Кіріспе

Радиациялық онколог – қатерлі ісік ауруын емдеуде иондаушы сәулелерді (мысалы, мегавольттық рентген сәулелері немесе радионуклидтер) қолданатын маман дәрігер. Радиациялық онкология – қатерлі ісік ауруын емдеуге қатысты үш негізгі мамандықтардың бірі, қалған екеуі – хирургиялық және медициналық онкология. Сәулеленуді емдеу ретінде жеке немесе хирургиялық және/немесе химиотерапиямен бірге қолдануға болады. Сондай-ақ, ол емделмейтін қатерлі ісіктермен ауыратын науқастардың симптомдарын жеңілдету үшін паллиативтік мақсатта да қолданылады. Радиациялық онколог сәулеленуді кейбір қатерсіз ауруларды, соның ішінде қатерсіз ісіктерді емдеу үшін де пайдалана алады. Кейбір елдерде (АҚШ емес) сәулемен емдеу және химиотерапияны бір онколог – "клиникалық онколог" жүзеге асырады. Радиациялық онкологтар хирургиялық онкологтар, интервенциялық радиологтар, ішкі медицинаның тармақтық мамандары және медициналық онкологтармен, сондай-ақ медициналық физиктер мен техниктермен көп салалы онкологиялық команданың құрамында тығыз жұмыс істейді. Радиациялық онкологтар онкология бойынша төрт жылдық арнайы оқудан өтеді, ал химиотерапияны тағайындайтын онкологтар АҚШ-та ішкі медицинадан кейін феллоушылық барысында екі жыл бойы қосымша оқудан өтеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында радиациялық онкологтар төрт жылдық резиденттурадан өтеді (интернатурадан өтуге қоса), бұл кез келген басқа медициналық мамандыққа қарағанда онкологиялық білім беруге арналған. Төрт жылдық аспирантура барысында резиденттер клиникалық онкологияны, иондаушы сәулеленудің физикасы мен биологиясын, сондай-ақ сәулемен емдеу арқылы қатерлі ісіктерге шалдыққан науқастарды емдеуді үйренеді. Осы оқуды аяқтағаннан кейін радиациялық онколог Америка радиологиялық кеңесінің (ABR) сертификатын алуға құқылы. Сертификация үш жазбаша сынақтан және жылына бір рет ғана өткізілетін ауызша емтиханнан тұрады. Жазбаша сынақтарға сәуле физикасы, радиобиология және клиникалық онкология бойынша жеке емтихандар кіреді, одан кейін тәжірибеге кіріскеннен кейін бір жыл өткен соң кешіккен көктемде өтетін сегіз бөлімнен тұратын ауызша емтихан болады. Осы сынақтарды сәтті тапсырған жағдайда, мерзімді сертификат беріледі. Қайта сертификаттау жазбаша емтихан, клиникалық практика параметрлерін бағалау, үздіксіз медициналық білім беру кредиттері және қоғамдық практика стандарттарын сақтау сияқты үздіксіз медициналық білім беру және практикалық біліктіліктер сериясі арқылы жүзеге асырылады.

Үндістан

Үндістанда сәулелік терапия бойынша білім беру көптеген штаттарда химиялық терапия, сәулелік терапия және паллиативтік күтімді қамтиды, бұл қатты ісіктерді емдеуге бағытталған. MBBS бітіргеннен кейін 3 жылдық толыққанды оқу және университет деңгейіндегі қорытынды емтиханнан өткен соң медицина магистрі (MD) дәрежесі беріледі. MD радиациялық онкологтары – Үндістанда сәулелік терапия мен химиотерапияны жүргізудегі ең білікті онкологтар. Азиядағы алғашқы радиотерапия бөлімі 1910 жылы Батыс Бенгалия штатындағы Калькутта медициналық колледжінде ашылды және бүгінгі күнге дейін Үндістанның жетекші онкологиялық оқу орталығы болып табылады.

Канада

Канададағы сәулелік онкология бойынша оқыту АҚШ-тағыға өте ұқсас. Сәулелік онкологтар тікелей 5 жылдық сәулелік онкология резидентурасына түседі, ал бірінші жыл – интернатура жылы болып саналады. Келесі төрт жыл ішінде резиденттер клиникалық онкология, радиофизика және радиобиология, сондай-ақ сәулелік терапияны жоспарлау және жүргізу бойынша қарқынды оқытудан өтеді. Көптеген сәулелік онкологтар резидентурадан кейін феллоушыптан өтеді, мысалы, брахитерапия, интенсивті модуляцияланған сәулелік терапия (IMRT), гинекологиялық сәулелік онкология және тағы да басқалары. Канададағы сәулелік онкологтар көбінесе бас және мойын, кеуде, несеп-жыныс жүйесі, гематологиялық, гинекологиялық, орталық нерв жүйесі немесе өкпе қатерлі ісігі сияқты екі немесе үш анатомиялық аймақты емдейді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда радиотерапиямен айналысатын клиникалық онкологтар сонымен қатар химиотерапияны жүргізуге толық құқылы. Медициналық білімінен кейін барлық онкологтар жалпы ішкі медицина саласында толық оқудан өтіп, біліктілік алғаннан кейін әдетте 3-4 жыл өткен соң MRCP емтиханын тапсыруы тиіс. Одан кейін онкологияның хирургиялық емес барлық аспектілері бойынша танылған оқу бағдарламасында 5 жылдық арнайы мамандық даярлау қажет. Осы кезеңде, тәлімгер клиникалық онколог ретінде мамандану тіркеуіне қол жеткізу үшін FRCR емтиханын тапсыруы керек. Оқудан өтетін студенттердің көп бөлігі академиялық стипендия, медицина магистрі немесе докторлық диссертация алу үшін оқу мерзімін ұзартады. Ұлыбританиядағы дерлік барлық консультанттық клиникалық онкологтар Корольдік радиологтар колледжінің мүшелері болып табылады, ол осы мамандықты басқаратын орган. Көптеген онкологтар жалпы онкологияның кең таралған бірнеше жағдайларын емдейді, бірақ мамандану күшейіп келеді, және консультанттар бір немесе екі салаға мамандануы күтілуде.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралия мен Жаңа Зеландияда Австралия және Жаңа Зеландия радиологтар колледжі (RANZCR Home | RANZCR) 5 жылдық оқу бағдарламасын аяқтаған және бірнеше емтихан мен модульдерді сәтті тапсырған резиденттерге феллоу (FRANZCR) дәрежесін береді. Басқа елдердегідей, радиациялық онкологтар көбінесе тармақтық мамандануға бейім, бірақ кішігірім орталықтарда жалпы практикалық онкологтар да кездеседі. Австралия мен Жаңа Зеландиядағы радиациялық онкологтар химиотерапияны қолдануда оқытылғанмен, оны қабылдауға сирек рұқсат етеді.

Иран

Иранда, онкологияның хирургиялық емес аспектілерінде (радиотерапияны қоса алғанда) дайындалған сәулелік онкологтар, жалпы медицина бойынша 7 жылдық оқуды аяқтағаннан және ұлттық кешенді резиденттік емтиханды тапқаннан кейін тікелей 5 жылдық резиденттура бағдарламасына қабылданады.

Непал

Непалда тек Бір ауруханасы ғана NAMS аясында сәулелік онкология бойынша резиденттік бағдарламаны жүргізеді. Бұл 3 жылдық резиденттік бағдарлама, және негізгі салалары – химиотерапия, сәулелік терапия және паллиативтік күтім.

Испания

Испанияда радиациялық онкология мамандары 4 жылдық мамандық бағдарламасын аяқтайды және иондаушы сәулелік терапия мен химиотерапияны қолдануға құқылы. Көптеген резиденттер жетекші ұлттық қоғам – SEOR (Sociedad Española de Oncología Radioterápica) қалыптаған саясатты ұстанады.

Радиациялық онкологтың рөлі

Радиациялық онколог сәулелену қажет болған жағдайда емдеу жоспарын дайындауға жауапты. Емдеу әдістерінің кейбіреулері – радиоактивті имплантация, сыртқы сәулелік терапия, гипертермия, сондай-ақ хирургия, химиотерапия немесе иммунотерапиямен үйлестірілген емдеу сияқты көп түрлі емдеу әдістері.

Жабдық

Емді дұрыс жүргізу үшін, оны толықтыратын бірқатар жабдықтар қажет. Біріншіден, симуляторды қолданып, емдеуге дайындық жұмыстарын жүргізу керек. Бұл ісіктің орналасқан жерін анықтаудан тұрады, соның арқасында ем кезінде науқасқа қай жерге сәуле түсетінін білуге болады. Бұл жұмысты компьютерлік томография (КТ), магниттік-резонанстық томография (МРТ) және рентген сәулесі арқылы жүргізеді. Содан кейін емделетін аймақ белгіленеді және сәулеленудің басқа дене бөліктеріне таралуын шектейтін иммобилизатор жасалады. Бұл иммобилизаторды толықтыру үшін қызметкерлер лента, көбік губкалар, бас тіректері, қалыптар және гипс қоюларын пайдаланады. Бас және мойын аймағын емдеу кезінде термопластикалық маска қолданылады. Бұл маска науқастың пішініне қатаң сай келеді және емдеу үстеліндегі бекіткіштерге бекітіледі. Бұл науқастың қозғалмауына кепілдік береді. Емдеу жоспары аяқталғаннан кейін, науқасқа (қанкердің түрі мен сатысына байланысты) емдеу мен бақылау үшін кездесулер тағайындалады.