Кіріспе

Құстар туысы халықаралық ұйым Сидней аймағының австралиялық аборигендері Айоралар – Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған төрт түрлі шағын құс отбасы. Отбасы бір ғана туыстан – Aegithina тұрады. Бұрын олар жапырақ құстары және көк шоқылармен, Irenidae отбасының құрамында топтастырылған.

Таксономия және жүйелеу

Aegithina тұқымдасы 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо жалпы иораны орналастыру үшін енгізілді. Тұқымның атауы ежелгі грек тіліндегі aigithos немесе aiginthos сөзінен алынған, бұл Аристотель және басқа классикалық авторлардың айтуынша мифтік құс. Жалпы иора 1758 жылы сипатталған және Карл Линней оған Motacilla tiphia деген екі атау берген, бірақ Линнейдің қандай құс туралы айтқанына қатысты шатасушылықтар болды. Алғашқы таксономистер оны түрліше сойқышыл, шырылдақ, қарға тұқымдасы немесе сүрең деп санады. Г. Р. Грей 1869 жылы Aegithinidae тұқымдасын құрғанда, иоралармен бірге бірнеше сүрең тұқымдасын да оған қосты. 1850 жылдары жұмыс істеген Эдвард Блайт алғаш рет иораларды жапырақ құстарымен және көкқұстармен байланыстырып, олардың бәрін бульбульдермен бірге қарастырды.

Aegithinidae түрлері

Сурет Ортақ атауы Ғылыми атауы Таралуы Ортақ иора Aegithina tiphia Үндістан субконтиненті және Оңтүстік-Шығыс Азия Маршалл иорасы Aegithina nigrolutea Үндістан және Шри-Ланка. Жасыл иора Aegithina viridissima Тай-Малай түбегі, Суматра және Борнео Ұлы иора Aegithina lafresnayei Камбоджа, Қытай, Лаос, Малайзия, Мьянма, Таиланд және Вьетнам.

Сипаттама

Iora – 5 см-ден 20 см-ге дейінгі ұзындықтағы шағын және орташа құстар. Жалпы, аталықтары аналықтарынан ірілеу. Олар сыртқы түрімен балдырғандарды еске салады, бірақ балдырғандар көбінесе қарапайым түсті болса, iora-лар әлдеқайда жарқын. Бұл топта жыныстық диморфизм байқалады, аталықтарының қауырсындары сары және жасыл түстерге боялған. Жапырақ жейтін құстардан айырмашылығы, iora-лардың аяқтары жіңішке, ал мүңкілері пропорционалды түрде ұзын. Дауыстары өткір сырылдар, ал әндері адам құлағына әдемі әуендей естіледі.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Олардың мекендейтін жерлеріне акация бұталары, орман шеттері және тығыз ормандар, сондай-ақ егістік жерлер мен (жалпы иора үшін) бақшалар кіреді. Олар көбінесе жазық жерлерде кездеседі, көпшілігі тек тауалды ормандарға дейін ғана жетеді. Олар негізінен ағаштарда тіршілік етеді және әдетте ағаш қаптамасында болады, осы отбасынан жерге түскендері туралы өте сирек хабарлар бар. Отбасының көп бөлігі көшпейді, бірақ Батыс Үндістанда Маршалл иорасы мен жалпы иорасы маусымдық шөлді дала аймағында қысқа мерзімге көшіп-қонып жүреді деген деректер бар.

Мінез-құлық және экология

Иоралар жәндіктер мен өрмекшілермен қоректенеді, оларды ең жіңішке сыртқы бұтақтардың жапырақтарын шапшаң аралап табады. Еркектерінің ұсыну биі белгілі екі түрінде, олар күрделі болып келеді, нәтижесінде еркектер парашютпен түсетіндей "жасыл жұмсақ доптарға" ұқсайды. Ұялары бұтақтарға өрмек торымен бекітілген шағын, ашық кесе тәрізді болады. Аналық 2-3 жұмыртқа салады, олардың қызғылт дақтары және қызыл, күлгін жолақтары болады. Олар түнгі уақытта күтіп бағады, ал еркектер күндіз бағады. Жұмыртқадан жарылу шамамен 14 күнге созылады. Балапандарды күту және тамақтандыру екі ата-ананың да жауапкершілігінде.

Адамдармен қарым-қатынасы

Иоралар көбінесе адамдарға жақын өмір сүреді, тіпті Сингапур сияқты қалалардың шеткері аудандарында да кездеседі. Адам қызметі оларға көптеген жағдайда қауіп келтірмейді, алайда Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жасыл иораны "қауіпке жақын" деп тізімдеген, оның себебі – қоныс орындарының жоғалуы. Көптеген басқа сайрақтардан өзгеше, иоралар әдетте әсемдік үшін ұсталатын құстар саудасында жиі кездеспейді.