазылған күлкінің күшін сезіне бастады.

1960 жылдар

Бұл құралдың дамуымен тікелей эфирде теледидар хабарларын таратуға байланысты шығындар өсті. "I Love Lucy" немесе "Эд Салливан шоуы" сияқты студияда көрермендермен түсірудің де шектеулері болды: көрермендердің жартысы өз орналасқан жерінен шоуды көре алмайтын. Дуглас шоудың барлық уақытында реакцияларды жасау үшін шақырылды. Продюсерлер көпкамералық форматтан көңілі қалды; сол кездегі пікір бойынша, тікелей эфирдегі көрермендер ширығулы, шаршаған және уақытында күлмейтін.

Хоганның батырлары

Желілік зерттеулер бір камералы шоуды комедия ретінде тану үшін күлкі трегінің міндетті екенін көрсетті. Комедия күлкі трегімен жақсырақ бола ма деген тәжірибе 1965 жылы CBS телеарнасы жаңа бір камералы комедиялық сериал «Хоганның батырлары»-н көрсеткен кезде сынақтан өтті. Көрермендерге екі нұсқасы ұсынылды: біреуі күлкі трегімен, екіншісі – күлкі трегісіз. Шоудың юморінің біршама ойлы болуына байланысты, күлкі трегісіз нұсқа сәтсіз болды, ал күлкі трегімен нұсқа сәтті аяқталды. Шоу күлкі трегімен көрсетілді, және CBS кейіннен барлық комедиялар үшін күлкі трегін пайдаланды. Дагластың өзінің өнертабысын қолданып жатқанын көшкендер өте сирек болды, себебі ол өз жұмысы туралы құпиялылық сақтады және теледидар индустриясындағы ең көп талқыланған адамдардың бірі еді. Даглас ұсынған технологиялық жетістіктер Чемберлен Музыка Мастері және Меллотран сияқты музыкалық аспаптардағыдай болды. Оның бірегей құрылғысы – индустрияда «лафф-бокс» деп лақап алған – құлыптармен жабық, екі футтан биік болды және орган сияқты жұмыс істеді. Даглас өзінің материалдарын жақсы білді, өйткені оны өзі жинақтаған. Оның ондаған түрлі реакциялары болды және олардың әрқайсысын қайдан табу керектігін білді. Даглас әсерді күшейту үшін күлкіні аздап жылдамдататын. Оның еңбегін теледидар индустриясының көптеген өкілдері жоғары бағалады. Дагластың «лафф-боксы» 2010 жылы аукционда, иесі сақтау қоймасының жалдау ақысын төлемегендіктен, көрінбей сатып алынды. Кейін ол талқыланды және 2010 жылдың маусым айында Сан-Диего, Калифорниядағы «Антикварлық жол» бағдарламасында көрсетілді, онда оның құны 10 000 долларға бағаланды.

Мультфильмдер мен балалар бағдарламалары

Күлкі тректерінің қолданылуы тікелей эфирдегі бағдарламалардан асып, 20-ғасырдың ортасында таңдалған анимациялық телесериалдарды қамтыды. Бұл тенденция "Рокки мен Буллвинкл шоуы" (ABC, 1959–61; NBC, 1961–64) арқылы басталды, бірақ сериалдың алғашқы төрт эпизодымен ғана шектелді. Осы алғашқы қадамнан кейін, Hanna Barbera ұқсас тәсілді қабылдады, шамамен 1970 жылға дейін өзінің ең үздік уақытындағы анимациялық туындыларына күлкі тректерін енгізді. Hanna Barbera-ның күлкі тректерін пайдалануының көрнекті мысалдары "The Flintstones" (ABC, 1960–66), "Top Cat" (ABC, 1961–62) және "The Jetsons" (ABC, 1962–63) сияқты танымал сериалдарды қамтыды. Сонымен қатар, қосымша өндірістер, соның ішінде Hanna Barbera-ның жазғы маусымдық ситкомы "Where's Huddles?" (CBS, 1970) және Krayo Creston мен MCA-ның "Calvin and the Colonel" (ABC, 1961–62) да күлкі тректерін ұқсас қолданды. Күлкі тректерін енгізу күндізгі бағдарламаларға дейін кеңейді, мысалы, "The Banana Splits Adventure Hour" (NBC, 1968–70), біртіндеп индустрияның басым тәжірибелеріне сәйкес келді. 1960 жылдардың соңынан бастап 1980 жылдардың басына дейін, сенбі күні таңертеңгі жанрға бейімделген комедиялық мультфильмдердің көп бөлігі күлкі тректерін қамтыды. Бұл тенденция 1968 жылы Filmation-ның "The Archie Show" дебютімен басталды, кейіннен Rankin Bass, DePatie–Freleng Enterprises (DFE) және Hanna Barbera сияқты индустрияның белгілі өкілдері емілді. Дегенмен, күлкі тректерінің көбеюі олардың жаңалығы мен тиімділігін азайтып, анимация студиялары 1980 жылдардың басында осы дыбыстық әшекейлеуге деген тәуелділігін біртіндеп тоқтатты. Бұл дәуірдің аяқталуы Filmation-ның "Gilligan's Planet" (CBS, 1982–83) финалымен белгіленді, ол өзінің құрамында күлкі трегін қамтыған соңғы анимациялық сенбі таңғы сериал ретінде сақталды. Түскі уақыттағы уақытты ескере отырып, "The Banana Splits" Hanna Barbera-ның Шарль Дугластың күлкі трек технологиясын анимациялық бағдарламаларда, сенбі таңғы сағаттарда пайдалануының алғы күші болды. Бұл ауысу 1969 жылы "Scooby Doo, Where Are You!" (CBS, 1969–70) дебютімен басталды, бұл Hanna Barbera-ның сенбі таңғы құрамындағы Дугластың күлкі трегінің алғашқы енгізілуін атап өтті. Бұл жаңалықтың оң қабылдануына жігерленген Hanna Barbera 1970–71 маусымдағы көптеген туындыларына күлкі тректерін қосуға кірісті. Күлкі тректерінің қолданысының кеңейуі Hanna Barbera-ның анимациялық ұсыныстарының кең спектрін қамтыды, соның ішінде "Harlem Globetrotters" (CBS, 1970–71) және "Josie and the Pussycats" (CBS, 1970–71) сериалдары. Д. Дугластың технологиясын осындай стратегиялық қолдануы Hanna Barbera-ның сенбі күні таңертеңгі бағдарламалық блокта өзінің анимациялық мазмұнының комедиялық тартымдылығын және көрермендердің қатысуын арттыруға деген ұмтылысын көрсетті. "The Pink Panther Show" (NBC, 1969–1978; ABC, 1978–1980) өзінің теңдестерінің арасында ерекше болды. Бұрынғы театрлық релиздердің жинағын қамтитын шоу жарты сағатқа созылған форматты қабылдады, әр түрлі DFE театрлық қысқаметражды біріктірді, мысалы "The Inspector", "The Ant and the Aardvark" және "The Tijuana Toads" (мәдени сезімталдыққа байланысты теледидарлық хабарлар үшін "The Texas Toads" деп қайта аталды). Айта кетерлігі, бұл қысқа фильмдердің бастапқы театралды нұсқаларында күлкі тректері болған жоқ. Алайда, NBC теледидар эфирі үшін осындай дыбыс элементтерін қосуды талап етті. Нәтижесінде, мазмұнды хабарландыруға бейімдеу үшін күлкі тректері қосылды, бұл шешім желілік артықшылықтар мен көрермендердің күткендеріне байланысты болды. Кейіннен, 1982 жылы DFE театрлық топтамасы синдикацияға кірген кезде, саундтректерді бастапқы күйіне қайтаруға тырысты, бұл бастапқы материалдың көркемдік тұтастығына сәйкес келді. Уақыт өте келе, осы қысқа фильмдердің қайта таңбалануы әр қайталанумен байланысты әртүрлі аудиторлық тәжірибені сақтай отырып, театрлық және теледидарлық нұсқалардың қол жетімділігіне әкелді. Бұл тенденцияға ерекшелік ретінде "Misterjaw" және "Crazylegs Crane" секілді фильмдер келтіріледі, олар тек теледидар үшін шығарылды және ешқашан театрлық релизге түспеді, нәтижесінде тек күлкі тректерінің болуымен сипатталған нұсқалар пайда болды. Filmation-ның прецеденті бойынша продюсерлер Сид және Марти Крофт Дугластың күлкі трек технологиясын өзінің теледидарлық өндірісіне енгізді. 1969 жылы "H. R. Pufnstuf" фильмінің түсірілімін бастаған кезде шешуші сәт болды, ол кезде атқарушы продюсер Си Роуз күлкі трегін қосуды ұсынды, мұндай көбейтусіз кез-келген комедияны өзінен-өзі кемшілік деп қарастырды. Бұл ынандыру Дугластың күлімдеу жолын "H. R. Pufnstuf" фильміне қосуға әкелді, бұл оның келесі Крофт өндірістеріне енгізілуіне жағдай жасады. Кейіннен, Крофттар барлық сенбі таңғы теледидарлық жобалары үшін Дугластың қызметтерін пайдаланды, тек "Land of the Lost" сериалдары ерекшелік құрады. Бұл ынтымақтастық "The Bugaloos", "Lidsville", "Sigmund and the Sea Monsters", "The Lost Saucer" және "Far Out Space Nuts" сияқты бірқатар өндірістерді қамтыды. Балалар бағдарламаларынан тікелей эфирдегі әртүрлі шоуларға көшкен Крофттар дыбысты жақсарту мақсатымен Дугласпен ынтымақтастығын жалғастырды. Дугластың тәжірибесінен пайда тапқан көрнекті әртүрлі шоулар "Donny and Marie", "The Brady Bunch Variety Hour", "The Krofft Supershow", "The Krofft Superstar Hour", "Pink Lady and Jeff", "Barbara Mandrell and the Mandrell Sisters", "Pryor's Place", сондай-ақ олардың 1987 жылғы синдикациялық ситкомы "D. C. Follies" болды. Күлкі тректерін сенбі таңғы теледидарлық бағдарламаларға енгізу тәжірибесі кеңейген сайын, Дуглас балалар күлкісінің әртүрлі түрлерін қосты. "Балалар күлкісі" деп аталатын бұл қосымшалар алғаш рет 1973 жылы синдикациялық теледидарлық арнайы бағдарлама "The World of Sid and Marty Krofft at the Hollywood Bowl" үшін дыбысты жақсарту үшін пайдаланылды, бірақ 1974 жылға қарай "Uncle Croc's Block", "Sigmund and the Sea Monsters", "The Pink Panther Show", "The Lost Saucer" және "Far Out Space Nuts" сияқты көптеген сенбі таңғы балалар шоуларында естілді. Nickelodeon – Disney-дің басты бәсекелесі – "iCarly" және "Victorious" сияқты шоулар үшін күлкі трегін пайдаланады, себебі ол тікелей эфирдегі көрермендерге арналған студиялық жабдықтарды жапқан.

Өздерінше жасау

1970 жылдың басында Чарльз Дугластың күлкі тудыру бизнесі күннен-күнге табысты бола берді, осыған байланысты оның қызметтеріне баға белгілеу жүйесін өзгерту туралы шешім қабылдады. Дегенмен, анимациялық телебағдарламалардың экономикалық жағдайы комедиялық сериалдардан едәуір өзгеше болды, олар бюджеттік шектеулермен сипатталды. Қосымша шығындарды азайту қажеттілігіне жауап ретінде, анимация студиялары, атап айтқанда Hanna-Barbera және Rankin Bass, 1971 жылдан бастап Дугластың қызметтерін бірте-бірте тоқтатуды бастады. Өнімдеріне күлкі эффекттерін қосу қажеттігін мойындаған студиялар, күлкіні алудың басқа жолдарын іздеді, әртүрлі стратегияларды қолданып, дербес күлкі тректерін жасады. Мұндай эксклюзивті күлкі тректерін пайдалану заманауи пікірсайыстарда және тарихи зерттеушілер арасында олардың нақтылығы мен эстетикалық үйлесімділігі туралы көптеген сұрақтар тудырды. Hanna-Barbera Happy Hour сияқты қосымша жақсартулар үшін қысқа мерзімге Дугласқа қайта жүгінгеннен басқа, Hanna-Barbera осы өзгертілген күлкі тректерін келесі он жыл бойына сенбі күнгі таңертеңгі бағдарламаларының көп бөлігінде стандарттауға қолданды. Англиядағы ATV Elstree студиясында орналасқан өндіріс тобы, Джим Хенсонның басшылығымен, ерекше дыбыстық тәжірибе жасау үшін шаралар қолданды. Бұрынғы жобалардағы жазылған күлкілерден айырмашылығы, жаңа күлкілер мен қол соғулар алғашқы эпизодтар үшін мұқият таңдалды, көбінесе актерлер мен түсірілім тобының күнделікті түсірілімдерге деген шынайы реакцияларынан алынды. Бұл жаңа тәсіл нақтылық сезімін ғана емес, сонымен қатар көрермендер арасында шоу тікелей эфирде орындалғандай түйсік тудырды. Бұл иллюзияға қарамастан, Хенсон өндірістің күрделілігіне байланысты тікелей аудиторияның мүмкін еместігін мойындады, бұл басқа телешоулардың да кездесетін қиындықтарға ұқсас еді. Хенсон сериалдың водевильдік шабытынан күлкінің болуы қажеттілік екенін атап өтті, бірақ оны жасау оңай емес екенін де мойындады: «Мен ертедегі кейбір шоуларды қарасам, қатты ұяламын. Кейіннен дыбыс жақсартты, бірақ оны жақсы жасау әрқашан қиын, және көрерменнің күлкісін шынайы сезіндіруді жасау да қиын». 1981 жылы The Muppet Show аяқталғаннан кейін, келесі Muppet жобалары өндіріс орындарын Америка Құрама Штаттарына көшірді. Бұл көшіруге Ұлыбританиядағы ATV коммерциялық франшизасының тоқтатылуы және шоудың демешісі Лорд Лью Грейдтің телебизнеспен байланысын үзуі себеп болды. Хенсонның бастапқы күлкі трегі болмағандықтан, келесі жобалар көрермендердің реакциясы үшін Дугластың тәжірибесіне жүгінді, бұл дәстүрді оның ұлы Роберт келесі Muppet жобаларында жалғастырды, соның ішінде The Fantastic Miss Piggy Show және The Muppets: A Celebration of 30 Years сияқты арнайы бір реттік өндірістер, сондай-ақ Disney қолдауымен шыққан Muppets Tonight.

1970-ші жылдар; Тірі аудиторияның оралуы

Консервіленген күлкі 1960 жылдары ең жоғары деңгейге жетті. Дегенмен, кейбір продюсерлер тікелей эфирде түсірілмеген ситкомды басқаруға қиындық сезінді. Мұндай мысалдың бірі – Люсиль Боллдың бұрынғы күйеуі, «Люси» сериалының ардагері Дези Арназ болды. Ол бұрын «Мен Люсиді жақсы көремін» сериалын бірге өндіргендіктен, тікелей эфирдегі ситкомдармен жақсы таныс еді. Баллдың «Люси шоуы» мен «Дик Ван Дайк шоуы» сериалдарындағы сәтті оралысын көрсете отырып, Арназ «The Mothers in Law» (NBC, 1967–69) сериалын жасады. Ол Desilu Studios студиясында тікелей көрермендер алдында жазылды, бірақ Дугласты пост-өндірісте тәттіленген дыбыс жолын толықтыру үшін жалдады. Бір жылдан кейін «Жақсы жігіттер» (CBS, 1968–70) сериалы да осы форматта түсірілуге тырысты. Алғашқы бірнеше бөлім тікелей эфирде түсірілсе де, өндіріс пен түсірілім орнындағы өзгерістер актерлерді бірінші маусымның қалған бөлігінде бірнеше камераны қолданудан бас тартуға мәжбүр етті, тек күлкілі дыбыс жолын пайдаланды. Бұл екінші маусымда да жалғасты, бірақ төмен рейтинг 1970 жылы сериалдың жабылуына әкелді. Тағы бір сериал, «Роуэн мен Мартиннің күлкісі» (NBC, 1968–73) тікелей көрермендер алдында жартылай жазыла бастады, сондай-ақ оның бәсекелесі «Хи Хоу» (CBS, 1969–71, Синдикация, 1971–93) да. «Laugh In» сол кездегі басқа комедиялық шоулармен салыстырғанда өндіріс әдістері жағынан ерекше болды. 1967 жылғы пилоттық бөлім және бірінші маусымның алғашқы бірнеше бөлімдерінде студиялық көрермендер сахнадағы актерлердің комедиялық номерлеріне жауап берді, ал алдын ала жазылған кадрларда негізінен Дугластың күлкілі дыбыс жолы қолданылды. Ақырында, шоудың марафондық түсірілім сессиялары қымбаттай бастағандықтан, Шлаттер енді көрермендерді түсірілімге шақыруды қажет етпеді. Оның орнына актерлердің туыстары, актерлер, қатысуға ниет білдіргендер және актерлердің өздері студиялық көрермендерді құрады, ал шоу Дугластың күлкілі дыбыс жолына көбірек сүйенді. Дуглас тіпті көрермендердің реакциясын имитациялап, күлкілі дыбыс жолын әртараптандырды. Ол бұл эффектті шоу аяқталғанға дейін, 1973 жылға дейін және «Хи Хоу» сериалдарының бұрынғы маусымдарында да қолдана берді. Бір камералы әдіске қарсы бағытты жалғастырған тағы бір сериал – Люсильдің келесі ситкомы «Бұл Люси» (CBS, 1968–74) болды. Осы дәуірдегі басқа ситкомдардан айырмашылығы, «Here's Lucy» 1960 жылдардың соңындағы әлеуметтік және мәдени ағымды қабылдаған алғашқы ситкомдардың бірі болды. Онда Голливудтың ескі буынынан бастап поп және рок музыканттары мен спортшылар (мысалы, Джо Намат, Донни Осмонд және Петула Кларк) сияқты қонақ жұлдыздар болды. Қалалық ортадағы эпизодтарға көбірек назар аударғандықтан, ол 1970 жылдардың басында CBS-тің көздеген мақсатына жетті. 1970 жылдар ауылдық шоулардың төмендеуімен (мысалы, «The Beverly Hillbillies», «Green Acres» және «Mayberry RFD») және әлеуметтік саналы бағдарламалардың өсуімен (мысалы, «All in the Family», «M*A*S*H» және «Maude») басталды. CBS-тің жаңа имиджін жаңартуға итермелеген нәрсе – «Here's Lucy» сериалының табысы және оның жаңадан пайда болған хиті «Мэри Тайлер Мур шоуы» (CBS, 1970–77) болды. Сериалдың пилоттық бөлімі «Love is All Around» бастапқыда бір камералы әдіспен түсірілген. Нәтижелер Мурға да, продюсерлерге де қанағаттандырмады, содан кейін бірнеше камераға көшуді шешті. Алғашқы бірнеше бөлім жаздың соңында түсірілгендіктен, пилоттың алғашқы түсірілімі нашар оқшаулау мен нашар дыбыс салдарынан жақсы қабылданбады. Екінші түсірілімде сахнаға жақсы ауа-райы мен жақсы дыбыс жүйесі орнатылды. Осылайша сыншылардың пікірі жақсарды, содан кейін шоу көп камералы форматты қолданды және жеті жылдық жұмыс барысында үлкен жетістікке жетті. Тікелей көрермендердің қайта оралуы біртіндеп күш алды. Көптеген ситкомдар бір камералы, кино стилі форматынан аулақтай бастады, көп камералы форматқа қайта оралды. Тікелей студиялық көрермендер шынайы күлкімен қамтамасыз етті, бұл продюсерлерге көбірек ұнады, өйткені оның жақсы комикалық ырғағы бар және жақсы әзіл-аяң жазуға көмектесті. 1971 жылы Норман Лирдің «All in the Family» (CBS, 1971–1979) сериалы да осылай болды. Тірі бейнелеп, Лир көбірек стихиялы болды. Ол студиялық көрермендердің орындаушы сияқты әрекет етуін, екеуінің бір-бірімен қарым-қатынас орнатуын күтті. Лир алдын ала жазылған көрермендердің жанкүйері емес еді, сондықтан күлкілі дыбыс жолдары қолданылмады, тіпті пост-өндірісте Лир кез-келген сәтсіз әзілдерді тәттілеудің мүмкіндігі болғанмен де. Көрермендердің қатысуымен Рэндалл мен Клугман спонтандықтың қызығын сезінді. Кез-келген қате немесе ұмытылған сөздер тоқтатусыз өтті (оларды пост-өндірісте қайта түсіруге болады). Сонымен қатар, бұл шоуға бірінші маусымда болмаған бір белгілі бір ерекшелік берді, бірақ актерлер үлкен дыбыс алаңында болғандықтан, тыныш студиядағы аз ғана актерлер тобымен салыстырғанда, сөздерін жоғарырақ айтуға тура келді. Клугман кейін былай деді: «Біз шоуды үш күн дайындадық. Бірінші күні үстелге отырып әңгімелестік. Сценарийді жарып, барлық әзілдерді алып тастап, кейіпкерлерге назар аудардық. Біз әзілдерді тек жаман консервіленген күлкі үшін қалдырамыз. Мен оны жек көремін. Мен үйде шоуды көремін, Оскар кіріп келіп «Сәлем» дейді, содан кейін күлкі естіледі. «Эй», – деймін мен, – «Мен не істедім?» Мен оны жек көремін, ол көрерменді қорлайды». «Happy Days» (ABC, 1974–84) сериалы да «The Odd Couple» сценарийін қайталады. Оның алғашқы екі маусымы тек күлкілі дыбыс жолын пайдаланды, ал үшінші маусымда тікелей көрермендерге көшті. Комак тәттіленген күлкіні басу үшін музыканы қолданды. Ол бұл әдісті «The Courtship of Eddie's Father» (ABC, 1969–72) сериалында сынап көрді, онда тыныш күлкілі дыбыс жолы болды. Комак өндірген көп камералы шоулар, мысалы «Chico and the Man» (NBC, 1974–78) және «Welcome Back, Kotter» (ABC, 1975–79) көріністер арасында музыкалық дыбыстарды пайдаланды (тәттіленуге қолайлы орындар) және пост-өндірісте Дугластың күлкілі дыбыс жолын сирек пайдаланды. Комак кейін былай деді: «Егер сіз күлкілі дыбыс жолысыз шоу жасауға тырыссаңыз, үлкен айырмашылықты байқайсыз. Ол жайпаң болады. Күлкілі дыбыс жолынан құтылудың жалғыз жолы – музыканы қолдану, ол ненің күлкілі екенін көрсете алады». Тәттілену туралы ол былай деді: «Содан кейін бұл продюсерлердің талғамына байланысты болады – продюсерлердің моральдық қағидаларына байланысты. Біраз уақыттан кейін сіз бұлдің құнды емес екенін білесіз. Ең нашар жағдайда, адамдар оны естіп, «Неге олар күліп жатыр?» дейді және сіздің бағдарламаңызды өшіріп тастайды». 1970 жылдар мен 1980 жылдардың басында ойын-сауық шоулары тәттіленді, көбінесе қатысушы немесе жүргізуші күлкілі деп санайтын нәрсені айтқанда және тікелей көрермендерден аз реакция келгенде. Дугластың күлкілі дыбыс жолы Чак Барристің ойын-сауық шоуларында (мысалы, «The Gong Show» және «The Newlywed Game») естілді, олардың шоулары көбінесе көрермендерді көңілді етуге арналған. «Жүлделер» көбінесе қарапайым немесе қорлаушы болды. CBS Television City және NBC Studios Burbank студияларында өндірілген ойын-сауық шоулары да көрермендердің реакциясын күшейту үшін тәттіленді, мысалы «Press Your Luck» ( «Whammy» бөлімдерінде қолданылды). Типикалық ойын-сауық шоуының титрлерінде көрермендер естімеген студиялық көрермендердің қол соғуларын және шапалақтауларын тәттілендіру үшін консервіленген дыбыстар қолданылды. Бұл 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейінгі CBS және NBC телеарналарындағы күндізгі ойын-сауық шоуларында және кейбір синдикациялық ойын-сауық шоуларында кең таралған. NBC Studios Burbank студияларында түсірілген ойын-сауық шоулары тәттілену үшін үш түрлі қол соғу дыбыс жолын пайдаланды: кішкентай көрермендер тобы бар, орташа көрермендер тобы бар және көңілді ер адам көрермені бар үлкен көрермендер тобы бар. Дегенмен, көптеген балалар ойын-сауық шоулары, көптеген ABC ойын-сауық шоулары және көптеген Mark Goodson Bill Todman өндірістері, мысалы «The Price Is Right», «Match Game» және «Family Feud» тікелей көрермендердің қатысуымен түсірілді, бірақ тәттілену сирек қолданылды. Тікелей камералы әдіске сенбейтін продюсерлер де болды...

Дау-жанжал, үрдіске қарсы

Күлкіні симуляциялау практикасы бастапқыда даулы болды. Көптеген өндірушілер алдын ала жазылған көрермен реакциясын қабылдамады. «Алвин және Чипманклар» франшизасының авторы Росс Багдасариан аға 1961 жылы «Алвин шоуы» (CBS, 1961–62) басталғанда күлкі трегін пайдаланудан бас тартты. Багдасарианның пікірінше, егер шоу қызықты болса, көрермендер күліп қалады. «Алвин шоуы» бір маусымнан кейін тоқтатылды. «Нутс» авторы Чарльз М. Шульц мерекелік сүйікті «Чарли Браунның Рождествосы» (CBS, 1965) түсірілімінде күлкі трегін қолданудан бас тартты. Багдасариан сияқты, Шульц көрермендердің өзінің ырғағымен шоуды тамашалауы керек деп сақты. CBS басшылары соңғы өнімді көргенде, олар қорқып, арнайы бағдарлама сәтсіз болады деп ойлады (CBS Шульц пікірін өзгерткен жағдайда шоудың күлкі трегі қосылған нұсқасын жасады, бұл нұсқа қолжетімді емес). 1965 жылдың 9 желтоқсанында алғаш рет эфирге шыққанда, ол сынға ілігіп, коммерциялық сәттілікке жетті. Осы табыстың нәтижесінде «Нутс» арнайы бағдарламаларының барлығы күлкі трегісіз көрсетілді. «Рокки және оның достары» (ABC, 1959–61; NBC, 1961–64 «Булвинкл шоуы» ретінде) бастапқыда күлкі трегімен көрсетілді, бірақ оның жасаушылары Джей Уорд пен Билл Скотт ABC-мен күлкі трегін таласты. Шоудың әзілдерінің қарқыны жоғары болғандықтан, күлкі трегі уақытты баяулатып, кейде диалогты үзіп тастады. Спонсор General Mills-тен қолдау алғаннан кейін Уорд пен Скотт ABC-ді сендірді, ал күлкі трегі төртінші эпизодтан кейін тоқтатылды. Осы эпизодтардың қазіргі синдикатталған нұсқалары күлкі трегін сақтап қалған, бірақ кейіннен DVD-ден алып тастады. Музыкалық ситком «The Monkees» (NBC, 1966–68) бірінші маусымында және екінші маусымның бірнеше эпизодтарында күлкі трегін пайдаланды. Екінші маусымның ортасында «The Monkees» тобының мүшелері күлкі трегін алып тастауды талап етті, өйткені олардың көрермендері әзілдерді қайда қоюға біледі деп сенді. NBC, рок тобының шоуға тым көп бақылау жасағысы келгеніне ренжіді, екінші маусым аяқталғаннан кейін «The Monkees» тоқтатылды, күлкі трегін алып тастау маңызды фактор болды. 2003 жылы «Get Smart» (NBC, 1965–69, CBS, 1969–1970) сериалдарын жасау туралы сөйлескенде, теледидар продюсері және сценарий авторы Леонард Б. Стерн бастапқыда сериалға күлкі трегін қосуға қарсы болды, өйткені оның мазмұны зорлық-зомбылыққа толы болды және оны «жағымсыз» деп атады. Стерн мен Мел Брукс келісімге келді, ал ертеректегі маусымдарда күлкі трегі аздап қолданылды. Шоудың кейінгі маусымдарында күлкі трегі көбірек сезілді. «Get Smart» сериалда Максвелл Смарт рөлін ойнаған комедиант Дон Адамс күлкі трегін жек көріп, қайта көрсетілімдерді тамашалаудан бас тартты. 2003 жылы өткен сериалға арналған кездесуде Адамс: «Пилоттық эпизодта күлкі трегі мені қынжырды. Бөлмеге кіріп, «Сәлем, 99!» десем, ол кісі сол түймешікті басып қоятын еді! «Сәлем!» дегеннің несі күлкілі?» деді. 1995 жылы «Entertainment Weekly» журналымен сұхбатта шоудың мұрасын талқылағанда Адамс күлкі трегінің қажет еместігін айтты. Керісінше, сол сұхбатта «Агент 99» рөлін сомдаған актриса Барбара Фельдон: «Күлкі трегі керек. Күлкі күлкіге шақырады» деді. Билл Косбидің алғашқы ситкомы «The Bill Cosby Show» (NBC, 1969–71) Косбидің талабы бойынша күлкі трегісіз шығарылды. Ол NBC-нің күлкі трегін қосуға деген қалауына қарсылық танытқанын айтып, шоу екі маусымнан кейін тоқтатылды. «M*A*S*H» (CBS, 1972–83) бағдарламасының құрастырушысы Ларри Гелбарт бастапқыда шоу күлкісіз көрсетілсін деп ойлаған («Сол сияқты, нақты корей соғысы», - деп құрғақ айтты). CBS бастапқыда бұл идеяны қабылдамағанымен, Гелбарт пен продюсер Джин Рейнольдс операциялық бөлмедегі көріністерде күлкі трегін алып тастауға келісімге келді. «Біз телеарнаға дәрігерлер жұмыс істеп жатқан операциялық сахнада күлкіге түсе алмайтынымызды айттық», - деді Гелбарт 1998 жылы. «Онда 300 адам біреудің ішегін тігіп тастағаннан күліп отырғанын елестету қиын». Бірінші бес маусымда Дугластың күлкі трегі қолданылды, ал алтыншыдан он бірінші маусымға дейін Кэрролл Праттың тыныш күлкі трегі қолданылды, себебі серия Гелбарт пен Рейнольдстың кеткенінен кейін комедиялық драмаға айналды. Бірнеше эпизодтар («О.Р.», «Автобус», «Кво Вадис, капитан Чендлер?», «Интервью», «Көзқарасы» және «Ұй» сияқты) күлкі трегісіз шықты, сондай-ақ 11-ші маусымның барлық бөлігі, соның ішінде 135 минуттық серияның финалы «Қош бол, қош бол және Амин». «Олар өтірік», - деді Гелбарт 1992 жылғы сұхбатында. «Сіз инженерге бар емес адамдардың күлімсіреуін туғызатын батырманы қашан басу керектігін айтып отырсыз. Бұл адалдыққа жатпайтын іс. Біз эфирде болғандағы ең танымал бағдарламалар «All in the Family» және «The Mary Tyler Moore Show» еді, екеуі де тікелей студиялық көрермендердің алдында түсірілді, онда күлкі түсінікті болды». Гелбарт сөзді жалғастырды: «Бірақ біздің шоу түсірілімде түсірілді, - Кореяның ортасында түсірілгендей. Сондықтан мен телеарнадан әрдайым сұрадым: «Бұл күліп отырған адамдар кімдер? Олар қайдан келді?» Гелбарт CBS-ті күлкі трегімен және күлкі трегісіз шоуды жеке көрсетулерде сынап көндірді. Нәтижелерде көрермендердің ләззатында ешқандай айырмашылық байқалмады. «Содан кейін олар не деді?» деді Гелбарт. ««Ешқандай айырмашылық болмағандықтан, оны өз күйінде қалдырайық!» Күлкі трегін қорғайтындарда юмор жоқ». Гелбарт жағдайды «Мен әрдайым шоуды арзандатады деп ойладым. Телеарна өз жолын тапты. Олар кешкі асқа төледі». «Police Squad!» ситкомы, полициялық процедуралардың пародиязы, ешбір эпизодында күлкі трегін пайдаланбады. Оны пайдаланбау туралы шешім оның жасаушылары, Цукер, Абрахамс және Цукер үштігінің тілегі бойынша қабылданды, өйткені бағдарламаның көп бөлігі әртүрлі сахналардың алдыңғы немесе артқы жағында орын алған оқиғалардан туындады. Тағы бір сатиралық полициялық ситком «Sledge Hammer!» (ABC, 1986–88) бірінші маусымының алғашқы 13 эпизодында күлкі трегін пайдаланды, бірақ оның авторы Алан Спенсер оны қабылдамады. ABC-мен айлар бойы күрескеннен кейін Спенсер 14-ші эпизодтан бастап күлкіні қосуды тоқтатуға қол жеткізді, «State of Sledge». «Dinosaurs» (ABC, 1991–94) ситкомы бастапқыда күлкі трегімен көрсетілді. Ко-продюсерлер Брайан Хенсон мен Майкл Джейкобстың талабы бойынша, шоу танымал болғаннан кейін күлкі трегі алынып тасталды. «Sports Night» (ABC, 1998–2000) шоу авторы Аарон Соркиннің тілегіне қарсы күлкі трегімен дебют жасады, бірақ маусым барысында күлкі трегі азайды және екінші маусымның басында толығымен алынып тасталды. Кейбір жағдайларда, күлкі трегі үздіксіздікті сақтау үшін қажет болды, өйткені эпизодтардың бір бөлігі тікелей студиялық көрермендердің алдында түсірілді, ал қалғаны көрерменсіз түсірілді. 2020 жылы қайта жаңартылған «Saved by the Bell» бір камералы ситком болып табылады, ол тікелей көрермендерді және күлкі трегін толығымен алып тастады, бұл түпнұсқалық сериядан үлкен айырмашылық.

Ұлыбритания

20 ғасырда Ұлыбританиядағы көптеген ситкомдар көрермендер алдында түсірілді, ол табиғи күлкіні қамтамасыз ету үшін жасалды. Әдетте студиялық жұмыстан бұрын жазылған, ашық ауада түсірілген көріністер студиялық аудиторияға көрсетілетін, ал олардың күлкісі эпизодқа жазылып алынар еді (кейде бүкіл шоу осылай жазылатын, мысалы, «Жазғы шарап» мен «Қасиетті көріністер» сериалының соңғы бөлімдері). «Ройл отбасы» және «Офис» сияқты басқа комедиялар дәстүрлі ситком форматында емес, «синема верите» стилінде ұсынылып, көрермен күлкісіз болады. Тікелей аудиторияны пайдаланудың бір ерекше мысалы – «Теймс Телевизионың» «Кенни Эверетт Видео Шоуы», оның күлкі трегі студиялық өндіріс тобының эскиздеріне спонтанды реакциядан құралды. Бұл техника төрт жыл бойы сақталды, тіпті шоу үлкен студияларға көшіп, музыкадан комедияға басымдық ауысқан кезде де. Эверетттің BBC үшін жасаған кейінгі шоулары («Кенни Эверетт телешоуы») тікелей эфирдегі аудитория алдында жазылды. 1980 жылдардың басында BBC саясаты комедиялық бағдарламаларды күлкі трегімен эфирге тарату болды, бірақ продюсерлер бұл олардың бағдарламаларына сай емес деп санады. Осының салдарынан «Галактикаға жолдама» үшін күлкі трегі бірінші эпизодқа жазылды, бірақ трансляциядан бұрын алынып тасталды. «Спитинг Имидж» сатиралық сериалының пилоттық эпизоды да «Central Television» талабы бойынша күлкі трегімен көрсетілді. Шоу продюсерлері шоудың күлкі трегісіз жақсы жұмыс істейтінін сезгендіктен бұл идеядан бас тартылды. Кейінгі 1992 жылғы (Election Special) және 1993 жылғы (екі эпизод) басылымдарында күлкі трегі қолданылды, себебі олар студиялық аудитория алдында тікелей эфирде орындалды және «Сұрақ уақыты» пародисі енгізілді. «Only Fools and Horses» эпизодтарының көпшілігі студиялық аудиториямен түсірілді, ал күлкі жоқ эпизодтар – «Халл мен кері», «A Royal Flush» және «Майами екі рет» екінші бөлігі, барлығы Рождестволық арнайы эпизодтар еді. DVD нұсқаларында «A Royal Flush» (20 минуттан астам кадрлары қиылып өңделген) және «Майами екі рет» екінші бөлігі (бірінші бөліммен біріктіріліп, «Майами Twice: The Movie» фильмі жасалған) қосымша күлкі трегімен шығарылды. 21 ғасырда 1990 жылдардың соңындағы британдық комедиялардың жаңа толқынынан шабыттанған көптеген ситкомдар күлкі трегін немесе студиялық аудиторияны пайдаланбады. «Green Wing» көрермен күлкісін көрсетпесе де, оның сюрреалистік сипатынан туындаған ерекше «лаззи» техникаларын қолданады, онда эпизодтың түсірілімі әзілден кейін баяулатылады. «Мисс Браунның жігіттері» және «Still Open All Hours» фильмдерінде студиялық аудитория бар.

Канада

Қазіргі кездегі канадалық теледидар комедияларының кеңістігінде күлкіні күшейту трегі жиі кездеспейді. Дегенмен, ерекше жағдайлар бар, мысалы, "Maniac Mansion" (1990–1993) ситкомы және "The Hilarious House of Frightenstein" (1971) балалар бағдарламасы. Бұл бағдарламалар Канадада күлкі трегісіз жасалса да, АҚШ-та көрсетілгенде оған күлкі трегі қосылды. Канадалық теледидарда күлкі трегін пайдалану эволюциясы "You Can't Do That on Television" (1979–90) балалар скетч-комедиясы арқылы жақсы көрінеді. Бастапқыда жергілікті телеарнада көрсетілген алғашқы маусымында күлкі трегі болмаған, бірақ "Whatever Turns You On" деген атпен Канадалық желілік хабар таратуға көшкенде күлкі трегі енгізілді. Бұл күлкі трегі негізінен балалардың күлкісінен тұрды, арасында ересектердің реакциялары да болды, бұл шоудың ерекшелігін көрсетті. Алайда, күлкі трегінің тұрақтылығы мен тиімділігі маусымдар бойынша өзгерді. Сериалдың көрсетілу барысында күлкі трегінің сапасы мен қолданылуында айқын ауытқулар байқалды. 1981 жылғы эпизодтар әртүрлі күлкі үлгілерімен ерекшеленді, бұл шынайы дыбыстық тәжірибеге үлесін қосты. Керісінше, 1982 жылғы маусым, сериалдың Nickelodeon американдық кабельдік арнасында дебют жасауымен бірге, қолданылған күлкілердің әртүрлілігі азайды. Сонымен қатар, Кэрролл Пратттың күлкі трегі, "Happy Days" және "What's Happening! !" сияқты танымал американдық ситкомдарында қолданылған күлкі тректерін еске түсірді, бұл ерекше дыбыстық өзгеріске әкелді. Кейін күлкі трегінің құрамына түзетулер енгізілді, мақсаты қайталауды азайту және дыбыстық әртүрлілікті арттыру болды. 1982 жылғы маусымның соңында әртүрлі күлкі үлгілерінің қоспасымен қатар, күлкі трегі де қолданылды. Дегенмен, күлкі трегінің сапасы өзгереді, 1983 жылғы эпизодтардағы тыныш және нашар өңделген тректерде бұл айқын көрінеді. Бұл кемшіліктерді жоюға жасалған күш-жігер 1984 жылы жақсартылған күлкі тректеріне әкелді, олар 1982 жылғы маусымдағы тректерге ұқсас болды, бірақ күлкі трегі болмады. Ерекше айта кетерлік жайт, 1986 жылы жаңа балалар күлкі трегі енгізілді, ол өте жас күлкі үлгілерімен сипатталды, бұл сериалдың мақсатты аудиториясына сәйкес келуге бағытталған. 1989 жылы жаңғыртылғаннан кейін, сериал 1981 және 1986 жылдардағы күлкі тректерін пайдаланатын гибридтік тәсілді қабылдады, бұл Канадалық теледидар өндірісінде күлкі трегінің эстетикасының үздіксіз дамуын және бейімделуін көрсетті.

Қытай

Менің отбасымды жақсы көремін, Қытай материгіндегі алғашқы көпкамералық ситком, тікелей студиялық көрермендерді пайдаланды. Кейбір бір камералы комедиялар, мысалы iPartment, күлкі тректерін қолданды. Күлкі тректері көбінесе әртүрлі шоуларда комедиялық эффект үшін қолданылады. Мысалдар: Супер жексенбі, Кангси Лай Ле, Variety Big Brother және Home Run.

Латын Америкасы

Аргентина сияқты бірнеше Латын Америкасы елдері күлкіні экраннан тыс, әзілді жағдайға лайық болғанда команда бойынша күлу үшін жалданып алынған адамдар тобымен алмастырады. Бұл адамдар "күлушілер" (reidores) деп аталады, ал аға күлуші қалғандарына күлу керек кезде белгі береді. Мексика сияқты елдерде болса, көрермен реакциясы жоқ комедиялардың күлкі трегі болмайтыны ашық айтылды, себебі олар өз көрермендеріне құрмет көрсетті. Ең танымал мысал – Чеспиритоның "Эль Чапульин Колорадо" және "Эль Чаво дель Очо" бағдарламалары, олардың басында жарнамашы: "Көрермендерге құрмет көрсету мақсатында, бұл бағдарламада жазылған күлкі жоқ" деп мәлімдейтін.

Франция

Француз теледидарындағы комедиялық жанрда күлкіні күшейту үшін арнайы дыбыс жазбаларын қолдану қалыпты емес. Дегенмен, Жан-Люк Азуле басқарған AB Productions компаниясының туындыларында, атап айтқанда "Hélène et les Garçons" сериасы және оның соңынан туындаған спин-оффтарында бұл тенденциядан айтарлықтай бас тартылды. Бұл өзара байланысты сериалдар, ситкомдарға тән конвенцияларды сақтады, олардың ұзақтығы шамамен жиырма минутты құрады және көбінесе бір камерамен түсірілді, студиялық көрерменнің қатысуын болдырмады. Тікелей көрерменнің қатысуы болмауы өндірістің қажеттіліктерімен байланысты болды, қатаң монтаж кестесі мен қысқартылған түсірілім сессиялары шынайы көрермен күлкісін енгізуді мүмкін етпеді. Бұл туындыларға қатысты сын-ескертпелер режиссура мен актерлік шеберліктің жеткіліксіздігінен бастап, кәсіби емес актерлерді тартуға дейін әртүрлі мәселелерге бағытталды. Сонымен қатар, американдық телесериалдардың форматтарын имитациялауға жасалған тырыс, ситкомдардың, драмалық сериалдардың және жасөспірімдерге арналған сериалдардың элементтерін біріктіру, көп сынға ұшырады, әсіресе жасанды күлкіге артық сүйенуіне ерекше назар аударылды. Бұл имитация француз теледидарындағы комедияның шынайылығы мен мәдени ерекшелігін жойып жіберді деп саналды, оның орнына трансатлантикалық үлгілерге негізделген формулалық тәсілге басымдық берді.