Кіріспе
Рутерглен ( /ˈrʌðərɡlɪn/; , An Ruadh Ghleann) – Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы қала. Глазго қаласының оңтүстік-шығысында, оның орталығынан 3 миль (5 км) қашықтықта және Клайд өзенінің оңтүстігінде орналасқан. Бұрын Ланаркширдің жеке бургы болған Рутерглен 1975 жылы өз жергілікті кеңесін жоғалтып, әкімшілік тұрғыдан Стратклайд аймағындағы Глазго округінің құрамына енді (іргелес Камбуслангпен бірге). 1996 жылы бұл қалалар Оңтүстік Ланаркшир кеңесінің аумағына қайта жатқызылды.
Тарих
Рютерглен 1124 жылдан 1153 жылға дейін билік құрған Шотландия королі Дэвид I-ден 1126 жылы алынған Корольдік жарғы арқылы Корольдік Бург мәртебесін алды. Көршілес Глазгоның күші мен аумағы өскен сайын оның маңызы біртіндеп төмендеді. Глазго соборының құрылысына қатысқан тас шеберлерінің Рютергленде тұрақтағаны айтылады. 14 ғасырда король Роберт II-нің әкесі Уолтер Стюартқа Фарм қамалы сыйға берілді. Бұл қамал Рютергленнің солтүстігіндегі Фарм Кросс маңында орналасқан және 1960 жылға дейін сақталды. Тағы бір қамал – Рютерглен қамалы, Джон Баллиол мен Роберт Брюс арасындағы Шотландия тәжі үшін күрес кезінде ағылшын гарнизонымен басылып алынды. 1309 жылы Роберт Брюс оны қоршауға алды, ал 1313 жылы қамал шотландтықтардың иелігіне көшті. Ол Лэнгсайд шайқасынан кейін Регент Мюррейдің бұйрығымен қиратылды. Рютерглен ауыр өнеркәсіп орталығы болды, сонымен қатар 1950 жылға дейін жалғасқан ұзақ көмір өндіру дәстүріне ие болды. 18 ғасырда баржалармен көмір Рютергленнен Гринокке күн сайын тасымалданды. Клайд өзенінің солтүстік жағасында T. B. Seath & Co. атты шағын кеме жасау шеберханасы бірнеше онжылдық бойы жұмыс істеді. Рютерглен мен Камбусланг арасында орналасқан Клайдбридж болат зауыты 1880 жылдары жұмысын бастады және 20 ғасырдың ортасына дейін мыңдаған адамды жұмыспен қамтыды. Бірақ 20 ғасырға қарай жұмысшылар саны бірнеше ондаған адамға дейін азайды, қазір тек басқа жерде өндірілген болатты қайта өңдейді. Қаланың мөріндегі 19 ғасырлық латын тіліндегі "Ex fumo fama" ("түтіннен атақ") деген ұран, профессор Джордж Гилберт Рамсейдің аудармасымен, және "Let Ruglen's lums reek briskly" деген жергілікті мақал, сондай-ақ оны айту қиын "Ru’glen’s wee roond red lums reek briskly" деген нұсқасы (өзі шотландтықтардың ыстық түтін шығаратын қызыл түтін құбырының игілігін білдіреді, яғни өркендеген, сау және ұзақ өмір сүруді) – барлығы аймақтың өнеркәсіптік және еңбекқорлыққа берілгендігінің маңыздылығын көрсетеді. Мөрдің дәстүрлі нұсқасында Құдай ана мен бала, екі қанатты періштелермен (алғашқыда қарақшымен) және фондық суретте балық аулайтын қайық пен адамдар бейнеленген. 1889 жылғы ресми нұсқада, ұран қосылғаннан кейін, қайыққа су дизайны қосылды, ол көбірек көзге түсіп, алдыңғы орталыққа орналастырылды, ал үстінде қалқан мен мантасы бар періштелер, одан жоғары Құдай ана бейнеленді. Бір ғасырдан кейін, 1999 жылы мөрдің қарапайым нұсқасы жасалды, онда тек қайық, ұран және тарихы Корольдік Бург мәртебесін білдіретін тәж бейнеленді (сол кезде ол заңдық мәнге ие болмады); 21 ғасырдың басында бұл мөр жергілікті Рождестволық шамдарда жиі пайда болады. Кеме мен тәж Оңтүстік Ланаркширдің гербінде де бейнеленген, Гамильтонды бейнелейтін бес жапырақты гүлдермен және Ланарк үшін екі басты бүркітпен бірге. Жылқы және ірі қара мал базарлары, соның ішінде мамыр айындағы Белтайн жәрмеңкесі мен қараша айындағы Сент-Люк жәрмеңкесі (жергілікті тұрғындар қышқыл нан пісіретін) де 20 ғасырға дейін кең таралған және танымал болды, соның салдарынан Бас көше әдеттен тыс кең болды. Қазіргі кезде Рютерглен Глазгоның жатақханалық аймағы болып табылады.
Этимология
Рутергленнің атауы, сондай-ақ оның шотландша атауы Руглен, шамасы, gd An Ruadh Ghleann – "қызыл аңғар" дегеннен шыққан. Бұрынғы депутат Маргарет Ферриер, кейіннен тәуелсіз саяхатшы, қайта шақыру петициясы арқылы қызметтен алынғаннан кейін ол қосымша сайлауда жеңіске жетті. Ферриер 2015 және 2019 жылғы сайлауларда Шотландия Ұлттық партиясынан өкілдік етіп жеңіске жетті, ал Лейбористік партияның Гед Киллен 2017 жылдан 2019 жылға дейін қысқа мерзімге қызмет етті. Ол қаланың тұңғыш әйел депутаты және SNP үшін де тұңғыш болды (орын 1964 жылдан бері Лейбористік партияның қолында болды, сол жылдардан 2010 жылға дейін аймақты Грегор Маккензи және Томми МакАвой есімді екі ғана адам өкілдік етті, содан кейін Том Греатрекс бір толық мерзімге қызмет етті).
Холируд
1999 жылы Шотландия парламентіне Глазго-Рутерглен сайлау округі құрылды, оның шекарасы сол кездегі Ұлыбритания парламенті сайлау округінің шекарасымен сәйкес келді. Еңбек партиясының Жанис Хьюз алғашқы сайланған MSP атанды. 2011 жылы округ қайта құрылып, жай ғана Рутерглен деп аталды (бірақ ол Камбусланг пен Блантайрды да қамтиды). 2016 жылғы сайлаудан кейін Клэр Хоуги (SNP) Рутерглен округінен сайланған MSP болды. Жеңілген бұрынғы депутат Джеймс Келли (Лейборист) Рутерглен қаласының қалаға жақын орналасқандығына байланысты Глазго аймағының тізімі бойынша MSP ретінде сайланды. Хоуги 2021 жылғы сайлауда осы орынды сақтап қалды.
Оңтүстік Ланаркшир кеңесі
Әкімшілік тұрғыдан, тарихи қала орталығы Оңтүстік Ланнаркшир Кеңесінің Ратгерглен Орталық және Солтүстік округінде орналасқан, оның халқы шамамен 15 000 адамды құрайды. Қаланың оңтүстік бөлігін қамтитын тағы бір округті ескерсек, 2016 жылы оның жалпы халқы шамамен 30 000 адамды құрады. Жақын орналасқан Камбуслангтың көрсеткіштері де шамалы ерекшесе, екі қаланың бірлескен қызметтері мен мүмкіндіктері 60 000 тұрғынға қызмет етуге тиіс, олардың көпшілігі экономикалық қиындықтарда өмір сүруде. Барлық қызметтер немесе тікелей Бас көшеде (пик сағаттарында арнайы қоғамдық көлік жолақтары бар) орналасқан, немесе батысқа қарай Милл-стрит / Глазго жолы (A730), солтүстікке қарай Камбусланг жолы (A724) немесе шығысқа қарай Стонелоу жолы / Фармелоан жолы (A749) арқылы оған жақын жерде орналасқан. Глазго корпорациясының трамвайлары 1900 жылдардың басынан 1950 жылдардың соңына дейін аймақта маршруттарды іске асырды. 2011 жылы M74 желісінің аяқталуы қаланың солтүстік бөлігін кесіп өтетін алты жолақты тас жолдың пайда болуына әкелді, бұл Глазго әуежайы және Англия шекарасы сияқты жерлерге қол жеткізуді жеңілдетті. Алайда, жоба аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, тас жолға жақын қалалық көшелердегі қозғалыс азайды деген болжамдарға қарамастан, Ратгергленнің тығыз қоныстанған Бас көшесіндегі ластану деңгейі қауіпті түрде жоғары деңгейде өлшенді.
Медиа
Жергілікті газет – Ратгерлен Реформер (Reach plc компаниясына тиесілі, онлайн мазмұны Daily Record таңбасымен ұсынылады). Жергілікті радиостанция – КамГлен радиосы.
География
12 ғасырда король Давид I-ге Корольдік Бург мәртебесі берілгеннен бастап, Ратгерглен бастапқыда бір көшеден аспайтын шағын елді мекеннен едәуір өсті. Өсуіне солтүстікке орналасқан Клайд өзенінің жақындығы, батысқа қарай Гласгоу қаласының кеңеюі және шығысқа қарай көршілес Камбуслангпен шекарасы белгілі бір дәрежеде кедергі келтірсе де, қазіргі таңда ол ежелгі приход шекарасынан әлдеқайда кең аумақты қамтиды. Негізгі көшеге жақын орналасқан Банкхед, Бернхилл және Галлоуфлат сияқты тарихи аудандар ондаған жылдар бойы өзгеріске ұшырады, ал Ферме Крос және Шоуфилд аудандары әртүрлі өнеркәсіп орындарымен толы. Бернсайд ауылының кеңеюі (Ратгерглен шекарасына кіреді, бірақ өз Қоғамдық Кеңесі бар) үлкен көршісімен бірлескен қала маңындағы елді мекенді бөлісуге, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бернсайдты қоршаған жерлердегі шеткі тұрғын үйлердің салынуы қаланың сипатын үнемі өзгертіп тұрды. 1922 жылы жарық көрген «Рутерглен Лор» кітабында тарихи Бург аймағының оңтүстігін тұрғын үйлермен айналдыру, ал солтүстігін өнеркәсіпке арнау ниеті көрсетілген. Қала тығыз тұрғын үйлердің арасында бірнеше діни орындар, түрлі пабтар, дүкендер мен мейрамханалар, тарихи және заманауи азаматтық ғимараттар мен қоғамдық нысандарды қамтиды, көбінесе пәтерлерден тұрады. Веб-камера қазір жұмыс істемейді, бірақ жергілікті қоғам қайраткерлері жаңа камера орнату туралы ұсыныс жасаған. Негізгі көшенің сәулеттік ерекшелігі солтүстік жағында 1862 жылы Чарльз Уилсонның жобасымен салынған әсем қалалық әкімдігі. Бұрын пайдаланылмаған және тоқырап тұрған қазіргі уақытта үйлену тойлары, театрлық қойылымдар мен көрмелерге арналған орын болып табылады, сонымен қатар кейбір жергілікті қызметтерді де ұсынады. Ратгерглендегі басқа да маңызды ескерткіштердің көпшілігі қалалық әкімдіктің жақын маңында орналасқан. Оның батысында 1902 жылы Ж.Ж. Бернет жобасымен салынған Ратгерглен ескі шіркеуі орналасқан. Шіркеу мен қалалық әкімдіктің арасында көне зират (13 ғасыр), Ратгерглен мұнарасы (16 ғасыр) және оның Кирк Порт тас кіреберісі (17 ғасыр) орналасқан. Негізгі көше мен Королева көшесінің қиылысында шіркеудің сыртында доктор Джеймс Горманның (1832–1899) мүсіні орналасқан. Ол 1901 жылы қоғамдық жазылым арқылы тұрғызылып, оның іс-әрекеттері үшін аймақтағы үлкен беделіне ие болды, соның ішінде тау-кен апаттарынан кейін жарақат алғандарды емдеу. Шіркеудің артқы жағында 1897 жылы салынған және Кэткарт жолындағы ескі үй-жайларды ауыстырған масондық зал орналасқан. Бұл топтың тарихы жергілікті 1760 жылдарға дейін жетеді. Қалалық әкімдіктің шығысында 1907 жылы Синклер және Баллантайн (техникалық түрде «Пошта және кітапхана») жобасымен салынған кітапхана орналасқан, бірақ арнайы пошта кеңсесі 2005 жылы жабылды. Карнеги кітапханасының артқы жағындағы негізгі залында шатырдағы боялған шыны күмбез және ішкі бөлмесінде емен панельдері бар. Оның бірінші кітапханашысы, сонымен қатар жоғарғы қабатта тұрған Уильям Росс Ширер, 1922 жылы жарық көрген «Рутергленнің аңыздары» кітабының авторы болды. Бұл кітап қаланың ұзақ тарихындағы ең маңызды деректердің бірі болып саналады. Ғимарат 1990 жылдардың басында қайта жаңартылды және 2010 жылы тағы бір күрделі жөндеуден кейін қайта ашылды, оның ішінде пошта бөлімін кеңейту де кірді. Кітапхана сыртындағы кең асфальтта қаланың меркет айқасының көшірмесі (түпнұсқасы 12–18 ғасырларда жақын жерде тұрды), олардың залы ортағасырлық Ратгерглен қамалының орнында тұр және бастапқыда Рехабит қоғамы қолданған ағаш ғимаратты алмастырды. Жергілікті өрт сөндіру бригадасы (1892 жылы құрылған) жақын жерде орналасқан, бірақ 1970 жылдан бері жергілікті станция Камбуслангта орналасқан, қазіргі негізгі ғимараты 1940 жылдан бері (Гиллеспи, Кидд және Коя жобалаған). Шіркеудің батысында, пәтерлермен қоршалған 1930 жылдардағы Вог кинотеатры орналасқан, ол 1970 жылдары бинго залына айналған болса да, қаладағы осы типтегі жалғыз ғимарат болып табылады. Басқа да маңызды ғимараттар арасында Ратгерлен шығыс шіркеуінің 128 фут (39 м) шпилі бар Ратгерлен кресті, Негізгі көше, Фармелон жолы және Стоунлоу жолының қиылысы – ол бастапқыда 1872 жылы реформацияланған пресвитериан қауымы үшін салынған. Оның шіркеу залдары жергілікті қоғамдастық ұйымдары пайдаланатын нысанға айналды. Негізгі көшенің жаңа шығыс бөлігі шіркеудің жанындағы ескі коттедждерді алып тастаумен белгіленгеннен кейін (бұл кейінірек Галлоуфлат ауданы арқылы кеңейтілді), 1914 жылы Джон Фэрвезердің жобасымен «Павильон» кинотеатры салынды, кейіннен 1930 жылы «Green’s Picturedrome» деп қайта жаңартылды, ол 1959 жылы жабылды, бірақ 1980 жылдарға дейін бұзылмады. Шығыс шіркеуінің артындағы Кинг-стритте, бір кезде 19 ғасырдағы жергілікті Стоунлоу көмір шахталарының бірі орналасқан, бірақ ғимарат 2022 жылы өрттен көп зардап шекті. Кинг-стрит пен Хай-стрит арасындағы орнаменталды Ратгерглен Евангелисттік институты 1887 жылы жергілікті кәсіпкерлер Джон Уайт (Лорд Овертон) және Дэниел Роджердің (жергілікті депутат Адам Кир Роджердің інісі) қатысуымен аяқталды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери қызметтегі жергілікті мүшелерді қолдауда маңызды рөл атқарды, бірақ 1940 жылдарға дейін пайдаланылмады, тек кейінгі үй шаруашылығының үйі ғана сақталды және қалған жерде заманауи пәтерлер салынды. Алайда, жанындағы үш қабатты Бург бастауыш мектебінің ғимараты (1901) сақталды және бизнес орталығына айналдырылды. Көшенің солтүстігіндегі Гленбург балалар бақшасы орталыққа арналған кеңес мекемесі орналасқан. 2010 жылы Бург бастауыш мектебі 1901 жылғы ғимараттан қаланың орталығындағы Виктория көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшті, бұл жер бұрын Макдональд мектебінің орны болған: 1865 жылы салынған, кейінірек Ратгерглен академиясының филиалы ретінде, содан кейін балалар бақшасы және қоғамдық орталық ретінде пайдаланылды, 2000 жылдары бұзылды. Жаңа мектептің шағын спорт алаңы бұрын 1836 жылдан 1910 жылдарға дейін Ратгерглен Біріккен Пресвитериан шіркеуінің орны болған, ал Кинг-стриттың қарсы жағында Ульстердің еркін пресвитериан шіркеуінің қазіргі ғимараты орналасқан, сондай-ақ Негізгі көшеге қарайтын көп ғасырлық жол бар. Негізгі көшенің оңтүстік жағындағы Митчелл Аркада ішкі сауда орталығы, 1970 жылдардың басында салынған, шатырында тұрақ орналасқан және бір кезде күнделікті базар өткізілді. Бутс химия тауарының филиалы ескі ғимараттарда да, жаңасы салынғаннан кейін де Ратгерглен кресіндегі бір орында орналасқан, қалада бір ғасырдан астам уақыт бойы болды. Шығысқа қарайғы Стоунлоу жолындағы жер бірнеше жыл бойы пайдаланылмады, содан кейін 1990 жылдары жергілікті кеңес тұрғын үй кеңсесі (кейіннен бизнес орталығы) салынды, ал 2020 жылдың мәліметтері бойынша, бұрын «Electric Palace Cinema» (кейіннен бильярд залы) орналасқан жер әлі де құрылмаған. Сонымен қатар, Регент-стриттегі пәтерлердің орнына салынған «Picture House» 2009 жылы құрылған, бұл тарихи Linn O Dee мекемесінің кеңейтілген нұсқасы, атауын жойылған «Rio» кинотеатрынан алған, ол 1971 жылы айналма жол салу үшін бұзылды. Вог пен Пикчер Хаусқа қарсы Негізгі көшенің оңтүстік жағындағы тоқыма дүкені (бұрынғы жергілікті кооперативтік қоғамның штаб-пәтері) Wetherspoons пабына («An Ruadh Ghleann», Ратгергленнің гэль тіліндегі атауынан алынған) айналдырылған кезде. Аймақта лицензияланған орындардың саны көп, олардың көпшілігі 19 ғасырдың ортасынан бері бір орында қызмет етеді, соның ішінде…
Шоуфилд
Шауфилд ауданы, қаланың солтүстігінде орналасқан және бір кезде ауылдық иелік болған, кейін Уайт отбасы химиялық зауытқа айналдырған бұл аймақ, қазір де өнеркәсіптік сипатын сақтап тұр. Бірақ, XXI ғасырдың басында ауыр өнеркәсіптің жалпы құлдырауы және әсіресе Уайт химиялық зауытының ластануы салдарынан көп бөлігі тасталып кеткен. Clyde Gateway жобалары осы аймаққа қайта инвестиция салу, жаңа бизнес-парктер құру және Клайд өзенін Ратгергленде қайта қолжетімді етуді көздейді. Ратгергленнің ескі порты, бір кезде Клута паромдары мен құмпарлық кемелерді жасаған Томас Сит кеме құрылыс компаниясының орны, осы жерде жатыр. Қазіргі таңда Шоуфилд стадионында (Клайд футбол клубының бұрынғы үйі) грейхаундтардың жарысы өтеді; көзге бірден шалынбаса да, ғимаратта арт-деко элементтері бар. Шоуфилдтегі Ратгерглен көпірі – Ратгерглен мен Глазго арасындағы ең көне көпір. Атап айтқанда, бұл Глазго қаласының Бриджетон ауданы, ол көпірдің салынысымен өнеркәсіптік өсімді және бұрынғы ауылшаруашылық аймақтағы сауданы дамытқандықтан осылай аталған.
Уордлаухилл
Клинкартхиллден шығысқа қарай Стоунлау жолының бойында жатқан Уордлаухилл ауданында ескі, ірі үйлер мен көпптерлі үйлер бар. Осы көшеге жақын, Гамильтон жолынан сатылар арқылы жоғары көтеріліп, төбенің ішіне жартылай салынған Шри Сундара Ганнапатия индуистік ғибадатханасы (1882 жылы салынған) – бұл бұрын Уордлаухилл шіркеуі болған, оның қауымдастығы 2007 жылы Бернхиллдегі Батыс шіркеуімен бірікті, ал ғимарат 2010 жылы сатылды. Көшенің арғы жағындағы шіркеу залдары әлі де Boys Brigade сияқты жергілікті жастар ұйымдары қолданып келеді. Оңтүстікке қарай, төбенің екінші бетінде Мелроуз даңғылында Ратерглен академиясының ғимараты (1886 жылы салынған) орналасқан. Стоунлау орта мектебінің үй жүйесі бұрын аймақтағы даңғылдардың (Джедбург, Драйбург, Мелроуз және Келсо, Шотландия шекарасынан алынған) аттарымен аталатын; алайда, 2018 оқу жылының басында бұл тақырып Шотландия аралдарына – Арран, Бьют және Скайға өзгертілді.
Жағажай
Gallowflat ауданы, жергілікті тұрғындар арасында East Main Street деп белгілі, 1920-жылдарға қатысты коттедж пәтерлері мен қабатты үйлерді қамтиды. Бұл, бас көшеге қосымша құрылыс салған кезге байланысты, бірақ қазіргідей маршруттың шығысқа қарай жалғасуы табиғи көрінеді. Галофлат мемлекеттік мектебі (1908 жылы салынған), кейін 1970 жылдан 1998 жылға дейін Стоунлоу орта мектебінің филиалы болды, ол Гамильтон жолында орналасқан. Оның көп бөлігі қазір тұрғын үйлермен және қарттарға арналған күтім үйімен алмастырылған, тек Маккалум даңғылындағы бір қираған қызыл құмтас блогы ғана қалған. Академия мен Галлоуфлат ғимараттары бір мектептің құрамында болған 28 жыл ішінде жүздеген жасөспірім оқушылар күн сайын өте тік Wardlaw Drive және басқа да тыныш тұрғын көшелер арқылы олардың арасында бірнеше рет қатынады. 1902 жылы Greenhill Road-тағы алғашқы (1868) орнынан оңтүстікке көшіп келгеннен кейін, ұйым 1907 жылы шіркеу салу үшін жанындағы жерді сатты. Соның нәтижесінде салынған әсем қызыл құмтас ғимарат қазір Стоунлоу шіркеуі деп аталады, бірақ ол да қаланың ескі бөлігінен көшіп келген қауым үшін салынған. 2019 жылғы тағы бір жаңарту жұмысы негізгі залдың орындықтарын, соңғы кездегі қатысушылар санына қарағанда әлдеқайда көп адамды қабылдауға арналған, икемді жүйеге айналдырды. Айналасында тағы екі боулинг клубы бар, олар қаланың сол бөлігі дамыған 1900/10 жылдары құрылды: батыста Овертун Парк боулинг клубы және шығыста Темплтон боулинг клубы. Бұл клубтар бұрын Джеймс Темплтон & Co тоқыма компаниясының демалыс алаңдарының бөлігі болған, оның бас кеңсесі Глазго Гринде орналасқан. Клуб өзінің негізгі компаниясынан ұзақ өмір сүрді, ал қалған жерлер қазір Стоунлоу орта мектебінің ойын алаңдарына айналды. Темплтонның жанында (Buchanan Drive арқылы қол жетімді) Eastpark атты сарай тұрды; ол күтім үйіне айналдырылды және Abbeyfield күтім тобының бөлігі ретінде жалғастырылды. Бірақ бизнестің кеңеюі мен жаңғыртуы ескі үйдің бұзылуына әкелді, тек оның конустық құмтас қақпалары ғана сақталды. Сонымен қатар, Buchanan Drive және Burnside-ға жақындап келе жатқан Stonelaw Road-тың шығыс жағында орналасқан Woodburn Park – бұрынғы карьер болған, орманды жасыл кеңістік. Бұл аудан бау-шаруашылық маңындағы қалашықтардың көптеген ерекшеліктерін ұсынады және көптеген қымбат мүліктерге ие болғандықтан, Рутерглендегі ең сәнді орын болып саналады. Rosslyn Avenue / Dryburgh Avenue-дегі ерекше төртбұрышты виллалардың салынысы 1910 жылдарға дейін созылады, Рутерглен оңтүстікке қарай кеңейе бастаған кезде Wardlawhill және Clincarthill үйлері аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң. Бұл аудандар Stonelaw және Burnside аудандарының шетінде және Eastfield-ке жақын орналасқан. Buchanan Drive-дегі тағы бір жергілікті мектеп, Calderwood бастауыш мектебі, кейде Burnside ауданында орналасқан деп есептеледі, бірақ оның білім алу аймақтары негізінен Stonelaw, Eastfield, Gallowflat және Richmond Drive маңындағы тұрғын көшелер (көбінесе 1930 жылдары салынған бунгалолар) қамтиды, олар мектептер сияқты, ешбір ресми танылған ауданға жатпайды.
Истфилд
Бұрынғы тау-кен қауымы және ауылдық елдiк үй, сондай-ақ оның спорттық нысандары, оның ішінде қоғамдық бассейн, Истфилдте орналасқан. Онда Дьюкс-роудтан екі қоғамдық мейрамхана да табылады. Истфилдтен солтүстікке және Фарм Кростан шығысқа қарай Клайдбридж болат зауыты орналасқан. Қазіргі уақытта ол 20 ғасырдың ортасында 3000-нан астам адам жұмыс істеген кездегіден гөрі әлдеқайда төмен қуаттылықпен және жұмысшылардың аз бөлігімен жұмыс істейді. Клайд өзенінің иірімдерінің ішінде орналасқан, ол 2011 жылға дейін, M74 тас жолының кеңейтілуі оның кең аумағынан өткенге дейін, азаматтар үшін қолжетімсіз болды. 2020 жылы зауытқа иелік еткен корпорация жерді дамыту жоспарларын жариялады, бастапқыда қонақүй салуды көздеді.
Бернхилл
Бернхилл, Ратгергленнің солтүстік-батысында орналасқан, батысында Глазго қаласының Ториглен ауданымен тікелей шектеседі (сондай-ақ Malls Mire ормандық аймағымен бірге), ал солтүстігінде M74 тас жолы мен Батыс жағалауының негізгі теміржол желісі өтеді. Шығыс жағы Майн-стритке жақын, бірақ одан 1970 жылдардың басында салынған, A730 тас жолының бөлігі болып табылатын, қозғалысы жоғары екі қатарлы айналма жолмен бөлінген. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Майн-стрит аймағынан батысқа қарай жететін көшелердің шағын желісі болған, оның сипаты көбінесе ауылдық жерге ұқсас (содан кейін Глазго бірнеше кезеңде оңтүстік аудандары мен Ратгерглен арасындағы ауылдық жерді игерді). 1924 жылы орнатылған, Пол Грейдің жобалаған және суретші Джордж Генри Паулиннің қоладан жасаған мүсіні бар Ратгергленнің соғыс ескерткіші бастапқыда Майн-стриттің батыс жағындағы маңызды орында орналасқан еді. Қаланың екі бөлігі қазір жаяу өтетін жер асты жолдары арқылы байланысқан, олардың антиәлеуметтік мінез-құлыққа және кейде су тасқынына ұшырау ықтималдығы жоғары. Аймақ жалпы алғанда, жоғары деңгейдегі әлеуметтік қиындықтар мен олармен байланысты мәселелерге тап болғандықтан, Батыс шіркеуінде орналасқан «Burnhill Action Group» атты қоғамдық бастамаға негізделген еріктілер тобы жергілікті жердің экологиялық жағдайын, демалыс мүмкіндіктерін және инфрақұрылымын жақсартуға жұмыс істеп жатыр. Аудан «Ақ үйлер» тұрғын үй кешенімен (екі ондаған бөлек 16 пәтерлік блоктар, текше пішіндес, бірақ еңкейген шатырлары бар, 1970 жылдардың басында салынған және 2019 жылы 1,6 миллион фунт стерлингке сыртқы жағы жөнделген) ерекшеленеді. Бұл кешен бұрынғы құрастырылған үйлердің орнына салынды, ал оның аты жақын жерде орналасқан Торйглен гольф клубының ашық алаңдарынан шықты (сондай-ақ Blackfaulds шаруашылығынан). Ол бұл аймақтағы әлдеқайда көне қонақ үйдің, «Ye Olde Inn» атты қонақ үйінің орнына салынды, ол бұрын бұзылған еді. Фейрвейлер 2020 жылдары COVID-19 пандемиясынан кейін жабылды. Бернхиллде Оңтүстік Ланаркшир кеңесінің жастар клубы Universal Connections филиалы және Rutherglen Glencairn F. C. клубының үйі – Celsius стадионы орналасқан. Жаңа футбол алаңының жанында орналасқан бұрынғы Burnhill спорт орталығы 2017 жылы жабылып, бұзылды, бірақ жақын жердегі қалалық футбол алаңдары әлі де пайдаланылуда, ал 2023 жылы Glencairn осы аймақта үлкен клуб үйі үшін жоспарлауға қатысты өтініш берді.
Ньюфилд
Бёрнхиллден оңтүстікке қарай орналасқан Ньюфилд – Банкхед (Рутерглен) және Ториглен, сондай-ақ Глазго қаласындағы Кингс Парк аудандарымен шектесетін шағын аудан. Қаламен шекараны жерден байқау қиын, себебі көп жағдайда үйлер бір-біріне жапсысып, тікелей шекараға дейін созылады; алайда, бұл маңызды әкімшілік бөлініс болғандықтан, карталарда анық көрсетілген, көше аттары да өзгереді, мысалы, Ньюфилд Плейс – Арднахоу даңғылы болып айналады. Мұнда аз ғана мүмкіндіктер бар, оның ішінде бір паб және тұрғын үйлер арасында шағын көгалданған аймақтар орналасқан. Бұл аймақ арқылы ағатын өзен бұрын өнеркәсіп орындарына қуат берген, ал 1881 жылы ашылған мұз айдынының орны болған. Гленроял – қазіргі шағын әлеуметтік тұрғын үйлер кешені, сондай-ақ 1978 жылға дейін Найрн (кеспе және печенье) өнімдерін шығарған Кэткин нанханасы да осы жерде орналасқан. Ньюфилд үйі мен ағаш кесетін цех болған, бірақ бұл аймақтағы ең ірі үй Мюрбанк үйі еді. Ол жергілікті Оранж Холл мен 20-шы округтік клубқа жақын орналасқан. Жақын маңда (қазіргі Милл Корт үйлерінің орнында) 1875 жылы салынған Фари көшесі мектебі болды, кейін 1957 жылдан бастап Әулие Колумбаның католик бастауыш мектебі болып қайта аталды және 1969 жылы Клинкархиллде жаңа ғимараттары ашылғанға дейін осы мекенде орналасқан; Фари көшесі ғимараты 1971 жылы бұзылды.
Банкхед және Куигли
Банкхед – Ратергленнің оңтүстік-батысында орналасқан аудан. Оның тұрғын үйлері әртүрлі кезеңдерде салынған, себебі 20-шы ғасырда қаланың кеңеюі сатылап жүргізілді. Банкхед жолындағы сол аттас бастауыш мектептен басқа, Уоллес көшесінде Милл-стрит көпірінің жанында Клинкартхиллге қарайтын шағын дүкендер тізімі және Кертис даңғылында Торигленге жақындағандағы 100 Акрес пабы бар – бұл пабтың аты «Жүз Акер төбесі» деген тарихи атаудан алынған, ол аймаққа батыстан қараған биік жердің ескі атауы. Бұрын 2010 жылы жабылған шағын аудандық кітапхана да болған (Кингс Парк кітапханасы деп аталғанымен, ол жолдың шығыс жағында орналасқандықтан 1996 жылдан бастап Оңтүстік Ланаркшир кеңесі басқарып келді). Банкхедтің ауылдық өткенінен сақталған бір нысан – Митчелл фермасы (бұрын Кросхилл фермасы деп аталған). Қаланың бұрынғы маңызды дәнді диірмені, оның аты көше атауына айналған, Банкхед үйінен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Диірменге қуат беру үшін Ратергленнің осы жағынан өтетін Ситифорд өзені пайдаланылған, ол әлі де көрінеді, бірақ өте өсіп кеткен және кеңейген, сондықтан бұрынғыдай демалыс орны ретінде танымал емес. 2004 жылы аймақта болған су тасқыны салдарынан, осыған ұқсас жағдайды болдырмау үшін кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. (Сонымен қатар, оның Уайт химиялық зауыттары да уытты қалдықтарын бейкүнә тастау арқылы аймақтың көп бөлігін бүлдірді). Бұл жер бұрын жыл сайынғы Ландемер күні мерекесі мен шеруінің өткізілетін орны болған, бірақ қазір ол тек қана Басты көшеде ғана ұйымдастырылады. Парктегі B санатындағы фонтан бастапқыда Басты көшеде орналасқан: ол 1897 жылы Виктория патшайымының алмас мерейтойын атап өту үшін орнатылған, бірақ 1911 жылы паркеге көшірілген. Музыкалық сарай (1914 жылғы, сондай-ақ B санатында) 1988 жылғы Глазго бақша фестивалінде пайдалану үшін алынып тасталғанға дейін парктің батыс жағында орналасқан. Кейін ол парктің ортасындағы шөп алаңға қайта орнатылды, бірақ күтімнің жетіспеуінен уақыт өте келе тозығы жетті. Парктегі BMX трассалары күтіліп келсе, футбол алаңдары салынды, ал теннис корттары шөппен жабылды. 2020 жылы Ратерглен теннис клубы сол жерде жабық корттарды орнату туралы ұсыныс жасады, бұл жердің бір бөлігін жеке компанияға беруді білдіреді. «Grow73» экологиялық қайырымдылық қорының кеңсесі Овертун паркінің боулинг клубының жанында орналасқан, сонымен қатар Овертун паркінің достары да белсенді жұмыс істеп жатыр.
Бернсайд, Хай Кросхилл және Хай Бернсайд
Бёрнсайд – Ратгерглен шекарасындағы ауыл, ол жапырақты маңындағы қалашыққа айналды. Ол 20-ғасырдың ортасында салынған бірнеше тұрғын үй кешендерімен қоршалған, кейбіреулері жаңғыртылған. Бёрнсайдта өз дүкендері, шіркеуі, теміржол станциясы және бастауыш мектебі бар. Сонымен қатар, бұл жерде бір кезде кинотеатр болған супермаркет және танымал бары бар қонақ үй (Ист Килбрайд Роуд) орналасқан. Боулинг алаңы мен екі теннис корты да бар (бұрынғыда жеке клубтар болған, қазір екеуі де Rutherglen LTC басқаруында). Көптеген дәстүрлі тұрғын үйлер 1900 жылдардың басында сары және қызыл құмтастан салынған. Жергілікті парк – Стоунлау Вудс, ол бір кезде Грейстон даңғылының жанындағы Стоунлау жолының шығысында орналасқан. Брумиекноу жолынан көріністер ашылады және Ратгерглен зираты да бар. Жоғары Бёрнсайд – тұрғын аудан, Бёрнсайдтың оңтүстігіндегі биік жерде орналасқан. Көптеген дәуірлерде салынған ескі үйлердің көшелері Каткин Брейске дейін созылады. Оның кейбір үйлері, әсіресе Бёрнсайд жолындағы ең ескілері өте үлкен. Бұл жер Крофтфут жергілікті билігінің шекарасында орналасқан. Екі шағын өзен Шпиттал тұрғын үйлерінің екі жағынан ағып өтеді, олардың жағасы шөпті далалармен шектеледі. Бір өзен Кастлмильк паркінен, екіншісі шығыстан, Жоғары Бёрнсайд арқылы басталады. Екеуі де Каткин Брейстің солтүстік беткейлерінде пайда болады. Бұл сулар Шпитталдан солтүстікке қарай ағып, Банкхедке, Шоуфилдке және Клайдқа жетіп, онда Ситифорд Бэрн деп аталады, бірақ халық арасында Джени Бэрн деп танымал. 2016 жылы Крофтфутпен шектесетін демалыс алаңдарына жаңа тұрғын үйлер салуға қатысты жоспарлар ұсынылды. Бұл алаңдар 1930 жылдары қауымға «мәңгілікке» берілген, бірақ соңғы жылдары күтімсіз қалған еді. Крофтфилд паркінің құрылысы үш жылдан кейін аяқталды. 2019 жылы бастауыш мектептің жанына заманауи AstroTurf футбол алаңы салынды. Бұл, бастапқы алаңдардың тасталғанына бірнеше жыл өткеннен кейін және мектептің өзі жаңадан салынғаннан кейін (алғашқы қызыл блейс алаңының орнына) жасалды. Өйткені ескі ғимараттар Банкхед, Сент-Маркс және Бёрнсайд бастауыш мектептеріне уақытша жай болды, ал олардың да нысандары жаңартылды. Шпитталдан оңтүстікке қарай Киркриггс мектебі орналасқан, ол Глазго қалалық кеңесінің бақылауындағы арнайы білім беру мекемесі.
Centred mostly around Stonelaw Road, Burnside has its own set of shops, church, railway station and primary school. It is also home to a supermarket (once the site of a cinema) and hotel with a popular bar (East Kilbride Road). There is also a bowling green, and two sets of tennis courts (previously separate clubs, they are both now operated by Rutherglen LTC). Much of the traditional residential property was built in the early 1900s from blond and red sandstone. The local park, Stonelaw Woods, that once stood to the east of Stonelaw Road near Greystone Avenue. which has some views on Broomieknowe Road and includes Rutherglen Cemetery. High Burnside is also a residential area, consisting of high ground to the south of Burnside leading to Cathkin Braes with streets of older houses built in several eras. Some of its properties, particularly some of the oldest off Burnside Road, are very large. situated exactly on the local authority boundary at Croftfoot. Two small burns run on either side of Spittal's housing, bordered by grassed areas – one burn runs from Castlemilk Park and the other from further east via High Burnside, both originating on the north slopes of the Cathkin Braes; these waters converge north of Spittal, flowing north to Bankhead and on to Shawfield and the Clyde where it is marked as the Cityford Burn, but colloquially known as the Jenny Burn. In 2016, the area's recreation fields bordering Croftfoot, which had been bequeathed to the community 'in perpetuity' in the 1930s but had been allowed to fall into disrepair over a number of years, were subject to planning applications for new housing. The Croftfield Park development was completed about three years later. A replacement modern AstroTurf football field was added adjacent to the primary school in 2019, although this was several years after the original fields were abandoned and six years after the school itself was replaced (built on its original red blaes pitch), as the old buildings became the temporary home for Bankhead, St Mark's and Burnside Primaries while their facilities were also renewed. Just south of Spittal is Kirkriggs School, a Special educational needs facility which is under Glasgow City Council control.
Блэрбет
Блэрбет – 1950 жылдары салынған шағын жергілікті тұрғын үйлер кешені, онда көпптер және қарапайым қатарлы үйлер орналасқан, көбінесе олар құрылыс кезіндегі түрінен айтарлықтай өзгеше емес. Сондай-ақ шағын саябақтар мен мектеп, атап айтқанда Сент-Марк католик бастауыш мектебі бар. Оның сол аттас шіркеуі көршілес Фернхилл ауданының оңтүстік жағында орналасқан. Блэрбетке жақын жердегі кешеннің ескі шекаралық қабырғасының бір бөлігі де көрініс тапқан, бірақ кейбір бөліктері құлап, қауіпті жағдайға келген.
Фернхилл
Фернхилл – 1960 жылдары салынған, 2010 жылдары жаңғыртудан өткен тұрғын үй кешені. Ратхергленде Блэрбет, Хай Бернсайд және Каткинмен шектеседі. Фернхилл жолы кешенді екіге бөліп өтеді және осы жол бойында жаңадан салынған жергілікті ыңғайлылықтар (дүкендер, қоғамдық орталық, балалар ойын алаңы, 5x5 футбол алаңдары) орналасқан. Кешеннің екі шетінде екі шіркеу орналасқан, ал Бёрнсайд жолынан кіреберіс есік қабырғасы салынған. 2017 жылы 21 миллион фунт стерлинг сомасына Каткин сақтандыру жолы аяқталды. Бұл жол Милл көшесін Шпитталдан Фернхилл және Блэрбет/Хай Бернсайд арасындағы жасыл аймақ арқылы кеңейтіп, қолданыстағы Каткин айналма жолымен (A730) байланыстырып, Фернхилл жолы және басқа да жергілікті жолдардағы қозғалысты жеңілдетуге мүмкіндік берді. 2019 жылы Фернхиллдің оңтүстігінде Фернбрей Мейдоуз ашылды; бұл бұрынғы Блэрбет гольф алаңының орнындағы 20 гектарлық жартылай табиғи, күтілген жасыл аймақ.
Спрингхолл
Спрингхолл – 1960 жылдардағы жергілікті билік тұрғын үйлерден тұратын кешен, бірақ 2019 және 2021 жылдар аралығында кеңінен жаңартылған. Алғашқы кітапхананың төменгі қабатында шағын жергілікті дүкендер орналасқан. Сонымен қатар, жанында екі жергілікті мектеп бар: Сент-Энтони католик бастауыш мектебі және Лох бастауыш мектебі. Екеуі де 2000 жылдары бір-бірінің көшірмесі ретінде қайта салынды және қазір бірлесіп ойын алаңын пайдаланады. Мектептердің спорт алаңдары бұрынғы көлдің (Boultrie Loch) орнында салынған, ол қыс айларында керлинг және коньки тебуге танымал болған. A749 East Kilbride Road көшесінен кіреберісте тас тақта орналасқан, ол қонақтарды кешенге шақырып, «The Braes» (бұрынғы Cathkin Hotel) пабына қарама-қарсы тұр. A749 жолының Спрингхолл жағына қарай оңтүстікке қарай қысқа қашықтықта, үй салушы Джон Макдональдтың (оның компаниялары 1930 жылдары Глазго қаласында мыңдаған жаңа үйлер, оның ішінде Бернсайдта жүздеген үйлер салды) өзі үшін жобалаған ерекше ақ түсті қамал сияқты вилласы – «Эльпалет» орналасқан. Қазір бұл мүлік пәтерлерге бөлінген. Рутерглендегі осындай биіктіктегі жалғыз ғимарат – 13 қабатты тұрғын үй (бірақ Камбуслангта осы үлгідегі 10 тұрғын үй бар) ауданның ортасында көтеріліп тұр. Ол бұрын осы жерде орналасқан Спрингхолл сарайының орнында салынған, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыстан келген бельгиялық босқындардың тобы сол жерде тұруға шақырылды. 1940 жылдары бұл сарай бұзылып жатыр. Тұрғын үйдің жанында сым тормен қоршалған спорт алаңы бар. Лох бастауыш мектебіне қатысты Кэткин орта мектебі көршілес Уитлауберн ауданының батыс жағында орналасқан. Әкімшілік тұрғысынан қарағанда, бұл Камбуслангтың бір бөлігі, бірақ Спрингхоллмен бірнеше мүмкіндіктерді бөліседі, ал екі аудан негізгі жолдың астындағы жаяу өткел арқылы байланыстырылған. 2021 жылы ашылған Круачан жолының жанындағы бос жерге, екі қауымды біріктіру мақсатында «Спринглау ELC» деп аталған жеке балабақша салынды.
Каткин
Каткин – Ратгергленнің ең оңтүстік және ең биік бөлігі. Оның көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған, 21-ші ғасырдың басында тұрғын үй қоры жақсартудан өтті. Бұл аймақ Глазго қаласымен (Каткин Брейс ауылдық паркі) және Кармуннок жерімен шектеседі (Каткин тарихи түрде осы азаматтық парафияның құрамында болған, сондай-ақ Фернхилл және Спитал да осы парафияға кірген). Аймақтан Үлкен Глазго аңғарына көрініс ашылады. Көршіліктің шығыс шекарасына жақын, Уитлоубернмен іргелес орналасқан, Cathkin Woods деп аталатын шағын ормандық аймақ бар. Мүмкіндіктер шектеулі: қоғамдық қызметтермен жабдықталған бастауыш мектеп, шіркеу (Фернхиллге қарай кіре берісте орналасқан, бұл шіркеу мен мектеп екі қауымға да қызмет ету үшін салынған) және Cathkin Bypass / Cuillins Road бойындағы жергілікті дүкендердегі супермаркет, газет-журнал сататын дүкен мен тікелей ставкалар кеңсесі бар. Қаланың көп бөлігі сияқты, Каткинге айналма жолдан кіретін келушілерді жаңа тас және металлдан жасалған кіреберіс тақтасы қарсы алады. Ескі Cathkin House үйінің қазір пәтерлерге айналдырылған жері Ратгерглен мен Глазгоға көрініс ұсынады. Мұңдық үйдің айналасында негізінен үлкен виллалардан тұратын шағын жеке тұрғын үйлер салынған, сондай-ақ бұл виллалар аймақтағы ең көне ғимараттардың бірі – Mid Farm ғимаратының төңірегін де қоршап тұрады. Аталған жердегі ежелгі Burnside Road енді Cathkin Road (A749 екі қабатты тас жолы мен Кармуннок ауылының арасында, Cathkin Braes паркі мен Cathkin Braes гольф клубы арқылы өтетін B759) арқылы көлік құралдарымен байланыс жоқ.
Білім
Лох бастауыш және Кэткин бастауыш мектептері Кэткин орта мектебінің (1970 жылы салынған, 2008 жылы қайта жаңартылған) дайындық мектептері болып табылады, ол Ратгерглен шекарасынан тыс, Уитлаубернде орналасқан және негізінен Камбусланг үшін орта мектеп болып табылады. Керісінше, Камбуслангтағы екі мектеп (Джеймс Эйтон және Парк Вью) Ратгерглендегі Стоунлау орта мектебін, сондай-ақ Бэнкхед, Бёрг, Бёрнсайд, Кальдервуд және Спиттал бастауыш мектептерін қамтиды. Тринити орта мектебі (Сент-Энтони, Сент-Марк және Сент-Клумбиль бастауыш мектептерімен байланысты) екі қаланың да жалғыз католик орта мектебі болып табылады, Ратгерглен орта мектебі сияқты, ол жергілікті арнайы қолдау қажеттіліктері орталығы және Каткин орта мектебімен бір кампуста орналасқан. Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы барлық мемлекеттік мектептер 1990 жылдардың соңы мен 2010 жылдар аралығында қайта салынды.
Мектептер тізімі
2022–23 оқу жылындағы оқушылар саны (жақшада көрсетілген).
Спорт
Рутерглен Гленкерн ФК 1896 жылы құрылған және төрт рет (1901–02, 1918–19, 1926–27 және 1938–39) атақты Шотландияның Жасөспірімдер кубогын жеңіп алған. Гленкерн 2009 жылы Ратгерленнің Бернхилл ауданында орналасқан жаңа стадионға (қазіргі уақытта Celsius Cooling демеушілігімен және The Celsius Stadium деп аталады) көшіп келді. Соңғы кезде 2012 жылы Rutherglen Girls FC құрылды, оған SWFL, Central/South East Division турнирінде өнер көрсететін үш жас топ командасы және ересек әйелдер командасы кіреді. Коутс Парк, Камбусланг RFC (регби одағы) клубының үйі, Бернсайдтың шетінде орналасқан; сондай-ақ жергілікті жеңіл атлетика клубы Камбусланг Харриерс та сонда орналасқан. Саут-Ланаркширдегі Лифстайл-Истфилдте (Тринити орта мектебінің жанында) кеңейтілген футбол инфрақұрылымымен қатар 25 метрлік жүзу бассейні мен спорт залы бар. Мұнда туған көптеген балалар Глазго, Ист-Килбрайд немесе басқа да қалаларда өскен.