Кіріспе

Саона (/s//oʊ//n/ SOHN, son; ; ) – Францияның шығысындағы өзен. Ол Рон өзенінің оң саласы болып табылады, Вогез департаментіндегі Виоменилден басталып, Лион қаласындағы Прескільдің оңтүстік жағында Ронға құяды. Саона атауы галл өзен құдайы Суконнаның есімінен шыққан, ол сонымен қатар Секуандар деген жергілікті кельт тайпасымен де байланысты. Монастыр көшірмешілері Суконна есімін біртіндеп Саоконнаға айналдырған, содан кейін Саона атауы пайда болды. Өзеннің ежелгі атаулары Бригулус және Арар болып тіркелген.

География

Саона Виоменілде Фосиль тіктелігінің етегінде басталады; ол Лионда Ронға құяды. Оның ең ірі саласы – Дубс; Дубсты Саон-э-Луарда Верден-сюр-ле-Дубста қабылдағаннан кейін Саонаны «Petite Saône» (кіші Саона) деп атайды, бұл Дубстың Саонаға салған үлкен үлесін көрсетеді. Шындығында, Дубстың орташа жылдық су ағыны Petite Saône-ге қарағанда сәл күшті; сондықтан кейбір адамдар Саонаның Дубсқа құятынын айтады. Дегенмен, Саонаның су жиналатын алабы Дубске қарағанда әлдеқайда үлкен, ол Францияның 1/18 бөлігін алып, теңізге тікелей құймайтын француз өзендерінің арасында ең үлкені болып табылады. Римдіктерден бұрынғы дәуірде өзеннің аты «Арар» болған, бұл үнді-еуропалық түбірдің екі еселенген түрі. Юлий Цезарьдің Галлия соғысы туралы жазбаларында бұл екі еселеу өзеннің ағысының баяу болуына байланысты оның бағытын анықтаудың қиындығын көрсетеді. Арар шайқасы – Галлия соғыстарының алғашқы маңызды шайқасы. Қазіргі атауы Халон қаласында орналасқан қасиетті бұлақтан, Саук-Онадан алынған, оны рим легионерлері бүкіл өзенді атау үшін қолданған.

Навигация

Саона өзені Корейдегі Конимен қосылған жерінен бастап, Лиондағы Ла Мулатиерде Ронаға (өзі де кеме жүретін өзен) қосылған жеріне дейін кеме жүзуге қолайлы. Кеме қатынасының ұзындығы шамалы, оның бір бөлігі Сен-Симфориен-сюр-Саоннан Лионға дейін Еуропалық үлкен сыйымдылық өлшемдеріне дейін жаңартылды. Онда 5 шлюз бар. Сен-Симфориен-сюр-Саоннан Корреге дейінгі 161 км-лік бөлігі, Пети-Саон деп те аталады, Фрейсинет стандартындағы кемелер үшін кеме жүзуге қолайлы және 19 шлюзден тұрады. Саона Луарамен Орталық каналы арқылы, Йоннамен Бургундия каналы арқылы, Марнамен Шампан мен Бургундия аралық каналы (бұрынғы Марна – Саона каналы) арқылы, Мезмен Шығыс каналы арқылы байланысады, оның оңтүстік тармағы Вогез каналы деп аталды, ал Рейнмен Рейн – Рона каналы арқылы жалғанады. Барлық каналдар Фрейсинет стандартына сәйкес келеді. Сондай-ақ, кішкентай Пон-де-Во каналы (3 км), Луханға дейінгі бөлігінде Сель және Дубстың төменгі ағысы да кеме жүзуге қолайлы. Бұл үш каналдың ешқайсысы Саонаны басқа су жолдарымен байланыстырмайды.

Кіші Саон (Petite Saône)

Кіші Саона су тасқынына бейім (кейде қардың әсерінен), және мұхиттың өте күшті әсері байқалады. Топырақтар көп мөлшерде сіңіруге бейім емес, сондықтан олар тез қанығып, беттік ағысқа себеп болады. Ағын өте жылдам өседі, ал Лантерн суларын қабылдағаннан кейін Саона күшті өзенге айналады. Саонаның орташа жылдық ағыны немесе шығыны 50 жыл бойы (2013 жылға дейін) Порт-сюр-Саон мен Грей арасындағы Лантерн құсылысынан кейін орналасқан Рей-сюр-Саон гидрологиялық станциясында өлшенді. Бұл көрсеткіш (Кіші Саонаның жоғарғы алабы үшін) су жиналатын алабының болғанда, жылдық максимумға және минимумға жетеді. Өзен ағынының жылдық өзгерулері байқалады, желтоқсаннан наурызға дейінгі кезеңде қысқы су тасқындары, ал шілде/тамыз/қыркүйек айларында ағын тамыз айындағы орташа көрсеткішіндей төмендейді. Кіші Саонаның жоғарғы алабындағы ағыс қисығының коэффициенті жыл сайын құрайды, ал Лантерн үшін бұл көрсеткіш оның су жиналатын алабының Воге бөлігіндегі жоғары жауын-шашын мөлшеріне байланысты жоғары болып табылады. Судың нақты ағыны су жиналатын алабының әр шаршы километріне секундына 16,0 литрге жетеді. Ең жоғары тіркелген бір мезгілдегі ағын 1982 жылдың 19 желтоқсанында болды.

Үлкен Саон (Grande Saône)

Үлкен Саон өзені Дубс және Кіші Саон өзендерінің Верден-сюр-ле-Дубс қаласынан өтетін жерде қосылуынан пайда болады. Дубс өзенінің орташа жылдық су ағыны 500 м³/с, ал Кіші Саонда су тасқынына немесе басқа да гидрологиялық қасиеттерге елеулі әсер етпейтін шағын салалы өзендер бар. Үлкен Саон бұрынғы Брессан көлінің алабында, Лионға дейін созылған, шамамен 20 км-ге жуық кең жазықта ағады. Өзеннің құламасы өте жайпақ, ал Шалонның солтүстігінде терең су жолын қамтамасыз етуге бағытталған гидротехникалық жобалар болмағанда, су тасқыны жиірек болар еді. Кузон-о-Мон-д’Ор гидрологиялық станциясында, өзен Лион аймағына кіретін жерде 1969 және 1986 жылдар аралығында жүргізілген өлшеулер орташа жылдық су ағыны 500 м³/с екенін көрсетті, ал 100 жылдық су тасқынының су ағыны 1500 м³/с құрады. Өзеннің барлық су жиналатын алабы бойынша ағын коэффициенті 0.7, ал су жиналатын алабының әр шаршы километріне шаққандағы су ағыны 15.8 литр/секундқа жетеді.

Орташа ағындылық

Жалпы, Лиондағы орташа ағын жылдамдығы , тамыз айында ең төменгісі , ал ақпан айында ең жоғарысы .