Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сыртқы өзара әрекеттесулерге ие жүйелер
Systems with external interactions
Ашық жүйе – сыртқы өзара әрекеттесулерге ие жүйе. Мұндай өзара әрекеттесулер, түсінікті анықтайтын салаға байланысты, жүйе шекарасына немесе одан ақпарат, энергия немесе материалдың берілуі немесе алынуы түрінде болуы мүмкін. Ашық жүйе, энергия, материя және ақпаратты қоршаған ортамен алмаспайтын оқшауланған жүйе тұжырымына қарама-қарсы қойылады. Ашық жүйе ағынды жүйе деп те аталады. Ашық жүйе тұжырымы организм теориясы, термодинамика және эволюциялық теорияны өзара байланыстыруға мүмкіндік беретін аяда формалдастырылды. Бұл түсінік ақпарат теориясының пайда болуымен, содан кейін жүйелер теориясымен кеңейтілді. Бүгінде бұл тұжырым табиғи және әлеуметтік ғылымдарда қолданылады. Табиғи ғылымдарда ашық жүйе – шекарасы энергия мен массаға өткізгіш жүйе. Ал жабық жүйе энергияға, бірақ материяға өткізбейді. Ашық жүйенің анықтамасы энергияның таусылмайтын қоры бар екенін болжайды; іс жүзінде бұл энергия қоршаған ортадағы белгілі бір көзден беріледі, оны зерттеу мақсатында шексіз деп қарастыруға болады. Ашық жүйенің бір түрі – сәулелі энергия жүйесі, ол өз энергиясын күн сәулесінен алады – бұл барлық практикалық мақсаттар үшін таусылмайтын энергия көзі болып саналады.
An open system is a system that has external interactions. Such interactions can take the form of information, energy, or material transfers into or out of the system boundary, depending on the discipline which defines the concept. An open system is contrasted with the concept of an isolated system which exchanges neither energy, matter, nor information with its environment. An open system is also known as a flow system. The concept of an open system was formalized within a framework that enabled one to interrelate the theory of the organism, thermodynamics, and evolutionary theory. This concept was expanded upon with the advent of information theory and subsequently systems theory. Today the concept has its applications in the natural and social sciences. In the natural sciences an open system is one whose border is permeable to both energy and mass. By contrast, a closed system is permeable to energy but not to matter. The definition of an open system assumes that there are supplies of energy that cannot be depleted; in practice, this energy is supplied from some source in the surrounding environment, which can be treated as infinite for the purposes of study. One type of open system is the radiant energy system, which receives its energy from solar radiation – an energy source that can be regarded as inexhaustible for all practical purposes.
Әлеуметтік ғылымдар
Әлеуметтік ғылымдарда ашық жүйе – қоршаған ортамен материал, энергия, адамдар, капитал және ақпарат алмасатын процесс. Француз/грек философы Костас Акселос «әлемдік жүйе» өзіндік ашық (біртұтас болса да) деп қарастырылса, әлеуметтік ғылымдардағы көптеген мәселелер, соның ішінде праксис (білім мен тәжірибенің арақатынасы) мәселесі шешіледі деп санайды. Осылайша, әртүрлі әлеуметтік ғылыми салалар монополия құрудың орнына бірлесіп жұмыс істейді, ал әлем тек социологиялық, саяси, тарихи немесе психологиялық тұрғысынан көрінбейді. Акселос жабық жүйені теориялық тұрғыдан қарастыру оны жабық етуге себеп болады және осылайша консервативті көзқарас болып табылады деп мәлімдейді. Алтуссердің артық анықталу тұжырымы (Зигмунд Фрейдке сүйене отырып) кез келген оқиғаның әрқашан бірнеше себебі болатынын көрсетеді. Дэвид Харви осыны капитализм сияқты жүйелер дағдарыс кезеңіне енгенде, гендерлік рөлдер, табиғатпен/қоршаған ортамен қарым-қатынас немесе жинақталудағы дағдарыс сияқты бірқатар факторлар арқылы орын алуы мүмкін екенін дәлелдеу үшін пайдаланады. Жинақталудағы дағдарысты қарастыра отырып, Харви тікелей шетелдік инвестициялар, мемлекеттік ресурстарды жекешелендіру және иеліктен шығару арқылы жинақтау сияқты құбылыстар капитал жеке қолға тым көп жинақталғанда және нарықта тиімді айналымға түсе алмайтын жағдайда қажетті шығу жолдары ретінде әрекет етеді деп санайды. Ол мысал ретінде 1970 жылдардан бері мексикалық және үнді шаруаларын күштеп көшіруді, сондай-ақ 1997-98 жылдарғы Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қаржы дағдарысын, ұлттық валюталардың «хедж-қорлар арқылы көтерілуін» келтіреді. Талкотт Парсонс сияқты құрылымдық функционалистер және Никлас Лухман сияқты неофункционалистер қоғам мен оның құрамдас бөліктерін сипаттау үшін жүйелік теорияны қолданды. Дінтану дін саласында ашық және жабық жүйелердің екеуін де табады.
In the social sciences an open system is a process that exchanges material, energy, people, capital and information with its environment. French/Greek philosopher Kostas Axelos argued that seeing the "world system" as inherently open (though unified) would solve many of the problems in the social sciences, including that of praxis (the relation of knowledge to practice), so that various social scientific disciplines would work together rather than create monopolies whereby the world appears only sociological, political, historical, or psychological. Axelos argues that theorizing a closed system contributes to making it closed, and is thus a conservative approach. The Althusserian concept of overdetermination (drawing on Sigmund Freud) posits that there are always multiple causes in every event. David Harvey uses this to argue that when systems such as capitalism enter a phase of crisis, it can happen through one of a number of elements, such as gender roles, the relation to nature/the environment, or crises in accumulation. Looking at the crisis in accumulation, Harvey argues that phenomena such as foreign direct investment, privatization of state owned resources, and accumulation by dispossession act as necessary outlets when capital has overaccumulated too much in private hands and cannot circulate effectively in the marketplace. He cites the forcible displacement of Mexican and Indian peasants since the 1970s and the Asian and South East Asian financial crisis of 1997 8, involving "hedge fund raising" of national currencies, as examples of this. Structural functionalists such as Talcott Parsons and neofunctionalists such as Niklas Luhmann have incorporated system theory to describe society and its components. The sociology of religion finds both open and closed systems within the field of religion.