Кіріспе

Пул-Харбордағы арал, Дорсет, Англия.

Браунси аралы – Англияның Дорсет графтығындағы Пул-Харбордағы аралдардың ең ірісі. Арал Ұлттық сенім қорына тиесілі, ал солтүстік жартысы Дорсет жабайы табиғат қорымен басқарылады. Аралдың көп бөлігі жұртшылыққа ашық, онда орман және далалы аймақтар, сондай-ақ Пул порты мен Пурбек аралына көрініс ашылатын жартастар бар, алуан түрлі жануарлар мекендейді. 1907 жылы осы аралда тәжірибелік лагерь ұйымдастырылып, келесі жылы скауттар қозғалысы құрылған. Аралға қоғамдық пароммен немесе жеке қайықпен баруға болады. 2017 жылы аралды 133 340 адам барды. Аралдың аты, болжам бойынша, ежелгі ағылшын тіліндегі Brūnoces īeg = "Brūnoc аралы" деген сөзден шыққан.

География

Браунси аралы Англияның Дорсет графтығындағы Пул қаласының қарсы жағында, Пул портында орналасқан. Бұл – порттағы сегіз аралдың ең ірісі. Аралға қоғамдық пароммен немесе жеке қайықпен баруға болады. Басты қамалдың жанында кеме тоқтағыш және кішкентай док бар. Аралдың ұзындығы мен ені зор, ол орманды (қарағай және емен), құрғақ дала және тұзды батпақты жерлерден тұрады. Аралдың барлық бөлігі, шіркеуден және үшінші тараптармен жалға берілген немесе басқарылатын бірнеше ғимараттардан басқа, Ұлттық сенім қорына тиесілі. Көптеген ғимараттар кішкентай қону платформасына жақын орналасқан. Аралдың солтүстік бөлігі Дорсет жабайы табиғат қоры басқаратын Табиғат қорығы болып табылады және құстар үшін маңызды мекенжай; аралдың бұл бөлігіне қоғамның кіруі шектеулі. Аралдың оңтүстік-шығысындағы Браунси қамалымен бірге шағын бөлігі Джон Льюис серіктестігіне серіктестердің демалыс орталығы ретінде пайдалану үшін жалға берілген және жұртшылыққа ашық емес. Арал Дорсет біртұтас әкімшілік аймағының құрамындағы Студланд азаматтық округінің бөлігі болып табылады. Ол Ұлыбритания Парламентінің Оңтүстік Дорсет сайлау округіне кіреді. 2020 жылдың 31 қаңтарына дейін ол Еуропалық парламенттің Оңтүстік-Батыс Англия сайлау округіне де кірген.

Экология

Браунси аралы шалқаяған жағажайда шөгінді құм мен саздың үстінде қалыптасқан. Аралда экожүйелерді ұстауға қабілетті топырақ құру үшін экологиялық ізді-құстың процесі жүрді. Аралдағы табиғат қорығы Ұлттық қордан Дорсет жабайы табиғат қорына жалға берілген. Бұл қорыққа тұзды-ащы лагуна және ормандық аймақ кіреді. Аралдағы басқа экожүйелер: тұзды батпақ, қамыстық, екі тұщы сулы көл, алдерлік орманы, қылқан жапырақты орманы, жапырақты орманы және дендрарий. Бұрын аралға рододендрон сияқты инвазивті түрлер, сондай-ақ жергілікті емес өсімдіктер әкелінген, бірақ қорлар көптеген аймақтарды тазартты. Бүкіл арал ғылыми маңызы бар ерекше орын деп жарияланды.

Жабайы табиғат

Бұл арал - Англияның оңтүстігіндегі жергілікті қызыл бөрікшілердің тірі қалған сирек орындарының бірі, себебі аралға сырттан әкелінген сұр бөрікшілер ешқашан таралмаған. Brownsea аралдағы қызыл бөрікшілер популяциясы – Ұлыбританияда адамдарда мәйіс ауруын қоздыратын Mycobacterium leprae бактериясының адамға тән түрін тасымалдайтын жалғыз белгілі популяция. Brownsea-да сонымен қатар сәндік пауқұстардың шағын тобы да бар. Аралда балықшылдар қонысы орналасқан, онда сұр балықшыл мен кішкентай ақ балықшылдар ұялайды. Аралда сырттан әкелінген сика бұғыларының көп саны бар. Бұрын олардың саны аралдың көтере алатынан артық болып, өсімдіктерді тым көп жеп қойған. Ағаштар мен өзге де өсімдіктерге зиян тигізбеу үшін, аралдың бір бөлігі қоршалған, бұл қызыл бөрікшілер сияқты басқа да түрлердің өсіп-дамюына мүмкіндік беретін зақымдалмаған орманды аумақтарды қамтамасыз етеді. Лагуна жазда қараша қанатты және сэндвич қанаттылардың көп санымен, ал қыста британдық популяцияның 50 пайызынан астамын (1500-ден астам) құрайтын авосеттердің үлкен үйіршігімен әйгілі. Аралдағы кейбір импортталған тас және мүсіндер Жерорта теңізі құрлық шаянының мекеніне айналған.

Ерте тарих

Браунзи аралында адамдардың алғашқы жазбалары 9-ғасырда, Дорчестер маңындағы Серн аббаттығының монахтары шағын шіркеу және усақ қоныс салған кезде тіркелді. Шіркеу Әулие Андрейге арналған еді, ал аралдағы жалғыз тұрғын – эрмит болды, ол Пуль порты арқылы өтетін теңізшілердің рухани қажеттерін қанағаттандырған болуы мүмкін. 1015 жылы Кнут портқа викингтердің шабуылын жетекшілік етті және Уорхэм мен Серн аббаттығын тонау үшін Браунзиді база ретінде пайдаланды. 11-ғасырда аралдың иесі Бруно болды, ол Студланд имениесінің иесі еді.

Тюдор дәуірі мен Азамат соғысы

Монастырлар таратылғаннан кейін Браунзи аралының басқаруы Корольдікке көшті. Генрих VIII Пул портының кеңейіп жатқан кіреберісін күзетудің стратегиялық маңыздылығын мойындады. Еуропадан болатын басып кіруші күштерге қарсы қорғаныс құру мақсатында, 1547 жылы арал Браунси қамалы деп аталған блокхауспен нығайтылды. Келесі ғасырларда арал түрлі иелердің қолына көшті. 1576 жылы Елизавета I Браунсиді өзінің жақын адамы және сүйіктісі болған, сэр Кристофер Хэттонға сыйға берді. Ағылшыл азамат соғысы кезінде Пул Парламентті қолдады және Браунси қамалын гарнизонмен қамтыды. Англия тарихындағы жалғыз әскери төңкеріс – Прайд тазалауының бастамашысы, полковник Томас Прайд 1654 жылы аралда орналасқан. Лондон қаласының лорд-мэрі және бай саудагер болған сэр Роберт Клейтон 1650-ші жылдардың ортасында аралдың иесі атанды, ал ол 1707 жылы қайтыс болғаннан кейін арал Уиг партиясының парламент мүшесі және сәулетші Уильям Бенсонға сатылды. Ол қамалды тұрғын үйге айналдырды және аралға көптеген түрлі ағаштарды әкелді.

Өнеркәсіптік жоспарлар

1765 жылы жергілікті жер иесі және парламент депутаты сэр Хамфри Стюрт аралды сатып алды, ол өз кезегінде ұлдарына өтті. Стюрт қаланы кеңейтті және деректер оның аралдың бақтарын жақсартуға 50,000 фунт стерлинг жұмсағанын көрсетеді. 1840 жылы аралды зейнеткер британдық дипломат сэр Август Джон Фостер сатып алды. Фостер депрессияға ұшырап, 1848 жылы Браунси қамалында өз өмірін өз қолымен аяқтады. 1852 жылы Браунси тағы сатылымға қойылды және 13,000 фунтқа сатылды. Оны бұрынғы британ армиясының полковнигі Уильям Во сатып алды, аралдағы ақ саз қорларын пайдаланып, жоғары сапалы фарфор шығаруға болатынына сенген. Аралдың оңтүстік-батыс бұрышында үш қабатты керамикалық шеберхана және солтүстіктегі саз кеніштерінен саз тасымалдауға арналған трамвай жолы салынды. Ол саздың жақын жердегі Фурзбрук сазындай сапалы болады деп үміттенеді, бірақ ол тек санитарлық таңдар жасауға ғана жарамды болып шықты. Компанияда 200-ден астам адам жұмыс істеді, бірақ 1887 жылы сұраныстың жетіспеуі және саздың нашар сапасы салдарынан кәсіпорын жабылды. Бұл қызметтің іздері бүгінге дейін сақталған, негізінен ғимараттардың іргетастары мен керамикалық сынықтар түрінде. Во аралдағы ғимараттардың санын көбейтуге жауапты болды – ол әйелінің құрметіне аталған, қазір қираған Мэриленд ауылын құрды, сондай-ақ Тюдор стиліндегі жаңа қақпа үйі мен мұнарасын салды. Во жаңа кемежайдың құрылысына да қаржы бөлді, ол қоршалған күзет мұнараларымен әшекейленген. Тағы бір үлкен шығын – готикалық стильде салынған және әйелінің құрметіне аталған Сент-Мэри шіркеуінің құрылысы. Оның іргетасы 1853 жылы сэр Гарри Смит салған, ал құрылысы бір жылдан кейін аяқталды. Шіркеудің ішінде Воға арналған ескерткіш және бұрынғы иесі Чарльз ван Раалттің қабірі орналасқан. Шіркеудің бір бөлігі скауттар қозғалысына арналған, ал скауттар мен қыз скауттар қозғалысының тулары негізгі алтарьдың екі жағында тізілген. Үлкен қарызға батқан Волар Испанияға қашып кетті. Арал кредиторларға өткізіліп, 1873 жылы Джордж Кавендиш Бентинкке сатылды, ол Браунсиге Джерси сиырларын әкеліп, аралдың ауыл шаруашылығын кеңейтті. Ол аралды итальяндық Ренессанс мүсіндерімен толтырды, олардың кейбіреулері әлі де шіркеуді және кемежайды безендіреді. 1881 жылғы халық санауы бойынша аралда 270 адам тұрған, олардың көпшілігі керамикалық шеберхана үшін еңбек күшін қамтамасыз еткен. Ол қайтыс болғаннан кейін арал 1891 жылы Кеннет Роберт Балфурға сатылды. Электр жарығы енгізілгеннен кейін, 1896 жылы қамал өртеніп, қирады. Кейіннен ол қайта салынды, ал 1901 жылы Балфур аралды сатуға шығарды.

20 ғасыр

Аралды бай қор брокері Чарльз ван Раалте сатып алды және оны тұрғын демалыс орны ретінде пайдаланды. Осы кезеңде қамал жаңартылып, Гульельмо Маркони сияқты танымал тұлғаларды қабылдады. Ван Раалттердің жақын досы Роберт Баден Пауэлл 1907 жылдың жазында аралдағы ұлдарға арналған тәжірибелік лагерь ұйымдастырды. Браунси көбінесе өзін-өзі қамтамасыз етіп, бақша шаруашылығымен және сүт шаруашылығымен айналысты. Қыш құмыра фабрикасының көптеген жұмысшылары фабрика жабылғаннан кейін де иелеріне жұмыс істеп, шаруалық жұмыстармен айналысты. Чарльз ван Раалте 1908 жылдың ақпанында Калькуттада қайтыс болды, ал оның әйелі 1925 жылы аралды сатты. 1927 жылы Мэри Бонэм Кристи оны аукционда 125 000 фунт стерлингке сатып алды. Өзіне-өзі жекебас адам болған ол арал тұрғындарын материкке көшіруге бұйрық берді. Аралдың көп бөлігі тасталып, бірте-бірте табиғи бұталы жерге және ормандарға айналды. 1934 жылы бір апта бойы жанып, қатты өрт болды. Аралдың көп бөлігі күлге айналды, ал шығыстағы ғимараттар жел бағытының өзгеруінің арқасында ғана сақталды. Осы оқиғадан қатты әсерленген Бонэм Кристи өмірінің соңына дейін аралға қоғамдық кіруге тыйым салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пул портын шатастыру үшін аралдың батыс жағына ірі жарық шамдары орнатылды. Бұл алдамшылық Пул мен Борнмутты неміс бомбаларынан сақтап қалды, бірақ Мэрилендтің тасталып қалған ауылы қирады. 1961 жылдың сәуір айында Бонэм Кристи 98 жасында қайтыс болды, ал оның немересі оның мұрагерлік салығын төлеу үшін аралды Қаржы министрлігіне тапсырды. Аралдың коммерциялық дамытушыларға сатылуы мүмкін деген алаңдаушылық туғандықтан, жергілікті табиғатты қорғаушы Хелен Бротхертон аралды сатып алып, оның табиғи ортасын қорғау мақсатында науқан бастады. Ұлттық қор жеткілікті қаражат жиналған жағдайда арал үшін жауапкершілікті алуға келісті және 1962 жылы Браунсиді 100 000 фунт стерлингке сатып алды. Аралды келушілерге дайындау жұмыстары жүргізілді; рододендрон өскен аймақтардағы жолдар тазартылды және 1934 жылғы өрттің қайталануын болдырмау үшін өртке қарсы жолақтар жасалды. Дорсет жабайы табиғат қоры аралдың солтүстігіндегі табиғи қорықты жалға алды, скауттар мен нұсқаушылар қозғалысына оралуға рұқсат берілді, ал қамал жаңартылып, Джон Льюис серіктестігіне қызметкерлерге арналған қонақ үй ретінде жалға берілді. Арал 1963 жылдың мамыр айында Бас нұсқаушы Олаве, леди Баден Пауэлл тарапынан ашылды, салтанатқа 1907 жылғы лагерьдің қатысушылары келді. Браунси аралы көпшілікке ашылғаннан кейін көп ұзамай, жылына 10 000-нан астам келушіні тартты. Ірі кемелердің пайда болуының арқасында бүгінде аралға жыл сайын шамамен 110 000 келуші келеді. 1964 жылдан бері аралда жыл сайын Уильям Шекспирдің шығармаларын қоятын Браунси ашық аспан астындағы театры орналасқан. Аралда арал тарихын көрсететін келушілер орталығы мен мұражай бар. Сондай-ақ, жаңадан ашылған дүкен мен кафе, сондай-ақ теңіз жағасындағы бір демалыс үйі бар. Аралдың оңтүстік-батысындағы скаут лагерінде ашық орталық және скаут қозғалысына бағытталған сауда дүкені бар.

21 ғасыр

Дорсет жабайы табиғат қоры аралда бұрынғы арал пасторханасы болған «Вилла» үйінен жұмыс істейді. Аралда күн сайын босатылатын бір ғана пошта жәшігі бар. 2008 жылдың қазан айында арал BBC One телеарнасының жылдық «Autumnwatch» бағдарламасында көрсетілді. RLSS Poole Lifeguards ұйымы жыл сайын арал айналасында жүзу жарысын өткізеді.

Скаутинг

1907 жылдың 1 тамызынан 8 тамызына дейін Роберт Баден-Пауэлл аралда өзінің скауттық идеяларын сынау үшін тәжірибелік лагерь ұйымдастырды. Ол түрлі әлеуметтік топтардан 21 ұлды (Лондон аймағындағы ұлдар мектептерінен және Пул, Паркстоун, Хамворти, Борнмут және Винтон ұлдар бригадасы бөлімдерінен) жинап, бір апталық лагерь өткізді. Ұлдар лагерь құру, бақылау, ағаштан бұйым жасау, адалдық, өмір сақтау және патриотизм сияқты іс-шараларға қатысты. Лагерь сәтті аяқталғаннан кейін Баден-Пауэлл 1908 жылы скаутинг қозғалысы туралы алғашқы кітабын – "Ұлдарға арналған скаутинг" кітабын жариялады, соның арқасында халықаралық скаутинг қозғалысы қарқынды дамыды. Сол күні аралда Баден-Пауэллдің 17 ұрпағы да болды.