Кіріспе
1825-1829 жылдар аралығында АҚШ президенті. Адамс Массачусетс штатының Брентрэй қаласында дүниеге келген. Әкесі дипломат қызметін атқарғандықтан, жастық шағының көп бөлігін Еуропада өткізді. Құрама Штаттарға оралғаннан кейін Бостонда сәтті заңгерлік тәжірибе құрды. 1794 жылы президент Джордж Вашингтон Адамсты Нидерландыдағы АҚШ елшісі етіп тағайындады. Адамс 1801 жылға дейін жоғары дипломатиялық лауазымдарда қызмет етті, содан кейін Томас Джефферсон президент болды. Массачусетс штатындағы федералист саясаткерлер Адамстың 1802 жылы АҚШ Сенатына сайлануын ұйымдастырды, бірақ Адамс Федералист партиясымен сыртқы саясат мәселелерінде келіспей, қайта сайланудан бас тартты. 1809 жылы Демократиялық-Республикалық партияның мүшесі, президент Джеймс Мэдисон Адамсты Ресейдегі АҚШ елшісі етіп тағайындады. Көп тіл білетін Адамс Мэдисонның президенттік мерзімі бойы дипломатиялық қызметтер атқарды және 1812 жылғы соғысты аяқтау бойынша келіссөздер жүргізген американдық делегация құрамында болды. 1817 жылы президент Джеймс Монро Адамсты мемлекеттік хатшы етіп таңдады. Осы қызметте Адамс Флориданы АҚШ-қа қосуға бағытталған Адамс-Онис шартын жасасты. Сондай-ақ, АҚШ сыртқы саясатының маңызды қағидасы болған Монро доктринасын жасауға көмектесті. 1818 жылы Адамс Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1824 жылғы президенттік сайлауда Адамс, Эндрю Джексон, Уильям Х. Кроуфорд және Генри Клей – барлығы Демократиялық-Республикалық партия мүшелері – бақ сынасты. Ешбір кандидат сайлаушылардың көпшілігінің дауысын алмағандықтан, Өкілдер палатасы кезекті сайлау өткізді, оны Өкілдер палатасының спикері Генри Клейдің қолдауымен Адамс жеңіп алды. Адамс Клейді өзінің мемлекеттік хатшысы етіп тағайындады, бұл қадам көп дау тудырды. Президент ретінде Адамс федералды қаржыландырылатын инфрақұрылымдық жобаларды, ұлттық университеттің құрылуын және Латын Америкасы елдерімен байланыс орнатуды қамтитын амбициялық бағдарлама ұсынды, бірақ Конгресс оның көптеген бастамаларын қабылдаудан бас тартты. Адамстың президенттік кезінде Демократиялық-Республикалық партия екі үлкен лагерьге бөлінді: Адамсты қолдаған Ұлттық-Республикалық партия және Эндрю Джексонның Демократиялық партиясы. Демократтар Адамс пен оның Ұлттық-Республикалық жақтастарына қарағанда тиімді саяси ұйымдастырушылар болып шықты, және Джексон 1828 жылғы президенттік сайлауда Адамсты жеңіп, Адамсты қайта сайланбаған екінші президент етті (оның әкесі бірінші болды). Мемлекеттік қызметтен зейнетке шығудың орнына, Адамс Өкілдер палатасына сайланды, онда 1831 жылдан 1848 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Ол палатаға сайланған жалғыз бұрынғы президент болып қала береді. Массачусетс штатының губернаторы және Сенатқа қайта сайлануға үміткерлігі сәтсіз аяқталғаннан кейін Адамс 1830-шы жылдардың басында Анти-масондық партияға қосылды, содан кейін Президент Джексонға қарсы күштерді біріктірген Уиг партиясына қосылды. Конгресте болған кезінде Адамс құлдыққа және Демократиялық партияны бақылайды деп санайтын оңтүстік штаттарының көшбасшыларына қатысты сыншыл болды. Ол Техастың аннексиясына және Мексика-Америка соғысына қарсы болды, оларды құлдықты кеңейту және Конгресске саяси ықпалын күшейту үшін жүргізілген соғыс деп есептеді. Сондай-ақ, ол Өкілдер палатасының құлдыққа қарсы петицияларды талқылауын тоқтатуға бағытталған "сүңгір ережесін" жоюға жетекшілік етті. Тарихшылар Адамстың американ тарихындағы ең ұлы дипломаттар мен мемлекеттік хатшылардың бірі екеніне келіседі, бірақ оны президент ретінде орташа деңгейде бағалайды, өйткені оның амбициялық бағдарламасын Конгресс қабылдамады. Адамстың президенттік мерзімінен кейінгі кезеңдегі қызметі, оның құлдыққа қарсы қатысты ұстанымы және әйелдер мен америкалықтардың құқықтары үшін күресі тарихшылар тарапынан оң бағаланады.
Born in Braintree, Massachusetts, Adams spent much of his youth in Europe, where his father served as a diplomat. After returning to the United States, Adams established a successful legal practice in Boston. In 1794, President George Washington appointed Adams as the U. S. ambassador to the Netherlands, and Adams would serve in high ranking diplomatic posts until 1801, when Thomas Jefferson took office as president. Federalist leaders in Massachusetts arranged for Adams's election to the United States Senate in 1802, but Adams broke with the Federalist Party over foreign policy and was denied re election. In 1809, President James Madison, a member of the Democratic Republican Party, appointed Adams as the U. S. ambassador to Russia. Multilingual, Adams held diplomatic posts for the duration of Madison's presidency, and he served as part of the American delegation that negotiated an end to the War of 1812. In 1817, President James Monroe selected Adams as his secretary of state. In that role, Adams negotiated the Adams–Onís Treaty, which provided for the American acquisition of Florida. He also helped formulate the Monroe Doctrine, which became a key tenet of U. S. foreign policy. In 1818, Adams was elected a member of the American Philosophical Society in Philadelphia. Adams, Andrew Jackson, William H. Crawford, and Henry Clay—all members of the Democratic Republican Party—competed in the 1824 presidential election. Because no candidate won a majority of electoral votes, the House of Representatives held a contingent election, which Adams won with the support of Speaker of the House Henry Clay, whom Adams would controversially appoint as his secretary of state. As president, Adams called for an ambitious agenda that included federally funded infrastructure projects, the establishment of a national university, and engagement with the countries of Latin America, but Congress refused to pass many of his initiatives. During Adams's presidency, the Democratic Republican Party split into two major camps: the National Republican Party, which supported Adams, and Andrew Jackson's Democratic Party. The Democrats proved to be more effective political organizers than Adams and his National Republican supporters, and Jackson soundly defeated Adams in the 1828 presidential election, making Adams the second president to fail to win re election (his father being the first). Rather than retiring from public service, Adams won election to the House of Representatives, where he would serve from 1831 until his death in 1848. He remains the only former president to be elected to the chamber. After narrowly losing his bids for Governor of Massachusetts and Senate re election, Adams joined the Anti Masonic Party in the early 1830s before joining the Whig Party, which united those opposed to President Jackson. During his time in Congress, Adams became increasingly critical of slavery and of the Southern leaders whom he believed controlled the Democratic Party. He was particularly opposed to the annexation of Texas and the Mexican–American War, which he saw as a war to extend slavery and its political grip on Congress. He also led the repeal of the "gag rule", which had prevented the House of Representatives from debating petitions to abolish slavery. Historians concur that Adams was one of the greatest diplomats and secretaries of state in American history; they typically rank him as an average president, as he had an ambitious agenda but could not get it passed by Congress. By contrast, historians also view Adams in a more positive light during his post presidency because of his vehement stance against slavery, as well as his fight for the rights of women and Native Americans.
Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы
Джон Куинси Адамс 1767 жылғы 11 шілдеде Джон мен Абигейл Адамстың (қызметтегі аты Смит) Массачусетс штатының Брейнтри қаласының, қазіргі Куинси бөлігінде дүниеге келді. Ол анасының шешесінің әкесі, полковник Джон Куинсидің құрметіне аталған, сондай-ақ Массачусетс штатындағы Куинси қаласы да оның есімімен аталады. Полковник Куинси немересі дүниеге келгеннен кейін екі күн өткен соң қайтыс болды. Жас Адамсқа жеке репетиторлар сабақ берді – оның туысы Джеймс Такстер және әкесінің заң кеңесшісі Нейтан Райс. Ол көп ұзамай әдеби қабілетін танытты және 1779 жылы 1848 жылы қайтыс болғанға дейін күнделік жазып, оны өмірінің соңына дейін жүргізіп келді. Он жасқа дейін Адамс Брейнтридегі отбасылық шаруашылықта өсті, көбінесе анасының қамқорлығында болды. Америка революциясына қатысқандықтан жиі жоқ болғанмен, Джон Адамс ұлымен хат алмасып, оны Фукидид және Гуго Гроций сияқты авторлардың еңбектерін оқуға ынталандырды. Әкесінің қолдауымен Адамс Вергилий, Гораций, Плутарх және Аристотель сияқты классиктерді де аударды. 1778 жылы Адамс әкесімен бірге Еуропаға сапар шекті, онда Джон Адамс Франция мен Нидерландыдағы американдық дипломатиялық миссияларында қызмет етті. Осы кезеңде Адамс құқық, француз, грек және латын тілдерін оқыды, сондай-ақ Лейден университеті сияқты бірнеше оқу орындарында білім алды. 1781 жылы Адамс Ресейдің Санкт-Петербург қаласына барды, онда американдық дипломат Фрэнсис Дананың хатшысы болып жұмыс істеді. 1783 жылы Нидерландыға оралып, 1784 жылы әкесімен бірге Ұлыбританияға сапар жасады. Адамс Еуропаны ұнатса да, ол отбасымен бірге білімін аяқтау және кейін саяси мансабын бастау үшін Америка Құрама Штаттарына оралуға шешім қабылдады. Адамс 1785 жылы АҚШ-қа қайтып келді және келесі жылы Гарвард колледжінің кіші курсына қабылданды. Ол Фи Бета Каппа қоғамына қосылды және академиялық жетістіктерімен көзге түсіп, 1787 жылы курсын екінші орынмен аяқтады. Гарвардты бітіргеннен кейін, 1787 жылдан 1789 жылға дейін Массачусетс штатының Ньюберипорт қаласында Теофил Парсонспен заңды зерттеді. Адамс бастапқыда АҚШ Конституциясын қабылдауға қарсы болды, бірақ ол ақырында оны қабылдады, ал 1789 жылы оның әкесі АҚШ-тың бірінші вице-президенті болып сайланды. 1790 жылы Адамс Бостонда жеке заңгерлік практикасын ашты. Бастапқыда кейбір қиындықтарға тап болғанмен, ол табысты адвокат болды және ата-анасынан тәуелсіздікке қол жеткізді.
Дипломатиялық мансабының алғашқы жылдары және неке
Адамс бастапқыда саясатқа араласпай, заңгерлік мансабын дамытуға көңіл бөлді. 1791 жылы ол Британия Франциядан гөрі жақсы үкіметтік үлгі ұсынады деп, псевдониммен жарияланған эсселер сериясын жазды. Екі жылдан кейін ол француз революциялық соғыстарында президент Джордж Вашингтонның бейтараптық саясатын бұзуға тырысқан француз дипломаты Эдмонд Чарльз Женетке шабуыл жасаған тағы бір эсселер сериясын жариялады. 1794 жылы Вашингтон Адамсты АҚШ-тың Нидерландыдағы елшісі етіп тағайындады. Адамс лауазымнан бас тартуды ойлады, бірақ әкесінің кеңесімен ақыры келісім берді. Шетелде болғанда Адамс бейтараптықты қадағалауын жалғастырды, АҚШ-тың Француз революциялық соғыстарына араласпауы экономикалық пайда әкеледі деп мәлімдеді. Нидерландыдағы елші ретінде оның басты міндеті – АҚШ қаржысына қажетті қарыздарды қамтамасыз ету және сақтау болды. Нидерландыға жолда келе жатқанда ол Джон Джеймен кездесті, ол сол кезде Ұлыбританиямен Джей шартын келіссөз жүргізіп жатқан еді. Адамс Джей шартын қолдады, бірақ ол АҚШ-та көптеген адамдарға ұнамады, бұл Александр Гамильтонның Федералистік партиясы мен Томас Джефферсонның Демократиялық-Республикалық партиясы арасындағы партиялық айырмашылықтың күшеюіне себеп болды. 1794 жылы ол Нидерланды арқылы АҚШ-қа қайтуды қалаған Джон Скей Юстасты қолдады. Адамс 1795-1796 жылдардың қысын Лондонда өткізді, онда ол американдық саудагер Джошуа Джонсонның екінші қызы Луиза Кэтрин Джонсонмен танысты. 1796 жылдың сәуір айында Луиза Адамстың үйлену ұсынысын қабылдады. Адамстың ата-анасы оның Англияда өскен әйелге үйлену шешімін мақұлдамады, бірақ ол ата-анасына өз шешімін қайта қарамайтынын хабарлады. Адамс бастапқыда Луизамен үйлену тойын АҚШ-қа оралғанға дейін кейінге қалдырғысы келді, бірақ олар 1797 жылдың 26 шілдесінде Тауэр маңындағы Барлық қасиеттілер шіркеуінде үйленді. Үйленгеннен кейін көп ұзамай Джошуа Джонсон кредиторларынан қашу үшін Англиядан қашып кетті, және Адамс Джонсон уәделеген күйеу ағасының сыйлығын алмады, бұл Луизаны ұялтып жіберді. Адамс өзінің күнделігінде Луизаға үйленгеніне ешқандай өкініш білдірмегенін жазды. 1796 жылы Вашингтон Адамсты Португалиядағы АҚШ елшісі етіп тағайындады. Сол жылы Джон Адамс 1796 жылғы президенттік сайлауда Джефферсонды жеңді. Адамс аға президент болғанда, ол ұлын Пруссиядағы АҚШ елшісі етіп тағайындады. Адамс өзінің тағайындалуының туысқандық жақындыққа негізделгені үшін сынға ұшырауы мүмкін деп алаңдады, бірақ ол лауазымды қабылдап, әйелі мен кіші інісі Томас Бойлстон Адамспен бірге Пруссияның астанасы Берлинге сапар шекті. Мемлекеттік департамент Адамсқа Пруссия және Швециямен сауда қатынастарын дамытуды тапсырды, бірақ президент Адамс ұлын Еуропадағы жағдай туралы жиі хат жазуды сұрады. 1799 жылы Адамс АҚШ пен Пруссия арасындағы жаңа сауда келісімін жасады, бірақ Швециямен келісімге келе алмады. Ол АҚШ-тағы туыстарына жиі хат жазатын, ал 1801 жылы оның Пруссияның Силезия аймағы туралы хаттары «Силезия туралы хаттар» атты кітапта жарияланды. Пруссияда болған кезінде Адамс неміс дипломаты және жазушысы Фридрих фон Гентцпен достық қарым-қатынас орнатты, оның «Америка революциясының бастауы мен қағидалары, француз революциясының бастауы мен қағидаларымен салыстырылғанда» атты еңбегін Адамс 1800 жылы ағылшын тіліне аударды. 1800 жылғы президенттік сайлауда Джефферсон Джон Адамсты жеңіп, Адамс пен оның ұлы 1801 жылдың басында лауазымдарынан кетті.
Массачусетс штатынан АҚШ сенаторы
Құрама Штаттарға оралғаннан кейін Адамс Бостонда заңгерлік тәжірибасын қайта жаңартып, 1802 жылғы сәуірде Массачусетс Сенатына сайланды. Сол жылдың қараша айында ол АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түсті, бірақ сәтті болмады. 1803 жылғы ақпанда Массачусетс заң шығарушы органы Адамсты АҚШ Сенатына сайлады. Кез келген саяси партияға қосылуға толық сенімсіздік танытса да, Адамс Конгрестегі федералистердің азшылық тобына қосылды. Өз федералист әріптестері сияқты, ол Федералист партиясының белсенді қолдаушысы, сот судьясы Сэмюэл Чейстің қызметтен алынуына қарсы болды. Адамс Джефферсонның 1800 жылғы президенттік үміткерлігіне қатысты күшті қарсылық білдіргенімен, біртіндеп Федералист партиясынан алшақтады. Оның наразылығына партияның азая толып бара жатқан танымалдығы, сыртқы саясат бойынша келіспеушіліктер және Адамстың Федералист партиясының жетекшісі Тимоти Пикерингке деген жақтықсыздығы себеп болды, себебі Адамс оны Ұлыбританияға тым ықылас білдіретін деп есептеді. Басқа Жаңа Англия федералистерінен өзгеше, Адамс Джефферсон әкімшілігінің Луизиананы сатып алуын және кеңею саясатын қолдады. Адамс Конгрестегі жалғыз федералист болды, ол 1806 жылғы Импортқа тыйым салу туралы заңға дауыс берді, бұл Наполеон соғыстары кезінде американдық кемелерге жасалған шабуылдары үшін Ұлыбританияны жазалады. Адамс басқа федералистердің британдық әрекеттерді, соның ішінде адамдарды күштеп әскери қызметке алуды айыптауға құлшынбауынан көңілі толып, Джефферсон әкімшілігіне жақындады. Адамс 1807 жылғы Эмбарго заңын қолдағаннан кейін, федералистер бақылап отырған Массачусетс заң шығарушы органы оның мерзімі аяқталуына бірнеше ай қалғанда оның орнына басқа адамды сайлады, ал Адамс көп ұзамай Сенаттан кетіп қалды. Сенат мүшесі ретінде Адамс Браун университетінде логика профессоры және Гарвард университетінде риторика және шешендік өнер профессоры қызметін атқарды. Адамстың классикалық риторикаға деген құлшынысы қоғамдық мәселелерге оның көзқарасын қалыптастырды және ол осы риторикалық идеалдардан ұзақ уақыт бойы шабыттанды. Неоклассицизм мен құрылтайшылар буынының саясаты Джексон дәуірінің коммерциялық этикасы мен бұқаралық демократиясымен жабылғанда да ол осы идеалдарды ұмытпады. Адамстың көптеген ерекше пікірлері оның Цицеронның азамат шешенінің полистің игілігі үшін "жақсы сөйлеу" идеалға деген берілгендігіне негізделген. Оған британдық философ Дэвид Юм ұстанған азаматтық шешендік өнердің классикалық республикалық идеалдары да әсер етті. Адамс осы классикалық республикалық идеалдарды американдық пікірсайысқа бейімдеді, оның көп деңгейлі саяси құрылымын "Демосфендік шешендік өнердің қайта жандануына" дайын деп қарады. Оның "Риторика және шешендік өнер туралы лекциялары" (1810) ежелгі шешендік өнердің тағдырына, оның гүлденуі үшін еркіндіктің қажеттілігіне және әртүрлі мәдениеттер мен сенімдері бар жаңа ұлт үшін біріктіруші элемент ретінде оның маңыздылығына тоқталады. Ұлыбританияда шешендік өнерге қызығушылық болмағаны сияқты, АҚШ-та да XIX ғасырдың екінші онжылдығында "қызғанды пікірсайыстардың қоғамдық аясы" жеке аялардың пайдасына жоғалып кеткендіктен, қызығушылық азайды.
Ресейге министр
Сенаттан кеткеннен кейін Адамсты Массачусетс штатының федералистік көшбасшылары жақтырмады, бірақ ол демократ-республикашылдардың қызметке түсу туралы ұсыныстарын қабылдамады. 1809 жылы ол «Флетчер против Пек» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы сотында сөйледі, және Жоғарғы сот Адамстың Конституцияның келісім-шарттар туралы ережесі Джорджия штатына штаттан тыс компанияларға жер сатуды жарамсыз деп жариялауға кедергі келтіретіні туралы аргументімен келісті. Сол жылы президент Джеймс Мэдисон Адамсты 1809 жылы Ресейдегі бірінші АҚШ елшісі етіп тағайындады. Адамс Федералисттік партиямен жақында ғана байланысын үзгенімен, Джефферсонның сыртқы саясатын қолдауы Мэдисон әкімшілігінің құрметіне ие болды. Адамс Еуропада, әсіресе Ресейде алған тәжірибесі осы лауазымға лайықты еді. Балтық теңізінен қиын жолдан өткеннен кейін Адамс 1809 жылдың қазан айында Ресейдің Санкт-Петербург қаласына келді. Ол орыс шенеунігі Николай Румянцевпен жемісті қарым-қатынас орнатып, кейін Ресей императоры Александр I-мен дос болып кетті. Адамс Наполеон соғысы кезінде Франция мен Ұлыбритания арасындағы американдық бейтараптықты сақтауды жақтады. Луиза бастапқыда Ресейде өмір сүру перспективасынан қатты мазаланды, бірақ ол Ресей сарайында танымал тұлғаға айналды. Дипломатиялық қызметінде Адамс француз императоры Наполеонның Ресейге басып кіруін бақылады, ол француздардың жеңілісімен аяқталды. 1811 жылдың ақпан айында президент Мэдисон Адамсты АҚШ Жоғарғы сотының судьясы етіп ұсынды. Сенат бірауыздан мақұлдады, бірақ Адамс саясат және дипломатияда мансапты қалауы себепті лауазымнан бас тартты, сондықтан оның орнына Джозеф Стори тағайындалды.
Гент келісім-шарты және Ұлыбританиядағы елші
Адамс АҚШ-тың Ұлыбританияға қарсы жеңіліске ұшырауы мүмкін соғысқа түсетінінен ұзақ уақыт бойы қорқып келген, ал 1812 жылдың басына қарай американдық кемелерге британдықтардың үздіксіз шабуылдары мен британдықтардың теңізшілерді әскери қызметке алу практикасы салдарынан мұндай соғыс енді болмай қоймас деп санайтын. 1812 жылдың ортасында АҚШ Ұлыбританияға қарсы соғыс жариялады, осылайша 1812 жылғы соғыс басталды. Александр патша Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы қақтығысты реттеуге тырысты, ал президент Мэдисон Адамсты, Қаржы министрі Альберт Галлатин мен федералист сенатор Джеймс А. Байардты соғысты аяқтау бойынша келіссөздер жүргізуге тапсырылған делегацияға тағайындады. Галлатин мен Байард 1813 жылдың шілдесінде Санкт-Петербургке келді, бірақ британдықтар Александр патшаның делдалдық ұсынысын қабылдаудан бас тартты. Адамс басқа жерде келіссөздер бастауға үміттеніп, 1814 жылдың сәуір айында Ресейден кетіп қалды. Келіссөздер ақыры 1814 жылдың ортасында Гентте басталды, онда Адамс, Галлатин және Байардқа тағы екі американдық делегат, Джонатан Рассел мен бұрынғы палата спикері Генри Клей қосылды. Делегацияның номиналды жетекшісі Адамс Галлатин, Байард және Расселмен жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ кейде Клеймен келіспейтін. Британдық делегация бастапқыда АҚШ-ты жеңілген ел ретінде қарастырып, Ұлы көлдер маңындағы американдық аумақта үндістердің кедергісін тудыратын мемлекет құруды талап етті. Американдық делегация бұл ұсынысты бірауыздан қабылдамады, ал олардың келіссөздердегі позициясы Платсбург шайқасындағы американдық жеңіспен нығайтылды. 1814 жылдың қарашасына қарай Лорд Ливерпуль үкіметі АҚШ-пен жауыздықты тоқтатуды шешті, негізгі принцип – соғысқа дейінгі жағдайды сақтау. Адамс және оның әріптестері бұрынғы жағдайға оралу британдықтардың теңізшілерді әскери қызметке алу практикасын жалғастыруды білдірсе де, осындай шарттарға үміттенді. Келісімге 1814 жылдың 24 желтоқсанында қол қойылды. АҚШ келісімнен ешқандай жеңілдік алмады, бірақ әлемдегі ең күшті державаға қарсы соғыстан аман қалғанын мақтан етуге болады. Келісімге қол қойылғаннан кейін Адамс Парижге сапар шегіп, Наполеонның 100 күндік билігіне куә болды. 1815 жылдың мамыр айында Адамс президент Мэдисонның оны АҚШ-тың Ұлыбританиядағы елшісі етіп тағайындағанын білді. Клей мен Галлатиннің көмегімен Адамс Ұлыбританиямен шектеулі сауда келісімін жасасты. Сауда келісіміне қол қойылғаннан кейін Адамс елші ретіндегі уақытының көп бөлігін қайықта қалған американдық теңізшілерге және соғыс тұтқындарына көмектесуге жұмсады. Ұлттық бірлікке ұмтылып, жаңадан сайланған президент Джеймс Монро Солтүстік штаттың өкілі Мемлекеттік хатшы лауазымына қолайлы деп шешті және ол рөлге құрметке ие және тәжірибелі Адамсты таңдады. Бірнеше жыл Еуропада болған Адамс 1817 жылдың тамызында АҚШ-қа оралды. Монро доктринасынан басқа, оның Мемлекеттік хатшы ретіндегі соңғы төрт жылы президенттік науқанымен айналысқандықтан және кандидатурасын әлсіретуі мүмкін елдермен келісімге келуден бас тартқандықтан, сәтті болмады; нәтижесінде шағын сауда соғысы болды, бірақ Ақ үйге сәтті сайлау өтті. 1812 жылғы соғыстан кейін билікке келген Адамс елдің аумақтық шығыннан құтылуда сәттілік танытқанын ойлады және ол Еуропалық державамен, әсіресе Ұлыбританиямен тағы бір соғыстан аулақ болуды басты орынға қойды. Ол сондай-ақ 1812 жылғы соғыс кезінде ел үшін маңызды мәселе болған аймақтық шиеленісті күшейтуден аулақ болуға тырысты. Адамс тап болған басты қиындықтардың бірі – Испанияның Пенисула соғысынан кейінгі әлсіздігінен туындаған Латын Америкасындағы билік вакуумына қалай жауап беру керектігі болды. Сыртқы саясаттан басқа Адамс бірнеше ішкі міндеттерді атқарды, соның ішінде 1820 жылғы АҚШ халық санағын қадағалау және салмақ пен өлшемдер туралы кең көлемді есеп жазу. Адамстың ерекше қызығушылығын тудырған салмақтар мен өлшемдер туралы есеп тақырыпқа кең тарихи көзқараспен қарастырды және метрикалық жүйені қабылдауды ұсынды. Монро мен Адамс сыртқы саясаттың негізгі мәселелері бойынша келісті: екеуі де Латын Америкасының тәуелсіздік соғыстарында бейтараптықты, Ұлыбританиямен бейбітшілікті, француздармен сауда келісімін қабылдамауды және Испания империясының Солтүстік Америка аумақтарына бейбіт түрде кеңеюді жақтады. Президент пен оның мемлекеттік хатшысы тығыз жұмыс қарым-қатынасын дамытты, Адамс Монроның саясатына жиі ықпал еткенмен, ол Монроның негізгі мәселелер бойынша соңғы шешімдерді қабылдағанын құрметтеді. Монро өзінің бес адамнан тұратын кабинетімен үнемі кездесетін, бастапқыда Адамс, Қаржы министрі Уильям Х. Кроуфорд, Соғыс министрі Джон К. Калхун, Теңіз министрі Бенджамин Крауншилд және Бас прокурор Уильям Вирт кірген. Адамс Калхунға зор құрмет көрсетті, бірақ Кроуфордтың 1824 жылы Монроның орнын басуға тырысып бағатынын сенді. Ұлыбританиядағы елші ретінде Адамс 1812 жылғы соғыс немесе Гент шартымен шешілмеген бірнеше даулы мәселелер бойынша келіссөздер бастады. 1817 жылы екі ел Ұлы көлдердегі теңіз қаруларын шектеуге келісетін Раш-Бэгот шартына қол қойды. Екі ел арасындағы келіссөздер жалғасты, нәтижесінде 1818 жылғы шартқа қол қойылды, ол Ұлы көлдердің батысындағы АҚШ-Канада шегарасын анықтады. Шекара таулы аймаққа дейін 49-шы параллель бойынша белгіленді, ал таулардың батысындағы аумақ, Орегон аймағы деп белгілі, бірлесіп пайдалануға берілді. Келісім Ұлыбритания-АҚШ қарым-қатынасындағы маңызды кезең болды, АҚШ оңтүстік және батыс шекараларына назар аударды, ал британдықтардың американдық экспансия туралы алаңдаушылығы басылды.
Адамс-Онис шарты
Адамс билікке келген кезде, Испанияның иеліктері оңтүстік және батыста Америка Құрама Штаттарымен шектесетін. Оңтүстікке қарай Испания Флориданы өз бақылауында ұстады, оны АҚШ ұзақ жылдар бойы сатып алуға тырысып келген. Испания Флоридадағы белсенді үнді тайпаларын бақылауда қиындыққа тап болды, және олардың кейбірі Америка Құрама Штаттарының аумағына шабуыл жасады. Батыста Жаңа Испания, Америка Құрама Штаттары Луизиананы сатып алғаннан кейін иеленген аумақпен шектесетін, бірақ Америка Құрама Штаттары мен испан аумағы арасында нақты шекара белгіленбеген еді. Адамс Испанияға, өзінің аумағын тиісті түрде күзетпеуінің салдарынан Джексонның әрекет етуге мәжбүр болғанын жеткізді, сондай-ақ Испанияға аймақты қауіпсіздендіруге немесе оны Америка Құрама Штаттарына сатуға кеңес берді. Британдықтар, олардың Америка Құрама Штаттарымен жақындасқан қарым-қатынасын тәуекелге салудан бас тартты және Джексонның екі британдық азаматты өлімге ие қылған оқиғасын үлкен дипломатиялық мәселеге айналдырмады. Испания мен Америка Құрама Штаттары арасындағы келіссөздер жалғасты, нәтижесінде Испания Флориданы беруге келісім берді. Америка Құрама Штаттарының батыс шекарасын анықтау қиынға соқты. Америкалық экспансионистер шекараны Рио-Гранде өзенінде белгілеуді жақтады, бірақ Испания, өзінің Мексика колониясын американдықтардың басып кіруінен қорғауға мүдделі болғандықтан, шекараны Сабин өзенінде белгілеуді талап етті. Монроның тапсырмасы бойынша Адамс Сабин өзенінің шекарасына келісті, бірақ Испания Орегон аймағындағы өз талаптарынан бас тартуға міндеттелді. Адамс Орегон аймағын Америка Құрама Штаттарының бақылауына алуға қатты қызығушылық танытты, өйткені ол бұл аймақтың бақылауы Азиямен сауданы дамытуға көмектеседі деп сенді. Испанияның Тынық мұхитының солтүстік-батысына қатысты талаптарын алу, Монро әкімшілігіне Флориданы сатып алуды (негізінен оңтүстік штаттардың мүддесінде) және солтүстік штаттардың қолдауына ие болған аумақтық пайданы біріктіруге мүмкіндік берді. Ұзақ келіссөздерден кейін Испания мен Америка Құрама Штаттары Адамс-Онис келісіміне қол қойды, ол 1821 жылғы ақпан айында ратификацияланды. 1824 жылы Монро әкімшілігі 1824 жылғы Ресей-Америка келісімін ратификациялау арқылы Орегонға қатысты Америка Құрама Штаттарының талаптарын күшейтті, ол Ресейлік Алясканың оңтүстік шекарасын 54°40′ солтүстік ендігінде белгіледі.
Монро доктринасы
Моңроның екінші мерзімінде Испания империясы ыдыраған кезде Адамс, Моңро және Клей Пруссия, Австрия және Ресейдің «Киелі одағының» Испанияның бұрынғы колонияларын бақылауына алуға тырысатынына алаңдады, тіпті демократияны қорғау үшін өз Киелі одағын құруға дейін ойлары жетті. 1821 жылғы 4 шілдедегі сөйлесінде Адамс бұл мәселеге тоқталып, АҚШ пен Латын Америкасы арасындағы ортақ «ықылас тізбегін» атап өтті, бірақ Киелі одақ емес, бейтараптықты жақтады. 1822 жылы Адамс-Онис шарты қол қойылғаннан кейін Моңро әкімшілігі Аргентина және Мексиканы қоса алғанда, бірнеше Латын Америка елдерінің тәуелсіздігін мойындады. 1823 жылы британдық сыртқы істер министрі Джордж Кэннинг АҚШ пен Ұлыбританияның осы жаңадан құрылған республикалардың тәуелсіздігін сақтау үшін бірлесіп жұмыс істеуі керектігін ұсынды. Кабинет бұл ұсынысты қабылдауды талқылады, бірақ Адамс оған қарсы болды. Адамс Моңроны Еуропаның Америкадағы территорияны жаулап алуына немесе қайта бақылауға алуына қарсылығын жариялауға және Еуропа істерінде бейтарап болуға міндеттеуге шақырды. 1823 жылғы желтоқсандағы Конгреске жолдаған жылдық хабарында Моңро Адамстың идеяларына негізделген Моңро доктринасын жариялады. Моңро доктринасын жариялау арқылы АҚШ халықаралық қатынастарда жаңа деңгейдегі бейделге ие болды, өйткені бұл доктрина елдің ықпал аймағына алғашқы талабын білдірді. Бұл елдің психологиялық бағытын Еуропадан Америкаға қарай өзгертуді де білдірді. Сыртқы саясат мәселелері енді Ұлыбритания және Франциямен қарым-қатынасқа емес, батысқа қарай кеңеюге және американдықтармен қарым-қатынасқа қатысты болды. Бұл доктрина АҚШ сыртқы саясатының негізгі қағидаларының біріне айналды. Кроуфорд штаттық егемендікті және Конституцияның қатаң түсіндірілуін жақтады, ал Клей, Калхун және Адамс федералды қаржыландырылатын инфрақұрылымдық жобаларды, жоғары тарифтерді және Ұлттық банк деп те аталатын АҚШ-тың Екінші банкін қолдады. Федералистік партия 1812 жылғы соғыстан кейін дерлік құлағандықтан, барлық негізгі президенттік үміткерлер Демократиялық-Республикалық партияның мүшелері болды. Адамстың вице-президенттікке таңдаған адамы генерал Эндрю Джексон болды; Адамс «Вице-президенттік – бұл [Джексон] ешкімді тікпейтін және ешкіммен дауласпайтын лауазым» деп атап өтті. Алайда, 1824 жылғы сайлау жақындағанда Джексон президенттікке түсіп, Калхун Адамстың жақтастарының вице-президенттік қолдауын алды. Басқа үміткерлер өздерін конгрессмен, елші немесе кабинет мүшесі ретінде ұзақ жылдар бойы қызмет еткендеріне сүйенсе, Джексонның үміткерлігі оның әскери қызметіне, әсіресе Жаңа Орлеан шайқасына негізделген. Конгресске үміткерлерді тағайындаушы партия бұрын Демократиялық-Республикалық партияның президенттік үміткерлерін таңдаған, бірақ 1824 жылға қарай оның беделі төмендеді. Үміткерлер енді штаттық заң шығарушылар немесе тағайындаушы конвенциялар арқылы тағайындалды, ал Адамс Жаңа Англия заң шығарушыларының қолдауын алды. Әр үміткердің аймақтық күші сайлауда маңызды рөл атқарды; Адамс Жаңа Англияда танымал болды, Клей мен Джексон Батыста күшті болды, ал Джексон мен Кроуфорд Оңтүстік үшін бәсекелесті. Ешбір үміткер сайлаушылардың көпшілігін жеңбегендіктен, Палата он екінші түзетуге сәйкес қосымша сайлау өткізуге міндетті болды. Палата ең көп дауыс алған үш үміткердің арасынан шешім қабылдайтын, әр штаттың делегациясы бір дауысқа ие болатын; осылайша, Клей оның үш қарсыласынан айырмашылығы, Палатада сайлануға құқылы емес еді. Адамс өзінің жеңісі үшін Палатада үлкен ықпалға ие Клейдің қолдауы қажет екенін білді. Адамс пен Клейдің мінездері әртүрлі болғанымен және бұрын дауласқандарымен, олар ұлттық мәселелер бойынша ұқсас көзқарастарға ие болды. Керісінше, Клей Джексонды қауіпті демагог деп санады және Кроуфордтың денсаулығына байланысты оны қолдауға дайын емес еді. Адамс пен Клей қосымша сайлаудан бұрын кездесті, және Клей Адамсты қолдауға келісті. 1825 жылғы 9 ақпанда Адамс бірінші дауыс беру кезінде 24 штаттық делегацияның 13-інің дауысын алып, қосымша сайлауда жеңіске жетті. Адамс ол немесе Клей сайлаушылардың көпшілігін жеңіп алған штаттардың Палата делегацияларын, сондай-ақ Иллинойс, Луизиана және Мэриленд штаттарының делегацияларын жеңіп алды.
Сауықтыру
Адамс 1825 жылғы 4 наурызда қызметке кірісті, бұрынғы АҚШ президентінің ұлы президент болған тұңғыш адам атанды. Осындай жетістікті 176 жыл өткен соң Джордж Буш, Джордж Буш-әкесінің ұлы қайталады. Адамс қызметке кірісер ант бергенде дәстүрден аттап, қолын Киелі кітапқа емес, конституциялық құқық кітабына қойды. Инаугурациялық сөзінде ол партиялықтардан тыс тонды қабылдап, партия құрудан және саяси мақсатта тағайындаудан аулақ болатынын уәделеді. Сонымен қатар, ол "ішкі жақсартулар" деп аталатын кең ауқымды бағдарлама ұсынды: жолдар, порттар және каналдар. Кейбіреулер мұндай федералдық жобалардың конституциялық жарамдылығына қатысты алаңдаса да, Адамс жалпы халықтың әл-ауқатын қамтамасыз ету туралы бап кең конституциялық өкілеттік береді деп мәлімдеді. Ол Конгрестен мұндай көптеген жобаларды бекітуді сұрайтынын айтты.
Әкімшілік
Адамс апта сайын кездесетін, үйлесімді және өнімді кабинетті басқарды. Монро сияқты, Адамс та түрлі партиялық топтарды көрсететін, географиялық тұрғыдан теңгерілген кабинет құруға ұмтылды және Монро кабинетінің мүшелерін өзінің әкімшілігінде қалдыруды сұрады. Нью-Джерсиден Сэмюэл Л. Саутард Теңіз күштері министрі қызметінде қалды, Уильям Уирт Бас прокурор лауазымын сақтап қалды, ал Огайодан Джон Маклин сол кездегі кабинет құрамына кірмейтін маңызды лауазым – Пошта бас директоры ретінде қызметін жалғастырды. Адамстың Соғыс және Қаржы министрлігіне алғашқы таңдаулары Эндрю Джексон мен Уильям Кроуфорд болды, бірақ екеуі де әкімшілікте қызмет етуден бас тартты. Адамс оның орнына Кроуфордтың белгілі қолдаушысы, Вирджиниялық Джеймс Барбурды Әскери департаментке жетекшілік етуге тағайындады. Қаржы департаментінің басшылығы Пенсильваниялық Ричард Рашқа берілді, ол әкімшілік ішінде ішкі жақсартулар мен қорғау тарифінің белгілі жақтаушысы болды. Адамс Генри Клейді Мемлекеттік хатшы етіп тағайындады, бұл 1824 жылғы сайлауда Клей Адамсқа қолдау көрсетуге уәде берген деген сенімдегілерді ашуландырды. Кейін Клей осы жұмысты қабылдағанына өкінді, себебі бұл «Жымысқорлық келісім» айыбын күшейтті. Дегенмен, Клейдің батыстағы беделі мен сыртқы саясатқа деген қызығушылығы оны осы лауазымға табиғи үміткер етті.
Мақсатты күн тәртібі
1825 жылы Конгреске жолдаған жылдық үндемесінде Адамс жан-жақты және амбициялық бағдарлама ұсынды. Ол ішкі жақсартуларға, сондай-ақ ұлттық университет, теңіз академиясы және ұлттық астрономиялық обсерватория құруға маңызды инвестициялар жасауды ұсынды. Қазыналықтың жақсы жағдайы мен жер сатудан қосымша кіріс мүмкіндігін атап өткен Адамс, құрылысы немесе жоспарлау кезеңіндегі бірнеше жобаны аяқтауды қолдады, соның ішінде Вашингтон (Колумбия округі) мен Жаңа Орлеан қалаларын байланыстыратын жол. Ол сондай-ақ ішкі істер департаментін жаңа министрлік деңгейдегі ведомство ретінде құруды ұсынды, ол осы ішкі жақсартуларға жетекшілік ететін еді. Адамс осы шараларды негізінен батыс жерлерін сату арқылы, салықтарды арттыру немесе мемлекеттік қарыз алу арқылы емес, қаржыландыруға ниеттенді. Адамстың бағдарламаларына түрлі жақтар қарсылық көрсетті. Көптегендер конституцияны кеңінен түсіндіруімен келіспеді және билікті штат үкіметтерінде шоғырландыруды қалаған, федералды үкімет емес. Басқалары үкіметтің кез келген деңгейдегі араласуына қарсы болды және орталықтандырылған жоспарлауға наразылық білдірді. Оңтүстіктегілердің кейбіреулері Адамстың құпия түрде күлдіреушілікке қарсы болғанын және штаттарды федералды үкіметке бағындыруға тырысқанын сезді. Президенттің көптеген ұсыныстары Конгресте қабылданбады. Ұлттық университет, ұлттық обсерватория және салмақтар мен өлшемдердің бірыңғай жүйесін құру туралы Адамстың идеялары конгресс дауысына тірелген жоқ. Теңіз академиясын құру туралы ұсынысы Сенатта мақұлдау алды, бірақ Палатада жеңіліске ұшырады; қарсыластары теңіз академиясының құнына қарсылық білдірді және мұндай мекеменің құрылуы "қоғамдық моральдың құлдырауы мен бұзылуына" әкелуі мүмкін деп алаңдады. Адамстың ұлттық банкроттық заңын қабылдау туралы ұсынысы да сәтсіз аяқталды. 1824 және 1828 жылдар аралығында АҚШ Әскери инженерлік корпусы болашақ жолдар, каналдар, теміржолдар және өзендердегі кеме жүруді жақсарту бойынша көптеген зерттеулер жүргізді. Адамс Ұлттық жолдың күрделі жөндеу жұмыстарын және одан әрі салынуын бақылады, ал ол қызметтен кеткеннен кейін көп ұзамай Ұлттық жол Камберлендтен (Мэриленд) Занесвиллге (Огайо) дейін созылды. Адамс әкімшілігі Чесапик және Огайо каналының басталуын да көрді; Чесапик және Делавэр каналының және Огайо шарлауының айналасындағы Луисвилл және Портленд каналының құрылысы; Ұлы көлдерді Огайо және Индианадағы Огайо өзені жүйесімен байланыстыру; және Солтүстік Каролинадағы Dismal Swamp каналын кеңейту және қайта жаңарту. Сонымен қатар, Адамс президенттігі кезінде АҚШ-тағы алғашқы жолаушылар теміржолы – Балтимор және Огайо теміржолы салынды. Бұл жобалардың көпшілігі жеке сектор тарапынан іске асырылса да, үкімет осы жобаларды аяқтау үшін көбінесе қаржы немесе жер берді.
Саяси партиялардың құрылуы
1825 жылғы үміткерлерді іріктеу сайлауынан кейін Джексон Адамсқа құрмет көрсетті. Дегенмен, Адамстың Клейді тағайындауы Джексонды ашуландырды, ол оны сайлауға шақыратын көптеген хаттар алды. 1825 жылы Джексон Теннесси заңнамасының 1828 жылғы сайлауда президенттікке ұсынған кандидатурасын қабылдады. Монро президенттігі кезінде Адамсқа жақын болғанымен, вице-президент Калхун Клейді тағайындау арқасында президенттен саяси жағынан алшақтады, себебі бұл тағайындау Клейді Адамстың заңды мұрагері ретінде бекітті. Адамстың 1825 жылғы желтоқсандағы Конгреске жолдаған амбициялық жылдық үндеуі оппозицияны одан әрі күшейтті, соның салдарынан Кентуккиден Фрэнсис Престон Блэр және Миссуриден Томас Харт Бентон сияқты маңызды тұлғалар Адамс әкімшілігімен қарым-қатынасты үзіп қойды. 19-шы АҚШ Конгресінің бірінші сессиясының соңына қарай Джексондықтардан (Бентон мен Хью Лоусон Уайт басшылығымен), Кроуфордтықтардан (Мартин Ван Бюрен мен Натаниел Маккон басшылығымен) және Калхунтиттерден (Роберт Й. Хейн мен Джордж Макдаффи басшылығымен) тұратын Адамсқа қарсы конгресс коалициясы құрылды. Клейден басқа, Адамстың Солтүстіктен тыс жерлерде күшті қолдаушылары болған жоқ, ал Эдвард Эверетт, Джон Тейлор және Дэниел Вебстер Конгресте оның ең белсенді жақтастары болды. Адамсты қолдаушылар өздерін Ұлттық Республикашылар деп атаса, Джексонды қолдаушылар өздерін Демократтар деп атады. Баспасөзde оларды көбінесе «Адамстың адалдары» және «Джексонның адалдары» деп сипаттады. 1826 жылғы сайлауда Адамстың қарсыластары ел бойынша көптеген орындарды жеңіп алды, себебі Адамстың одақтастары өзара үйлесім таба алмады. Джексонды қолдаушы Эндрю Стивенсон Адамсты қолдаушы Джон Тейлордың орнына Палата спикері болды. Адамстың өзі атап өткендей, АҚШ тарихында президенттің саяси қарсыластарының толық бақылауында болған Конгресс бұрын болған емес. Сайлаудан кейін Ван Бюрен мен Калхун 1828 жылы Джексонды қолдауға келісті, Ван Бюрен Кроуфордтың көптеген жақтастарын өзімен бірге әкелді. Джексон Адамс сияқты толыққанды саяси бағдарлама ұсынбаса да, оның коалициясы Адамстың мемлекеттік жоспарлауға сенуіне қарсы бірікті. Адамс бұл арада партиялық емес ұлт құру үмітінен айнымады және өзінің партиялық құрылымын нығайту үшін қолдау көрсету билігін толыққанды пайдаланудан бас тартты.
1828 жылғы тариф
Әкімшілігінің алғашқы жартысында Адамс тарифтерге қатысты белді ұстаным қабылдаудан жалтарды, өйткені ол Оңтүстік және Жаңа Англиядағы одақтастарын ренжітуден сақтануға тырысты. 1827 жылы Джексондықтар билікке келгеннен кейін, олар Батыс штаттарына ұнату үшін жасалған, бірақ Жаңа Англия экономикасы үшін маңызды импортталған тауарларға жоғары баж салынатын тарифтік заң жобасын дайындады. Ван Бюрен заң жобасын Конгресс арқылы өткізген кезде, оның мақсаты заңның қабылдануына қол жеткізу ме, әлде Адамс пен оның одақтастарын оған қарсы шығуға итермелеу ме, белгісіз. Дегенмен, Адамс қарсыластары "Жамандық тарифі" деп атаған 1828 жылғы тарифке қол қойды. Оңтүстікте Адамс айыпталды, ал Солтүстікте бұл тариф үшін оған көп мақтау болмады.
Үндістан саясаты
Адамс 1820 жылдары америкалық индейлердің келісім арқылы біртіндеп ассимиляциясын қолдады, бұл басымдық сол кезде көптеген ақ адамдармен бөлісілмеді. Дегенмен, Адамс АҚШ-тың батысқа қарай кеңеюіне де мұқтаж болды. Шекарадағы қоныс аударушылар үнемі батысқа жылжуға тырысып, индейлердің мүдделерін ескермейтін, кеңейту саясатын талап етті. Өкілеттігінің басында Адамс, Грузияның губернаторы Джордж Троуптың Мускоги тайпасына келісімді күштеп таңғандығын білген соң, Индиан Спрингс шартын тоқтатты. Адамс 1826 жылдың қаңтар айында Мускогилермен жаңа шартқа қол қойды, ол Мускогилерге жерде қалуға рұқсат берді, бірақ жерлерінің көп бөлігін Джорджияға өткізді. Труп оның талаптарын қабылдаудан бас тартып, Грузияның барлық азаматтарына Мускогилерді жерден қууға рұқсат берді. Грузия мен федералды үкімет арасындағы қақтығыс Мускогилер үшінші шартқа келіскеннен кейін ғана болдырмалды. Көптеген адамдар Труптің федералды үкімет пен индейлермен араласуында қиындықтарды көріп тұрса да, оқиғаға қатысты әкімшіліктің әрекеттері Оңтүстікте индейлерді дереу жерден қууды жақтағандарды наразылыққа толтырды.
Сыртқы істер
Адамс "Америка ешқашан құбыжықтарды жою үшін шетелге аттанбайды" деген сөзді айтқандығы мәлім.
Сауда және талап-арыздар
Адамс әкімшілігінің сыртқы саясатының маңызды мақсаттарының бірі – американдық сауданы кеңейту еді. Оның әкімшілігі Дания, Пруссия және Орталық Америка Федеративтік Республикасы сияқты бірнеше елмен өзара келісім шартына қол жеткізді. Әкімшілік Гавай Корольдігімен және Таити Корольдігімен де сауда келісімдері жасады. Дания және Швециямен жасалған келісімдер олардың колонияларын американдық сауда үшін ашты, бірақ Адамс ерекше назарды Британдық Батыс Үндістанмен сауданы ашуға бөлді. 1815 жылы АҚШ пен Ұлыбритания арасында сауда келісімі жасалған болатын, бірақ бұл келісімге Батыс жарты шардағы британдық иеліктер кірмеді. АҚШ тарапынан көрсетілген қысымға жауап ретінде, британдықтар 1823 жылы Вест-Индияға шектеулі көлемде американдық тауарларды импорттауға рұқсат берді, бірақ АҚШ жетекшілері Ұлыбританияның қорғаушылық императорлық преференциялық жүйесін тоқтатуға ұмтылысын жалғастырды. 1825 жылы Ұлыбритания АҚШ-тың Британдық Батыс Үндістанмен сауда жасауына тыйым салып, Адамстың беделіне нұқсан келтірді. Адамс әкімшілігі бұл тыйымды жою үшін британдықтармен жан-жақты келіссөздер жүргізді, бірақ екі тарап та келісімге келе алмады. Британдық Батыс Үндістанмен сауданы жоғалтуға қарамастан, Адамс жасаған басқа сауда келісімдері АҚШ-тың жалпы экспорт көлемін ұлғайтуға көмектесті.
Латын Америкасы
Техасты Мексикадан сатып алуға жасаған сәтсіз әрекеттен басқа, президент Адамс Латын Америкасына немесе Солтүстік Америкаға кеңейуді көздемеді. Адамс пен Клей оның орнына Латын Америкасымен байланыс орнатуға тырысты, осылайша оның Британ империясының экономикалық ықпалына іріккенін болдырмақшы болды. Осы мақсаттың бір бөлігі ретінде әкімшілік Америка Құрама Штаттарының делегациясын Панама конгресіне – 1826 жылы Симон Боливар ұйымдастырған Жаңа дүние республикаларының конференциясына жіберуді қолдады. Клей мен Адамс конференция Америкадағы тәуелсіз мемлекеттер арасында «жақсы көршілік саясатын» бастайды деп үміттенді. Алайда, делегацияны қаржыландыру және делегация мүшелерін бекіту Адамстың ішкі саясаты төңірегіндегі саяси күреске тартылып, Ван Бюрен сияқты қарсыластары делегацияны мақұлдауға кедергі келтірді. АҚШ делегациясы Сенаттың мақұлдауын алғанымен, Сенаттың кешігуі салдарынан Панама конгресіне жетпеді.
1828 жылғы президенттік сайлау
Джексондықтар көптеген қазіргі заманғы науқандық тәсілдерді қабылдаған тиімді партиялық аппарат құрды. Олар мәселелерге назар аудармай, Джексонның танымалдылығын және Адамс пен федералдық үкіметтің деген түрдегі жемқорлығын баса көрсетті. Джексон өзі бұл науқанды «халықтың адалдығы мен атқарушылықтың қолдауы арасындағы күрес» деп сипаттады. Адамс саяси науқандардың жаңа шындығына бейімделуден бас тартып, қоғамдық шаралардан қашып, газеттер сияқты үкіметтік құралдарға инвестиция жасаудан бас тартты. 1827 жылдың басында Джексонның әйелі Рэйчелді бірінші күйеуінен айырылуға ынталандырғаны туралы көпшілік алдында айыптаулар таралды. Жауап ретінде Джексонның жақтастары Адамстың жеке өміріне шабуыл жасады, нәтижесінде науқан күрт нашарлады. Джексондық баспасөз Адамсты халықтан алшақ, элиталық тұлға ретінде бейнеледі, ал Адамсты қолдаған газеттер Джексонның түрлі дуэльдер мен жанжалдарға қатысқанын сынап, оны президенттік лауазымға тым сезімтал және асығыс деп көрсетті. Адамс пен Клей науқанның «Американдық жүйеге» бағытталатынына үміттенгенімен, оның орнына Джексон мен Адамстың жеке тұлғалары басым болды. Вице-президент Калхун Джексонның тізіміне қосылды, ал Адамс өзінің кандидаттығына қаржы министрі Ричард Рашпен бірікті. 1828 жылғы сайлау АҚШ тарихында екі солтүстік өкілінен тұратын президенттік тізімнің екі оңтүстік өкілінен тұратын тізімге қарсы тұрған алғашқы жағдай болды. Сайлауда Джексон 261 сайлаушы дауысының 178-ін жеңіп, халықтың дауысының 56 пайызынан астам үлесін иеленді. Теодор Рузвельттің 1904 жылғы науқанына дейін ешбір болашақ президенттік үміткер Джексонның халық дауысының көрсеткішіне жете алмады, ал Адамстың жеңілісі оны әкесінен кейін екінші бір мерзімге ғана сайланған президент етті. 1828 жылға қарай президенттікке халықтың дауысы берілмеген тек екі штат болды, ал 1828 жылғы сайлаудағы дауыс саны 1824 жылғы сайлаудағыдан үш есе көп болды. Бұл дауыс берудің өсуі демократия толқынына ғана емес, сонымен қатар сайлауға қызығушылықтың артуына және партиялардың сайлаушыларды ұйымдастыру қабілетінің күшеюіне байланысты болды. Адамс Джексонның инаугурациясына қатыспады, осылайша өзінің мерзімін аяқтаған, бірақ шараны өткізіп жіберген төрт президенттің бірі болды.
Джексон әкімшілігі, 1830-1836 жылдар
Адамс 1828 жылғы жеңілістен кейін қоғамдық өмірден толығымен кетуді ойлады және 1829 жылы ұлы Джордж Вашингтон Адамстың өзіне қол жұмсауы оны терең қайғыға батырды. Ол Джексон әкімшілігінің көптеген іс-әрекеттеріне наразы болды, соның ішінде олжалау жүйесін қабылдауына және жақын досы, қазынашылық аудиторы Тобиас Уоткинстің жемқорлық үшін қудалануына. Адамс пен Джексон бұрын қарым-қатынаста болғанмен, 1828 жылғы сайлаудан кейін келесі он жылдарда бір-біріне деген жек көру сезіміне ие болды. Адамс зейнетке шыққаннан кейін көңілі тоймады, мамандық жолының толыққан емес екенін сезінді, сондықтан 1830 жылғы сайлауда АҚШ Өкілдер палатасына үміткер болып, жеңіске жетті. Оның сайлануы жалпы пікірге, тіпті әйелі мен кіші ұлының ойынша, бұрынғы президенттер мемлекеттік қызметке қайта оралмауы керек деген қағидаға қарсы келді. Дегенмен, ол 1831 жылдан 1848 жылы қайтыс болғанға дейін тоғыз рет сайланды. Адамс пен Эндрю Джонсон – Конгресте қызмет атқарған жалғыз бұрынғы президенттер. Адамс 64 жасқа келгенде Вашингтонға оралғанда жұмыс жүктемесі жеңіл болады деп күткен, бірақ Спикер Эндрю Стивенсон оны Сауда және өндіріс комитетінің төрағасы етіп тағайындады. Анти-масондық партияның мүшесі болғанымен, Конгресс Джексонның жақтастары мен қарсыластарына бөлінді, ал Адамс көбінесе соңғы топпен бірікті. Джексонның жақтасы Стивенсон комитет төрағалығы Адамсты тарифті қорғаумен айналыстырады деп ойлады, бірақ комитеттегі Джексондық көпшілік Адамстың нақты билікке ие болуына кедергі келтіретін еді. Тарифтік заңдарды жазуға жауапты комитеттің төрағасы ретінде Адамс 1828 жылғы тарифтен туындаған күшін жою дағдарысында маңызды рөл атқарды, себебі оңтүстік штаттар жоғары тарифтерге қарсылық білдірді. Оңтүстік Каролина басшылары штаттар федералды заңдарды күшін жоюға құқылы екенін мәлімдеді және федералды үкіметтің өз штатында тарифті күшіне енгізуіне тыйым салатынын жариялады. Адамс 1832 жылғы тарифті қабылдауға көмектесті, ол тарифтерді төмендетті, бірақ Оңтүстік Каролинадағы күшін жоюшыларды толыққанды қанағаттандыруға жеткіліксіз болды. Дағдарыс Клей мен Калхун 1833 жылғы тарифтік заңға келісімге келген кезде аяқталды, ол тарифтік мөлшерлемелерді одан әрі төмендетті. Адамс күшін жою дағдарысының нәтижесіне наразы болды, өйткені оңтүстік штаттар федералды заңға қарсы шығу арқылы әділетсіз пайда алды деп есептеді. Дағдарыстан кейін Адамс оңтүстік штаттар Джексонның Демократиялық партиясын бақылау арқылы федералды үкіметке артық ықпал етеді деп сенді. 1833 жылғы Массачусетс штатының губернаторы сайлауында Анти-масондық партия Адамсты төрт үміткердің арасында ұсынды. Ұлттық республикашылдардың үміткері Джон Дэвис 40% дауыс жинады, ал Адамс 29% дауыспен екінші орынды иеленді. Ешбір үміткер көпшілік дауыс жинамағандықтан, сайлауды штат заң шығарушы органы шешті. Заң шығарушы органмен сайлауға түсудің орнына Адамс өтінімін кері алып, заң шығарушы орган Дэвисті сайлады. Адамс 1835 жылы анти-масондар мен ұлттық республикашылдардың коалициясының арқасында Сенатқа сайлануға жақын болды, бірақ Джексонға сыртқы саясат мәселесінде көрсеткен қолдауы ұлттық республикашылдардың басшыларын ашуландырып, олар оның кандидатурасын қолдаудан бас тартты. 1835 жылдан кейін Адамс ешқашан жоғары лауазымға үміткер болмады, еңбегін Өкілдер палатасындағы қызметіне жұмсады.
Ван Бюрен, Харрисон және Тайлер әкімшілігі, 1837-1843
1830-жылдардың ортасында Антимасондық партия, Ұлттық республикашылар және Джексонға қарсы болған басқа да топтар Виг партиясы болып бірікті. 1836 жылғы президенттік сайлауда демократтар Мартин Ван Бюренды ұсынды, ал вигтер бірнеше президенттік үміткерлерді тікелей ұсынды. Адамс президенттікке басты партиялық талапкерлердің барлығына теріс қарағандықтан, сайлау кампаниясына қатыспады; Ван Бюрен сайлауда жеңіске жетті. Дегенмен, Адамс Конгресте Виг партиясымен байланыс орнатты. Адамс, ұзақ жылдар бойы саяси қарсыласы болған президент Ван Бюреннің бастамаларын қарсылады, бірақ олар жұрт алдында әдепті қарым-қатынас сақтады. Техас Республикасы 1835-1836 жылдардағы Техас революциясында Мексикадан тәуелсіздік алды. Техасты көбінесе Оңтүстік Америка Құрама Штаттарынан келген американдықтар қоныстандырды, және олардың көптегені 1829 жылғы Мексика заңымен құлдық жойылғанмен, құлдарға ие болды. Сондықтан АҚШ пен Техаста көптеген адамдар Техасты құл мемлекеті ретінде одаққа қабылдауды жақтады. Адамс Техас мәселесін "елді мазалап жүрген басқа барлық мәселелерге қарағанда тереңірек тамырлары мен көлеңкелі тармақтары бар мәселе" деп есептеді және ол аннексияға қарсы конгресс оппозициясының жетекшісі болды. Мемлекеттік хатшы қызметін атқарған кезде Адамс Техасты сатып алуға тырысты, бірақ Мексика құлдықты жойғандықтан, Техастың сатып алынуы аймақты еркін аумақтан құл мемлекетіне айналдырады деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ Техастың аннексиясы Оңтүстік экспансионистерді басқа әлеуетті құл мемлекеттерін, соның ішінде Кубаны да іздеуге итермелейді деп қорқады. Адамстың қатаң ұстанымы Ван Бюреннің президенттік кезеңінде Техасты аннексиялауға ұмтылуынан бас тартуына ықпал еткен болуы мүмкін. Виг партиясының үміткері Уильям Генри Харрисон 1840 жылғы президенттік сайлауда Ван Бюренды жеңіп, вигтер алғаш рет Конгрестің екі палатасын да бақылауына алды. Адамс Харрисонды жеке тұлға ретінде жоғары бағаламағанмен, жаңа виг әкімшілігіне және федералды үкіметтің ұзақ жылдар бойы демократтардың үстемдігінің аяқталуына қуанды. Алайда, Харрисон 1841 жылдың сәуір айында қайтыс болды және оның орнына Адамс, Генри Клей және көптеген басқа да көрнекті вигтерден айырмашылығы, американдық жүйені қабылдамаған оңтүстік өкілі вице-президент Джон Тайлер келді. Адамс Тайлерді "құлдарды ездікпен басқаратын, Вирджиния, Джефферсон мектебінің адамы ретінде қарастырды, ол барлық жақсартуларға қарсы тұрды". Тайлер Ұлттық банкты қайта құру туралы заң жобасына вето салғаннан кейін, виг конгрессмендері Тайлерді партиядан шығарды. Адамс Тайлерді импичментке салу мәселесін зерттейтін арнайы комиссияның төрағасы болып тағайындалды және Тайлердің әрекеттері импичментке негізделгенін дәлелдейтін қатал есеп ұсынды. Бірақ импичмент процесі алға жылжуға аспады, өйткені вигтер Сенат Тайлерді қызметтен алу үшін дауыс береді деп сенбеді.
Мексика-Америка соғысына қарсылық, 18441848
Тайлер Техас аннексиясын өзінің басқаруының соңғы кезеңдеріндегі басты сыртқы саяси мақсатына айналдырды. Ол 1844 жылы аннексия шартының бекітілуін қадағалауға тырысты, бірақ Адамстың таңғалуы мен құлқынасымен Сенат осы шарты қабылдамады. Техас аннексиясы 1844 жылғы президенттік сайлаудың орталық мәселесіне айналды, ал оңтүстік штаттардың өкілдері Ван Бюреннің 1844 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенттегі кандидаттығына кедергі келтірді, себебі ол аннексияға қарсы болды. Партия оның орнына Эндрю Джексонның ізбасары Джеймс К. Полкты ұсынды. Ол тағы да сайлау кампаниясына қатыспаса да, Адамс Полктің өзінің бұрынғы одақтасы Генри Клейді 1844 жылғы сайлауда жеңгеніне қатты ренжіді. Ол сайлау нәтижесінің бір бөлігін кішкентай аболиционистік үшінші партия – Азаттық партиясына жатқызып, олардың Нью-Йорк штатындағы шешуші дауыстарды Клейден тартып алғанын болжады. Сайлаудан кейін Тайлер, өкілеттігі 1845 жылдың наурызында аяқталатын, Конгреске тағы да аннексия шартын ұсынды. Адамс осы шартты қатаң сынап, Техастың аннексиясы АҚШ-ты "құлдық үшін соғысқа" тартады деп мәлімдеді. Адамстың қарсылығына қарамастан, Конгрестің екі палатасы да шартты мақұлдады, көптеген демократтар аннексияны қолдады, ал көптеген вигтер қарсы дауыс берді. Осылайша 1845 жылы Техас құлдар бар штат ретінде АҚШ құрамына кірді. Адамс Джеймс К. Полкпен бірге Өкілдер палатасында қызмет еткен, және ол жаңа президентті жек көріп, оны тағы бір экспансионист, құлдықты қолдайтын оңтүстік демократы деп есептеді. Адамс Орегон аймағының барлық бөлігін аннексиялауды жақтады, бұл АҚШ пен Ұлыбританияның талас-тартыс тудырған аймағы еді, және президент Полк 49-шы параллель бойынша жерді бөлісетін Орегон шартына қол қойғанда көңілі қалды. Полктің экспансионистік мақсаттары Мексиканың Альта-Калифорния провинциясына бағытталды, және ол осы провинцияны Мексикадан сатып алуға тырысты. Мексика үкіметі Калифорнияны сатуға немесе Техастың тәуелсіздігін және одан кейінгі АҚШ-қа қосылуын мойындауға бас тартты. Полк генерал Закари Тейлор басқаратын әскери жасақты Рио-Грандені Техас пен АҚШ-тың оңтүстік шекарасы деп мәлімдеуіне қолдау көрсету үшін орналастырды. Тейлордың әскерлері Рио-Гранденің солтүстігінде мексикалық әскерлермен қақтығысқаннан кейін, Полк 1846 жылдың басында Мексиканың американдық аумаққа басып кіргенін айтып, соғыс жариялауды сұрады. Кейбір вигтер Мексиканың агрессивті соғыс бастағанын күмәндағанмен, Конгрестің екі палатасы да соғыс жариялады, ал палата 174-14 дауыспен осы жарияламаны мақұлдады. 14 қарсы дауыс бергендердің бірі Адамс болды, ол Полктің құлдықты кеңейту үшін шабуыл жасауға тырысып жатқанына сенді. Соғыс басталғаннан кейін ол Мексикадан алынған кез келген аумақта құлдықты тыйым салатын Уилмот шарасын қолдады. 1846 жылдан кейін Адамстың денсаулығы нашарлап, бірақ ол 1848 жылы қайтыс болғанға дейін Мексика-Америка соғысына қарсы күресін жалғастырды.
Құлшылыққа қарсы қозғалысы
1830 жылдары құлдық мәселесі АҚШ-та күрделеніп, екі жақты дауға айналды. Ұзақ жылдар бойы құлдыққа қарсы болған Адамс Конгрестегі жаңа өкілдігін онымен күресу үшін пайдаланды және құлдыққа қарсы ең белгілі ұлттық лидер болды. Сайлауда жеңіске жеткен соң, ол "жер бетінен құлдық пен соғысты жоятын күнді әкелуім керек" деді. 1820 жылы жеке күндегігіне былай деп жазды:
"Миссури мәселесін талқылау олардың жандарының құпиясын ашты. Теорияда олар құлдықтың жамандық екенін мойындайды, одан бас тартады және барлық жауапкершілікті Ұлыбританияның мойнына жүктейді. Бірақ оны тереңінен зерттегенде, олардың жан дүниесінде өздерінің шеберліктерін мақтан тұтатыны көрінеді. Олар янкилердің қарапайым мінез-құлқын кемсітеді, себебі оларда олар сияқты үстемдік таныту әдеті жоқ және қараларға иттіңдей қарамайды. Құлдықтың бір кемшілігі – ол моральдық принциптердің бастау көзін улайды. Ол ізгілік пен жамандыққа қатысты бұрыс бағаларды орнатады: адамзаттың ең қасиетті құқықтары тері түсіне байланысты болса, одан артық жалған және қатыгездік қандай болуы мүмкін? 1836 жылы Адамстың Колумбия округінде құлдықты жою туралы азаматтардың петицияларын тұрақты түрде ұсынуына жауап ретінде, АҚШ Өкілдер палатасы құлдыққа қатысты барлық петицияларды дереу қараудан шығарып тастайтын ереже енгізді. Демократтар мен оңтүстік вигтері бұл ережені қолдады, бірақ Адамс сияқты солтүстік вигтері оған қарсы болды. 1836 жылдың соңында Адамс құл иелерін және осы ережені әжуалау науқанын бастады. Ол жиі құлдыққа қарсы петицияларды ұсынуға тырысты, көбінесе оңтүстік өкілдерінің күшті наразылығын тудыратын тәсілдермен. Бұл ереже күшінде болғанымен, оның әрекеттері және басқалардың оны үндемеу әрекеттері петиция құқығы, заң шығару талқылауы және құлдықтың моральдық жағы туралы сұрақтарды тудырды. Адамс тағы жеті жыл бойы осы ережеге қарсы белсенді күресті және ақырында 1844 жылы оны жоюға әкеп соққан резолюцияны қабылдады. 1841 жылы Льюис Таппан мен Эллис Грей Лорингтің өтініші бойынша Адамс "АҚШ-қа қарсы Аммистад" ісіне қатысты. Адамс Испанияның "Аммистад" кемесін басып алып, көтеріліс жасаған африкалық құлдардың мүддесін қорғап, Жоғарғы Сотқа жүгінді. Адамс 1841 жылдың 24 ақпанында сотта төрт сағат сөйледі. Оның аргументтері сәтті аяқталды: Сот африкалықтардың бостандыққа ие екенін және олар өз үйлеріне оралуға құқылы екенін шешті.
Смитсондар институты
Адамс ғылымды насихаттаудың жетекші күштерінің біріне айналды. 1829 жылы британдық ғалым Джеймс Смитсон қайтыс болды және ол "білімді арттыру мен тарату" үшін өзінің мүлкін қалдырды. Смитсонның өсиеті бойынша, егер оның жүрегі туысы Генри Джеймс Хангерфорд мұрагерсіз қайтыс болса, Смитсонның мүлкі "адамдар арасында білімді арттыру және тарату" үшін құрылған АҚШ үкіметіне өтеді делінген. 1835 жылы жүрегі туысы мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, президент Эндрю Джексон Конгреске бұл мұра туралы хабарлады, оның құны шамамен 500 000 АҚШ долларына тең болды (2024 жылғы инфляция бойынша 18 миллион АҚШ доллары). Адамс бұл АҚШ-қа ұлттық ғылым және білім беру институтын құру арманын іске асыруға мүмкіндік беретінін түсінді. Осылайша Адамс Конгресте болашақ Смитсондар институтының басты қолдаушысы болды. Ақшалар нашар мемлекеттік облигацияларға салынды, олар тез арада құлдырап кетті. Конгресте қызу пікірталас болғаннан кейін, Адамс жоғалған қаражатты пайызбен қайтаруға сәтті көндірді. Конгресс бұл ақшаны басқа мақсаттарға жұмсағысы келсе де, Адамс Конгрессті осы ақшаны ғылым мен білім беру институтына сақтауға иландырды. Конгресс сондай-ақ федералды үкіметтің осы сыйлықты қабылдауға құқығы бар-жоғын талқылады, бірақ Адамс бастама көтерген кезде Конгресс ұлтқа қалдырылған мұраны қабылдады және 1836 жылдың 1 шілдесінде АҚШ-тың сенімін қайырымдылық қорға берді. Адамстың күш-жігерінің нәтижесінде Конгресс 1846 жылы Смитсондар институтын құруға дауыс берді. Институтты басқару үшін саяси бейтарап регенттер кеңесі құрылды, оның құрамына мұражай, сурет галереясы, кітапхана және зертхана кірді.
Өлім
1846 жылы 78 жастағы бұрынғы президент инсульт алды, оның салдарынан денесінің бір жағы қозғалмай қалды. Бірнеше ай демалыс алған соң, ол толық сауығып, Конгресстегі қызметін жалғастырды. Адамс 1847 жылдың 13 ақпанында Палаталар залына кіргенде, барлығы «орнынан тұрып, қол соқты». 1848 жылдың 21 ақпанында Өкілдер палатасы Мексика-Америка соғысында қызмет еткен АҚШ армиясының офицерлерін құрметтеу мәселесін талқылады. Адамс бұл соғысты өткір сынға алған еді. Конгрессмендер шараны қолдап «Иә!» деп дауыс бергенде, ол керісінше, «Жоқ!» деп айғайлады. Ол Палата Төрағасы Роберт Чарльз Уинтроп қойған сұраққа жауап беру үшін орнынан тұрды. Содан кейін Адамс миына қан құйылып, құлап түсті. Екі күннен кейін, 23 ақпанда, ол кешкі сағат 19:20-да әйелінің қасында Вашингтондағы Капитолий ғимаратындағы спикерлер бөлмесінде қайтыс болды; оның жалғыз тірі баласы Чарльз Фрэнсис әкесімен соңғы рет көруге үлкермеді. Оның соңғы сөздері: «Бұл Жердегі соңғысы. Мен қанағаттамын». Оның алғашқы жерлеуі уақытша болды, Вашингтондағы Конгресс зиратындағы қоғамдық мазарда. Кейіннен ол Куинсиде (Массачусетс штаты) отбасылық зиратқа, (Унитариандық) Біріккен Бірінші шіркеудің қарама-қарсы жағындағы Ханкок зиратына қайта жерленді. 1852 жылы Луиза қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы ата-анасын көшеден өтетін Біріккен Бірінші шіркеудегі отбасылық криптке, Джон мен Абигейлдің қабірінің жанына қайта жерледі. Екі қабір де көпшілікке ашық. Адамстың Ханкок зиратындағы алғашқы қабірі әлі де сол жерде және тек «J. Q. Адамс» деп жазылған.
Жеке өмір
Адамс пен Луизаның үш ұлы мен бір қызы болды. Олардың қызы Луиза 1811 жылы дүниеге келді, бірақ 1812 жылы себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Олар тұңғыш ұлына Джордж Вашингтон Адамс (1801–1829) деген есімді, алғашқы президенттің құрметіне қойды. Бұл шешім Адамстың анасын, тіпті оның айтуынша, әкесін де қынжырға келтірді. Джордж та, екінші ұлы Джон да (1803–1834) қиын өмір сүріп, жас кезінде қайтыс болды. Джордж ұзақ жылдар бойы алкоголизмнен зардап шегіп, 1829 жылы кемедегі суға түсіп қайтыс болды; оның құлап кеткені ме, әлде кемеден қасақана секіргені ме – әлі де белгісіз. Джон әкесіне тиесілі, пайдасыз ұн және астық шабу жұмысын істеген, бірақ 1834 жылы себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Адамстың кіші ұлы Чарльз Фрэнсис Адамс аға, "Адамс партиясының ар-ожданы" деп аталатын, құлдыққа қарсы Солтүстік фракциясының маңызды басшысы болды.
Тұлға
Адамстың мінезі мен саяси нанымы әкесіне ұқсас болды. Ол әрқашан қоғамдық шаралардан гөрі жеке оқуды артық көретін, ал басқалар оны қайта-қайта мемлекеттік қызметте қалуға көндірді. Тарихшы Пол Нагельдің айтуынша, Адамс, кейіннен Авраам Линкольн сияқты, жиі депрессияға ұшырады және осы үшін жас кезінде ем іздеді. Адамс өзінің депрессиясының себебін ата-анасының одан күткен жоғары талаптарында көрді. Өмірі бойы ол депрессиясының салдарынан өзін жеткіліксіз және қоғамдық ортада ұялып сезінді, сондай-ақ сыртқы түрі оны жиі мазалады. Ол 19 ғасырдың сәніне сәйкес келген ұзын шашты тоқудың орнына қысқа шашты киген және тізеге дейін жететін шалбарды таңдаған алғашқы президент болды. Джон Куинси Адамстың ең жоғары интеллект деңгейіне ие болғаны айтылады. Калифорния университетінің (UC Davis) психология профессоры Дин Симонтон оның IQ-сын 165 деп бағалаған. Ол сегіз шет тілін (голланд, француз, неміс, грек, итальян, латын, орыс және испан) меңгерген, бұл басқа АҚШ президенттерінен көп. Ол орыс тілінде сөйлей алатын жалғыз АҚШ президенті болып қала береді.
Тарихи беделі
Адамс американ тарихындағы ең тиімді дипломаттар мен мемлекеттік хатшылардың бірі саналады, бірақ ғалымдар оны көбінесе орташа президент деп бағалайды. Адамс президенттікке толыққанды лайықты адам ретінде есте қалады, алайда 1824 жылғы сайлау оның президенттік лидерлік мүмкіндіктерін күрт әлсіретті. Ең маңыздысы, Адамс саясаттың маңызы артып келе жатқан дәуірде нашар саясаткер ретінде танылды. Ол тарихтың сол тұсында, екінші партиялық жүйе төңкеріс күшімен пайда болған сәтте, "партиялық тартыстың зиянды арамшөптерінен" жоғары тұрып, қызмет етуге тырысқанын айтты. Биограф және тарихшы Уильям Купер-младший Адамс "американдық ой-қиялда елеусіз қалғанын", бірақ 20-шы ғасырдың соңынан бері құлдыққа қарсы ұстанымының арқасында көпшілік назарына іліккенін мәлімдейді. Купер Адамстың АҚШ құлдық институты бар болғанда біртұтас қала ала ма деген сұраққа алғашқы рет ашық түрде дау қозғаған "ірі қоғамдық тұлға" болғанын жазады. Тарихшы Дэниел Уокер Хоу Адамстың "зор ақыл-парасаты мен батылдығы сөзсіз екенін, ал ұлттық мүдделерді көрудегі білігі уақыттың сынағынан өтті" деп жазды. Ол сондай-ақ көрнекті проза стилістісі ретінде жоғары бағаланды, Джеймс Паркер оны "Авраам Линкольн мен Барак Обамамен бірге Ақ үйге паналаған" "нағыз көздерінен жас ағып, субъективтілікке бейім үш жазушының бірі" деп сипаттады.
Ескерткіштер
Джон Куинси Адамстың туған жері қазір Адамс ұлттық тарихи саябағының бөлігі және жұртшылыққа ашық. Адамс үйі – Гарвард университетінің он екі студенттік жатақханасының бірі. Ол Джон Адамс, Джон Куинси Адамс және Гарвард университетімен байланысты Адамс отбасының басқа мүшелерінің құрметіне аталған. Массачусетс Амхерст университетінің оңтүстік-батыс жатақ ауданында орналасқан Джон Куинси Адамс мұнарасы президенттің есімімен аталады. 1870 жылы Чарльз Фрэнсис әкесінің құрметіне АҚШ-тағы алғашқы президенттік кітапхананы салдырды. Тас кітапханада он екі тілде жазылған 14 000-нан астам кітап бар. Кітапхана Куинсидегі Адамс ұлттық тарихи саябағында (Массачусетс штаты) Пейсфилд ("Ескі үй") орналасқан. Вашингтонда Адамс және оның әйелі, ұлы, әкесі, анасы және отбасының басқа мүшелерін құрметтейтін Адамс ескерткіші орнату ұсынылған. Адамстың Куинси деген орта аты АҚШ-тың бірнеше жерінде, соның ішінде Иллинойс штатының Куинси қаласында қолданылған. Адамс округі, Иллинойс және Адамс округі, Индиана да Адамстың есімімен аталған. Адамс округі, Айова және Адамс округі, Висконсин, әрқайсысы Джон Адамс немесе Джон Куинси Адамс есімдерімен аталған. Кейбір дереккөздер 1843 жылы Адамстың АҚШ президентінің алғашқы суретіне түскенін айтады, ал басқалары Уильям Генри Харрисонның 1841 жылы оның портреті үшін одан да ертерек суретке түскенін мәлімдейді. Оригиналды дагеротип Смитсондар институтының Ұлттық портрет галереясының қорында сақталады.
Кино және теледидар
Адамс кейде бұқаралық ақпарат құралдарында пайда болады. PBS телеарнасының 1976 жылғы "The Adams Chronicles" атты мини-сериалында оны Дэвид Бирни, Уильям Дэниелс, Марсель Тренчард, Стивен Гровер және Марк Винкворт сомдады. 1997 жылғы "Амистад" фильмінде оның рөлін Энтони Хопкинс, ал 2008 жылғы HBO телеарнасының "Джон Адамс" мини-сериалында Эбон Мосс Бакрах пен Стивен Хинкл ойнады.