Кеңес Одағының Биопрепарат: Жасырын биологиялық қарулар бағдарламасы
Biopreparat
Кеңес Одағының "Биопрепарат" агенттігі – әлемдегі ең ірі биологиялық қару бағдарламасы. Зерттеу институттары, өндіріс орталықтары, қару жасау және гендік модификациялау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес биологиялық соғыс агенттігі
Soviet biological warfare agency
Бүкілодақтық ғылыми-өндірістік қауымдастық "Биопрепарат" (Биопрепарат, "биологиялық дайындық") – 1974 жылдың сәуір айында құрылған кеңес агенттігі, ол әлем таныған ең ірі және ең күрделі биологиялық соғыс бағдарламасын басқарды. Бұл 30 000-40 000 адамды жұмыспен қамтитын, бес ірі әскери-бағытталған зерттеу институтын, көптеген жобалау және құрал жасау мекемелерін, үш пилоттық өндіріс орнын және бес екі мақсатта қолданылатын өндіріс зауытын қамтитын кең ауқымды, сырттай азаматтық желі болды. Бұл желі көптеген антибиотиктерге төзімді микроорганизмдер штамдарын генетикалық түрлендіру арқылы жасаған, шабуылдық ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламаларын жүзеге асырды. Сонымен қатар, бактериялық агенттер әртүрлі пептидтер өндіруге қабілетті етіп жасалды, нәтижесінде мүлдем жаңа және күтпеген патогендік қасиеттері бар штамдар пайда болды.
The All Union Science Production Association Biopreparat (Биопрепарат, lit: "biological preparation") was a Soviet agency created in April 1974, which spearheaded the largest and most sophisticated offensive biological warfare program the world has ever seen. It was a vast, ostensibly civilian, network employing 30–40,000 personnel and incorporating five major military focused research institutes, numerous design and instrument making facilities, three pilot plants and five dual use production plants. The network pursued major offensive research and development programs which genetically engineered microbial strains to be resistant to an array of antibiotics. In addition, bacterial agents were created with the ability to produce various peptides, yielding strains with wholly new and unexpected pathogenic properties.
Шығу тегі
Биопрепарат желісінің пайда болуы 1950-ші жылдары Никита Сергеевич Хрущевтің басшылығымен КСРО-да жаңадан салынған азаматтық өндіріс зауыттарында жасырылған биологиялық соғысқа дайындалу объектілерін құрумен тығыз байланысты. Новосибирсктен оңтүстікке қарай 26 км жерде орналасқан алғашқы ірі екі мақсаттағы зауыт – Бердск химия зауытының құрылысы 1957 жылы КСРО Министрлер Кеңесінің советтік химия және микробиология өнеркәсібін дамыту туралы қаулысына жауап ретінде басталды. Екінші екі мақсаттағы объекті – Омутнинск химия зауыты, Кировтан солтүстік-шығысқа қарай 150 км жерде орналасқан Восточный қаласында 1958 жылғы 2 тамызда КПСС мен Министрлер Кеңесінің қаулысына сәйкес құрылды. Жаңа зауыттардың мақсаты – соғыс уақытында азаматтық микробиологиялық өнімдерді өндіруден әскери биологиялық агенттерді өндіруге көшу мүмкіндігі болды. Бердск және Омутнинск объектілері 1974 жылы құрылғаннан кейін Биопрепаратқа берілді. Биопрепараттағы зерттеулер 1972 жылғы Биологиялық қару туралы конвенцияның талаптарын бұзды, ол биологиялық қаруды тыйым салған.
The origins of the Biopreparat network are closely connected with the creation in the 1950s by the USSR, under the leadership of Nikita Sergeevich Khrushchev, of biological warfare mobilisation facilities hidden within newly built civil production plants. The construction of the first major dual use plant, the Berdsk Chemical Factory, located 26 km south of Novosibirsk, began in 1957 in response to a decree by the USSR Council of Ministers on the development of the Soviet chemical and microbiological industry. A second dual use facility, the Omutninsk Chemical Factory, located in Vostochnyi, 150 km north east of Kirov, was created in accordance with a decree issued on the 2 August 1958 by the CPSU and the Council of Ministers. The idea behind the new plants was that in the event of wartime emergency they could switch from the output of civil microbiological products to the production of military biological agents. Both the Berdsk and the Omutninsk facilities were transferred to Biopreparat upon its creation in 1974. The research at Biopreparat constituted a violation of the terms of the Biological Weapons Convention of 1972, which outlawed biological weapons.
Батыста танылу
Biopreparat-тың ғылыми-зерттеу және даму (ҒЗЖ) бағдарламалары бастапқыда ерекше құпиялылық пен жабық түрде ұйымдастырылған деңгейге ие болды. Батысқа осы советтік құпия биологиялық қару әрекетінің сипаты мен ауқымы туралы алғашқы маңызды ақпарат 1989 жылдың қазан айында Биопрепараттың жоғары деңгейдегі ғалымы Владимир Артемович Пасехник (1937–2001) Ұлыбританияға қашқаннан кейін пайда болды. Ол Мәскеудің жасырын бағдарламасының кең ауқымы туралы толық мәлімет беруге мүкіндік алды. Пасехник куәлігінің нәтижесінде Ұлыбританияның премьер-министрі Маргарет Тэтчер мен АҚШ президенті Джордж Буш Кеңес президенті Михаил Горбачевқа Ресейдің микробиологиялық соғыс объектілерін сыртқы инспекторлар тобына ашуға қысым жасады. 1991 жылы инспекторлар төрт нысанды тексергенде, олар жоққа шығарулар мен жалған жауаптармен кездесті. Қауіпті материалдарды көп мөлшерде өндіруге арналған өндірістік резервуарлар инспекторларға көрсетілген кезде таза және стерильді болды. Зертханалар инспекторларға көрсетілмес бұрын жабдықтардан босатылды. Пасехник бағдарламаның бұрын күдіктелгеннен әлдеқайда үлкен екенін айтқан сөздері 1992 жылы полковник Канатжан Байзақұлы Әлібековтің (ту. 1950 ж.) АҚШ-қа сапарымен расталды. Кейіннен Кен Алибек есімін қабылдаған ол 1988 жылдан 1992 жылға дейін Biopreparat директорының бірінші орынбасары болып қызмет еткен. Әлібеков кейіннен Biopreparat құрылымы, мақсаттары, операциялары және жетістіктері туралы кеңінен ішкі білімін жариялаған «Биоқауіп» (1999) атты кітабын жазды. Ол сондай-ақ 1998 жылдың 13 қазанындағы «Фронтлайн» бағдарламасының «Шешекті соғыс» атты эпизодында да көрсетілді.
Biopreparat's research and development (R&D) programmes were from the very outset subject to extraordinary levels of secrecy and compartmentalization. The first significant intelligence reaching the West regarding the nature and extent of this Soviet covert BW effort resulted from the defection to the UK in October 1989 of a high level Biopreparat scientist, Vladimir Artemovich Pasechnik (1937–2001). The latter was able to provide a detailed account of the vast scope of Moscow's clandestine program. As a result of Pasechnik's testimony, British Prime Minister Margaret Thatcher and US President George H. W. Bush were able to apply pressure on Soviet President Mikhail Gorbachev to open up Russia's germ warfare facilities to a team of outside inspectors. When the inspectors toured four of the sites in 1991, they were met with denials and evasions. Production tanks, the purpose of which seemed to be to manufacture large quantities of hazardous materials, were clean and sterile when presented to inspectors. Laboratories had been stripped of equipment before being presented to inspectors. Pasechnik's revelations that the program was much greater in scope than previously suspected were confirmed in 1992 with the travel to the United States of Colonel Kanatzhan Baizakovich Alibekov (b. 1950). The latter, who subsequently adopted the name of Ken Alibek, had served as First Deputy Director of Biopreparat from 1988 to 1992. Alibekov later wrote the book Biohazard (1999) detailing publicly his extensive inside knowledge of the structure, goals, operations and achievements of Biopreparat. He was also featured in the October 13, 1998 episode of Frontline entitled "Plague War".
Биопрепараттың өзгеріп отырған рөлі, 1985 - қазіргі уақыт
Биопрепараттың өмір сүруінің үш ерекше, кейде біртіндеп үйлесетін кезеңі болды. 1974 жылдың сәуірінен бастап 1991 жылдың желтоқсанындағы КСРО-ның тарауына дейін, тіпті кейін белгілі бір мерзімге дейін, ол кең ауқымды биологиялық қару зерттеу бағдарламасын жүргізді. Сонымен қатар, ол бес екі мақсатта қолданылатын өндіріс орнын сақтап тұрды. 1985 жылдың наурыз айында Михаил Горбачевтің Политбюромен КПСС Бас хатшысы болып сайлануымен Биопрепараттың көлемі мен саяси маңызы артты және ол азаматтық биофармацевтикалық сектордағы маңызды ойыншы ретінде көзге түре бастады. 1988 жылға қарай, екінші кезеңде Биопрепарат желісі 15 түрлі қаладағы 40 мекемені қамтыды және вакциналар, антибиотиктер және басқа да қажетті дәрі-дәрмектердің ішкі өндірісін бақылады. Дәл осы кезде Әлібеков Биопрепарат пен бірқатар батыс фармацевтикалық компаниялары арасындағы маңызды байланысшы ретінде пайда болды. Үшінші және соңғы кезеңде, 2000 жылдары, Биопрепарат дерлік барлық ғылыми-зерттеу институттары мен өндіріс орындарының бақылауын жоғалтты. Одан кейін ол экспорттық бақылау және басқа да мәселелерге шоғырланды, тек кішкентай кеңсе қызметкерлерін сақтап қалды.
Biopreparat had three distinct, and, at times overlapping, phases of its existence. From its origins in April 1974 through to the collapse of the Soviet Union in December 1991, and indeed for some undetermined time thereafter, it was engaged in a major offensive BW research programme. It also maintained five dual use manufacturing plants. In March 1985, with the election by the Politboro of Mikhail Gorbachev as General Secretary of the CPSU, Biopreparat increased in size and political importance and began to emerge also as a major player with regard to the civil biopharmaceutical sector. By 1988, in this second phase, the Biopreparat network incorporated no less than 40 facilities, operating in 15 different cities and had control of domestic production of vaccines, antibiotics and other essential medicines. It was precisely at this moment that Alibekov emerged as a key interlocutor between Biopreparat and a number of Western pharmaceutical companies. In the third and final phase during the 2000s, Biopreparat was divested of control of nearly all R&D institutes and manufacturing facilities. Henceforward, it assumed a highly diminished role, focused on export control and other matters and only maintained a small headquarters staff.
Операциялар
Биопрепарат – негізінен Еуропалық Ресейде орналасқан, номиналды түрде азаматтық, ғылыми-зерттеу және жобалау институттары, пилоттық өндіріс орындары және екі мақсатта қолданылатын өндіріс кәсіпорындары жүйесі болатын. Онда ғалымдар мен техниктердің көптеген тобы бактериялық және вирустық қоздырғыштармен жұмыс істеп, биологиялық қарудың жаңа буынын жасауға тырысты. Бұл жүйе Совет Одағында қару ретінде қолданылатын көкжәнді (антракс) өндіруге мүмкіндік берді және жаңа биологиялық қару технологияларын дамытуда жетекші роль атқарды.
Biopreparat was a system of nominally civilian, research and design institutes, pilot plants and dual use manufacturing facilities located mainly at sites in European Russia, in which a small army of scientists and technicians worked on bacterial and viral pathogens with a view to developing a new generation of biological weapons. It incorporated capacity with the potential to produce weaponized anthrax in the Soviet Union and was a leader in the development of new bioweapons technologies.