Кіріспе

Швед регенті (шамамен 1210–1266 жж.)

Ерте өмір

Біргер өсіп, жасөспірім шағын Бьелбода (Остерготланд) өткізді, бірақ оның нақты туған күні белгісіз және қолжетімді тарихи дереккөздер қарама-қайшы. Оның дене қалдықтарын зерттеу оның 1266 жылы қайтыс болғанда шамамен 50 жаста болғанын көрсетеді, яғни ол 1216 жылы туған болуы мүмкін. Дегенмен, оның әкесі Магнус Миннескольд 1210 жылдан кешіктірмей қайтыс болған деп есептеледі, бұл оның бірнеше жыл бұрын туғанын көрсетеді. Қалай болғанда да, ол Ингрид Йльваның ұлы болды, Олаус Петридің айтуынша, ол Суне Сик қызы және Швеция королі Сверкер I-нің немересі болған, бұл Біргерді Сверкер әулетінен шыққан деп санайды. Оның ағалары немесе жартылай ағалары – Эскил, Карл және Бенгт – барлығы 1200 жылға дейін туған, сондықтан олардың басқа анасы болғанын болжауға болады. Ол сондай-ақ Бжельбо әулетінен шыққан ярл Біргер Бросаның немересі болды. Осы тектің үйлесуі өте маңызды болып шықты. Біргер, осылайша, көптеген болжамдар бойынша 1210 жылы Гестилрен шайқасы кезінде дүниеге келген және өзінің ағасы Біргер Бросаның (сол дәуірдегі ең ықпалды тұлғалардың бірі, 1202 жылы қайтыс болған) құрметіне аталған, 1230-шы жылдардың ортасында Швеция королі Эрик XI-нің қарындасы Ингеборг Эриксдоттерге үйленді, басқа да күйеулермен қатал бәсекелестікке түсті. Алайда, 14 ғасырдағы орыс дерегінде бұл туралы ешқандай ақпарат жоқ.

Мансап

Папалық дипломат Вильгельм Моденский 1248 жылы қазіргі Швецияға келген кезде швед патшаларын католик шіркеуінің қағидаларын орындауға шақырды, және Биргер бұл кеңесті өзінің беделін арттыру мүмкіндігі ретінде пайдаланып, отбасының басқа мүшелеріне қарсы шіркеу тарапына қосылды (немесе бұл оның діншілдігінің көрінісі деп қарастыруға болады). Бұл тарихи маңызы бар шешім болды, себебі ол Биргерді кеңсесін аяқтауға жеткілікті күшті жарл етті, осылайша ол Швецияның соңғы жарлы болды, тіпті кейбір тарихшылар оны «Швецияның алғашқы нағыз патшасы» деп атады. Бұл кезеңде «Folkung» ұғымы саяси партияға айналғандықтан, шведтердің ықпалды тұлғалары өз беделінің көп бөлігін жоғалтты, бұл Папаның қолдауымен біріккен швед мемлекетінің құрылуына жол ашты. 1247 жылы Биргер басқарған патша әскерлері Спаррсатра шайқасында (Slaget vid Sparrsätra) король Кнут II-нің ұлы Холмгер Кнутсон басқарған «Folkung» күштерімен шайқасты. «Folkung» күштері шайқаста жеңіліп, орталық үкімет пен оның салықтарына қарсы тұра алмады. Холмгер Кнутсон Гестрикландқа қашып кетті және келесі жылы Биргер оны тұтқынға алды. Оны дереу сотқа алып, басын шапты. 1249 жылы Биргер Норвегиямен он жылға созылған қақтығысты аяқтауға қол жеткізді. Лёдозе шартының аясында ол сол кезде 11 жастағы қызы Рикиссаны Норвегия королі Хакон IV-нің үлкен ұлы Хаконссон Жасқа үйлендірді. Дәл сол жылы Биргер Финляндияға жорық жасады, кейіннен ол Екінші швед крест жорығы деп аталды, және бұл Финляндияда швед үкіметін толыққанды орнатты. 1250 жылы король Эрик қайтыс болғаннан кейін, Биргердің ұлы Вальдемар жаңа король болып сайланды, ал Биргер регент ретінде әрекет етіп, өмірінің соңына дейін Швецияда нағыз билікті ұстады. 1252 жылы, Herrevadsbro шайқасында (Slaget vid Herrevadsbro) «Folkung» күштеріне қарсы жеңіске жеткеннен кейін бір жыл өткен соң, Биргер екі мұқият мерзімделген хат жазды, онда Стокгольм алғаш рет есімдерін тапты, бұл қаланың негізі қаланғанын немесе кем дегенде осы орынға ерекше қызығушылық танытқанын көрсетеді. Алайда, екі хатта да осы орынның сипаттамасы келтірілмеген, және археологиялық зерттеулерде бұл жерде бұрынғы қорғаныс құрылыстарының іздері табылды, бірақ 13 ғасырдың ортасына дейін бұл жерде не болғаны әлі де даулы. Биргер бұл орынды бірнеше себеппен таңдады: Біріншіден, отандық ықпалды тұлғаларды «Маларен көлінің құлыптарымен» оқшаулау, соның ішінде Маларен аймағын жаулардың шабуылынан қорғау; екіншіден, неміс саудагерлерін тарту үшін сауда орталығы құру. Биргердің қаланың негізіне тікелей қатысы болжамдық болғанымен, бұл орынды осы уақытта таңдауы кездейсоқ болмағандықтан, өйткені бұрынғы викинг дәуірінде Маларенге басқа да жолдар болған; крест жорықтары, христиандық киіммен жамылған викинг шабуылдары, үнемі сәтсіздікке ұшырады; және Ледунгқа жиналатын орынды бақылауға алу, ескі шабуылдық әскери дәстүрлерді Любекке бағытталған «жаңа» коммерциялық күш-жігермен алмастыруға мүмкіндік берді. Осылайша Биргер Германиядан қаржылық қолдау мен Пападан саяси қолдау алып, өзінің билігін нығайтты.

Өмірінің соңғы жылдары

Ингеборг 1254 жылы қайтыс болды, ал 1261 жылы Биргер Данияның жесір ханышасы Матильда Холштейнге үйленді. Биргер 1266 жылғы 21 қазанда Вестергётландтағы Яльболунгте қайтыс болды. Оның Варнем аббаттығындағы қабірі 2002 жылдың мамыр айында ашылды. Стокгольмдегі Риддархолм шіркеуінің жанындағы Биргер Ярлс Торг алаңында оның ескертігі орнатылған, оны 1854 жылы Стокгольм губернаторының қаражатымен Бенгт Эрланд Фогельберг қойды. Стокгольм қалалық әкімдігінің мұнарасының іргесінде оған арналған кенотаф бар. Алғашқыда оның мәйітін сол жерге көшіру жоспарланған, бірақ ол орындалмады. Бірнеше тарихи құрылымдар да оның атымен аталады, соның ішінде Норрмальмдегі Биргер Жарлсгатан көшесі және Риддархолмендегі Биргер Жарлс Торн мұнарасы. "Birger Jarl" қонақ үйі Стокгольмнің Норрмальм ауданында орналасқан. Ол сондай-ақ Франс Хедбергтің "Ульвасадағы той" (Bröllopet på Ulvåsa) (1865) туындысының басты кейіпкері.