Кіріспе

АҚШ-тағы пошта қызметі маркасыз хаттарды жеткізуден бастау алды, онда құны алушы тараптан төленіп, кейін жеке пошта тасымалдаушылары және уақытша пошта бөлімшелері арқылы жеткізілген алдын ала төленген хаттарды қамтыды. Соңында, барлық хаттарға ұлттық үлгідегі желімді пошта маркаларын қоюды талап ететін, жалпыға бірдей алдын ала төлеу жүйесі құрылды. Бастапқыда, маркасыз поштамен келген кеме капитандары жергілікті газеттерде хаттары бар адамдардың тізімін жариялап, оларды хаттарын алуға және төлеуге шақыратын, егер жіберуші бұрын төлемеген болса. АҚШ-тағы пошталық жеткізу, Революциялық соғыстан кейін ұлттық пошта жүйесі құрылғанға дейін, хаостық жергілікті ұйымдастыруға негізделді. Алушы төлеген маркасыз хаттар мен жеке пошта жүйелері, 1847 жылдың 1 шілдесінде АҚШ үкіметінің пошта бөлімі алғаш рет бес және он центтік номиналдағы желімді пошта маркаларын шығарғаннан кейін біртіндеп тоқтатылды. 1855 жылы маркаларды қолдану міндетті болды. 19 ғасырда желімді пошта маркаларын шығару және пайдалану, негізінен бірінші сыныпты поштаға арналды. Әдетте, осы маркалардың үстінде американ президенттерінің немесе тарихи маңызға ие мемлекет қайраткерлерінің бейнесі бейнеленген. Алайда, 1890 жылдары пошта маркаларды «жинаушыларға сату арқылы табысын арттыра алатынын түсінген соң, ескерткіш маркаларды шығара бастады, алғашқылары маңызды ұлттық көрмелерге, кейіннен американ тарихындағы маңызды оқиғалардың жылдықтарына арналды. Технологиялық прогресс арнайы маркалардың енгізілуіне әкелді, мысалы, әуе поштасы, дирижабль поштасы, тіркелген пошта, сертификатталған пошта және т.б. Кейбір уақыт бойы жеткіліксіз төленген хаттарға пошта қызметкерлері жетіспейтін соманы алушы төлейтін пошта төлемімен жабысатын маркалар шығарылды. Бүгінде пошта бөлімі шығарған көптеген маркалар өздігінен жабысады, сондықтан оларды желімдік бөлігін іске қосу үшін «тілеудің» қажеті жоқ. Көп жағдайда пошта бөлімінің қызметкерлері маркалардың орнына компьютерлік этикеткаларды – Пошталық құндылық көрсеткіштерін (ПҚК) пайдаланады. Шамамен бір жарым ғасыр бойы маркалардың құны көрсетілген (5 цент, 10 цент және т.б.), ал қазір АҚШ пошта бөлімі бірінші сыныпты және халықаралық поштаға қолдануға арналған номиналдық құны жоқ «мәңгілік» маркаларды сатады. Бұл маркалар баға өскен жағдайда да толық төлемді жарамды болып табылады. Дегенмен, басқа мақсаттар үшін номиналдық көрсеткіштері бар желімді маркалар әлі де қол жетімді және сатылады.

Ертедегі пошта тарихы

Пошта қызметі 17 ғасырдың бірінші жартысында Ұлыбритания мен Францияның алғашқы американдық колонияларына қызмет көрсетуден бастау алды. Бүгінде АҚШ пошта қызметі – АҚШ және оның аумақтарында кең ауқымды қызметтерді ұсынатын ірі мемлекеттік ұйым. Америка колонияларында ресми емес, тәуелсіз пошта маршруттары 1639 жылы Бостонда пайда болды, ал Бостон мен Нью-Йорк қалалары арасындағы қызмет 1672 жылы басталды. Монреаль мен Квебек арасындағы курьерлік қызмет 1693 жылы басталды, бірақ Педро да Силва атты курьер одан 20 жылдан астам бұрын келгендіктен, бұл одан да ертерек болған болуы мүмкін. (Жаңа Францияның бұл аймағы 1763 жылы Квебек ретінде Ұлыбританияның басқа американдық колонияларымен бірікті.) Ресми бекітілген пошта қызметі 1692 жылы басталды, сол кезде король Уильям III ағылшын дворянына барлық түрдегі ресми құжаттарға пошта салымын орнату және жинау үшін эксклюзивті құқық берген "патент" тапсырды. Көп жылдар өткен соң, 1765 жылы міндетті түрде марка сатып алу арқылы енгізілген салық (құжаттарға тікелей басылған немесе қағазға басылып, оларға жабыстырылған) американдық революцияның басталуына ықпал еткен мәселе болды. Салық бір жылдан кейін күштен шығарылды және колонияларда одан аз ғана пайдаланылды, бірақ олар, соның ішінде Нова Шотландия және Британдық Кариб аралдарында сатылды. Америка революциясына дейінгі жылдары колониялар арасындағы пошта маршруттары Бостон, Нью-Йорк, Филадельфия, Монреаль, Трой-Ривьер және Квебек қалалары арасындағы сирек жолдармен жүргізілді. Галифакс станциясының қызметкері Бенджамин Ли 1754 жылы Нова Шотландияда пошта қызметін бастады. Келесі жылы британдық пошта әскери байланысты жақсарту мақсатында Ұлыбританиядан Нью-Йоркке ай сайынғы пакеттерді жіберуді басталды. Нью-Йорктан кез келген қол жетімді кемелер, соның ішінде Галифаксқа дейін пошта тасыды. 18 ғасырдың ортасында Бенджамин Франклин және Уильям Годдард сияқты тұлғалар колониялық пошта басшылары болып жұмыс істеді, олар сол кездегі поштаны басқарды және американдық революция жақындаған сайын сенімсіздік тудырған Таж поштасына (колониялық пошта жүйесі) балама ретінде құрылған пошта жүйесінің негізін қалаушылар болды. Франклин мен Годдард американдық революцияның нәтижесінде құрған пошта жүйесі жаңа АҚШ пошта кеңсесінің стандарты болды және оның негізгі принциптері бүгінге дейін АҚШ пошта қызметінде қолданылуда.

Пошта кеңселері мен пошта таңбалары

1775 жылы Бенджамин Франклин алғашқы пошта бастығы болып тағайындалғанда, АҚШ пошта қызметі құрылды. Пошта бастығының маңыздылығы соншалық, 1829 жылы бұл лауазым Президент кабинетінің құрамына енгізілді. Америка өсе бастағанда, жаңа қалалар мен ауылдар пайда болған сайын, пошта да олармен бірге дамыды. Осы жерлерден шыққан күндер мен пошта таңбалары тарихшыға сол кездегі уақыт пен орын туралы мәліметтер береді. Әрбір пошта таңбасы өзінің штаты мен қаласының атын, сондай-ақ ерекше күнімен бірегей болып табылады. Теміржолдар бойында және әртүрлі әскери бекеттерде орналасқан пошта кеңселердің де өзіндік тарихи ерекшеліктері бар. Азамат соғысы кезінде тұтқын лагерьлерінен немесе АҚШ пошта бөлімшесі бар әскери кемелерден келген хаттар мен пошта таңбалары АҚШ тарихы туралы құнды ақпараттар ұсынады және тарихшылар мен коллекционерлердің қызығушылығын тудырады. 1874 жылдан 1976 жылға дейін пошта кеңселерi түскен табыс көлеміне қарай біріншіден төртінші санатқа бөлінді, ал бірінші санат ең жоғарысы болды.

Пошта маркаларынан бұрын пошта

Маркалар енгізілгенге дейін, әдетте, пошта ақысын хатты жіберуші емес, хатты алушы төлейтін, ал ақыны пошташыға жеткізілген кезде тікелей берді. Пошташының маршрутында хаттан кейін хатқа ақша жинау міндеті оны қатты баяулатып тастады. Сонымен қатар, адресат кейде хатты қабылдаудан бас тартатын, оны қайтадан пошта бөліміне қайтару қажет болатын (пошта бюджеттерінде әрқашан төленбеген поштаның елеулі көлеміне орын қарастырылған). Тек сирек жағдайларда ғана хатты жіберуші жеткізу құнын алдын ала төлейтін, бұл әдетте пошта бөліміне жеке барып жасалатын шарт еді. Шындығында, пошта бастықтары кейбір азаматтарға жеткізілген және алдын ала төленген хаттары үшін есепшот ашуға рұқсат берді, бірақ мұндай есептерді жүргізу тағы бір тиімсіздік тудырды. Пошта маркалары осы процесті революциялады, осылайша барлық жағдайда алдын ала төлем жасауға мүмкіндік берді; бірақ оларды ұлттық деңгейде шығарудың алғышарты – бүкіл ел бойынша жеткізу үшін біркелкі тарифтерді белгілеу болды. Егер пошта ақылары (көптеген елдерде болғандай) әртүрлі юрисдикциялардың әртүрлі тарифтерінен тұра берсе, маркаларды пайдалану тиімділіктің шектеулі артуына ғана әкелер еді, себебі пошта қызметкерлері әлі де көптеген хаттардың бағасын есептеуге уақыт жұмсауына тура келер еді: тек содан кейін хатты жіберушілер оларға қанша ақы төлеу керектігін білер еді.

Бірінші ұлттық пошта маркалары

Конгресс ақырында 1847 жылғы 3 наурызда заң қабылдап, маркалар шығаруды қамтамасыз етті, ал Пошта басшысы дереу Нью-Йорк қаласындағы гравировка фирмасы Роудон, Райт, Хатч және Эдсонмен келісімшарт жасасты. АҚШ-тың алғашқы маркалық шығарылымы 1847 жылғы 1 шілдеде Нью-Йоркте сатылымға ұсынылды, келесі күні Бостонға және одан кейін басқа қалаларға маркалар жіберілді. Олар Бенджамин Франклиннің (АҚШ-тың алғашқы пошта басшысы) бейнесі бар 5 центтік қызыл қоңыр маркадан және Джордж Вашингтонның бейнесі бар 10 центтік қара маркадан тұрады. 1857 жылға дейін АҚШ-тың барлық маркалары сияқты, олар тесілмеген. 5 центтік марка салмағы 1/2 унциядан кем және 300 мильге дейін жүретін хат үшін төленді, ал 10 центтік марка 300 мильден астам жерге жеткізу үшін төленді, немесе 5 центтік маркамен салыстырғанда екі есе салмағы бар хат үшін. Әрбір марка қолмен темірден ойылып, 200 маркадан тұратын парақтарға түсірілді. 5 центтік марканы бүгін жиі кездестіруге болады, себебі қолданылған сыяның құрамындағы кварцтың ұсақ бөлшектері марка басылған болатты пластиналарды тоздырған. Ал 10 центтік маркалардың көпшілігі анық басылған. Маркаларды қолдану міндетті емес еді: хаттарды әлі де жеткізілім кезінде пошта төлемін төлеуді талап ететін хаттарды жіберуге болады. Шындығында, 1847 жылы пошта кеңсесі алдын ала төленген хаттар үшін 2 центтік марка шығармады және олар бұрынғыдай қарастырылды. Дегенмен, көптеген американдықтар маркаларды қолдана бастады; шамамен 3,700,000 5¢ және шамамен 865,000 10¢ сатылды, және олардың жеткілікті бөлігі коллекционерлерге дайын жеткізуді қамтамасыз ету үшін сақталды, дегенмен сұраныс соншалық, 2020 жылға қарай өте жақсы сападағы 5¢ шамамен 500 долларға сатылады, ал өте жақсы жағдайдағы 10¢, төрт жақсы орналастырылған шекарасы бар, мөр басылған жою белгісімен, пайдаланылған түрінде 1500 доллар немесе одан да көп сатылады. Пайдаланылмаған маркалар әлдеқайда сирек, егер өте жақсы жағдайда болса, тиісінше 3000 және 20.000 доллар тұрады. 1851 жылы пошта қызметі соншалықты тиімді болды, Конгресс жалпы бағаны үш центке дейін төмендетті (бұл отыз жылдан астам уақыт бойы өзгеріссіз қалды), бұл жаңа маркаларды шығаруды қажет етті. Сонымен қатар, жалпы тариф енді 3000 мильге дейін жеткізілетін хаттарға қолданылды. Алайда бұл мөлшерлеме тек алдын ала төленген поштаға ғана қатысты: мөртаңбасыз жіберілген хат алушыға әлі де бес цент тұрады, бұл Конгресс маркаларды міндетті етуді болашақта қарастырғанының айқын дәлелі (ол 1855 жылы осылай істеді). 1 центтік хат бағасы да қалпына келтірілді, ал пошта кеңсесінің жоспарларында бастапқыда оған арналған марка болмады; кейіннен, 6 центтік Франклиннің қос салмақты маркасының эскизі хаттарға арналған маркаға айналдырылды. Осы 1 центтік маркамен бірге пошта кеңсесі бастапқыда 1851 жылғы серияда 3 цент және 12 цент деген екі қосымша номиналды маркаларды ғана шығарды. 1847 жылғы маркалар пошта бағамына сәйкес келмегендіктен, олар қысқа мерзімнен кейін жарамсыз деп танылды, ол уақытта жұртшылық ескі маркаларды жаңаларына айырбастауға мүмкіндік алды. Бірақ бірнеше жылдан кейін Пошта кеңсесі ескі номиналдардағы маркалардың қажеттілігін анықтады, сондықтан 1855 жылы серияға 10 центтік марка қосылды, содан кейін келесі жылы 5 центтік марка қосылды. Толық серияға көк түсті Франклиннің 1 центтік бейіні, қызыл қоңыр түсті Вашингтонның 3 центтік бейіні, Томас Джефферсонның 5 центтік портреті және Вашингтонның портреттері 10 центтік жасыл және 12 центтік қара маркалары кірді. 1¢ маркасы, кем дегенде, филателистер арасында танымал болды, өйткені өндіріс проблемалары (марка дизайны берілген орынға тым биік болды) бөлшекті түрде жасалған тақталардың өзгеруіне әкелді, және бағасы 100 доллардан 200 000 долларға дейін жететін жетіден кем емес ірі сорттар бар (соңғысы бірінші тақтадағы 200 суреттің ішіндегі дизайнның жоғарғы және төменгі безендіруін толық көрсететін жалғыз марка). 1857 жылы перфорация енгізіліп, 1860 жылы 24¢, 30¢ және 90¢ номиналдары (Вашингтон мен Франклиннің көбірек бейнелері бар) алғаш рет шығарылды. Бұл жоғары номиналды маркалар, әсіресе 90 центтік марка, қысқа уақыт ішінде (бір жылдан аз уақыт) болды, сондықтан оларды пайдалану мүмкіндігі болмады. 90 центтік марка өте сирек кездесетін және жиі жалған болып табылатындықтан, билік коллекционерлерге сараптамалық куәлігі жоқ жойылған көшірмелерден аулақ болуға кеңес береді. Соғыс Солтүстікке жіберілетін поштаның санын арттырды; 3 центтік марканың шамамен 1 750 000 000 данасы басылды, ал олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін сақталды, әдетте, әр данасы 2-3 долларға сатылады. Олардың көпшілігі құлпынай түсті, ал қызғылт түсті нұсқалары әлдеқайда сирек және қымбат, әсіресе "көгершін қанды қызғылт" түстілері. 1861 жылғы сериядағы маркалар, екі алдыңғы шығарылымдардан айырмашылығы, пошта тарифтері жойылғаннан кейін де жарамды болып қалды, және осыдан кейін шығарылған АҚШ-тың барлық маркалары да осылай болды.

Пони экспресі

1860 жылы АҚШ пошта қызметі Пони Экспрестің қызметтерін Сан-Францискоға және одан пошта жеткізу үшін пайдаланды, бұл Азамат соғысы басталғанда өте маңызды болды, себебі Одақ әскерлері мен Сан-Франциско және Батыс жағалауы арасында байланыс қажеттігі зор болды. Сент-Джозефтен (Миссури штаты) Сакраментоға (Калифорния штаты) дейінгі Пони Экспресс жолының ұзындығы 1840 мильді құрады. Сакраментоға жеткен соң АҚШ поштасы кемеге салынып, Сакраменто өзені арқылы Сан-Францискоға дейін, жалпы алғанда 1966 мильге жеткізілді. Пони Экспресс қысқа ғұмырлы кәсіпорын болды, ол бар болғаны 18 ай бойы жұмыс істеді. Осының салдарынан, бүгінгі күні Пони Экспресс поштасының өте аз ғана мысалдары сақталған, олардың барлығы 250 ғана белгілі.

Қаптамалы пошта маркалары

Азамат соғысы кезінде монеталарды кеңінен жинау тапшылық тудырды, бұл валюта ретінде маркаларды пайдалануға итермеледі. Әрине, маркалардың нәзіктігі оларды қолма-қол айналымға жарамсыз етті, ал бұл мәселені шешу үшін Джон Гольт 1862 жылы қапталған пошта маркасын ойлап тапты. Көбінесе АҚШ маркасы дөңгелек картон дискіге оралып, содан кейін монета сияқты дөңгелек латунь қапшыққа салынатын. Қапшықтың мөлдір слюда терезесі марканың бетін көруге мүмкіндік берді. 1861-62 жылдары қол жетімді барлық сегіз номинал, 1 центтен 90 центқа дейін, қапталған түрде ұсынылды. Қапшықтың металл арт жағындағы көтеріңкі әріптермен жазылған мәтін көбінесе кәсіпорындардың тауарларын немесе қызметтерін жарнамалаған; оларға Aerated Bread Company; Ayer’s Sarsaparilla және Cathartic Pills; Burnett’s Cocoaine; Sands Ale; Drake’s Plantation Bitters; Buhl & Co. Шапкалар мен тері бұйымдары; Lord & Taylor; Tremont House, Chicago; Joseph L. Bates сәнді тауарлар; White the Hatter, New York City; және Ellis McAlpin & Co. Құрғақ тауарлар, Cincinnati кірді. (Сондай-ақ қараңыз: Бөлшек валюта.)

Гриллер

1860 жылдары пошта органдары пошта маркаларын қайта пайдалану мүмкіндігіне алаңдады. Бұл жиі орын алғанына көп айғақтар болмаса да, көптеген пошта бөлімшелері ешқашан маркаларды жоюға арналған құралдар алған жоқ. Олардың орнына, маркаларға сиялы қаламмен сызықтар жүргізу арқылы ("қаламмен жою") немесе пробкадан әртүрлі ою-өрнектер ойып, кейде өте шығармашылықпен ("әдемі жоюлар") маркаларды жою тәсілін ойлап тапты. Дегенмен, нашар сапалы сия маркадан жуылып кеткендіктен, бұл әдіс толыққанды нәтиже бермеді. Осы мәселені шешу үшін бірнеше өнертапқыштар түрлі идеяларын патенттеді. Соңында пошта басқармасы грильді қабылдады – бұл ұсақ пирамида пішіндес дөңгелектерден тұратын құрылғы, ол маркаға басылып, қағаз талшықтарын бұзып, сияның терең сіңуіне және оны тазалаудың қиын болуына мүмкіндік берді. Патент (No. 70,147) сақталғанмен, грильдеу процесінің көп бөлігі толыққанды жазылмаған, және оқиғаның қалай болғанын және қашан орын алғанын анықтау үшін көптеген зерттеулер жүргізілді. Маркаларды зерттеу нәтижесінде, олардың мөлшері мен пішінімен ерекшеленетін (филателистер оларды A, J және Z әріптерімен белгілеген) 11 түрлі гриль қолданылғаны және бұл практика 1867 жылы басталса, 1871 жылдан кейін біртіндеп тоқтатылғаны анықталды. Грильделген маркалардың көптеген түрлері АҚШ филателиясының ең сирек саналатын маркаларының қатарына жатады. АҚШ-тың 1¢ Z грилі ұзақ жылдар бойы АҚШ маркаларының арасындағы ең сирек марка деп есептелді, оның тек екі данасы ғана белгілі болды. Алайда, 1961 жылы сол сериядағы 15¢ марканың да Z гриль нұсқасы бар екені анықталды; бұл марка да 1¢ маркасымен бірдей сирек, себебі 15¢ Z грилінің де тек екі данасы ғана белгілі. Одан да сирек кездесетін 30¢ марка I грильмен, оның бар екендігі соңғы кезде ғана анықталды: 2011 жылдың қазанына дейін тек бір данасы ғана табылған.

1869 жыл

1868 жылы Пошта кеңсесі Ұлттық банкноталар компаниясымен әртүрлі суреттермен жаңа маркалар шығару туралы келісім жасады. Бұл маркалар 1869 жылы жарық көрді және тақырыптарының алуан түрлілігімен ерекшеленді: 2 центтік маркада Пони Экспресс аттысы, 3 центтік маркада локомотив, 12 центтік маркада «Адриатик» пароходы, 15 центтік маркада Христофор Колумбтың жағаға қонуы, ал 24 центтік маркада Тәуелсіздік декларациясына қол қою суреттелген. АҚШ маркаларында екі түсті басып шығаруды алғаш рет қолдану және осының нәтижесінде бірінші инвертті қателер «1869 жылғы суретті шығарылым» деп белгілі болған жаңалықтардың қатарына кірді. Бүгінде коллекционерлер арасында танымал болғанымен, бұл ерекше маркалар Вашингтон, Франклин және басқа да ата-бабаларының классикалық бейнелері бар пошта маркаларына дағдыланған халыққа көп ұнаған жоқ.

Банкнот

1870 және 1880 жылдары шығарылған пошта маркалары «Банкноттар» деп белгілі, себебі оларды Ұлттық Банкноттар Компаниясы, Континенттік Банкноттар Компаниясы, содан кейін Америка Банкноттар Компаниясы өндірген. 1869 жылғы суреттелген маркалардың сәтсіздігінен кейін, жаңа почта бастығы «есте қаларлық қайтыс болған американдықтардың бейнесі» негізінде маркалар сериясын жасауға шешім қабылдады, модель ретінде «тамырлы мүсіндерді» пайдаланды. Джордж Вашингтон әдеттегі хат бағасы маркасына қайта оралды: ол 1851 және 1861 жылғы шығарылымдарда осы рөлді атқарды және 1938 жылғы Президенттік серияға дейін барлық келесі стандартты жиынтықта осылай жалғастыра берді. Бірақ үлкен банкноттар бұрынғы тәжірибелерге толыққанды кері қайтуды білдірмеді, себебі белгілі американдықтардың тізімі Франклин мен түрлі президенттерден асып, Генри Клей және Оливер Хазард Перри сияқты танымал тұлғаларды қамтыды. Сонымен қатар, 1869 жылға дейінгі шығарылымдарда мемлекет қайраткерлерінің суреттері ғана бейнеленген болса, үлкен банкноттар басқа бейнелерді толығымен жоққа шығармады. Серияның екі номиналы портреттерімен бірге сол мемлекет қайраткерлерін құрметтейтін иконографиялық суреттермен бірге келді: генерал Винфилд Скоттқа арналған 24 центтік шығарылымның төменгі бұрыштарында мылтықтар, зеңбіректер және зеңбірек доптары бейнеленген, ал 90 центтік марка адмирал Оливер Перриді теңіздік түйінмен байланған сопақ шеңберге орналастырып, дизайнының төменгі бұрыштарында якорьлер бейнеленген. National алдымен оларды басып шығарды, содан кейін 1873 жылы Continental келісімшартты және National қолданған тақталарды алды. Continental төменгі номиналдардың тақталарына құпия белгілер қосты, оларды бұрынғы шығарылымдардан ерекшелендірді. Америка Банкноттар Компаниясы 1879 жылы Continental компаниясын сатып алып, келісімшартты өз мойнына алды, ұқсас дизайнды жұмсақ қағаздарға және кейбір түстерді өзгертіп басып шығарды. Алайда, толыққанды қайта жобалау 1890 жылы ғана болды, сол кезде Америка Банкноттар Компаниясы марканың өлшемі шамамен 10%-ға қысқартылған жаңа серияны шығарды («Кішкентай банкноттар»). 1873 жылы почта бөлімі алдын ала төленген почта карточкасын шығара бастады. Бір жағында «Америка Құрама Штаттарының почта карточкасы» деген сөздермен және почта мекенжайы үшін үш бос жолмен бірге «Азаттық» бейнесінің бір центтік дизайны басылған. Алты жылдан кейін ол 1 центтен 50 центке дейінгі номиналдарда жеті «Төленген почта» маркасының сериясын енгізді, олардың барлығы бірдей қоңыр-қызыл түсте басылып, бірдей біркелкі және өте пайдалы дизайнға сәйкес келді, олардың номиналдары стандартты маркалардағы сандардан әлдеқайда ірі болды. Дизайн 1894 жылға дейін өзгеріссіз қалды және осы уақытқа дейін төрт түрлі «Төленген почта» дизайны пайда болды. 1883 жылы бірінші сынып хаттарының бағасы 3 центтен 2 центке дейін төмендетілді, бұл 3 центтік жасыл Вашингтон маркасын қайта жобалауға әкелді, ол енді 2 центтік қоңыр түсті марка болды.

Арнайы жеткізу

1885 жылы Пошта қызметі арнайы жеткізу қызметін енгізді, онда жүгіріп бара жатқан хабаршы суреті салынған он центтік марка шығарылды, сонымен қатар "арнайы жеткізу кеңсесінде дереу жеткізілуін қамтамасыз етеді" деген жазу да болды. Бастапқыда мұндай кеңселердің саны 555-ке ғана жетті, бірақ келесі жылы АҚШ-тың барлық пошта бөлімдері осы қызметті ұсынуға міндеттелді. Алайда, бұл кеңейту 1888 жылға дейін арнайы жеткізу маркасында көрсетілмеді, содан кейін қайта басылған маркаларда "кез келген пошта бөлімінде" деген сөздер пайда болды. (Кейінгі жылдардағы маркаларда хабаршыға велосипед [1902], мотоцикл [1922] және жүк көлігі [1925] сияқты технологиялық жаңалықтар ұсынылды. АҚШ-тың соңғы арнайы жеткізу маркасы 1971 жылы шығарылса да, қызмет 1997 жылға дейін жалғасты, ол кезде 1989 жылы енгізілген басымды жеткізу қызметімен алмастырылды.) 1885 жылғы арнайы жеткізу маркасы – екі еселенген енді форматта жасалған алғашқы АҚШ почта маркасы болды. Сегіз жылдан кейін бұл пішін Колумбия көрмесіне арналған естелік маркалар үшін таңдалды, себебі ол тарихи суреттерді бейнелеуге қолайлы кеңістік ұсынды. Кейіннен екі еселенген енді макет АҚШ-тың көптеген естелік маркаларында қолданылды.

Колумбиялық саны

1893 жылы Христофор Колумбтың Америкаға қоныстанғанының 400 жылдығын мерекелеу үшін Дүниежүзілік Колумб көрмесі өткізілді. Пошта басқармасы да бұл іске қатысып, Колумбты және оның өмірінен эпизодтарды бейнелейтін 16 маркадан тұратын серия шығарды, олардың құны 1 центтен 5 долларға дейін болды (сол кезде бұл үлкен сома еді). Олар көбінесе кез келген елде шығарылған алғашқы естелік маркалар деп есептеледі. Маркалар қызықты да тартымды болды, олар пошта маркаларын жинаушылар ғана емес, тарихшылар, суретшілер және, әрине, рекордтық көлемде сатып алған қарапайым халыққа да ұнады, себебі бұл 1892 жылы Чикаго, Иллинойс штатында өткен Дүниежүзілік көрменің шулы жағдайына байланысты болды. Олар өте сәтті болды (1869 жылғы суретті маркалармен салыстырғанда үлкен контраст), маркаларды сатып алу үшін елдің пошта бөлімшелерінде ұзын кезектер тізілді. Бүгінде коллекционерлер үшін олардың құны жоғары, мысалы, 5 долларлық марканың жағдайына байланысты 1500-ден 12500 долларға, тіпті одан да көпке сатылуы мүмкін. Колумб сериясымен байланысты тағы бір шығарылым – 1888 жылғы «Жедел жеткізу» маркасының қайта басылуы болды, ол енді қызғылт сары түспен боялды (дегенмен, пошта қызметкерлері оны 1 центтік Колумб маркасымен шатастырмау үшін). Серия сатылуын тоқтағаннан кейін, «Жедел жеткізу» маркасы бастапқы көк түсімен қайта пайда болды.

Бюро мәселелері

Сондай-ақ 1893 жылы Гравировка және баспа бюросы пошта маркаларын басып шығару конкурсына қатысып, тұңғыш рет жеңіске жетті. 1894 жылғы серияның пошталық басылымдары үшін бюро 1890 жылғы кішкентай банкноттар сериясының қалыптарын алды, бірақ дизайнның жоғарғы бұрыштарына үшбұрыштар қосып, оларды өзгертті. Пошта басқармасы серияға 1, 2 және 5 долларлық маркаларды қосуды шешкендіктен, үш жаңа дизайн қажет болды (бұрынғыда кез келген тұрақты басылымның ең жоғары құны 90 цент болатын). 1894 жылғы көптеген маркалардағы перфорация сапасы нашар болды, бірақ бюро жақын арада техникалық жетілдірулер жасады. 1895 жылы 2 центтік марканың жалғандары табылды, бұл BEP-ті АҚШ пошта тарихында алғаш рет су таңбасы бар қағазға марка басып шығаруға итермеледі. Су таңбалары қағазға U S P S логотипін екі қатарлы әріптермен енгізді. Бюроның 1890-жылдардағы тұрақты басылымдары 1 центтен 5 долларға дейінгі 13 түрлі номиналдан тұрды және 1895-1910 жылдар аралығындағы АҚШ пошта маркаларында кездесетін осы су таңбасының болуымен немесе болмауымен ерекшеленеді. Бұл – барлық АҚШ маркаларының ең әдемісі. Колумбиялық маркалардың қымбаттығынан әлі де көңілі қалған коллекционерлер Trans Mississippi сериясына 1 және 2 долларлық маркаларды қосу оларға артық қаржылық жүк салғанын айтты. Сондықтан, 1901 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласында өткен Pan American Exposition көрмесіне арналған келесі маркалар сериясы бұрынғыдан гөрі әлдеқайда арзан болды, ол тек 1 центтен 10 центқа дейінгі құны бар алты маркадан тұрды. Қызығы, нәтижесінде пошта басқармасының кірісі күрт өсті, өйткені жоғары құнды Колумбиялық және Trans Mississippi маркаларының әрқайсысы шамамен 20 000 дана сатылған, ал Pan American маркаларының әр номиналынан бес миллионнан астам сатылды. Pan American сериясында пошта басқармасы Trans Mississippi басылымын жасау кезінде тастап кетуге мәжбүр болған екі түсті маркалар жоспарын іске асырды. Екі кезеңді басып шығару процесінде кейбір парақтардың кері бұрылып қойылғандығы 1 центтік, 2 центтік және 4 центтік маркалардың сирек даналарында Pan American инверт қатесіне әкелді.

1902-1903 жылдардағы түпкілікті нөмірлер

1902–1903 жылдары АҚШ поштасы шығарған түпкілікті маркалардың жалпы дизайны алдыңғы бірнеше онжылдықтарда шығарылған тұрақты түпкілікті маркалардан айқын түрде ерекшеленді. Осы дизайнның дәстүрден ерекшеленетін ең маңызды жайттарының бірі – суреттегі адамдардың есімдері, сондай-ақ олардың туған және қайтыс болған жылдары жазылып шығарылды. (Адамның аты-жөні мен туған, қайтыс болған күндері көбінесе мерейтойлық маркаларда кездеседі.) Бұрынғы түпкілікті маркалардан өзгеше, 1902–03 жылғы шығарылымдар портреттің айналасында сәндік мүсіндік жиекпен әшекейленген, ол көбінесе әртүрлі аллегориялық бейнелерді қамтиды, ал елді, номиналды және суреттегі адамдардың есімдерін көрсету үшін әртүрлі баспа түрлері қолданылды. Бұл маркалар сериясы – Бюро гравировка және баспасы толығымен жобалап, басып шығарған алғашқы түпкілікті шығарылым. Олардың барокко стиліндегі жаңартылуы Бюроның 1901 жылы шығарған Панамерикандық мерейтойлық маркаларына өте ұқсас. 1 центтен 5 долларға дейін жалпы он төрт номинал бар. 2 центтік Джордж Вашингтон маркасы екі түрлі дизайнмен шықты (алғашқы нұсқасы жақсы қабылданбады), ал қалған номиналдардың әрқайсысының жеке дизайны бар. Бұл АҚШ-тың түпкілікті маркаларының арасында әйел бейнесін – 8 центтік маркада бейнеленген Марта Вашингтонды – алғаш рет бейнелеген сериясы болды.

1904-1907 жылдардағы мерекелік нөмірлер

Осы жылдары пошта қызметі маңызды ұлттық көрмелермен бірлесіп, естелік жиынтықтар шығаруды жалғастырды. 1904 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласында өткен Луизиана сатып алу көрмесіне арналған бес маркалық жиынтық, ал 1907 жылы Вирджиния штатының Норфолк қаласында өткен Джеймстаун көрмесіне арналған үш маркалық жиынтық шығарылды.

Вашингтон-Франклин дәуірі

1908 жылы Вашингтон-Франклин сериясының ұзаққа созылған маркалар тарихы басталды. Орталық бейнеде Вашингтон мен Франклиннің профильдері болғанмен, жылдар бойы көптеген ұсақ айырмашылықтар пайда болды; Пошта басқармасы жартылай ондай түрлі перфорация өлшемдерімен, екі түрлі су таңбасымен, үш басу әдісімен және көптеген номиналдармен тәжірибе жасады, бұл коллекционерлер анықтаған жүзден астам түрлі маркаға әкелді. Кейбіреулері өте сирек, ал көптегені – өте көптеп кездеседі; осы кезең пошта карточкаларының эрасы болды, және АҚШ-тағы кез келген антиквариат дүкенінде осы сериядан жасыл 1 центтік немесе қызыл 2 центтік маркалары бар пошта карточкаларын табуға болады. 1910 жылы Пошта басқармасы қос жолды су таңбасын тоқтатып, оны кішірек, бір жолды әріптермен жазылған U S P S логотипімен алмастыра бастады. Су таңбалары 1916 жылы толығымен жойылды. Вашингтон-Франклин дәуірінің басында, 1909 жылы Пошта басқармасы алғашқы жекелеген мерейтойлық маркаларын шығарды – үш 2¢ номиналды марка Линкольннің туған күнінің 100 жылдығына, Аляска-Юкон көрмесіне және Нью-Йорктегі Хадсон-Фултонның 300 жылдығына арналды. 1913 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында өткен Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесіне арналған төрт маркалық серия пайда болды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана тағы да мерейтойлық маркалар шығарылды. Линкольннің туған күнінің 100 жылдығына арналған марканың портреттік форматы оны 1893 және 1926 жылдар аралығында шығарылған, тек көлденең форматта жасалған барлық басқа мерейтойлық маркалардан ерекшелендірді. (Келесі АҚШ-тың портреттік бағыттағы мерейтойлық маркасы 1927 жылғы Вермонт штатының 150 жылдығына арналған марка болды, содан бері көптеген маркалар шығарылды.) 1913 жылдың қаңтарында Пошта басқармасы ішкі посылкалық пошта қызметін енгізді (АҚШ пен басқа елдер арасындағы халықаралық посылкалық пошта қызметі 1887 жылы басталғанын ескере отырып, бұл шара кешіктірілді). Осы қызметке арналған он екі посылкалық пошта маркасының сериясы 1912 жылдың желтоқсанында шығарылды, номиналы 1 центтен 1 долларға дейін. Барлығы қызыл түсті және Колумбияның кең форматта жасалған. Ең төменгі сегіз номинал поштаны өңдеу және жеткізу процесін бейнеледі, ал жоғары номиналдар өндіріс, сүт шаруашылығы және жеміс өсіру сияқты салаларды көрсетті. Бір мезгілде бес жасыл "Посылкалық пошта төлемдері" маркасы шығарылды. Бірақ көп ұзамай бұл маркалардың ешқайсысының қажеттігі жоқ екені анық болды: посылкалық поштаны стандартты немесе мерейтойлық маркалармен оңай төлеуге болады, ал посылкалар үшін әдеттегі "төлемдер" маркалары жеткілікті болды. Бастапқы қорлар таусылғаннан кейін, қайта басылған маркалар шығарылмады, және ешқандай топты алмастыру да қарастырылмады. Алайда, посылкалық пошта сериясында енгізілген бір номинал – 20¢ – пайдалы болып шықты, және Пошта басқармасы 1914 жылы осы номиналды Вашингтон-Франклин маркаларына 30¢ маркамен бірге қосты. 1917 жылдың 3 қарашасында соғысқа қолдау көрсету мақсатында хаттардың стандартты бағасы 2 центтен 3 центке дейін көтерілді. Бағаның өсуі 1919 жылдың 3 наурызында шығарылған алғашқы соғыстан кейінгі 3 центтік "Жеңіс" маркасында көрінді (пошта тарифтері бейбіт уақыттағы деңгейге тек 1 шілдеде қайта оралды). Бұрын бір ғана рет (1909 жылғы Линкольн ескерткіш маркасымен) Пошта басқармасы маңызды ұлттық көрмеге байланысты емес мерейтойлық марка шығарған; ал 1920 жылы шығарылған "Пилигримдердің 300 жылдығы" сериясы жаңа саясатты растады: Пошта басқармасына мерейтойлық маркаларды шығару үшін маңызды патриоттық көрмелердің сылтауы қажет болмады: енді олар кез келген танымал тарихи тұлғалардың, ұйымдардың немесе оқиғалардың мерейтойларын атап өтетін маркаларды еркін шығара алатын болды. 1918 жылы Пошта басқармасы екінші екі түсті маркасын басып шығарды, онда Curtiss JN 4 ұшағы бейнеленген. 1918 жылдың 10 мамырында шыққан алғашқы нұсқасында ұшақтың суреті қатемен кері басылып жазылған. Бұл қатеден тек 100 дана ғана бар екені белгілі, ол кішігірім бөліктерге бөлініп, қайта сатылды. Бұл марка "Артқа бұрылған Дженни" деп аталды. Бұл АҚШ тарихындағы ең танымал марка қатесінің бірі. 2007 жылдан бері бірнеше данасы аукциондарда 1 миллион доллардан астамға сатылды.

1920-шы және 1930-шы жылдар

1920-ші жылдардың маркаларында 1922 жылғы серия басым болды, бұл бір буын ішінде пайда болған тұрақты маркалардың алғашқы жаңа дизайны еді. Төменгі номиналды маркалар көбінесе әртүрлі президенттерді бейнеледі, ал 5 центтік марка әсіресе жақында қайтыс болған Теодор Рузвельтқа арналған естелік ретінде шығарылды. Жоғары номиналды маркаларға «Америкалық үнді» (Құқық мүйізді аю), Азаттық мүсіні, Алтын қақпа (әлі салынып бітпеген көпірсіз), Ниагара сарқырамасы, бизон, Линкольн ескерткіші және тағы да басқалары кірді. Серияның жоғары номиналды маркалары (17 центтен 5 долларға дейін) арзан маркалардан көлденең (пейзаждық) форматта жасалған, ал емес тік форматта, бұл идея Вашингтон-Франклин сериясының «үлкен Бендерінен» алынған. Осы маркалар қолданыста болған кезде марка басып шығару жалпақ тақтадан ротациондық басып шығаруға ауысты, нәтижесінде көптеген маркалар екі түрлі перфорациямен шықты: жалпақ тақта үшін 11, ал ротациондық басып шығару үшін 11x10.5. 1929 жылы Орта Батыста ұрлықтың күшеюіне байланысты, қалыпты маркаларға Канзас-Небраска басылып қосылды. (Қараңыз: Төртінші бюролық шығарылым). 1924 жылдан бастап әр жыл сайын еске алуға арналған маркалар шығарыла бастады. 1920-ші жылдар Америка Тәуелсіздік соғысының 150 жылдығына байланысты бірнеше мерейтойларды көрді, және осы мерейтойларға арналған бірнеше маркалар шығарылды. Олардың ішінде Ақ жазық шайқасының 150 жылдығына арналған алғашқы АҚШ сувенирлік парағы және «Молли / Питчер» деп жазылған алғашқы басылым, Монмут шайқасының қаһарманы болды.

1926-1932 жылдардағы екі цент қызыл сексентилендік нөмірлері

Осы кезеңде АҚШ поштасы Американ революциясы кезінде болған шайқастар мен оқиғалардың 150 жылдығына арналған оннан астам "Екі центтік қызыл" марка шығарды. Олардың арасындағы біріншісі – Клэр Обри Хьюстон суреттеген және Американың ең белгілі шебер гравюрашылары Дж. Эйслер мен Э. М. Холл өрнектеген 1926 жылғы "Еркіндік қоңырауының" 150 жылдығына арналған марка болды. "Екі центтік қызыл" маркалары хатты 2 центпен жіберуге болатын соңғы маркалардың бірі еді, 1932 жылғы 6 шілдеде баға 3 центке өсті. Бұл тариф 26 жыл бойы өзгеріссіз сақталды, содан кейін 1958 жылы 4 центке дейін өсті.

Graf Zeppelin маркалары

Осы кезеңде неміс цеппелиндері зор қызығушылық тудырды, ал 1930 жылы департамент Graf Zeppelin Pan American рейсінде қолданылатын арнайы маркалар шығарды. Граф Цеппелин маркалары қазір коллекционерлер арасында гравер өнерінің шедеврлері ретінде жоғары бағаланғанымен, 1930 жылы қор нарығының күрт құлдырауы салдарынан оларды алуға шамасы жеткендердің саны аз болды (жинақтың 4,55 долларлық құны төрт адамдық отбасының бір апталық тамақ ақысын құрады). Әр түрлі номиналдан шығарылған маркалардың 10 пайыздан азы сатылды, ал қалғаны жойылды (маркалар 1930 жылдың 19 сәуірінен 30 маусымына дейін ғана сатылымда болды). Қазір сақталған маркалардың саны шығарылған маркалардың 8 пайызынан да аз, және олар 20 ғасырдағы АҚШ-тың ең кішкентай маркалық сериясы болып табылады (осы маркалардың барлығы 229 260 дана ғана сатылып алынса, 2,60 долларлық маркалардың 61 296 данасы ғана сатылды). 1932 жылы Джордж Вашингтонның 200 жылдығын мерекелеу үшін 12 маркадан тұратын жиынтық шығарылды. Әдеттегі хат жіберу тарифін қанағаттандыратын 2 центтік номинал үшін Вашингтонның ең танымал Гилберт Стюарт суреті таңдалды. Сол жылдың шілде айында почта тарифтері өскеннен кейін, бұл 2 центтік қызыл Вашингтон маркасы 3 центтік марка ретінде қайта жасалды және енді АҚШ-тың естелік маркалары арасында кең таралған күлгін түспен шығарылды.

Жаңа келісім дәуірі

1933 жылы Франклин Рузвельт президент болды. Ол өзінің құлшынысты коллекционері ретінде ғана емес (жинағы шамамен 1 миллион маркадан тұрды) сонымен қатар, пошта бөлімінің маркалық мәселелеріне қызығушылық танытып, бұрынғы Демократиялық партия комитетінің төрағасы Джеймс Фарлимен тығыз жұмыс істеді. 1930 жылдардағы көптеген дизайн Рузвельттің кеңесіне сәйкес жасалды немесе өзгертілді. 2009-2010 жылдары Ұлттық пошта мұражайында алты Рузвельт эскизі қойылды, олар маркаларға айналдырылды: 6 центтік бүркіт авиапошта маркасы және бес түрлі естелік марка, олар Берд Антарктика экспедициясын, Америка аналарын, Сьюзан Б. Энтониді, Вирджиния Дейрді және Солтүстік-Батыс аумақтарының штат мәртебесіне ие болуын құрметтеді. Осы жылдары тұрақты түрде естелік маркалар шығарылды, соның ішінде 1934 жылы он ұлттық парктің әйгілі көріністерін бейнелейтін он маркадан тұратын керемет жиынтық – ол бүгінгі күнге дейін көпшілікке сүйікті. (Филип Роттың «Америкаға қарсы қастандық» романындағы есте қаларлық эпизодта, жас кейіпкер өзінің ұлттық парктерінің маркалары, оның жинағының мақтанышы мен қуанышы, суастыктармен бүлінгенін түсінеді.) 2 центтік кармин қызылының орнына Гранд-Каньон бейнесі үшін апельсин түсін таңдау арқылы Пошта басқармасы алғаш рет UPU түс кодировкасынан ауытқыды. Ақ үйдің филателисті болғандығынан, Пошта басқармасы коллекционерлерге бұрынғыдан да жақсы қызмет көрсетті, 1933 және 1937 жылдар аралығында жеті бөлек естелік парақ шығарды. Бір жағдайда, қате есептеудің нәтижесінде коллекционерлік серия жасалуға тиіс болды. 1935 жыл шамасында почта шебері Фарли ұлттық парктерінің жиынтығынан парақтарды оларға желім немесе перфорация жасалмастан алып тастады, содан кейін президент Рузвельтке және ішкі істер министрі Гарольд Айкске (оның өзі де филателист) өздерінің жинақтары үшін қызықты заттар ретінде берді. Бұл сыйлықтар туралы ақпарат тараған кезде, көпшіліктен наразылық көтерілді. Кейбіреулер Фарлиді салық төлеушілердің ақшасы есебінен Рузвельт пен Айкске бағалы сирек заттар жасап, оларды байытудың жемқорлық схемасымен айыптады. Ал маркаларға құмар жандар бұл қызықты заттарды қарапайым коллекционерлерге сатуды талап етті, және Фарли оларды көптеп шығарды. Бұл арнайы басылымдар сериясы көп ұзамай «Фарлидің ақымақтықтары» деп аталды. Онжылдық өте келе, 3¢ маркалар үшін қолданылатын қызғылт түстер, әлі де дәстүрлі қызғылт түске сәйкес болса да, әртүрлі түстердің кең ауқымын көрсетті, ал 1940 жылы шыққан бір марка, Пони экспресіне арналған 3¢ марка, қызғылт түстен мүлдем бас тартып, батыс ауылдық пошта бөлімінен аттан шығатын жылқымен салт аттының бейнесіне сәйкес келетін қызыл қоңыр түске боялды.

1938 жылғы Президент саны

1938 жылы "Прекси" деп аталатын танымал Президенттік серия жарық көрді. Серияда Кальвин Кулиджге дейінгі АҚШ-тың барлық 29 президенті бейнеленген, олардың әрқайсысы шағын мүсіндік бюст ретінде профильде көрсетілген. 50 центтен төменгі номиналдар бір түсті болды; 1 доллар, 2 доллар және 5 долларлық маркаларда президенттердің суреттері ақ түс фонға қара түспен басылған, ал айналасы түрлі-түсті әріптермен және әшекейлермен безендірілген. 22 центтік Кливленд маркасына дейін әр президентке тағайындалған номинал президенттер тізіміндегі оның орнына сәйкес келеді: яғни, бірінші президент Вашингтон 1 центтік номиналда, он жетінші президент Эндрю Джонсон 17 центтік номиналда және т.б. Қосымша маркаларда Франклин (½ цент), Марта Вашингтон (1½ цент) және Ақ үй (4½ цент) бейнеленген. Көптеген номиналдар президенттерді дұрыс сандық ретпен орналастыру үшін ғана енгізілген және міндетті түрде пошта тарифтеріне сәйкес келмеген; сондықтан "Прекси" коллекционерлері үшін ең қиын міндеттердің бірі – "Прексилер" қолданыста болған кезеңде жарамды тарифтер мен төлемдердің комбинациясын төлейтін, мысалы, бір 16 центтік маркасы бар конвертті табу. Мұндай конверттердің көптеген түрлері әлі де табылмаған; eBay-дегі кейбір сатушылар қарапайым көрінетін конверттің бірнеше жүз долларға сатылғанын көргенде таң қалды, себебі ол жеке қолданысқа арналған сирек экземпляр болып шықты. Президенттік серия көп жылдар бойы қолданыста болды. 1954 жылға дейін Пошта басқармасы оның номиналдарын жаңа тұрақты серияның – "Liberty" сериясының маркаларымен алмастыра бастады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың жаңа 3 центтік ескерткіш маркаларын шығару іс жүзінде тоқтатылды. 1942 жылы жарық көрген үш марканың ішінде әйгілі «Соғыс жеңісі» маркасы бар еді, ол патриотизмге және балама маркалардың жеткілікті түрде қолжетімді болмауына байланысты кеңінен қолданылды. Онда 13 жұлдыздың арасында жеңіс нысаны – «V» пішінде бейнеленген арт-деко стиліндегі бүркіт суреті орналасқан. Он үш маркада Польша, Чехословакия, Норвегия, Люксембург, Нидерланды, Бельгия, Франция, Грекия, Югославия, Албания, Австрия, Дания және Корея елдерінің ұлттық туларының толық түсті суреттері көрсетілген, олардың астында тиісті елдердің аттары жазылған. Әрбір тудың сол жағында өмірдің қайта жаралуын символдайтын феникс бейнесі, ал оң жағында – құлдықтың бұғауларын үзіп, қолдарын көтерген, тізе бүгіп отырған әйелдің суреті бейнеленген. Еуропа елдерінің тулары бар маркалар 1943 жылдың маусымынан желтоқсанына дейін кезең-кезеңімен шығарылды, ал Корея туы бар марка 1944 жылдың қараша айында жарық көрді. Бұл маркалардың бағасы 5 цент болды, ал стандартты бірінші сынып маркасының құны 3 центті құрады. Бұл маркалар V-поштасы үшін арналған, яғни шетелдегі әскери қызметкерлерге арналған хаттарды сенімді жеткізу үшін пайдаланылды. Шетелдегі әскери қызметкерлер де үйлеріне хат жазу үшін осы әдісті қолданды, ал олардың хаттарын қайта құру үшін де сол процесс қолданылды, бірақ олардың пошта таңбасы тегін болды. V-поштасы арқылы жіберілген хаттарға қосымша алынатын 2 центтік үстеме ақы осы жеткізу әдісінің қосымша шығындарын өтеуге көмектесті. Түсті басып шығарудың күрделі процесіне байланысты, Гравюра және баспа бюросы жеке компаниямен – «Америка Банкноталар Компаниясымен» келісімшарт жасасты, бұл серияны олар өндірді. Бұл АҚШ маркаларының 1893 жылдан бергі алғашқы рет жеке компанияда басылған сериясы болды. АҚШ маркаларының арасында ерекшелік – маркаларды қоршап тұрған дискіге әдетте басылатын номерлердің болмауы. Әрбір парақта номерлер орналасатын жерлерде елдің аты ірі әріптермен қашап жазылған.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі почта бағдарламасы көп жылдар бойы тұрақты үлгіні сақтады: бірінші сыныптық хаттарға арналған бағамен жекелеп сатылатын естелік маркалардың үздіксіз ағыны. Олардың көпшілігі екі еселенген ендегі форматта жасалған болса да, жеке тұлғалардың құрметіне шығарылған маркалардың бірқатары 1940 жылғы «Танымал американдықтар» сериясында қолданылған форматқа, өлшемге, жалпы дизайн стиліне және қызыл-күлгін түске сәйкес келді. Пошта қызметі 3 центтік маркалардағы күлгін түстің қолданылуында көбірек бейтараптылық танытты, содан кейін соғыстан кейін екі еселенген ендегі естелік маркалардағы түс өзгерістері ережеден гөрі көбірек кездесетін жағдайға айналды (бірақ UPU түстері және 3 центтік маркалар үшін күлгін түс келесі онжылдықтардағы стандарттық бағадағы маркаларда қолданыла берді). 1948 жылдан бастап Конгресс өкілдері мен сенаторлар сайлау округтерінен ұсынылған маркаларды басып шығару үшін Пошта басқармасына қысым көрсетуді бастады, нәтижесінде белгісіз тұлғалар мен ұйымдарды құрметтейтін маркалардың көптеп шығуына әкелді. 1957 жылы Азаматтардың маркалық кеңесші комитеті (CSAC) құрылғанға дейін марка шығару ережеге сәйкес келмейтін. 1954 жылғы «Еркіндік» сериясы, Соғық соғыстың қатал кезеңінде, бұрынғы басылымдарға қарағанда саяси мағынасы зор болды. Бірінші сыныптық стандартты марка – 3 центтік күлгін түсті «Еркіндік» мүсіні болды, және «Біз Құдайға сенеміз» деген жазуды қамтыды, бұл АҚШ маркасындағы алғашқы ашық діни сілтеме болды (3 центтік «Еркіндік» маркасының шығарылуынан он күн бұрын, «Құдайдың астында» деген сөздер Антқа қосылды). «Еркіндік» мүсіні 8 және 11 центтік екі жоғарырақ номиналды маркада да бейнеленді, екеуі де екі түсте басылды. Сериядағы басқа маркаларға Патрик Генри және Банкер Хилл сияқты еркіндікке байланысты мемлекет қайраткерлері мен тарихи орындар кірді, бірақ басқа тақырыптар (мысалы, Бенджамин Харрисон) негізгі тақырыпқа тікелей байланысты емес сияқты көрінеді. 1957 жылы АҚШ маркасында алғаш рет Америка туы бейнеленді. Пошта басқармасы бұл бейнені ұзақ уақыт бойы қолданудан қашып келді, себебі маркаларды өшіру белгілерімен бүлдірген жағдайда, олар туды қорлап, оған қарсы әрекеттерге ықпал етеді деген қаупті сезінді. Алайда, осы алғашқы ту туралы маркаға қарсы наразылықтар тыңылды, және ол содан бері АҚШ-тың ең танымал марка тақырыбы болып қала берді. Бірінші сыныптық хаттар үшін 3 центтік баға 1932 жылдан бері өзгермеген, бірақ 1958 жылы бағаны төмен ұстап тұруға мүмкіндік беретін тиімділік артықшылықтары болмады, соның салдарынан баға 4 центке дейін өсті, және 2014 жылдың 26 қаңтарына қарай 49 центке жеткен бағаның тұрақты өсуі басталды. 1960 жылдары «Ерекше американдықтар» сериясы «Еркіндіктерді» ығыстырды және Universal Postal Union түстер кодексіне сәйкес келетін соңғы стандартты маркалар сериясы болды. 1970 жылдары олардың орнын «Американа» сериясы басты, онда түстер дизайнердің таңдауына байланысты болды. 1971 жылы Пошта басқармасы 1970 жылғы Пошталық қайта ұйымдастыру заңына сәйкес қайта ұйымдастырылды, нәтижесінде АҚШ Пошта қызметі (USPS) құрылды. Алайда, ол әлі де қатаң реттеледі, мысалы, CSAC қай естелік маркаларды шығаруға болатынын шешуді жалғастырады. Екі жүз жылдық серия 1971 жылы екі жүз жылдық мерекелердің логотипі бейнеленген марканы шығарумен басталды және 1983 жылы аяқталды. 1973 жылдың қаңтарында USPS Валентин күніне және басқа да арнайы жағдайларға, мысалы, үйлену тойына, туған күнге, мерейтойларға және жақындарына хаттар үшін «Махаббат» маркаларын шығара бастады. Алғашқы марка 8 центтік марка болды, оны Пошта қызметі бастапқыда «Ерекше адамға арналған арнайы марка» деп атады. 1973 жылғы басылым 320 миллион маркадан тұрды. 1918 жылға дейін поштаны тасымалдау үшін көптеген ресми емес рейстер жасалған, сол жылы АҚШ Пошта қызметі барлық әуе поштасын жеткізуді өз міндетіне алды. АҚШ Поштасы 1926 жылдың 15 ақпанында поштаны тасымалдау үшін жеке сектормен келісімшарт жасауды бастады (Контракттық әуе поштасы, CAM). 1934 жылы барлық АҚШ әуе поштасын алты ай бойы АҚШ армиясы тасымалдады, содан кейін келісімшарт жүйесі қайта жаңартылды.

Авраам Линкольн пошталық нөмірлері

1866 жылы, Авраам Линкольн қаза болғаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң, АҚШ поштасы қайтыс болған президентті құрметтеген алғашқы почта маркасын шығарды. Пошта басқармасы бұл марка 17 маусымда жарыққа шыққанын мәлімдеді. Дегенмен, кейбір дереккөздер марка Линкольннің қайтыс болған күнінің бір жылдығында, 14 сәуірде таныстырылғанын айтады, ал бір белгілі сарапшы марка алғаш рет 15 сәуірде қолданылғанын (расталмаған) мәлімдеді. 1990 жылдары электрондық пошта мен басқа да технологиялардың кеңінен қолданылуы бірінші сыныптық хаттардың азаюына, ал жапсармалы хаттардың көбеюіне әкелді. Еске алуға арналған маркалардың көптеген түрлері әлі де шығып жатыр, бірақ олардың көпшілігі коллекционерлерге тиесілі, ал қарапайым адамдардың күнделікті хаттарындағы маркалар бизнеске арналған, номиналдық құны көрсетілмеген түрлер болып табылады. Микробасыпты қауіпсіздік элементі ретінде енгізген алғашқы АҚШ почта маркасы – 1992 жылы АҚШ пошта қызметі ұсынған американдық жабайы гүлдер сериясы. Бұл сонымен қатар толықтай офсеттік литография әдісімен жасалған алғашқы еске алу маркасы болды. USPS содан бері даталар, сөздер және аббревиатуралар, тіпті микрожазба әріптерінен тұратын бүкіл маркалық дизайндарды қамтитын басқа да маркаларды шығарды. 1994 жылы USPS «Батыстың жұлдыздары» (Legends of the West) атты маркалар жиынтығын шығарды, онда қателік болды. Онда африкалық американдық родео шебері Билл Пикеттің кіші інісі Бен Пикеттің суреті бейнеленген, Билл Пикеттің өзі емес. Маркалар қайтарылып алынып, дұрыс суретпен қайта басылды, бірақ коллекционерлердің сұранысын қанағаттандыру және басып шығарудан түскен кірістің бір бөлігін өтеу үшін пошта басқармасы лотерея арқылы 150 000 маркалық жиынтықты сатты. 2005 жылы американдық почта маркаларын шығарумен 111 жылдан астам айналысқан Баспа және гравировка бюросы пошта қызметімен ынтымақтастығын тоқтатты. 2007 жылдың 12 сәуірінде «Мәңгілік» (Forever) маркасы 41 центке сатыла бастады және болашақта баға өзгергеніне қарамастан, бір унциялық бірінші сыныптық хаттарды жіберуге жарамды болды. 2011 жылы пошта басқармасы бірінші сыныптық поштаға арналған барлық жаңа маркаларды – түпкілікті және еске алу маркаларын «Мәңгілік» маркалары ретінде шығара бастады: олардың номиналдық құны енді көрсетілмеді. 2015 жылдан бастап пошта басқармасы басқа барлық маркаларды «Мәңгілік» маркаларға айналдырды: Пошта карточкасы, Қосымша унция, Екі унция, Үш унция және Машиналық өңдеуге жарамсыз үстеме ақы. Осы маркалардың түрлері енді олардың құнының орнына қолданылуы туралы мәліметтерді көрсетеді. 2010 жылдың 25 ақпанында АҚШ Федералды апелляциялық соты Франк Гейлордтың, Корея соғысы ардагерлерінің ескерткішінің бір бөлігінің мүсіншісінің, 37 центтік почта маркасында осы мүсіннің суреті пайдаланылғандықтан өтемақы алуға құқылы екенін шешті, өйткені ол мүсін орнатылған кезде өзінің авторлық құқығын бермеген. Апелляциялық сот фотосуреттің өзгеруіне әсер еткенін жоққа шығарды. 2006 жылы мүсінші Фрэнк Гейлорд Fish & Richardson компаниясымен пошта қызметі оның мүсініне қатысты авторлық құқығын бұзғаны және осылайша өтемақы төлеуге тиіс екені туралы тегін талап ашуға келісті. Пошта қызметі Гейлорд жалғыз мүсінші емес екенін (оны федералдық көздер кеңес бергенін айтты – олар киімдердің желде көбірек ойнауы керек екенін ұсынды) және мүсін шын мәнінде сәулеттік құрылыс екенін мәлімдеді. Гейлорд төменгі сатыдағы сотта барлық таластарын жеңіп алды, бірақ бір ғана мәселе шешілмеді: сот фотосуреттің адал пайдалану екенін шешті, сондықтан ол өтемақы алуға құқылы емес. Гейлорд апелляциялық сотта шағымын жеңіп алды. 2011 жылы АҚШ Федералдық талаптар соты Гейлордқа 5000 доллар төледі. Апелляциялық сотта АҚШ Федералды апелляциялық соты бұл шешімді күштен шығарып, істі АҚШ Федералдық талаптар сотына қайта жіберді. 2013 жылдың қыркүйегінде АҚШ Федералдық талаптар соты Гейлордқа 600 000 доллардан астам зиянды өтеуді тағайындады. Кейін 2010 жылдары автоматтандырылған почта автоматтары мен банктердегі банкоматтар жұқа маркаларды таратуды бастады. Жұқа маркалар автоматтандырылған почта автоматтарына таратуды жеңілдету және маркаларды экологиялық таза ету үшін жасалған. 2014 жылдың 26 қаңтарында пошта қызметі бірінші сыныптық почта маркаларының бағасын 49 центке көтерді. Пошталық карточкалар мен посылкалар сияқты басқа почта тарифтері де өсті. 2005 жылдан бастап USPS клиенттерге Stamps.com және Zazzle сияқты үшінші тарап провайдерлер арқылы ұсынылатын жекелендірілген маркаларды жобалау және сатып алу мүмкіндігін ұсынды. USPS белгілі бір суреттерді (мысалы, алкоголь, темекі, құмар ойындар, қару-жарақ, бақыланатын заттар, саяси мазмұн, діни мазмұн, зорлық-зомбылық мазмұн немесе жыныстық мазмұн) жекелендірілген маркаларда пайдалануға тыйым салды. Бұл ережелер, әсіресе діни және саяси суреттерді пайдалануға қатысты, біржақты орындалуына байланысты дау тудырды. Нәтижесінде Zukerman v. United States Postal Serv. және Fletcher v. United States Postal Serv. есімді екі сот процесі туды. 2020 жылдың 9 маусымында Колумбия округінің апелляциялық соты Zukerman v. United States Postal Serv. ісінде мазмұн ережелері Minnesota Voters Alliance v. Mansky ісінде белгіленген «мақсатты, жұмыс істейтін стандарттар» сынағына сай емес екенін шешті. Бір аптадан кейін USPS жекелендірілген маркалар бағдарламасын тоқтатты.

Жаңа мөртаңбалар

Жаңа маркалар мен пошталық қағаздар үшін он екі критерийдің бірі – "тарихи маңызы бар оқиғалар тек 50 жылдық мерейтойларда ғана қарастырылады". Көп жылдар бойы бұл ережелерге "адам қайтыс болғаннан кейін бес жыл өткенге дейін ешқандай пошта таңбасы шығарылмайды" деген шектеу кірді, бірақ АҚШ президенттерінің естелік маркалары үшін ерекше жағдай қарастырылған. Алайда, 2011 жылдың қыркүйегінде пошта қызметі кірістерді арттыру мақсатында, маркаларда халықтан келіп түскен ұсыныстар бойынша, интернет және әлеуметтік желілер арқылы таңдалған белгілі адамдардың суреттері көрсетілетінін хабарлады. Жаңа критерий былай делінеді: "Пошта қызметі американдық қоғам мен мәдениетке ерекше үлес қосқан ерлер мен әйелдерді құрметтейді". 2014 жылдың тамызында бұрынғы пошта бастығы генерал Бенджамин Ф. Байлар, USPS маркаларын мәдени есімдерге емес, танымал мәдениетке бағытталған маркаларға назар аудару арқылы "сыйақыға сатуда" деп шағымданды. Оның пікірінше, бұл USPS-тің кіріс тапшылығын жоюға бағытталған, марка бағдарламасының құндылықтарын құрбан ететін қадам.