Кіріспе

Миссури штатының сенаторы Томас Харт Бентон (14 наурыз 1782 – 10 сәуір 1858), «Ескі алтын» деген лақап атымен белгілі болған. Демократиялық партияның мүшесі, ол АҚШ-тың батысқа қарай кеңеюінің архитекторы және жақтаушысы болды, бұл себеп «Тағдыр манифесті» деп аталды. Бентон 1821 жылдан 1851 жылға дейін Сенатта қызмет етті, ол бес мерзімге сайланған алғашқы сенатор атанды. Солтүстік Каролина штатында туған ол, 1799 жылы ұрлық жасағаны үшін Солтүстік Каролина университетінен қуылды. Кейін Теннесси штатының Нэшвилл қаласының жанында заңгерлік практика мен плантация құрды. 1812 жылғы соғыста генерал Эндрю Джексонның көмекшісі болды және соғыс аяқталғаннан кейін Миссури штатының Сент-Луис қаласына қоныстанды. Миссури 1821 жылы штат мәртебесін алды, ал Бентон штаттың алғашқы сенаторларының бірі болып сайланды. 1824 жылдан кейін Демократиялық-Республикалық партия жарылды, ал Бентон Сенаттағы демократтардың жетекшісіне айналды, президент Джексон мен президент Мартин Ван Бюреннің маңызды серігі болды. Ол Джексонды «Банк соғысы» кезінде қолдады және Джексонның «Айналым ақшасы» атқару бұйрығына түрткіс берген жер төлемі туралы заңды ұсынды. Бентонның басты мақсаты – АҚШ-тың батысқа қарай кеңеюі болды. Ол Техас Республикасын қосып алуды қалады, бұл 1845 жылы орындалды. Ол Орегон аймағын британдықтармен бөлісу мәселесінде келісімге қол жеткізуге ұмтылды және 49-шы параллель бойынша аумақты бөлісетін 1846 жылғы Орегон шартына қолдау көрсетті. Сондай-ақ ол алғашқы «Жер иелену» заңын (Homestead Act) жазды, ол жерді өңдеуге дайындығын білдірген қоныс аударушыларға берді. Бентон құлдарға ие болғанымен, Мексика-Америка соғысынан кейін құлдыққа қарсы шықты және 1850 жылғы келісімшарт құлдыққа жақтас күштерге тым ыңғайлы деп есептеп, оған қарсы болды. Бұл ұстаным Бентонның Миссуридегі беделін түсірді, нәтижесінде штат заң шығарушы органы 1851 жылы оны қайта сайлаудан бас тартты. Бентон 1852 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды, бірақ Канзас-Небраска заңына қарсылық білдіргеннен кейін 1854 жылы қайта сайлануға үміткер болғанда жеңіліске ұшырады. Бентонның күйеу баласы Джон С. Фремонт 1856 жылы Республикалық партияның президенттікке үміткері атанды, бірақ Бентон Джеймс Бьюкененге дауыс берді және 1858 жылы қайтыс болғанға дейін адал демократ болып қалды.

Ерте өмір

Томас Харт Бенттон Солтүстік Каролина штатының Хартс-Милл поселкесінде дүниеге келді, бұл қазіргі Хильсборо қаласының жанында орналасқан. Оның әкесі Джесси Бентон, бай заңгер және жер иесі, 1790 жылы қайтыс болды. Оның атасы Абнер Бентон (шамамен 1720–1770) Англияның Вустер қаласында туып, Солтүстік Каролина провинциясына қоныс аударды. Томас Х. Бенттон Солтүстік Каролина университетінде заң оқыды, онда ол Филантропиялық қоғамның мүшесі болды, бірақ 1799 жылы студенттерден ақша ұрлағанын мойындағаннан кейін оқудан шығарылды. Бенттон мектептен шығарылған күні, оны мазақтап отырған студенттерге бұрылып: «Мен қазір кетемін, бірақ сендер мені әлі естисіңдер» деді. Содан кейін ол мектепті тастап, Бентон отбасының мүлкін басқаруға кірісті, бірақ тарихшылар Бенттон осы оқиғаларды өзін ересек шақта лайықты екенін дәлелдеуге ынталандырды деп санайды. Батыстағы мүмкіндіктерге қызыққан жас Бенттон отбасын Теннесси штатының Нэшвилл қаласына жақын жердегі 160 шаршы километрлік жерге көшірді. Мұнда ол мектептер, шіркеулер және диірмендермен бірге плантация құрды. Оның пионер ретіндегі тәжірибесі Джефферсон демократиясына деген құлшынысын оятып, оның саяси мансабында жалғасты. Ол заң білімін жалғастырып, 1805 жылы Теннесси адвокатурасына қабылданды, ал 1809 жылы штат сенаторы болып сайланды. Ол Теннессидің «бірінші азаматы» Эндрю Джексонның назарын аударды және Теннессидегі жылдары оның қамқорлығында болды. 1812 жылғы соғыс басталғанда Джексон Бенттонды өзінің лагерь көмекшісі етіп, подполковник шені берді. Бенттон Вашингтондағы әскери шенеуніктерге Джексонның мүддесін жеткізуге тағайындалды; ол бұл лауазымға наразы болды, себебі оған жауынгерлік тәжірибе алуға мүмкіндік берілмеді. 1814 жылдың тамызында Бенттон басқаратын әскерлер Миссисипи территориясында Монтгомери бекінісін салды. 1813 жылдың маусымында Джексон Бенттонның штабының бір мүшесімен және оның інісі Джессимен дуэльге түсті. Қыркүйек айында Джексон мен Бенттон Нэшвиллдегі қонақ үйде төбелес жасады, нәтижесінде Джесси Джексонды қолдан жаралады. Джексон президент болған кезде алынған оқ оның сол қолындағы сүйекті сындырды. Соғыстан кейін, 1815 жылы, Бенттон өзінің мүлкін жаңа ашылған Миссури территориясына көшірді. Теннесси тұрғыны ретінде ол Джексонның көлеңкесінде болды; Миссуриде ол әлі кішкентай тоғандағы үлкен балыққа айналуға мүмкіндік алды. Ол Сент-Луиске қоныстанды, онда заңгерлікпен айналысты және Миссисипи өзенінің батысындағы екінші ірі газет болған «Миссури Энквайер» газетін басқарды. 1817 жылы сот ісі кезінде ол қарсылас адвокаты Чарльз Лукаспен бір-бірін жалған айыптады. Лукас оған сайлау учаскесінде кездескенде, Бенттонды салық төлеуде кінәлі деп айыптады және оған дауыс беруге рұқсат етілмеуі керек екенін мәлімдеді. Бенттон Лукасты «көк бөрі» деп айыптады, ал Лукас Бенттонды дуэльге шақырды. Олар «Қанды аралда» дуэль жасады, нәтижесінде Лукастың мойнына оқ тиді, ал Бенттонның тізесіне сырғалды. Көп қан кетуден кейін Лукас қанағаттанғанын айтты және Бенттон оны дуэльді аяқтаудан босатты. Алайда, Бенттон жақсырақ атушы болғандықтан, оған қолайлы болу үшін 30 метр арақашықтық ережесін енгізген деген қауесет тарады. Бенттон Лукасты «Қанды аралда» 9 метрден ату арқылы реваншқа шақырды. Лукастың жүрегіне жақын жерден оқ тиді, ол өлмес бұрын Бенттонға: «Мен сені кешіре алмаймын немесе кешіре алмаймын» деді. Өлім жақындаған кезде Лукас: «Мен сені кешіре аламын, мен сені кешіремін» деді.

Сенаттағы алғашқы мансабы

1820 жылғы Миссури келісімі территорияны штатқа айналдырды, ал Бентон оның алғашқы сенаторларының бірі болып сайланды. 1824 жылғы президенттік сайлауда Джексон, Джон Куинси Адамс, Уильям Х. Кроуфорд және Генри Клей төрттік күреске түсті. Бентон Клейді қолдады. Джексон көпшілік дауыс алды, бірақ абсолютті көпшілік емес, сол себепті сайлау Өкілдер палатасына жіберілді, ол үш үздік үміткердің ішінде таңдау жасауы керек еді. Клей Миссуриде сайлауда жеңіске жеткенімен, дауыс беру нәтижесінде төртінші орынды иеленді. Ол сондай-ақ Палата спикері болды және Адамсқа пайда келтіру үшін сайлауды манипуляциялауға тырысты. Бентон Адамсты қолдау туралы Клейдің өтініштерінен бас тартып, Джексонның халықтың нақты таңдауы екенін мәлімдеді. (Бентон бұл дауға ресми түрде қатыспады, өйткені ол Өкіл емес еді.) Миссуридің жалғыз конгрессмені Джон Скотт Бентонға Адамсқа дауыс беру ниетін білдіргенде, Бентон оны одан бас тартуға шақырды. "Сіз осылай беруге ниеттенген дауысыңыз сіздікі емес – ол Миссури халқына тиесілі. Олар мырза Адамсқа қарсы. Мен олардың атынан сіздің ниетіңізге наразылық білдіремін және сіздің дауысыңызды осылай беруге моральдық құқығыңыз жоқ деп мәлімдеймін." Бентон бастапқыда Кроуфордты қолдады, бірақ ол жеңе алмайтынын түсінген соң Джексонды қолдады. Скотт Адамсқа дауыс берді. Адамс сайлауда жеңіске жетіп, Клейді Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындады. Екеуі де Адамс президенттікке ие болу үшін Клейге жоғары лауазымды қызмет беруге келісім жасады деген айыптамаға ұшырады – бұл "сыбайлас келісім" деп аталды.

Гаити

Гаитиде құл африкалықтар француз отаршылдарына қарсы Гаити революциясында жеңіске жеткеннен кейін екі он жылдан астам өткен соң, Бентон АҚШ Сенатында сөйлеген сөзінде АҚШ-тың тәуелсіз республиканы мойындаудан бас тартуын түсіндірді. Ол: "Осы одақтағы он бір штаттың бейбіт өмірі, олардың арасында сәтті қаралардың көтерілісінің нәтижелерін көрсетуге жол бермейді" деді. Сондай-ақ, оңтүстіктегі ақ адамдар "қара консулдар мен елшілердің өз қалаларында орналасуына, елімізбен саяхаттауына және АҚШ-тағы қара нәсілді азаматтарына өздерінің де осындай табысқа жеткен жағдайда қандай құрмет күтіп тұрғанының айғақтарын көрсетуге рұқсат етпейді" деді.

Джексондық демократия

Осыдан кейін Бентон мен Джексон жеке дауларын ұмытып, бірігіп жұмыс істеді. Бентон Демократиялық партияның сенаторлық көшбасшысы болып, Америка Құрама Штаттарының банкіне қарсы күшпен күресті. 1834 жылы Джексон Банктің жарғысын жойғаны үшін Сенатта сөккіге ұшырады. Джексон президенттік қызметін аяқтағанда, Бентон 1837 жылы ресми құжаттардан сөккі туралы шешімді алып тастау үшін сәтті "экспеңджмент науқанын" жүргізді. Бентон "қатты ақшаның" – яғни алтын монетасы (специя) немесе таза алтынның ақша ретінде қолданылуын қатыра қорғады, бұл "алтын стандартындағы" алтынмен қамтамасыз етілген қағаз ақшадан өзгеше еді. Оның пікірінше, "жұмсақ" (қағаз немесе несие) валюта батыстағы шағын шаруалар мен кәсіпкерлердің есебінен шығыс қалаларының байларын жақтайды. Ол федералды жерді төлеу үшін тек қана қатты валюта қолданылуын талап ететін заң жобасын ұсынды, бірақ ол Конгресте қабылданбады. Алайда, кейін Джексонның (1836) "Specie Circular" атқарушы бұйрығына енгізілді. Оның валюта жөніндегі ұстанымы оған "Ескі алтын" деген лақап атты әкелді. Дегенмен, сенатор Бентонның ең басты мәселесі – Америка Құрама Штаттарының континенттік держава ретіндегі "тағдырына" сай келетін аумақтық кеңеюі болды. Ол бастапқыда АҚШ-тың табиғи шекарасы – Роки таулары деп есептеген, бірақ кейін көзқарасын Тынық мұхитының жағалауын қамтуға дейін кеңейтті. Ол қоныстанбаған жерлерді қауіпсізсіз деп санады және қоныстануды жеделдету үшін тынымсыз еңбек етті. Оның жұмсақ ақшаға қарсы күресінің басты мақсаты – жердің спекуляциясын тоқтату және осы арқылы қоныстануға көмектесу болды. Бентон Орегон территориясының басқаруында маңызды рөл атқарды. 1818 жылғы Англо-Америкалық конвенциясынан бері Орегон АҚШ мен Ұлыбританияның ортақ иелігінде болды. Бентон Орегон және АҚШ-Канада шекарасы бойынша АҚШ-қа тиімді келісімге қол жеткізуді қолдады. 1846 жылғы Орегон келісімінде белгіленген 49-шы параллельдегі қазіргі шекара оның таңдауы болды; ол Орегон шекарасы жөніндегі дау кезінде "Елу төрт қырық немесе соғыс" қозғалысының радикализміне қарсы болды. Бентон алғашқы "Homestead Act" заңдарының авторы болды, ол жерді өңдеуге дайын болғандарға жер беру арқылы қоныстануды ынталандырды. Ол батыстың жан-жақты зерттелуін қолдады, соның ішінде күйеу баласы Джон К. Фремонттың көптеген саяхаттарына көмектесті. Ол құрлықарлық теміржолға халықтың қолдауын күшпен талап етті және алыс қашықтықтарда байланыс үшін телеграфты кеңінен пайдалануды жақтады. Сонымен қатар, ол еуропалық қоныс жайлаушылардың пайдасына американдықтардың сайлау құқығынан айырылуын және жергілікті американдықтардың қоныс аударуын қатты қолдады. Ол бірінші сыныпты шешен және көшбасшы болды, Дэниел Вебстер, Генри Клей және Джон Кэлхун сияқты сенаторлармен деңгейлес бола білді. Ол кеңеюді жақтағанмен, жеке моральдық қағидалары оны ашкөздікке немесе жалтақтап алуға қарсы шығарды – осы себепті ол "Елу төрт қырық" бағдарламасына қарсы болды. Бентон Техасты қосып алуды жақтады және 1819 жылғы Адамс-Онис келісімін жоюды ұсынды, онда АҚШ осы аумаққа деген талаптарынан бас тартқан, бірақ ол 1845 жылы Техастың қосылып алынуына және Мексика-Америка соғысына әкелген махинацияларға қарсы болды. Ол кеңею елдің игілігі үшін болуы керек деп сенді, емес, ықпалды тұлғалардың пайдасы үшін. 1844 жылдың 28 ақпанында Бентон USS Princeton кемесінде болды, кеме Потомак өзенінде саяхат жасап тұрғанда зеңбірек атып, жарылыс болды. Оқисалда кем дегенде жеті адам қаза тапты, оның ішінде АҚШ Мемлекеттік хатшысы Абель П. Апшур және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Томас У. Гилмер, ал жиырмадан астам адам жарақат алды. Бентон жарақат алғандардың бірі болды, бірақ жарақаты ауыр болған жоқ және ол Сенаттың бір күнін де жібермеді.

Кейінгі сенаттық мансап және шиеленістер

Демократиялық партияға деген адалдығы аңызға айналды. Бентон Эндрю Джексонның заң шығару жөніндегі жақын көмекшісі болды және Мартин Ван Бюрен үшін де осы қызметін жалғастырды. Бірақ Джеймс К. Полк сайланғаннан кейін оның ықпалы азайды, ал оның көзқарастары партияның бағытынан алшақтады. Оның мансабы құлдық мәселесіне байланысты күрт төмендеді. Оңтүстік өңірінен шыққан және құл иесі болған Бентон бұл тақырыпты көтере алмайтын болды. Ол Джон К. Калхун сияқты партияластарымен де келіспеді, олардың пікірлерін Одақтан жоғары қойғанын қанағаттандырмайтындықтан, тіпті оларды опасыздыққа дейін жетеді деп санады. 1849 жылы ойран толған санасымен ол "құлдық институтына қарсымын" деп мәлімдеді, бұл оны партиясымен және өз штатындағы халықтың пікіріне қарсы қойды. 1850 жылдың сәуір айында Сенатта 1850 жылғы келісім бойынша қызу пікір-таластар жүріп жатқанда, Бентон Миссисипи штатының сенаторы Генри С. Футтың пистолетке қол сұғуына тап болды, ол Бентонның вице-президент Миллард Филлмормен өткізген қатыгез пікір алмасуына ашуланыпты. Фут еденге құлатылып, қаруы тартып алынды.

Кейінгі өмірі

1851 жылы Миссуридің заң шығарушы органы Бентонның алтыншы мерзімге сайлануына жол бермеді; құлдық мәселесінің шиеленісуі орташа және Одақшыл саясаткердің сол штаттың сенаторлық орынды сақтап қалуын мүмкін емес етті. 1852 жылы ол АҚШ Өкілдер палатасына сәтті сайланды, бірақ Канзас-Небраска заңына қарсылығы 1854 жылы жеңіліске әкелді. 1856 жылы Миссури губернаторы лауазымына үміткер болды, бірақ Трустен Полкке есе жіберді. Сол жылы оның күйеу баласы, қызы Джессидің күйеуі Джон С. Фремонт Республикалық партиядан президенттікке кандидат болды; бірақ Бентон партияға берілгендігін сақтап, сайлауда жеңіске жеткен Демократтық үміткер Джеймс Бьюкененге дауыс берді. 1855 жылы Америкалық антикварлық қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол 1854 жылы "Отыз жылдық көзқарас" атты өмірбаяндық кітабын және 1857 жылы "Дред Скотт ісі бойынша Жоғарғы соттың шешімінің тарихи және құқықтық сараптамасын" жариялады (Сот саяси мәселе болғандықтан бұл іске қатысудан бас тартқан болар еді деген пікірде). Ол 1858 жылдың 10 сәуірінде Вашингтонда қайтыс болды. Оның ұрпақтары Миссури өмірінде белгілі болды; оның шөбере інісі, сондай-ақ Томас Харт Бентон 20-ғасыр суретшісі болды. Бентон Сент-Луис қаласындағы Беллефонтейн зиратына жерленген.

Отбасылық байланыстар

Бентон неке немесе туғандық байланыс арқылы 19 ғасырдың көптеген көрнекті тұлғаларымен туыс болды. Оның екі жүрегі – Миссисипи штатының Конфедерация полковнигі және қайтыс болғаннан кейін бригадир-генерал атанған Сэмюэл Бентон, және Айова штатының Одақ полковнигі, бригадалық генерал Томас Х. Бентон кіші – Азамат соғысы кезінде қарама-қарсы жақтарда соғысты. Ол Вирджиния штатының сенаторы/губернаторы Джеймс Макдауэллдің қайнағасы; саяхатшы, Одақ генерал-майоры және президенттікке үміткер Джон С. Фремонттың әкесі болды; сондай-ақ сенаторлар Генри Клей, бұрынғы король Жозеф Бонапарт пен Джеймс Браунның Бентон отбасынан шыққан балалары, олардың барлығы Бентонның туыстарымен үйленген. Оның шөбересі – конгрессмен Мейценас Исон Бентон, суретші Томас Харт Бентонның әкесі.

Мұра

Жеті штат (Арканзас, Индиана, Айова, Миннесота, Миссури, Орегон және Вашингтон) Бенттонның есімімен аталатын округтерге ие. Екі округ (Калхун округі, Алабама және Эрнандо округі, Флорида) бұрын оның құрметіне Бентон округі деп аталған. Жаңарту кезеңінде Миссисипи штатының Бентон округінің тұрғындары оны Бентонның есімімен аталғанын қате көрсеткен. Бентонвилл, Индиана, сенатордың құрметіне аталған, сондай-ақ Арканзас штатының Бентон және Бентонвилл, Мичиган штатының Бентон Харбор, Мэн штатының Бентон, Кентукки штатының Бентон, Теннесси штатының Бентон және Иллинойс штатының Бентон қалалары да оның есімімен байланысты. Сонымен қатар, Монтана штатындағы Форт-Бентон сауда бекеті және қазіргі қауымдастығы, бентониттің атымен аталуы, Бентонның құрметіне аталған. 2018 жылдың шілдесінде Орегон мемлекеттік университетінің президенті Эд Рей үш кампус ғимаратының атауын олардың иелерінің расистік көзқарастарына байланысты өзгертетінін хабарлады. Бұл ғимараттардың бірі, бұрын Бентонның есімімен Бентон қосымшасы деп белгіленген, Хэтти Редмонд әйелдер және гендер орталығына айналды. Редмондтың есімін өзгерту оның Орегондық сайлау құқығы үшін күресші ретіндегі еңбегін мойындау мақсатында жасалды. Бенттонның өмірбаянын кейіннен АҚШ президенті болған екі адам зерттеген. 1887 жылы Теодор Рузвельт Бентонның өмірбаянын жариялаған. Бентон сондай-ақ Джон Ф. Кеннедидің 1956 жылғы «Батылдық профилі» кітабында баяндалған сегіз сенатордың бірі. Бентон 1876 жылғы Марк Твеннің «Том Сойердің баяулы» романында 4 шілде күні өткен шеруде пайда болады. XXII тараудың басында былай делінген: «Тіпті Ұлы Төртінші де біршама сәтсіздікке ұшырады, себебі қатты жаңбыр жауып, шеру өткізілмеді, ал әлемдегі ең ұлы адам (Том ойлағандай), АҚШ сенаторы, мырза Бентон, үлкен көңіл көшірді – өйткені ол жиырма бес фут емес, тіпті оған жақын да емес еді».

Екіншілік көздер

Чемберс, Уильям Нисбет. Ескі Алтын Бентон, Жаңа Батыс Сенаторы: Томас Харт Бентон, 1782–1858. Бостон: Литтл, Браун және компания, 1958 жыл. Мейгс, Уильям Монтгомери. Томас Харт Бентонның өмірі. Филадельфия: Дж. Б. Липпинкотт, 1904 жыл. Мюллер, Кен С. Сенатор Бентон және халық: Ерте Америка шекарасындағы «Үстем нәсіл» демократиясы. Урбана: Солтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 2014 жыл. Роджерс, Джозеф М. Томас Х. Бентон. Филадельфия: Джордж В. Джейкобс және компаниясы, 1905 жыл. Рузвельт, Теодор. Томас Х. Бентон. [1886] Бостон: Хоутон Миффлин компаниясы, 1899 жыл. Смит, Элберт Б. "Ұлы Миссурилік: Томас Харт Бентонның өмірі". Филадельфия: Дж. Б. Липпинкотт, 1958 жыл.

Негізгі дереккөздер

Миссури штатының Томас Бентонның 1838 жылғы 14 наурызда АҚШ Сенатында үкімет пен банктерді бөлу туралы сөйлеген сөзі. Филадельфия: Джон Уилбанк, 1838 жыл. «Отыз жылдық көрініс»; немесе, 1820 жылдан 1850 жылға дейінгі отыз жыл ішінде Америка үкіметінің жұмыс істеу тарихы, екі томдық. Нью-Йорк: Д. Апплтон, 1854, 1856 ж. 1-том. 2-том. Техасты АҚШ-қа қосу мәселесі бойынша үш сөз. Нью-Йорк: n. p., 1844 жыл. Небраска және Канзас штаты жөніндегі Миссуриден келген Бентон мырзасының Өкілдер палатасында сөйлеген сөзі, 1854 жылғы 25 сәуір. «Конгресс глобусы», 1854 жыл. Дред Скотт ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Сотының шешімінің тарихи және құқықтық сараптамасы: Миссури келісімінің конституцияға қайшы екенін және конституцияның аумақтарға өздігінен таралуын, сонымен қатар құлдықты бірге алып жүретінін жариялайды. Нью-Йорк: Д. Апплтон, 1857 жыл.