Кіріспе

Американдық бейне ойын әзірлеушісі, кәсіпкер және жеке ғарышкер (1961 жылы туған)

Ричард Аллен Гарриотт (4 шілде 1961 жылы туған) – британдық туған американдық бейне ойын әзірлеушісі, кәсіпкер және жеке ғарышкер. NASA ғарышкері Оуэн Гарриоттың ұлы Гарриотт бастапқыда ойын дизайнымен және бағдарламалаумен айналысты, қазір компьютерлік ойынды дамытудың көптеген салаларына қатысады. 2008 жылдың 12 қазанында Гарриотт Халықаралық ғарыш станциясына «Союз ТМА-13» миссиясымен жеке ғарышкер ретінде ұшып, 12 күннен кейін «Союз ТМА-12» ғарыш кемесімен қайтып келді. Ол ата-анасы да ғарышқа сапар шеккен екінші адам және АҚШ-тан шыққан алғашқы ғарышкер болды. Ғарышта болған кезінде ол «Қорқыныштың апогеі» атты ғылыми-фантастикалық фильмін түсірді. «Ultima» ойындарының авторы Гарриотт серияның барлық ойындарына қатысып, 1979 жылғы «Akalabeth: World of Doom» ойынынан бастап 1999 жылғы «Ultima IX: Ascension» ойынына дейін барлық он бір негізгі бөлімін тікелей бақылады. «Ultima» әлемінде Гарриотт өзін Лорд Британның ойдан туған кейіпкері ретінде көрсетті. Бұл серия өте ықпалды деп есептеледі, әсіресе компьютерлік рөлдік ойын жанрын қалыптастыруға көмектесті. 2009 жылы ол «Portalarium» бейне ойынды дамыту компаниясын құрды. 2018 жылға дейін «Portalarium» компаниясының бас директоры және «Shroud of the Avatar: Forsaken Virtues» ойынының шығармашылық директоры болды, содан кейін ол лауазымынан бас тарды, ал 2019 жылы «Shroud of the Avatar» активтерінің барлығын «Catnip Games» компаниясына берді.

Ерте өмір

Ричард Аллен Гарриотт 1961 жылғы 4 шілдеде Англияның Кембридж қаласында Хелен Мэри Гарриотт (1930–2017) және Оуэн Гарриотттың отбасында дүниеге келді. Оуэн Гарриотт – НАСА-ның алғашқы ғалым-ғарышкерлерінің бірі (НАСА-ның 4-тобына іліккен), ол Skylab 3 және Space Shuttle STS-9 миссияларына қатысқан. Оның ата-анасы Оклахома штатының Энид қаласында мектепте бірге оқыған жасөсперендер болған. Ата-анасы екеуі де американдық болғанымен, Гарриотт туғаннан бастап АҚШ және Ұлыбританияның қос азаматтығын иеленеді. Гарриотттың "компьютермен алғашқы нақты танысуы" 1975 жылы, Clear Creek орта мектебінің бірінші курсында оқып жүргенде болды. Мектеп ұсынған бір семестрлік BASIC курсынан артық тәжірибе алу үшін, сондай-ақ "Сақиналардың Иесі" және "Dungeons & Dragons" ойындарының жанкүйері ретінде Гарриотт мектепті бағдарламалау бойынша жеке курс ашуға көндірді. Ол бұл курсты мектептің телетайп машинасы арқылы фантастикалық компьютерлік ойындар жасау үшін пайдаланды. Гарриотт кейіннен орта мектепте 28 компьютерлік фантастикалық ойын жазғанын еске алды. Гарриотттың ойын псевдонимдерінің бірі – "British" ("Британдық"), ол осы атты Ultima ойынының Лорд Британдық және Tabula Rasa ойынының Генерал Британдық сияқты әртүрлі ойын кейіпкерлері үшін әлі де қолданады. Оған бұл есімді алғашқы Dungeons and Dragons достары берген, себебі ол Ұлыбританияда туған.

Ойын дизайнерінің мансабы

Гарриот компьютерлік ойындарды 1974 жылы жаза бастады. Оның алғашқы ойындары телетайп терминалдарында жасалды. Код қағаз таспалар қапшықтарында сақталды, ал ойын үнемі басылып шығарылатын түрінде көрсетілді. 1979 жылғы жазда Гарриот ComputerLand дүкенінде жұмыс істеді, онда ол алғаш рет Apple компьютерлерін көрді. Түсті графикалық бейнемониторлардың ықпалымен ол өз ойындарына перспективалық көрініс қосуға кірісті. Akalabeth-ті көңіл көтеру үшін жасағаннан кейін, дүкен иесі Гарриотты оны сатуға көндірді. Гарриот 200 доллар жұмсап, анасы салған нұсқаулық пен мұқабаның көшірмелерін басып шығарды, содан кейін ойынның көшірмелерін Ziploc пакеттеріне салды, бұл сол кезде бағдарламалық жасақтаманы сатудың кең таралған тәсілі еді. Гарриот дүкенде оннан кем көшірме сатса да, оның біреуі Калифорниялық Тынық мұхиты компьютерлік компаниясына жетті, олар онымен келісімшартқа қол қойды. Ойын 30 000 данадан астам сатылды, Гарриот әр сатылған дана үшін бес доллар алды. Ол 150 000 доллар тапты, бұл оның әкесінің астронавт жалақысынан үш есе көп. Akalabeth – алғашқы компьютерлік рөлдік ойын. Сол жылы Гарриот Техас университетінің Остин қаласындағы (UT) университетіне оқуға түсті. Ол мектептің фехтование командасына, кейіннен Шығармашылық анахронизм қоғамына қосылды. Ол университетте оқыған кезде ата-анасымен бірге тұрды және сол жерден досы Кен Арнольдпен бірге Ultima I ойынын жасады. Оның мұқабасы, сондай-ақ кейінірек Гарриот ойындарының бірнеше мұқабасы Денис Лубет салған суреттермен безендірілді, оның суреті Гарриот Стив Джексон ойындарына барғанда ашылған. Гарриот 1980-ші жылдардың басында Ultima компьютерлік ойындар сериясын әзірлеуді жалғастырды, ақырында UT-ден толық уақыт жұмыс істеуге кетті. Алғашында Apple II үшін бағдарламаланған Ultima сериясы кейінірек бірнеше платформада қолжетімді болды. Ultima II-ні Sierra On Line баспасы шығарды, өйткені олар оны қағаз картасымен бірге қорапта жариялауға келіскен жалғыз компания болды. Ultima III-ді жасаған кезде Гарриот ағасы Роберт, әкесі Оуэн және Чак Буичпен бірге өзінің Origin Systems видео ойын баспасын құрды, оның мақсаты басылымды және таратуды жүзеге асыру болды, бұл Ultima II-нің ПК нұсқасы үшін Sierra-мен болған авторлық құқықтар дауынан туындады. Экрандағы пайдаланушы бейнесі үшін «аватар» терминін 1985 жылы Ричард Гарриот Ultima IV: Quest of the Avatar компьютерлік ойыны үшін енгізді. Осы ойында Гарриот ойыншының кейіпкерінің виртуалды әлемдегі жер бетіндегі өзінің түрі болуын қалады. Оқиғасының этикалық мазмұнына байланысты Гарриот нақты ойыншының өз кейіпкеріне жауапкершілік сезінуін қалады; ол тек «өзін» ойнайтын адамды ғана ойындағы әрекеттеріне сәйкес бағалауға болады деп ойлады. Оның этикалық тұрғыдан күрделі баяндау тәсілінің арқасында ол құдайдың жердегі бейнесімен байланысты индус сөзін алып, оны ойын әлеміндегі ойыншыға қолданды. Гарриот Origin Systems компаниясын 1992 жылдың қыркүйегінде Electronic Arts (EA) компаниясына 30 миллион долларға сатты. 1997 жылы ол бұқаралық көп ойыншылы онлайн рөлдік ойын (MMORPG) терминін енгізді, бұл бұрын графикалық MUD ретінде белгілі жанрға жаңа анықтама берді. 1999 және 2000 жылдары EA Origin-нің барлық жаңа даму жобаларын, соның ішінде Privateer Online және Harry Potter Online-ды тоқтатты. Гарриот компаниядан кетіп, 2000 жылдың сәуірінде ағасы және Старр Лонгпен (Ultima Online продюсері) бірге Destination Games компаниясын құрды. Гарриоттың EA-мен бәсекелеспеу туралы келісімі бір жылдан кейін аяқталғаннан кейін, Destination NCSoft-пен серіктестік құрды, онда Гарриот MMORPG-нің продюсері және дизайнері ретінде жұмыс істеді. Содан кейін ол NCSoft Austin компаниясының бас директоры болды, ол NC Interactive деп те аталады. Tabula Rasa жеті жылдық даму кезеңіне қарамастан, бастапқы шығарылымы кезінде көп ақша таппады. 2008 жылдың 24 қарашасында NCSoft Tabula Rasa желісін тоқтатуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Серверлер 2009 жылдың 28 ақпанында, 10 қаңтардан бастап қолданыстағы есептік жазба иелері үшін тегін ойын кезеңінен кейін жабылды. NCSoft 2008 жылдың қарашасында Гарриотты жұмыстан шығарды, бірақ ол компанияны ерікті түрде тастап кеткенін мәлімдеді, нәтижесінде оларға қарсы сот ісі қозғалды. 2010 жылдың шілдесінде Остин аудандық соты Гарриотты NCSoft-қа қарсы сот ісінде 28 миллион АҚШ долларына үкім шығарды, компания оның 2008 жылғы кетісін дұрыс басқара алмағанын анықтады. 2011 жылдың қазан айында АҚШ-тың Бесінші апелляциялық соты үкімді күшінде қалдырды. Гарриот 2009 жылы Portalarium компаниясын құрды, ол Ultima сериясының рухани мұрагері болған Shroud of the Avatar: Forsaken Virtues ойынын жасады. Гарриот егер олар EA-дан Ultima-ға зияткерлік меншік құқығын ала алса, ойын Ultima Online 2-ге айналуы мүмкін еді деп мәлімдеді. 2013 жылдың 8 наурызында Portalarium Shroud of the Avatar: Forsaken Virtues үшін Kickstarter кампаниясын бастады. Ойынның ерте нұсқасы 2014 жылы Steam-де жарияланды, ал ойын 2018 жылдың наурызында толыққанды шығарылды. 2022 жылдың сәуір айында ол NFT технологиясын пайдаланатын жаңа фантастикалық MMO ойынын жасауды бастағанын, оған ұзақ жылдар бойы серіктес болған Тодд Портер қатысып жатқанын хабарлады. 2022 жылдың тамызында ойын Iron and Magic деп аталды. Алайда, 2023 жылдың мамырында ойынның ресми сайты жойылғаны және оның Facebook парақшасы 2022 жылдың қыркүйегінен бері жаңартылмағаны хабарланды, бұл ойынның жағдайына қатысты көптеген болжамдарға әкелді.

Жеке ғарышкер

1983 жылы Softline басылымы «Гарриот ғарышқа ұшуға ниетті, бірақ оның болашақта орындалатынына сенімді емес. Ол әкесімен ғарыш кемесіне тығылып кіру туралы әзілдесетін, ал соңғы кездегі болжамдары алаңдататын болды» деп хабарлады. Содан кейін Гарриот ойын жасауға қайта оралды, жеткілікті қаржы жинағаннан кейін тағы бір қайтарылмайтын депозит төледі. Міндетті медициналық тексеру кезінде бауырында гемангиома анықталды, ол ғарыш кемесінің қысымы күрт төмендеген жағдайда қауіпті ішкі қан кетуге әкелуі мүмкін еді. Депозитінен бас тарту немесе гемангиоманы хирургиялық жолмен жою мүмкіндігі алдында, ол операция жасатуға шешім қабылдады. 2008 жылдың 12 қазанында, Ресейде бір жылдық оқудан кейін Гарриот екінші буын ғарышкері (Сергей Волковтан кейін), американдық астронавттың ғарышқа ұшқан алғашқы баласы және ғарышта Ұлыбританияның туын таққан екінші адам атанды. Оның әкесі Оуэн Гарриотт ұшырылымға Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағында қатысты, ал он екі күннен кейін Ресей ғарышкерлері Сергей Волков пен Олег Кононенкомен бірге аман-есен қонған кезде де қасында болды. Ғарышқа ұшу барысында Гарриот бірнеше білім беру шараларына қатысты. Лондонның Metro газеті оған британдық бастауыш мектеп оқушыларының ғарыш эксперименттерінің мәліметтерін қамтитын арнайы нөмірін ұсынды, оны Гарриот ХҒС-ке алып барды. Metro газеті бұл оқиғаны ғарышқа ұшқан алғашқы газет деп мәлімдеді. Ол студенттермен және басқа да әуесқой радиооператорлармен байланысқа шығып, Халықаралық ғарыш станциясындағы (ARISS) әуесқой радио теледидар жүйесі арқылы фотосуреттер жіберді және ХҒС-де болған кезде геокэш орнатты. Гарриот «Жердегі терезелер» жобасымен жұмыс істеді, ол Жердің интерактивті, виртуалды көрінісін ұсынады. Гарриот Жердегі нысандарды фотоға түсіру үшін «Жердегі терезелер» бағдарламалық құралын пайдаланды, ал халық сол онлайн құралды ХҒС-ті қадағалау және Гарриот көріп отырған көріністі көру үшін пайдалана алды. Гарриоттың суреттері, оның әкесі, астронавт Оуэн Гарриоттың 1973 жылы түсірген суреттерімен бірге «Жердегі терезелер» арқылы жұртшылыққа қолжетімді болады, бұл Жерді зерттеуге және Жердің уақыт өте келе қалай өзгергеніне жеке көзқарас қосады. Гарриоттың «Қорқыныштың апогеясы» фильмі ғарышта толыққандай түсірілген алғашқы көркем фильм (ал «Орбитадан оралу» тек ішінара ғарышта түсірілді). Сценарийді Трейси Хикман жазды. 2010 жылы ол «Миссиядағы адам: Ричард Гарриоттың жұлдыздарға жолы» атты деректі фильмде түсті, ол оның ғарышқа ұшуға дайындығы мен орбитаға ұшу миссиясын қамтыды.

Басқа да барлау жұмыстары

2021 жылдың қаңтар айында Гарриотт The Explorers Club президенті болып сайланды. 2021 жылдың ақпан айында Гарриотт планетадағы ең терең мұхиттық ойыс – Мариан ойысының түбіне сапар жасады. Ол онда ғылыми жұмыстармен айналысқаннан бөлек, геокеш орнатып, тағы бір қысқа ғылыми-фантастикалық фильмді түсірді. Осының нәтижесінде ол осы шаралар бойынша ең биік және ең терең нүктеге жеткен адам рекордын иеленді.

Басқа жетістіктері мен қызығушылықтары

1986 жылы Гарриот өзінің орта мектептегі ғылым мұғалімі, Challenger шаттлының командирі Дик Скобидің жесірі Джун Скоби Роджерспен бірге ғарыш ғылымдарын оқыту орталығын ашуға көмектесті. Скоби Роджерс Гарриоттың ойын саласындағы ертедегі басшылық тәжірибесіне сүйене отырып, студенттер ғарышқа симуляциялық миссияларды орындайтын, шамамен 50 ғаламдық интерактивті желілік орталықтарды жобалауға көмектесті. Гарриотт 1993 жылдың желтоқсанында Нью-Йорктегі Sotheby’s аукционында Лавочкин қауымдастығынан Luna 21 қондырғышы мен Lunokhod 2 роверін (екеуі де қазір Ай бетінде) 68 500 долларға сатып алды. (Каталогта 68А лоты Luna 17/Lunokhod 1 деп қате көрсетілген.) Гарриотт БҰҰ шарттары басқа аспан денелеріндегі мүлікке мемлекеттік меншікті тыйым салғанын, бірақ корпорациялар мен жеке азаматтар мұндай құқықтарды сақтайтынын атап көрсетеді. Lunokhod 2 әлі де қолданыста, айналары лазер сәулесін шағылыстыру үшін реттелген, осылайша Жер мен Ай арасындағы қашықтықты дәл өлшеуге болады. Оның көлігі әлі де жұмыс істеп тұрғандықтан, Гарриотт Lunokhod 2 зерттеген аумаққа меншік құқығын талап етеді. Бұл ғарыш кеңістігіндегі жеке меншікке алғашқы ресми талап болуы мүмкін. Lunokhod 2 басқа планета бетінде жүрілген ең ұзақ қашықтық бойынша рекордты 2014 жылға дейін сақтап тұрды, одан кейін NASA-ның Opportunity ровері осы көрсеткішті арттырды. 1988 жылдан 1994 жылға дейін Гарриотт Техас штатының Остин қаласындағы Британия Манорында екі жылда бір рет қорқыныш үйі/музей салып отырды. Гарриотттың қорқыныш үйлерін құруға әр жылы ондаған мың доллар жұмсалды, оларды салуға көп айлар және үлкен команда қажет болды, бірақ кіру тегін болды. Гарриотт жеке ғарыш саяхатын қолдайды және Space Adventures компаниясы директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болып қызмет етті. Ол сондай-ақ X PRIZE Foundation қорының мүшесі. Гарриотт әйелі Летиция Гарриотт де Кейемен 2009 жылдың 20 маусымында бірінші гравитациясыз тойға қатысты. Той Гарриотт бірлесіп құрған Zero Gravity Corporation компаниясына тиесілі, арнайы модификацияланған Boeing 727 200 ұшағында, G Force One-да өтті. Гарриотт ойын индустриясындағы және ғарышқа қатысты жетістіктерін қамтитын естеліктерді (Дэвид Фишермен бірге) жазды, оның атауы – «Зерттеу/Құру: Жаңа шекараларды, жасырын әлемдерді және шығармашылықты іздеудегі өмірім». Кітап 2017 жылдың 10 қаңтарында жарық көрді. Гарриотт Эрнест Клайнның «Ready Player One» романындағы Джеймс Холлидей кейіпкерінің прототипі болды.

Марапаттар

1992 жылы Гарриотт Ernst & Young Жыл кәсіпкері сыйлығының иегері атанды. Гарриотт 2006 жылы Интерактивті өнер және ғылым академиясының Атақ залына енген тоғызыншы адам болды. 2006 жылы Гарриотт Game Developers Choice Lifetime Achievement Award сыйлығын алған алтыншы маман болды. Гарриотт 2009 жылы Британдық планетааралық қоғамының Сэр Артур Кларк сыйлығымен «Ең үздік жеке жетістігі» үшін марапатталды. Гарриотт 2009 жылы британдық туған ғарышкерлерге табыс етілетін Британдық планетааралық қоғамының ғарышкерлік белгісін алды.