Кіріспе

Джеймс Гиллеспи Блейн (31 қаңтар 1830 – 27 қаңтар 1893) – американдық мемлекет қайраткері және республикашыл саясаткер. Ол 1863 жылдан 1876 жылға дейін АҚШ-тың Мэн штатының Өкілдер палатасында, 1869 жылдан 1875 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының спикері, 1876 жылдан 1881 жылға дейін АҚШ Сенатында қызмет етті. Блейн екі рет Мемлекеттік хатшы болды, алғаш рет 1881 жылы президент Джеймс А. Гарфилд пен Честер А. Артур басшылығымен, содан кейін 1889 жылдан 1892 жылға дейін президент Бенджамин Харрисон басшылығымен. Ол үш президенттің басшылығымен осы лауазымды атқарған АҚШ-тың екі Мемлекеттік хатшысының бірі, екіншісі – Дэниел Вебстер. Блейн 1876 және 1880 жылдары республикашыл партиясынан президенттікке үміткерлік алуға тырысты, бірақ 1884 жылы үміткерлікке ие болды. 1884 жылғы жалпы сайлауда ол демократ Гровер Кливлендке шамалы айырмамен жеңіліп қалды. Блейн 19 ғасырдың соңындағы республикашылдардың жетекші тұлғаларының бірі және партияның орталық реформашыл фракциясының, кейін «Жартылай тұқымдар» деп аталған, жақтаушысы болды. Блейн Пенсильвания штатының батысындағы Вест-Браунсвилл қаласында дүниеге келді және колледжді бітіргеннен кейін Мэн штатына көшіп, газет редакторы болды. «Магниттік адам» деген лақап атымен танылған ол, сөз өнеріне құрметпен қараған дәуірде харизматикалық сөйлеуші болды. Ол саяси мансабын республикашыл Авраам Линкольннің және Америка Азамат соғысындағы Одақтың күш-жігерін ерте қолдаушы ретінде бастады. Қайта құру кезеңінде Блейн афроамерикандықтардың сайлау құқығын қолдады, бірақ Радикалдық республикашылдардың кейбір қатаң шараларына қарсы болды. Бастапқыда жоғары тарифтерді жақтаған ол кейіннен тарифтерді төмендету және халықаралық сауданы кеңейту үшін жұмыс істеді. Темір жол құрылысы мен дамыту оның заманындағы маңызды мәселелер болды. Оның қызығушылығы мен қолдауының нәтижесінде Блейн темір жол желісіне лицензия беруде сыбайлас жемқорлыққа қатысты деген күдік туды, әсіресе Муллиган хаттарының жариялануынан кейін. Бұл айыптаулар жемқорлықты дәлелдемегенмен, оның 1884 жылғы президенттік үміткерлігіне нұқсан келтірді. Мемлекеттік хатшы ретінде Блейн – сыртқы саясаттағы оқшауланған дәуірдің аяқталуын және испан-американ соғысымен басталатын «Американ ғасырының» басталуын білдірген кезеңдік тұлға болды. Оның АҚШ саудасын және ықпалын кеңейтуге жасаған тырысы елдің сыртқы саясатта белсенділікке бет бұруына себеп болды. Блейн тарифтік өзара іс-қимылдың пионері болды және Латын Америкасы мәселелеріне көбірек араласуға шақырды. Блейн экспансионист болды, оның саясаты он жыл ішінде АҚШ-тың Тынық мұхитындағы отарларды иеленуіне және Кариб бассейнінде үстемдік орнатуына әкелді.

Отбасы және балалық шағы

Джеймс Гиллеспи Блейн 1830 жылдың 31 қаңтарында Пенсильвания штатының Вест-Браунсвилл қаласында Ефрем Лайон Блейн мен оның әйелі Мария (Гиллеспи) Блейннің үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның екі үлкен әпкесі болды – Харриет пен Маргарет. Блейннің әкесі Пенсильванияның батысындағы кәсіпкер және жер иесі болды, ал отбасы салыстырмалы түрде жайлы өмір сүрді. Әкесінің тарапынан Блейн 1745 жылы Пенсильванияға алғаш көшіп келген шотланд-ирландтық иммигранттардың ұрпағы еді. Оның арғы атасы Ефрем Блейн Америка Тәуелсіздік соғысында Джордж Вашингтонның бас комиссары қызметін атқарды. Блейннің анасы мен оның ата-бабалары 1780 жылдары Пенсильванияға көшіп келген ирландтық католиктер болған. Блейннің ата-анасы 1820 жылы католик дінінде үйленді, бірақ Блейннің әкесі пресвитериан дінінде қалды. Сол заманғы кең таралған келісім бойынша, Блейндер қыздарын анасының католик дінінде, ал ұлдарын әкесінің дінінде тәрбиелеуге келісті. Джеймс Блейннің туысы Анджела Гиллеспи қасиетті тәртіптің мүшесі болды және Құдайдың Кресті сестерінің американдық бөлімшесін құрды. Саясатта Блейннің әкесі Виг партиясын қолдады. Блейннің өмірбаянын жазушылар оның балалық шағын «ұштас» деп сипаттайды және баланың ерте жасынан тарих пен әдебиетке қызығушылық танытқанын атап көрсетеді. Он үш жасында Блейн әкесі бітірген Вашингтон колледжіне (қазіргі Вашингтон және Джефферсон колледжі) Пенсильвания штатының Вашингтон қаласында оқуға түсті. Ол сол жерде колледждің пікірсайыс клубының бірі – Вашингтон әдеби қоғамының мүшесі болды. Блейн оқуда жақсы нәтижелер көрсетті, сыныбының алдыңғы қатарында бітіріп, 1847 жылдың маусым айында салтанатты сөз сөйледі. Бітіргеннен кейін Блейн Йель құқық мектебіне түсуді ойлады, бірақ соңында одан бас тарды, орнына жұмыс іздеу үшін батысқа кетті.

Мұғалім және жариялаушы

1848 жылы Блейн Кентукки штатының Джорджтаун қаласындағы Батыс әскери институтында математика және ежелгі тілдер профессоры болып жұмысқа алынды. Ол 18 жаста болғанымен, көптеген студенттерінен жас болса да, жаңа мамандығына оңай бейімделді. Блейн өзі қабылдаған штатындағы өмірді ұната бастады және Кентукки сенаторы Генри Клэйге деген құрметі арта түсті. Сондай-ақ ол жақын жердегі Миллерсбург әйелдер колледжінде сабақ беретін Харриет Стэнвудпен, Мейн штатының тумасымен танысты. 1850 жылдың 30 маусымында олар үйленді. Блейн тағы да заң оқуды ойлады, бірақ оның орнына жаңа әйелін Пенсильваниядағы отбасына алып барды. Кейін олар бірнеше ай бойы Мейн штатының Аугуста қаласында Харриет Блейннің отбасымен бірге тұрды, осы уақытта 1851 жылы олардың тұңғыш баласы Стэнвуд Блейн дүниеге келді. Жас отбасы көп ұзамай тағы да Филадельфияға көшті, онда Блейн 1852 жылы Пенсильвания соқырларды оқыту институтында (қазір Overbrook School for the Blind) ғылым мен әдебиет пәнін оқыта бастады. Филадельфиядағы заң кітапханалары Блейнге, ақыры, заңды оқуға мүмкіндік берді, бірақ 1853 жылы ол одан да тартымды ұсыныс алды: «Кеннебек журналының» редакторы және тең иесі болу. Блейн әйелінің туған Мейн штатында бірнеше демалыс күндерін өткізген және журнал редакторларымен жақын қарым-қатынас орнатқан. Газеттің негізін қалаушы Лютер Северанс зейнеткерлікке шыққаннан кейін Блейнге баспаны бас редактор Джозеф Бейкермен бірге сатып алу ұсынылды. Ол дереу келісіп, сатып алу құны үшін әйелінің бауырларынан қарыз алды. 1854 жылы Бейкер өзінің үлесін жергілікті пастор Джон Л. Стивенске сатты. «Журнал» қатаң вигтік газет болды, бұл Блейн мен Стивенстің саяси көзқарастарымен сәйкес келді. Журналист болу туралы шешім күтпеген болғанымен, Блейн саяси мансабына бастау берді. Блейннің «Журналды» сатып алуы Уиг партиясының құлауымен және Республикалық партияның пайда болуымен бірге орын алды, ал Блейн мен Стивенс газеттерінде жаңа партияны белсенді түрде насихаттады. Газет қаржылық тұрғыдан сәтті болды, және Блейн көп ұзамай пайдасын Пенсильвания мен Вирджиниядағы көмір шахталарына инвестициялауға мүмкіндік алды, бұл оның болашақ байлығының негізін құрады.

Мэн саясаты

Блейннің республикалық газетші ретіндегі мансабы партия саясатына қатысуға әкелді. 1856 жылы ол бірінші Республикалық Ұлттық конвенцияға делегат ретінде сайланды. Партияның алғашқы күндерінен бастап Блейн консервативті қанатты қолдады, Жоғарғы Сот судьясы Джон Маклинды президенттікке кандидат ретінде, одан радикалдырақ Джон С. Фремонтпен салыстырып, жақтады. Келесі жылы Блейнге Портленд Daily Advertiser газетінің редакторы лауазымы ұсынылды, ол оны қабылдады және көп ұзамай Journal газетіндегі үлесін сатты. Дегенмен ол Аугустадағы үйін және өсіп келе жатқан отбасын сақтап қалды. Блейннің тұңғыш ұлы Стэнвуд дүниеден ерте кетсе де, ол және Харриет жақын арада тағы екі ұлға ие болды: 1855 жылы Уокер, ал 1857 жылы Эммонс. Одан кейін олардың тағы төрт баласы болды: Элис, Джеймс, Маргарет және Харриет. Осы шамада Блейн бала кезіндегі пресвитериан шіркеуін тастап, әйелінің жаңа дініне қосылды, Аугустадағы Оңтүстік қауымдық шіркеуінің мүшесі атанды. 1858 жылы Блейн Мэн штатының Өкілдер палатасына сайланды. Ол 1859, 1860 және 1861 жылдары қайта сайлануға түсіп, әр жолы үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Жаңа міндеттер Блейнді 1860 жылы Advertiser газетіндегі жұмысын азайтуға итерді, ал ол жақын арада редакциялық жұмысты толығымен доғарды. Осы уақытта оның саяси ықпалы артып, 1859 жылы Стивенстің орнына Республикалық штаты комитетінің төрағасы болды. Блейн 1860 жылы Республикалық конвенцияға делегат ретінде қатыспады, бірақ Авраам Линкольннің ынталы жақтасы ретінде қатысты. Мэнге оралғаннан кейін, ол 1861 жылы Мэн Өкілдер палатасының спикері болып сайланды және 1862 жылы қайта сайланды. 1861 жылы Азамат соғысы басталғанда ол Линкольннің соғысқа қатысуын қолдады және Мэн заң шығарушы органының Одақ армиясына қосылу үшін бөлімдерді ұйымдастыруға және жабдықтауға дауыс бергенін қамтамасыз етті.

Палатаға сайланған

Блейн 1860 жылы Мейн штатының 4-ші округінен АҚШ Өкілдер палатасына сайлануға ниеттенген, бірақ бұрынғы губернатор Ансон П. Моррилл орынға үміткер екенін жариялағанда, қанағаттандырып, жол берді. Моррилл сәтті сайланды, бірақ 1862 жылғы сайлауда Блейн 3-ші округке қайта бөлінген соң, оның кандидатурасын ұсынуға келісті. Соғысқа берілген күшті қолдау науқанымен Блейн көп дауыспен сайланды; алайда, жалпы елімізде Республикалық партия Конгресте көптеген орындарды жоғалтты, себебі Одақтың соғысқа қатысуы осы уақытқа дейін тиімді болмаған. Блейн 1863 жылдың желтоқсанында, 38-ші Конгресс басталғанда, өзінің орнына отырды, сол кезде Одақ армиясы Геттисбург пен Виксбургте жеңіске жетіп, соғыстың бағытын өзгертіп алған еді. Бірінші мерзімдегі конгрессмен ретінде ол бастапқыда көп сөйлемеді, көбінесе соғыс күшін қолдаудағы әкімшіліктің саясатын ұстанды. Ол Республикалықтардың радикалды фракциясының басшысы, Пенсильваниядан Таддеус Стивенспен соғысты қолдау үшін штаттардың алған қарыздарын төлеу және жаңа «жасыл доллар» валютасына қатысты ақша-кредит саясаты мәселелерінде бірнеше рет келіспеді. Блейн 1863 жылы қабылданған әскери шақыру заңының ауыстыру ережесін қолдады және федералды үкіметке экспортқа салық салуға рұқсат беретін конституциялық түзету ұсынды, бірақ ол қабылданбады.

Қайта құру және импичмент

Блейн 1864 жылы қайта сайланды және 1865 жылдың желтоқсанында 39-шы Конгресс жиналғанда, негізгі мәселе жеңілген Конфедеративтік штаттарды қайта құру болды. Ол он төртінші түзетутің жобасын дайындауға жауапты комитеттің мүшесі болмаса да, Блейн бұл мәселе бойынша өз пікірін білдірді және оны ратификациялау үшін барлық штаттардың үштен екі бөлігі емес, бөлінбеген штаттардың үштен екі бөлігі қажет деп сенді. Бұл пікір басым болмады және оны, әдеттегідей, радикалдық лагерьге жатқызды. Республикалық Конгресс жеңілген Оңтүстікті басқаруға да қатысты, президент Эндрю Джонсон орнатқан штаттық үкіметтерді таратып, олардың орнына Конгресс бақылауындағы әскери үкіметтерді қойды. Блейн осы жаңа, қатаң шараларды қолдады, бірақ оңтүстік азаматтарының АҚШ Әскери академиясына қабылдануына тыйым салатын заңға қарсы шығып, бұрынғы көтерілісшілерге белгілі бір жеңілдіктер беруді жақтады. Блейн 1868 жылы Джонсонды импичментке ұйымдастыруға дауыс берді, бірақ бастапқыда бұл әрекетке қарсы болған еді. Кейін Блейн Джонсонға қарсы айыптаулардың негізділігі туралы нақты пікір білдірмеді, "шешім қабылдауға тең мүмкіндігі бар адамдар арасында өте үлкен пікір келіспеушілік болды" деп жазды, бірақ партия басшыларының ұстанымын сақтады.

Ақша-кредит саясаты

Стивенспен бұрынғы күресін жалғастыра отырып, Блейн Конгресте берік доллар үшін күресті бастады. 150 миллион долларлық «гринбектер» – алтынмен қамтамасыз етілмеген валюта – шығарылғаннан кейін доллардың құны төмендеді. Республикашыл Бенджамин Ф. Батлер мен демократ Джордж Х. Пендлтон бастаған екі партиялық инфляцияшылдар тобы қолданыстағы жағдайды сақтап, Қаржы министрлігіне «гринбектер» шығаруды жалғастыруға және тіпті соғысқа дейінгі облигациялар бойынша төленетін сыйақыны олармен төлеуге рұқсат беруді қалаған. Блейн бұл идеяны елдің инвесторларға алтын ғана валюта болған кезде берген уәдесінен бас тарту деп атады. Бұл мәселе бойынша бірнеше рет сөйлеген Блейн, «гринбектердің» соғыс кезінде банкроттықтан сақтау үшін ғана қабылданған шара екенін айтты. Блейн мен оның берік валютаны жақтаушылары сәттілікке жетті, бірақ мәселе 1879 жылға дейін шешілмей қалды, сонда 1875 жылғы «Ақша төлемін қайта жаңғырту туралы» заңмен қалған барлық «гринбектер» алтынға айырбастауға болатын болды.

Палата Төрағасы

Конгресстегі алғашқы үш мерзімінде Блейн парламенттік процедуралар сарапшысы ретінде танымал болды және Нью-Йорктегі Роско Конклингпен арадағы қақтығыстан басқа, республикашыл әріптестері арасында беделді болды. 1869 жылдың наурызында спикер Шейлер Колфакс 40-шы Конгресс аяқталғаннан кейін вице-президент болу үшін қызметінен кеткен кезде, жоғары бағаланған Блейн 41-ші Конгресс үшін Палата спикері лауазымына Республикалық Конгресс Кокусының бірауыздан таңдалған үміткері болды. 1869 жылғы 4 наурыздағы спикер сайлауында Блейн Индиана штатының демократы Майкл К. Керрді 135-57 дауыспен оңай жеңіске ұшыратты. Республикашылар 42-ші және 43-ші Конгресстерде Палата бақылауын сақтап, Блейн екеуінің де басында спикер болып қайта сайланды. Президент Улисс С. Грант оның Палатаны басқарудағы шеберлігі мен адалдығын жоғары бағалады. Блейн бұл лауазымды ұнатып, Вашингтондағы тұрақтылығын қаладағы Он бесінші көшедегі үлкен резиденция сатып алу арқылы нығайтты. Сол кезде Блейн отбасы Аугустадағы сарайға көшті. Блейн спикер ретінде алты жыл қызмет еткен кезде оның танымалдылығы арта берді, ал Гранттан наразы болған республикашылар 1872 жылғы Республикалық Ұлттық Конвенцияға дейін оны президенттікке үміткер ретінде қарастырды. Бірақ Блейн Гранттың қайта сайлануы үшін табандылықпен жұмыс істеді. Блейннің өсіп келе жатқан даңқы демократтардың қарсылығын күшейтті, ал 1872 жылғы науқанда оны «Crédit Mobilier» скандалында пара алуға айыптады. Блейн теміржол компанияларының федералдық шенеуніктерге пара беріп, алаяқтық теміржол келісімшарттарына көз жұмғандығы туралы айыптауларды жоққа шығарды, бұл келісімшарттар үкіметтің миллиардтаған долларын жымқыруға әкелді. Блейннің қатысы бар екенін ешкім нақты дәлелдей алмады. Бұл толыққанды қорғаныс болмаса да, алдамшылыққа мүмкіндік берген заң ол Конгреске сайланбастан бұрын қабылданғаны рас. Бірақ айыптауларға байланысты басқа республикашылдар да әшкере болды, соның ішінде вице-президент Колфакс, ол 1872 жылғы президенттік тізімнен Генри Уилсонның пайдасына алынып тасталды. Блейн бұрынғы Конфедерация мүшелеріне жалпы кешірім беруді қолдаса да, оны Джефферсон Дэвиске дейін кеңейтуге қарсы болды және оңтүстіктегі қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылық пен сайлау құқығынан айыруға жауап ретінде Грантпен бірлесіп 1875 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды қабылдауға көмектесті. Ол сол жылы Палатада басым көпшілік дауыспен қабылданған үшінші мерзімге қарсы резолюцияға дауыс беруден бас тартты, өйткені мұндай дауыс өзімшілдікке ұқсайды деп ойлады. Блейн Грантқа адал болды және Грант әкімшілігінің жанжалдары оның беделіне әсер етпеді; оның өмірбаянында айтылғандай, Блейн спикер болып тұрған кездегіден гөрі ешқашан танымал болған емес. Либералды республикашылар оны басқа республикашыл көшбасшылардың сыбайласқандығына балама ретінде қарады және кейбіреулері оны жаңа реформалық партия құруға шақырды. Блейн республикашыл болып қала бергенімен, бұл орташа реформаторлардың тобы Блейнге адал болды және партияның «Жартылай тайпа» фракциясы ретінде танылды.

Муллиган хаттары

Блейн 1876 жылғы президенттік науқанға фаворит ретінде кірді, бірақ оның мүмкіндіктері бірден-ақ скандалдың шығуымен құлдырады. Ақпан айында Блейннің «Юнион Пасифик» темір жолымен келісім жасасқаны туралы қауесет тарады, онда Блейнге «Литл-Рок» және «Форт-Смит» темір жолы облигациялары үшін 64 000 доллар төленді, бірақ олар дерлік құнды емес еді. Аталған келісім Блейнді сатып алу мақсатында жасалған деп есептелді. Блейн және «Юнион Пасифик» компаниясының директорлары айыптауларды жоққа шығарды. Блейн «Литл-Рок» және «Форт-Смит» темір жолымен ешқандай мәміле жасаған жоқ екенін, тек облигацияларды нарықтық бағамен сатып алғанын және осы мәміледе ақша жоғалтқанын мәлімдеді. Алайда, Өкілдер палатасының демократтары конгресс тергеуін талап етті. Куәліктер Блейннің нұсқасын қолдайтын сияқты болды, бірақ 31 мамырда Блейннің жекжаттысының қызметкері, Бостон кеңсесінің кызметкері Джеймс Муллиган бұл айыптаулардың рас екенін, келісімді өзі ұйымдастырғанын және оны растайтын хаттары бар екенін мәлімдеді. Хаттың соңында қорқынышты сөздер жазылған: «Бұл хатты өртеп жіберіңіздер». Тергеу комитеті үзіліс жасағанда, Блейн сол түні Муллиганмен қонақүй бөлмесінде кездесті. Екеуі арасында не болғаны белгісіз, бірақ Блейн хаттарды алды немесе, Муллиган комитетке айтқандай, оларды Муллиганның қолынан тартып алып, бөлмеден қашып кетті. Қалай болғанда да, Блейн хаттарды алып, оларды комитетке беруден бас тартты. Бірден Блейнге қарсы пікір қалыптасты. 3 маусымда «Нью-Йорк Таймс» газеті «Блейннің кандидатурасы енді сұраққа дайын емес» деген мақала жариялады. Блейн 5 маусымда Өкілдер палатасының алдына шығып, өзінің кінәсіздігін театрлық түрде жариялады және тергеуді оңтүстік демократтарының өшпенділік шабуылы деп атады. Ол хаттардан таңдалған үзінділерді оқып, «Барлық Құдайға шүкір, мен оларды көрсетуден қорықпаймын!» деді. Блейн тіпті комитет төрағасынан кешірім сұрауға да қол жеткізді. Саяси жағдай Блейннің пайдасына өзгере бастады, бірақ қысым оның денсаулығына әсер ете бастады және ол 14 маусымда шіркеуден шығып бара жатып құлдырап қалды. Оның қарсыластары бұл құлауды саяси трюк деп атады, бір демократиялық газет оқиғаны «Блейн әлсіздік таныстырды» деп хабарлады. Блейннің денсаулығы нашар деген қауесет, оған қарсы нақты дәлелдердің болмауы республикашылардың арасында оған деген ықыласты арттырды және сол айдың соңында Цинциннатиде өткен республикалық конвентте ол қайтадан жетекші кандидат ретінде қарастырылды.

Қауырсынды салт атты

Муллиган хаттарының салдарынан зиян шексе де, Блейн конвенцияға фаворит ретінде келді. Тағы бес адам да маңызды кандидаттар саналды: Кентуккиде туған қазынашылық хатшысы Бенджамин Бристоу; Блейннің ескі қарсыласы, қазір Нью-Йорк штатының сенаторы Роско Конклинг; Индиана штатының сенаторы Оливер П. Мортон; Огайо штатының губернаторы Рутерфорд Б. Хейс; және Пенсильвания штатының губернаторы Джон Ф. Хартранфт. Блейнді Иллинойс штатының шешені Роберт Г. Ингерсолл танымал сөйлеу арқылы ұсынды:

«Бұл – ұлы жыл, революцияның естеліктерімен толы жыл, халықтың сатқынның тамағынан жала жабу тілін жұлып алған, бүлікшілдіктің қорқынышты бетінен демократияның жасырындығын сызып алған адамын шақыратын жыл. Қарулы батыр сияқты, қауырсынды рыцарь сияқты, Мэн штатынан Джеймс Г. Блейн Америка Конгресінің дәліздерімен жүріп өтіп, өзінің жарқыраған найзасын елге опасыздық жасағандардың және оның таза абыройын қаралағандардың бетіне батыл түрде тигізді». Сөйлеу сәтті аяқталды және Ингерсоллдың Блейнді «қауырсынды рыцарь» деп сипаттауы Блейн үшін көп жылдар бойы лақап аты болып сақталды. Бірінші дауыс беру кезінде ешбір кандидат 378 дауысқа жете алмады, бірақ Блейн 285 дауыспен ең көп дауыс жинады, ал екінші кандидаттың ең көп жинаған дауысы 125-тен аспады. Келесі бес дауыс беруде бірнеше өзгерістер болды, нәтижесінде Блейн 308 дауысқа жетті, ал оның ең жақын бәсекелесі 111 дауыс жинады. Бірақ жетінші дауыс беру кезінде жағдай күрт өзгерді, себебі Блейнге қарсы делегаттар Хейс айналысына біріге бастады. Дауыс беру аяқталған кезде Блейн 351 дауыс жинады, бірақ Хейс 384 дауыспен одан асып түсті, көпшілік дауысқа ие болды. Блейн бұл жаңалықты Вашингтондағы үйінде қабылдап, Хейске жеделхатпен құттықтауын білдірді. 1876 жылғы келесі сайыста Хейс даулы сайлау дауыстары бойынша келісімге келгеннен кейін сайланды. Конвенцияның нәтижелері Блейннің саяси мансабына да әсер етті, өйткені Бристоу номинациядан бас тартып, конвенция аяқталғаннан кейін үш күн өткен соң қазынашылық хатшысы лауазымынан кетті. Президент Грант Мэн штатының сенаторы Лот М. Морриллді осы лауазымға тағайындады, ал Мэн штатының губернаторы Сельдон Коннор Блейнді Сенаттағы бос орынға тағайындады. Мэн штатының заң шығарушы органы сол күзде қайта жиналғанда, Блейннің тағайындалуын бекітіп, оны 1877 жылдың 4 наурызынан басталатын толық алты жылдық мерзімге сайлады.

АҚШ Сенаты, 18761881

Блейн 1876 жылғы 10 шілдеде Сенатқа тағайындалды, бірақ Сенат сол жылдың желтоқсанында жиналғанға дейін қызметін бастамады. Сенатта болған кезінде ол Ассигнованиелер комитетінің мүшесі болды және Мемлекеттік қызмет және шығындарды қысқарту комитетінің төрағасы болды, бірақ ол Халық палатасының мүшесі ретінде алған жетекшілік рөліне жете алмады. 45-ші Конгресс Сенатында республикалықтардың аз ғана көпшілігі болды, бірақ бұл көпшілік көбінесе өзіне-өзіне және Хейс әкімшілігіне қарсы бөлінді. Блейн өзін әкімшіліктің жақтаушыларының қатарына жатқызбады – кейін «Жартылай тұқымдар» деп аталғандар, сонымен қатар Конклинг бастаған республикашылдарға да қосыла алмады – кейін «Талғампаздар» деп аталғандар, олар Хейске қарсы болды, себебі Блейн мен Конклинг арасындағы жеке антагонизм терең болды. Ол Хейстің Оңтүстік аймақтарынан федералды әскерлерді шығаруына қарсы болды, бұл Оңтүстікті қайта құру процесін тиімді аяқтады, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды. Блейн Оңтүстік демократтарына қарсылығын жалғастырды, демократтар бақылап отырған Палатада қабылданған, армияның қаржыландыруын азайтуға және соғыстан кейінгі орындау актілерін жоюға бағытталған заңдарға қарсы дауыс берді. Мұндай заңдар бірнеше рет Конгресс арқылы қабылданды және Хейс оларға бірнеше рет вето қойды; нәтижесінде орындау актілері күшінде қалды, бірақ оларды іске асыруға қаражат азайды. 1879 жылға қарай бұрынғы Конфедерация аумағында бар болғаны 1155 әскер орналасқан еді, және Блейн бұл шағын күштер Оңтүстіктегі афроамерикандықтардың азаматтық және саяси құқықтарын қамтамасыз ете алмайды деп сенді, бұл Оңтүстіктегі республикалық партияның аяқталуын білдіретін еді. Ақша мәселесінде Блейн өкіл ретінде бастаған күшті долларға қолдау көрсетуді жалғастырды. Бұл позиция Сенаттағы республикалық басшылыққа, соның ішінде Сенаттың уақытша президенті Томас В. Ферриге қарсы болды, ол көбінесе «жасыл доллар» қозғалысын қолдады. Талқылау «жасыл долларлар» туралы пікірталастан, доллардың құнын қамтамасыз ететін металл туралы пікірталасқа ауысты: алтын мен күміс пе, әлде тек алтын ғана ба? 1873 жылғы Ақша соғу туралы заң доллар немесе одан да қымбат монеталардың күміс монеталарын соғуды тоқтатты, бұл долларды алтын құнымен байланыстырды. Нәтижесінде ақша айналымы қысқарды және 1873 жылғы экономикалық дағдарыстың салдары нашарлап, қарызкерлерге валютаның құны төмен болған кезде алған қарыздарын төлеу қиын болды. Шаруалар мен жұмысшылар, әсіресе, екі металлдан жасалған монеталарды қайтаруды талап етті, өйткені ақша айналымының артуы жалақы мен мүліктің құнын қалпына келтіреді деп сенді. Демократ өкілі Ричард П. Блэнд Миссури штатынан заң жобасын ұсынды, ол Палатадан өтті, ол АҚШ-ты кеншілер үкіметке сата алатын күміс монеталарын соғуға міндеттеді, осылайша ақша айналымын арттырып, қарызкерлерге көмектесті. Сенатта Айова штатынан шыққан республикашыл Уильям Б. Эллисон күміс монеталарды айына 2-4 миллион долларға дейін шектеу туралы түзету ұсынды. Бұл Блейн үшін әлі де тым көп болды, ол заң жобасын және ұсынылған түзетуді айыптады, бірақ түзетілген Блэнд-Эллисон заңы Сенатта 48 дауысқа 21 дауыспен қабылданды. Хейс заң жобасына вето қойды, бірақ Конгресс оның ветосын жеңіп өту үшін үштен екі дауыс жинады. Блэнд-Эллисон заңы қабылданғаннан кейін де Блейн қарсылығын жалғастырды, 1878 жылғы конгресс науқаны кезінде оған қарсы бірнеше сөз сөйледі. Сенаттағы уақыты Блейннің сыртқы саясатқа қатысты идеяларын дамытуға мүмкіндік берді. Ол Азамат соғысынан бері құлдырап келе жатқан американдық әскери-теңіз флотын және сауда флотын кеңейтуді жақтады. Блейн сондай-ақ Ұлыбританиямен американдық балықшылардың Канада суларында балық аулау құқығына қатысты төрелік шешімінің нәтижелеріне қатты қарсы болды, нәтижесінде Ұлыбритания 5,5 миллион доллар сыйақы алды. Блейннің англофобиясы жоғары тарифтерді қолдауымен үйлесті. Ол бастапқыда Канадамен екі ел арасындағы тарифтерді төмендететін өзара келісімге қарсы болды, бірақ Сенаттағы уақытының соңында ол өз ойын өзгертті, американдықтар арзан импорт тәуекеліне қарағанда экспортты арттыру арқылы көбірек пайда көре алады деп сенді.

1880 жылғы президенттік сайлау

Хейс президенттік өкілеттігінің басында екінші мерзімге кандидат болмайтынын жариялағандықтан, 1880 жылы республикалық үміткерлікке қатысу барлық талапкерлерге, соның ішінде Блейнге де ашық болды. Блейн, бұрынғы президент Грант, Огайо штатының қазынашылық хатшысы Джон Шерман және Вермонт штатының сенаторы Джордж Ф. Эдмундс сияқты, үміткерлікке алғашқы фавориттердің бірі саналды. Грант өзінің кандидатурасын белсенді түрде ілгерілетуге тырыспағанымен, оның сайлауға қатысуы «Сталварттарды» қайта жандандырды. 1880 жылдың маусым айында Чикагода өткен съезде делегаттар бірден Грантты қолдайтындар мен Грантка қарсыларға бөлінді, соңғы топтың ең танымал таңдауы Блейн болды. Блейнді Мичиган штатынан Джеймс Фредерик Джой ұсынды, бірақ Ингерсоллдың 1876 жылғы әсерлі сөйлеуінен өзгеше, Джойдың ұзақ сөйлеуі тек шеберліксіздігімен есте қалды. Басқа кандидаттар ұсынылғаннан кейін өткен алғашқы дауыс беруде Грант 304 дауыспен көш бастады, Блейн 284 дауыспен екінші орында тұрды. Ешбір кандидат Шерманның 93 дауысынан көп дауыс жинамады, сондай-ақ ешкімнің 379 дауысқа жететін қажетті көпшілігі болмады. Шерманның делегаттары үміткерлікті Грантқа немесе Блейнге берсе болатын, бірақ ол Грантка қарсы күштер Блейнді тастап, оған қосылады деген үмітпен жиырма сегіз бюллетень бойы оларды босатудан бас тартты. Ақырында олар Блейнді тастады, бірақ Шерманның орнына Огайо штатының конгрессмені Джеймс А. Гарфилдке дауыстарын берді. Оттыз алтыншы дауыс беруде ол 399 дауыс жинап, жеңіске жетті. Гарфилд «Сталварттарды» Нью-Йорктің Конклингтің адал жақтасы Честер А. Артурды вице-президенттік лауазымға ұсыну арқылы жұбатты, бірақ Гарфилд өзінің үміткерлігі үшін Блейн мен оның делегаттарына қарыз болды. Гарфилд демократ Винфилд Скотт Хэнкоктан сайланғаннан кейін, ол кабинетті таңдауда Блейнге басшылық етуге шақырды және оған ең маңызды лауазымды – Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды. Блейн 1881 жылдың 4 наурызында Сенаттан отставкаға келіп, ұсынысты қабылдады.

Сыртқы саясат бастамалары

Блейн кабинет төрағалығын Вашингтонның қоғамдық өміріне басшылық ету мүмкіндігі ретінде қарастырды және көп ұзамай Дупон дөңгелегінің жанында жаңа, үлкен үй салуға бұйрық берді. Сыртқы саясат тәжірибесі шектеулі болса да, Блейн жаңа міндеттеріне дереу кірісті. 1881 жылға қарай Блейн өзінің протекционистік көзқарастарынан толығымен бас тартып, Мемлекеттік хатшы лауазымын, әсіресе батыс жарты шарда еркін сауданы ілгерілету үшін пайдаланды. Оның себептері екі еді: біріншіден, Блейннің Америкаға британдықтардың араласуынан қорқуы бұрынғыдан кеміген жоқ, және ол Латын Америкасымен сауданы арттыруды Британияның аймақта басымдыққа ие болуына жол бермеудің ең тиімді жолы деп есептеді. Екіншіден, ол экспортты ынталандыру арқылы американдық өркендеуді арттыра алатынына сенді, соның арқасында Республикалық партияны осы өркендеудің авторы ретінде көрсетіп, сайлаудағы сәттілігін қамтамасыз ете алады. Гарфилд Мемлекеттік хатшысының көзқарасын қолдады, ал Блейн 1882 жылы Латын Америкасы елдері арасындағы дауларды реттеу және сауданы ұлғайту мәселелерін талқылау үшін Панамерикандық конференция шақыруға шақырды. Сонымен қатар, Блейн Боливия, Чили және Перу арасындағы Тынық мұхиты соғысындағы бейбітшілік келісімдеріне ұмтылды. Блейн Перудың аумағын бермейтін шешімді жақтады, бірақ 1881 жылы Перу астанасын басып алған Чили, оларға пайда әкелмейтін кез келген келіссөздерді қабылдаудан бас тартты. Блейн американдық ықпалды басқа салаларда кеңейтуге тырысты, Клейтон-Булвер шартын қайта қарауды талап етті, бұл АҚШ-қа британдық қатысусыз Панама арқылы канал салуға мүмкіндік берер еді, сондай-ақ стратегиялық маңызға ие Гавай Корольдігіндегі британдық ықпалды азайтуға ұмтылды. Оның АҚШ-тың әлемдік істерге қатысу жоспарлары Батыс жарты шардан да асып, Корея және Мадагаскармен сауда келісімдерін жасауға бағытталды.

Гарфилдті өлтіру

1881 жылғы 2 шілдеде Блейн мен Гарфилд Вашингтондағы Балтимор және Потомак темір жолының Алтыншы көше станциясынан өтіп бара жатқанда, Гарфилдті Чарльз Дж. Гито атты наразы заңгер және мансап іздеуші атып жаратты. Гито Блейн мен Мемлекеттік департаменттің басқа да қызметкерлеріне әртүрлі елшіліктерге тағайындауларын талап етіп, бірнеше рет өтініш білдірген, бірақ ол бұл лауазымдарға мүлдем лайық емес еді немесе олар бұрыннан толыққан болатын. Өзін "Сталварт" деп жариялаған Гито, президентті өлтіру арқылы Республика партиясының екі фракциясын біріктіретініне, вице-президент Артурдың құрметіне ие болып, армандаған лауазымын алатынына сендірді. Гито дереу ұсталды, ал Гарфилд 1881 жылғы 19 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін екі жарым ай бойы өмірі үшін күресті. Гито Гарфилдті өлтіргені үшін сотталып, 1882 жылғы 30 маусымда дарға асылды. Гарфилдтің өлімі Блейн үшін жеке трагедия ғана емес, сонымен қатар оның кабинеттегі басымдығының және сыртқы саясаттағы бастамаларының аяқталуын білдірді. Артур президенттікке келгеннен кейін "Сталварт" фракциясы билікке ие болды, ал Блейннің Мемлекеттік департаменттегі күндері санаулы болды. Артур барлық кабинет мүшелерінен желтоқсан айында Конгресс жұмысын аяқтағанға дейін отставкаға кетуді кейінге қалдыруды сұрағанмен, Блейн 1881 жылғы 19 қазанда отставкаға кетті, бірақ жаңа тағайындама келгенге дейін 19 желтоқсанға дейін қызметте қалуға келісті. Блейннің орнына Нью-Джерсидің "Сталварты" Фредерик Т. Фрелингхюйсен келді. Артур мен Фрелингхюйсен Блейннің көптеген жұмыстарын жойды, Панамерикандық конференцияны өткізуді тоқтатты және Тынық мұхиты соғысын аяқтауға бағытталған күш-жігерді тоқтатты, бірақ тарифтерді төмендетуді жалғастырып, 1882 жылы Мексикамен өзара келісім шартына қол қойды.

Жеке өмір

Блейн 1882 жылды 1859 жылдан бергі алғаш рет саяси лауазымсыз бастады. Денсаулығының нашарлауына байланысты, ол тек «Конгрестің жиырма жылы» атты мемуарының бірінші томын аяқтауға ұмтылды, басқа жұмыс іздеген жоқ. Мейн штатындағы достары Блейннің 1882 жылғы сайлауда Конгресске түсуіне шақырып, өтініш білдірді, бірақ ол бас тартты, уақытын жаңа үйге көшуді ұйымдастыруға және жазуға арнады. Оның кен және теміржол саласына салған инвестициялары отбасының тұрмысын қамтамасыз етуге, сондай-ақ Франк Фурнесс жобалаған Мейн штатының Маунт-Дезерт аралындағы «Станвуд» демалыс үйін салуға жеткілікті болды. Блейн 1882 жылы Тынық мұхиты соғысы дипломатиясына қатысты тергеу кезінде Конгресс алдында сөйледі, Чили басып алған Перу гуано кен орындарында мүддесі бар деген айыптаулардан өзін қорғады, бірақ әйтпесе Капитолийден қашық жүрді. 1884 жылдың басында «Жиырма жыл» мемуарының бірінші томы жарық көргені Блейннің қаржылық тұрақтылығын арттырып, оны қайтадан саяси орталыққа алып келді. 1884 жылғы сайлау жақындағанда Блейннің есімі тағы да мүмкін кандидат ретінде айтыла бастады, және кейбір күмәндеріне қарамастан, ол президенттікке үміткер болу үшін қайтадан күш жинады.

Тағайындау

1884 жылғы конвенцияға дейінгі айларда Блейн тағы да номинацияға басты үміткер саналды, бірақ президент Артур өзінің атынан сайлауға түсуді ойластырып жатты. Джордж Эдмундс реформаторлар арасында қайтадан сүйікті кандидат болды, ал Джон Шерман оған бірнеше делегат уәде берді, бірақ екеуі де конвенцияда көп қолдау күте алмады. Иллинойс штатының Джон А. Логан, егер Артурдың үгіт науқаны сәтсіз аяқталса, «Сталварттардың» дауысын алуға үміттенеді. Блейн үшінші рет номинацияға түскісі келетініне көзі жетпеді, тіпті Джон Шерманның үлкен ағасы, генерал Уильям Т. Шерманды, егер мүмкіндік туса, оны қабылдауға шақырды, бірақ соңында Блейн қайтадан үміткер болуға келісті. Огайо штатының Уильям Х. Вест Блейнді құлшыныспен сөйлеген сөзбен ұсынды, ал бірінші раундтан кейін Блейн 334½ дауыспен көшбасшылыққа шықты. Номинацияға қажетті 417 дауысқа жетпесе де, Блейн кез келген басқа үміткерден әлдеқайда көп дауыс жинады, Артур 278 дауыспен екінші орында болды. Блейн Артурдың делегаттары үшін қабылдауға болмайтын болды, ал Блейннің өз делегаттары ешқашан президентке дауыс бермейтін еді, сондықтан бәсеке қалған үміткерлердің делегаттары үшін екеуі арасында жүрді. Логан мен Шерман оның пайдасына бас тартып, Эдмундстың бір бөлігі делегаттары оған қосылғандықтан Блейннің жалпы саны тұрақты түрде өсті. Алдыңғы конвенциялардан айырмашылығы, 1884 жылғы Блейннің қарқыны тоқтатылмады. Төртінші раундта Блейн 541 дауыс алып, ақыры номинацияны алды. Логан бірінші раундта вице-президенттікке кандидат болып тағайындалды, республикалықтар өз тізімін жасады.

Кливлендке қарсы науқан

Демократтар келесі айда Чикагода съезд өткізді және Нью-Йорк штатының губернаторы Гровер Кливлендті кандидат етіп ұсынды. Кливлендтің ұлттық сахнадағы қатысуы қысқа болды, бірақ демократтар оның реформатор және жемқорлыққа қарсы күрескен репутациясы Блейнге және оның жаман атына наразы республикашыларды тартады деп үміттенеді. Олардың болжамы дұрыс болды, өйткені реформаға ұмтылған республикашылар ("Мугвамптар" деп аталды) Блейнді жемқорлыққа бапты деп айыптады және Кливлендті қолдауға жиналды. Мугвамптардың ішінде Карл Шурц және Генри Уорд Бичер сияқты адамдар партиялық мүддеден гөрі моральдық қағидаларға басымдық берді және Кливлендті азаматтық қызмет реформасын жақтаушы және үкіметте тиімділікке қол жеткізуге күш салатын жақын рухты адам деп санады. Алайда, демократтар Мугвамптардың қолдауын алғанмен, көк жағалы жұмысшылардың бір бөлігін Бенджамин Ф. Батлер басқаратын Гринбек партиясына жоғалтты. Науқан кандидаттардың жеке басымен айналысты, әр кандидаттың жақтастары қарсыластарын жамандады. Кливлендтің жақтастары Блейннің теміржолдарға сыбайлас жемқорлықпен ықпал еткенін және компаниялардағы облигацияларын сатудан пайда тапқанын көрсететін бұрынғы "Муллиган хаттарындағы" айыптауларды қайта жаңғыртты. Блейннің теміржолдарға жасаған жақсылықтары туралы әңгімелер сегіз жыл бұрын таралған болса да, бұл жолы оның хаттарының көбісі табылды, бұл оның бұрынғы жоқ деуін күмәнді етті. Блейн хаттардың шынайы екенін мойындады, бірақ оларда оның адалдығына күмән келтіретін немесе бұрынғы түсіндірмелеріне қайшы келетін ештеңе жоқ деді. Дегенмен, Блейннің "ескі жала" деп атаған нәрсесі жұртшылықтың назарын оның мінезіне бұрып, оған кері әсер етті. Блейн ең зиянды хаттарының біріне "Бұл хатты өртеңіз" деп жазған еді, бұл демократтардың ұранына айналды: "Блейн, Блейн, Джеймс Г. Блейн, Мэн штатынан шыққан континенттік өтірікші, 'Бұл хатты өртеңіз!'". Кливлендтің жоғары моральдық бейнесін жою үшін республикашылар Кливлендтің Нью-Йорктегі Буффало қаласында заңгер болып жұмыс істеген кезде заңсыз баланың әкесі болғанын анықтады және "Ана, Ана, әкем қайда?" деп ұрандады. Кливленд сайланғаннан кейін демократтар оған "Ақ үйге кетті, ха-ха-ха!" деп қосты. Кливленд 1874 жылы Мария Крофтс Халпинге бала асырау ақысын төлегенін мойындады, ол оның Оскар Фолсом Кливленд есімді баласының әкесі екенін мәлімдеді. Халпин сол кезде Кливлендтің досы және заңгер серіктесі Оскар Фолсоммен де қарым-қатынаста болды, бала да оның атымен аталған. Кливленд баланың кімнің баласы екенін білмеді және олардың арасындағы жалғыз ер адам болғандықтан, жауапкершілікті өз мойнына алды деп есептеледі. Сонымен қатар, демократтар Блейн мен оның әйелінің үлкен ұлы Стэнвуд 1851 жылы дүниеге келген кезде үйленбегенін айыптады. Бұл қауесет жалған болды, бірақ науқанда қызығушылық тудырмады. Халпин бірнеше еркекпен қарым-қатынаста болғанын жоққа шығарды, Кливлендті зорлап, жүкті еткенін, содан кейін баласын бақылауға алу үшін оны өз еркіне қарсы институционалды еткенін айыптады. Екі кандидат та Нью-Йорк, Нью-Джерси, Индиана және Коннектикут штаттары сайлаудың нәтижесін шешетініне сенді. Нью-Йоркте Блейн Артур мен Конклинг Нью-Йорк республикалық партиясында әлі де ықпалды болғандықтан, күткеннен аз қолдау алды. Блейн ирландиялық американдықтардың оған республикашылдарға қарағанда көбірек қолдау көрсетуін үміттенеді. Ирландиялықтар 19 ғасырда көбінесе демократтарды қолдағанмен, Блейннің анасы ирландиялық католик болды және ол британ үкіметіне қарсы ұстанымы ирландиялықтарға ұнайды деп сенді. Блейннің ирландиялықтардың республикалықтарға көшкеніне үміті, оның қолдаушыларының бірі Сэмюэл Д. Бурчард демократтарды "Ром, Романизм және Көтеріліс" партиясы деп айыптаған сөзінен кейін күйреп кетті. Демократтар сайлауға дейін осы қорлау туралы ақпаратты таратты және Кливленд төрт штаттың барлығын, соның ішінде Нью-Йоркті мыңнан астам дауыспен жеңіп алды. Дауыс беру нәтижесі шамалы болды, Кливленд тек пайызының төрттен бірімен жеңіске жетті, бірақ сайлаушылар дауысы Кливлендке 219-182 көпшілігін берді.

Партияның қуғын-сүргіндегі жетекшісі

Блейн тар жеңіліске ұшырады және келесі жылдың көп бөлігін «Конгрестің жиырма жылы» екінші томын жазумен өткізді. Кітап оған сәнді тұрмысын ұстап, қарыздарын төлеуге жеткілікті ақша әкелді. Саясаттан кететіні туралы достарына айтса да, Блейн кештерге қатысып, Кливленд әкімшілігінің саясатын сынады. 1886 жылғы Конгресс сайлауына дейін Блейн сөз сөйлеп, республикалық кандидаттарды, әсіресе туған штаты Мэнде қолдады. Республикашылдар Мэн штатында жеміс берерлік нәтижелерге қол жеткізді, ал қыркүйектегі сайлаулардан кейін Блейн Пенсильваниядан Теннессиге дейін саяхаттап, республикалық үміткерлердің мүмкіндіктерін арттыруға тырысты. Республикашылдар жалпы алғанда аз ғана жетістікке қол жеткізді – Өкілдер палатасында орындар ұлғайса, Сенатта орындарды жоғалтты, бірақ Блейннің сөздері оны және оның пікірлерін талқылау орталығына қойды. 1887 жылдың маусым айында Блейн әйелі мен қыздарымен бірге Еуропаға аттанды, Англия, Ирландия, Германия, Франция, Австрия-Мажарстанды аралап, соңында Эндрю Карнегидің Шотландиядағы жазғы үйіне қоныстанды. Францияда Блейн «Нью-Йорк Трибьюн» газетіне Кливлендтің тарифтерді төмендету жоспарына қарсы хат жазды, Еуропамен еркін сауда американдық жұмысшылар мен шаруаларды кедейлендіретінін мәлімдеді. 1887 жылдың тамызында отбасы АҚШ-қа оралды. «Трибьюндағы» хаты оның саяси беделін одан да арттырды, ал 1888 жылы Теодор Рузвельт пен Генри Кэбот Лодж, бұрынғы қарсыластары, Блейнді Кливлендке қарсы қайта сайлауға шақырды. Партия ішінде Блейнді қайта ұсынуға басымдық берілді. Штаттық конвенттер жақындағанда Блейн өзінің кандидатурасын ұсынбайтынын мәлімдеді. Оның қолдаушылары оның шындығына күмәнданып, оны сайлауға түсуге ынталандырды, бірақ Блейн әлі де тартынды. Ниетін нақтылау үшін Блейн елден кетіп, 1888 жылғы республикалық ұлттық конвент Чикагода басталғанда Карнегимен Шотландияда болды. Карнеги конвент оны ұсынса, Блейн қабылдауы керек екенін айтты, бірақ делегаттар Блейннің бас тартуын қабылдады. Джон Шерман ең белгілі кандидат болды және Блейннің қолдаушыларын өз жағына тартуға тырысты, бірақ олардың көпшілігі Карнегидің телеграммасы Блейн оны жақтағанын көрсеткеннен кейін Индиананың бұрынғы сенаторы Бенджамин Харрисонға жиналды. Блейн 1888 жылдың тамызында АҚШ-қа оралды және қазан айында Харрисонның үйіне барды, онда жиырма бес мың адам Блейннің құрметіне шеру өткізді. Харрисон тартысты сайлауда Кливлендті жеңіп, Блейнге бұрынғы Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды.

Мемлекеттік хатшы, 18891892

Харрисон өзінің сыртқы саясатын көбінесе Блейннің идеяларына негіздеді, ал өкілеттігінің басында Харрисон мен Блейннің әлемдегі АҚШ-тың орны туралы көзқарастары өте ұқсас болды. Бірақ, олардың ортақ дүниетанымына қарамастан, мерзімі ішінде екі адамның жеке қарым-қатынасы нашарлады. Харрисон Мемлекеттік хатшысы өзінен көбірек танымал екенін сезді, және ол Блейннің дипломатиялық қабілетіне құрмет көрсеткенімен, Блейннің денсаулығына байланысты жиі жұмыстан қалуына наразы болды, сондай-ақ Блейннің 1892 жылы президенттікке кандидат болуға тырысып жатқанына күдікпен қарады. Харрисон "Блейннің жақтастарының" Мемлекеттік департаменттегі екінші дәрежелі лауазымдарды қаншалықты толтыруын шектеуге тырысты және Блейннің ұлы Уокерді Мемлекеттік департаменттің бірінші көмекшісі етіп тағайындау туралы өтінішін қабылдамады, оның орнына оны Мемлекеттік департаменттің заң кеңесшісі қызметіне тағайындады. Жеке араздық күшейгеніне қарамастан, екі адам бір рет болған жағдайды қоспағанда, сол кездегі сыртқы саясат мәселелері бойынша келісімде болды.

Тынық мұхит дипломатиясы

Блейн мен Харрисон Американың күш-қуаты мен саудасының Тынық мұхиты арқылы кеңейгенін көруге ниеттенді және әсіресе Перл-Харбор (Гавайи) және Паго-Паго (Самоа) портына құқықтарды қамтамасыз етуге қызығушылық танытты. Блейн билікке келген кезде АҚШ, Ұлыбритания және Германия империясы Самоадағы өз құқықтары үшін талас-тартыс жүргізіп жатты. Блейннің алдағы президенті Томас Ф. Байард келіспеушілікті шешу мақсатында Берлинде өтетін үш тарапты конференцияға шақыруды қабылдады, ал Блейн американдық өкілдерді тағайындады. Соның нәтижесінде үш елдің билігіндегі кондоминиум құрылды, бұл олардың барлығына портқа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Гавайиде Блейн патшалықты АҚШ-қа жақындатуға және оның британдық протекторатына айналуына жол бермеуге тырысты. 1890 жылы Маккинли тарифтері қантқа салынатын баж салымын жойғанда, гавайилік қант өсірушілер американдық нарыққа бұрынғыдай эксклюзивті қол жеткізудің жолын іздеді. Гавайидегі АҚШ-тың өкілі Генри А. П. Картер Гавайи мен АҚШ арасында толық сауда өзаралық келісімді ұйымдастыруға тырысты, бірақ Блейн Гавайидің американдық протекторатына айналуын ұсынды; Картер бұл идеяны қолдады, бірақ Гавайи королі Калакауа өз егемендігіне қол сұғуды қабылдамады. Блейн кейіннен өзінің бұрынғы газеттегі әріптесі Джон Л. Стивенсті Гавайиге өкіл етіп тағайындады. Стивенс Гавайиді АҚШ-қа қосып алу керек деп ұзақ уақыттан бері сеніп келді және өкіл ретінде ол Гавайиде тұратын американдықтармен бірлесіп, қосылуды іске асыруға жұмыс істеді. Олардың күш-жігері 1893 жылы Калакауаның мұрагері Лилиуокаланиға қарсы төңкеріспен аяқталды. Блейннің нақты қатысы құжаттастырылмаған, бірақ Стивенстің дипломатиялық әрекеттерінің нәтижелері аймақтағы американдық билікке қатысты оның амбицияларына сәйкес келді. Жаңа үкімет АҚШ-қа қосылу туралы өтініш жасады, бірақ ол кезде Блейн лауазымында болған жоқ.

Латын Америкасы және өзара қарым-қатынас

Блейн билікке келгеннен кейін көп ұзамай Батыс жарты шардағы мемлекеттердің халықаралық конференциясы туралы бұрынғы идеясын қайта көтерді. Осының нәтижесінде 1890 жылы Вашингтонда Америка мемлекеттерінің бірінші халықаралық конференциясы өтті. Блейн мен Харрисон конференциядан үлкен үміт күтті, олар кедендік одақ, Панамерикалық темір жол желісі және мүше елдер арасындағы дауларды шешу үшін төрелік рәсімдерін ұсынды. Олардың басты мақсаты – бүкіл жарты шарға сауда мен саяси ықпалды кеңейту еді; басқа елдердің кейбіреулері мұны түсінді және Еуропалық державаларды есепке алмағанда, АҚШ-пен байланысты тереңдетуден сақтанды. Блейн тек «сауданы аннексиялауға» ғана қызығушы екенін, аумақты аннексиялауға емес, ашық түрде айтты, бірақ жеке хатта Харрисонға АҚШ-тың аумақтық кеңеюіне деген ниетін жазды:

Конгресс Блейн мен Харрисон сияқты кедендік одаққа онша құштар емес еді, бірақ тарифтік өзаралық шаралар ақыры Маккинли тарифіне енгізілді, ол кейбір Америка аралық саудаға салынатын баж салымын төмендетті. Әйтпесе, конференция Блейннің мақсаттарына қысқа мерзімде қол жеткізбеді, бірақ одан әрі байланысқа және әрі қарай Америка мемлекеттері ұйымына айналуға мүмкіндік берді. 1891 жылы Чилиде дипломатиялық дағдарыс туындап, Харрисон мен Блейннің арасында шиеленіс туды. Чилидегі АҚШ-тың өкілі Патрик Иган, Блейннің саяси досы, Чили азаматтық соғысынан пана іздеген чилиліктерге баспана берді. Чилиде Блейн он жыл бұрынғы Тынық мұхиты соғысы кезіндегі дипломатиялық әрекеттері үшін күдік тудырған еді, ал бұл оқиға жағдайды одан бетер шиеленістірді. «Балтимор» кемесінің теңізшілері Вальпараисода демалысқа шыққанда төбелес шығып, нәтижесінде екі американдық теңізші қаза тауып, үш десядан астам адам тұтқындалды. Бұл жаңалық Вашингтонға жеткенде Блейн Бар-Харборда аурудан кейін емделіп жатқан еді, ал Харрисон өзі өтемақы талабын жіберді. Чилидің сыртқы істер министрі Мануэль Антонио Матта Харрисонның хабары «қате немесе қасақана жалған» екенін жауап берді және Чили үкіметі бұл жағдайды кез келген басқа қылмыстық іс сияқты қарастыратынын мәлімдеді. АҚШ лайықты кешірім сұрамаса, дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп тастаумен Харрисон қауіптендірді. Блейн астанаға оралып, Чили үкіметімен келісімге келуге тырысып, дауды төрелікке беруді және Иганды қайта шақыруды ұсынды. Харрисон әлі де кешірім сұрауды талап етіп, соғыс қаупі туралы Конгреске арнайы хабарлама жіберді. Чили оқиға үшін кешірім сұрады, соғыс қаупі де сейілді.

Еуропалық державалармен қарым-қатынастар

Блейннің сыртқы саясаттағы алғашқы көріністері реакциялық ағылшынға қарсылықты білдірді, бірақ мансабының соңында Ұлыбританиямен қарым-қатынасы көбірек салмақты және күрделі болды. Аляска жағалауындағы теңіз түлендерін аулау мәселесі Блейннің Харрисонның Мемлекеттік хатшысы ретінде Ұлыбританиямен алғашқы рет байланысуына себеп болды. 1889 жылы қабылданған заң Харрисонды Аляска суларында түлен аулауға тыйым салуға міндеттеді, бірақ канадалық балықшылар онда балық аулауға құқылы екендерін мәлімдеді. Біраз уақыттан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері Прибилов аралдарының жанында бірнеше канадалық кемелерді ұстады. Блейн Ұлыбританиямен келіссөздер жүргізді және екі ел дауды бейтарап төрелік сотқа жіберуге келісті. Блейн сот жұмысын бастаған кезде өкіметте болмады, бірақ нәтижесінде түлен аулауға белгілі бір шектеулермен рұқсат берілді және АҚШ 473 151 доллар көлемінде өтемақы төлеуге міндеттелді. Ақырында, елдер 1911 жылғы Солтүстік Тынық мұхитының түлендері туралы конвенцияға қол қойды, ол ашық суда түлен аулауды тыйым салды. Прибилов аралдарындағы даумен бір уақытта Нью-Орлеандағы көтеріліс халықаралық оқиғаға айналды. Нью-Орлеан полициясының бастығы Дэвид Хеннесси жергілікті мафиозилерге қарсы күресті күшейткеннен кейін 1890 жылдың 14 қазанында қаза тапты. 1891 жылдың 14 наурызында күдікпен айыпталғандар кінәсіз деп танылғаннан кейін, көтерілісшілер түрмеге шабуыл жасап, олардың он біреуін дарға асты. Қаза тапқандардың көпшілігі итальяндық азаматтар болғандықтан, Италияның елшісі Саверио Фава Блейнге наразылық білдірді. Блейн федералдық шенеуніктердің штаттық шенеуніктердің қылмыстық істерге қатысуын қадағалай алмайтынын түсіндірді, ал Фава Италияға елшілікті қайтаруға ниеттенгенін мәлімдеді. Блейн мен Харрисон итальяндықтардың реакциясы шамадан тыс деп есептеді және ештеңе жасамады. Біраз уақыттан кейін Италияның елшісі АҚШ-қа оралып, өтемақы төлеу туралы келіссөздер жүргізді. Ішкі даулардан кейін – Блейн Италиямен келісуді қалады, ал Харрисон кінәсін мойындауға құлықсыз болды – АҚШ 25 000 доллар өтемақы төлеуге келісті және қалыпты дипломатиялық қатынастар қайта жаңғыртылды.

Зейнеткерлік және өлім

Блейн өзінің денсаулығының нашар екеніне сенген, ал Харрисон кабинетіне кірген кезде ол шын мәнінде ауырған еді. Мемлекеттік департаменттегі жылдар Блейнге жеке трагедия әкелді, өйткені оның екі баласы, Уокер мен Элис, 1890 жылы күрт қайтыс болды. Тағы бір ұлы, Эммонс, 1892 жылы дүние салды. Осы отбасылық қайғылар мен денсаулығының нашарлауына байланысты Блейн зейнетке шығуға шешім қабылдады және 1892 жылдың 4 маусымында министрлік лауазымынан кететінін жариялады. Олардың арасындағы азасып бара жатқан қарым-қатынас және Блейннің отставкасы 1892 жылғы Республикалық ұлттық конвент басталғанға үш күн қалғанда болғандықтан, Харрисон Блейннің партияның президенттікке кандидаттығына қарсы тұруға дайындалып жатыр деген күдікке іштенді. Харрисон партия мен елде беделді емес еді, сондай-ақ Блейннің көптеген бұрынғы қолдаушылары оны кандидаттыққа түсуге ынталандырды. Блейн отставкаға кеткенге бірнеше ай бұрын кандидаттыққа қызығушылық танытудан бас тарған болатын, бірақ оның достарының кейбіреуі, Пенсильвания штатының сенаторы Мэтью Кэй және Республикалық ұлттық комитетінің төрағасы Джеймс С. Кларксон, оның қарапайымдылығын жалғандық деп есептеді және оның кандидаттығын ілгерілету үшін жұмыс істеді. Блейн кабинетінен кеткен кезде оның жақтастары оның кандидат екеніне толық сенімді болды, бірақ партияның көпшілігі қазіргі биліктегі президентті қолдады. Харрисон бірінші раундта қайтадан ұсынылды, бірақ Блейнге адал делегаттар оның жақтасына 182 және 1/6 дауыс берді, бұл оған екінші орынды әкелді. Блейн 1892 жылдың жазын Бар-Харбордағы шағын үйінде өткізді және қазан айында Нью-Йоркте бір ғана сөз сөйлеуден басқа президенттік науқанына қатыспады. 1892 жылдың соңында Вашингтонға оралғанда, Блейн мен Харрисон арасындағы қарым-қатынас жылдар бойы болғаннан гөрі жақсырақ болды. Блейннің денсаулығы 1892-1893 жылдардың қысында күрт нашарлады және ол 1893 жылдың 27 қаңтарында, алпыс үш жасқа толуға төрт күн қалғанда Вашингтондағы үйінде қайтыс болды. Оның жаназасы Пресвитериан шіркеуінде өткізілді, содан кейін ол Вашингтондағы Оук Хилл зиратына жерленді. Кейіннен 1920 жылы оның мәйіті Мэн штатының Аугуста қаласындағы Блейн ескерткіш паркіне қайта жерленді.

Мұра

Блейн өз заманындағы Республикалық партияның беделді тұлғасы болғандықтан, ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ұмытқа кетті. 1905 жылы оның әйелінің туысы Эдвард Стэнвуд жазған өмірбаяны мәселе әлі де даулы болған кезде жарық көрді, бірақ Дэвид Савилл Муззи 1934 жылы Блейннің өмірбаянын жариялаған кезде, "Басқа күндердің саяси құміры" деген қосымша тақырыбы оның халық есіндегі орнының жойылуын көрсетеді. Мүмкін, себебі 1860 жылдан 1912 жылға дейін Республикалық партия президенттікке ұсынған тоғыз адамның ішінде Блейн президент болмаған жалғыз адам. Блейннің сыртқы саясаттағы мансабын бірнеше автор зерттеген, соның ішінде Эдвард П. Краполдың 2000 жылғы еңбегі, ал Муззидің өмірбаяны Нейл Рольдтың 2006 жылғы кітабына дейін толыққанды өмірбаяны болды. Тарихшы Р. Хал Уильямс 2016 жылы қайтыс болғанға дейін "Джеймс Г. Блейн: Саясаттағы өмір" деген атпен Блейннің жаңа өмірбаянымен айналысып жатқан. 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы кезінде Дональд Трамп пен Хиллари Клинтон екеуі де Блейнмен салыстырылды. Блейннің бұрынғы Мемлекеттік хатшы ретінде жеке сыбайлас жемқорлығының дәлелдерін жоюға тырысқандығы Клинтонмен, ал оның қытайға қарсы сезімге шақыруы Трамптың мұсылмандарға қарсы риторикасымен салыстырылды. Сондай-ақ, 1884 жылы Блейнге қарсы шыққан Мугвамптар "Ешқашан Трамп" қозғалысына теңелді.