Кіріспе

Орбиталық механикада қолданылатын тұрақты Гаустың гравитациялық тұрақтысы (символ k) – Күн жүйесінің орбиталық механикасында қолданылатын параметр. Ол орбиталық кезеңді орбитаның жартылай үлкен осімен және орбиталық дененің Күн массасындағы массасымен байланыстырады. k мәні тарихи тұрғыдан екі денелік проблема ретінде қарастырылатын Жер+Ай және Күн жүйесінің орташа бұрыштық жылдамдығын көрсетеді, оның мәні тәулігіне шамамен 0,986 градус немесе тәулігіне шамамен 0,0172 радиан. Гравитация заңы мен Кеплердің үшінші заңының салдары ретінде k Күннің стандартты гравитациялық параметрінің квадрат түбіріне тікелей пропорционалды, ал оның күніне радиандағы мәні Жердің жартылай үлкен осін (астрономиялық бірлік, au) бірлікке теңегенде, k:(рад/күн) = (G)0.5·au−1.5 болады. К-нің 0,01720209895 рад/күн мәні Карл Фридрих Гаусс 1809 жылы жариялаған "Theoria Motus Corporum Coelestium in Sectionibus Conicis Solem Ambientum" ("Коникалық қималарда Күнді айналатын аспан денелерінің қозғалысы туралы теория") еңбегінде анықталған. Гаусс мәні ХАА (1938 жылы қабылданған, 1964 жылы ресми түрде анықталған) тарапынан бекітілген және анықталған мән ретінде енгізілді, бұл оны Күн мен Жер жүйесінің (көрінетін) орташа бұрыштық жылдамдығының тікелей бейнесінен ажыратты. Оның орнына астрономиялық бірлік бірлікке жақын, бірақ өлшенетін шамаға айналды. Бұл 20 ғасырдағы аспан механикасында орбиталық параметрлерді жаңартылған өлшемдерге үнемі бейімдеуді болдырмау үшін пайдалы болды, бірақ бұл интуитивтіліктің төмендеуіне әкелді, себебі астрономиялық бірлік, көрінеу ұзындық бірлігі, енді гравитациялық күштің күшін өлшеуге байланысты болды. 2012 жылы ХАА k-ның анықталған мәнінен бас тартып, 1.49597870700 астрономиялық бірлігінің нақты мәнін қабылдады, ал гравитациялық күштің күші енді жеке стандартты гравитациялық параметр G арқылы, SI бірліктерінде m3⋅s−2 өлшенеді.

Күн жүйесінің динамикасының анықтауыш тұрақтысы ретінде рөлі

Гаусс өзі тұрақтыны доға секундтарында, тоғыз маңызды цифрмен, k ретінде көрсетті. XIX ғасырдың соңында бұл мән қабылданып, Саймон Ньюкомб оны радианға айналдырды, k ретінде. Ал тұрақты 1898 жылы жарияланған Күн кестелерінде осы түрде келтірілген. Ньюкомбтың жұмысы сол кездегі ең жақсысы деп есептелді және оның тұрақтылардың мәндері көптеген астрономиялық зерттеулерге енгізілді. Осы себепті тұрақтыларды зерттеулерден бөліп қарастыру қиын болды; тұрақтылардың жаңа мәндері, кем дегенде ішінара, үлкен көлемдегі жұмыстарды жарамсыз ететін еді. Сондықтан 1919 жылы Халықаралық астрономиялық одақ құрылғаннан кейін, кейбір тұрақтылар біртіндеп "негізгі" деп қабылданды: барлық басқа тұрақтылар осылардың негізінде анықталды. 1938 жылы IAU-ның VI жалпы жиналысы мәлімдеді, бірақ 1950 жылға дейін тұрақтылар жиынтығын анықтауға ешқандай күш-жігер жұмсалмады. 1963 жылы Парижде тұрақтылар жүйесі жөнінде IAU симпозиумы өтті, бұл ғарыш зерттеулеріндегі соңғы жетістіктерге жауап ретінде ұйымдастырылды.

Бөлшектер мен өлшемдер

k 1,7% шамасындағы өлшемсіз сан ретінде берілген, бірақ оны гравитациялық тұрақтының квадрат түбіріне тең деп қарастыруға болады, онда оның өлшемдері au3/2⋅d−1⋅−1/2, ұзындық3/2 уақыт−1 масса−1/2 болады. Осыған қарамастан, k G-ден (немесе G-дің квадрат түбірінен) әлдеқайда жоғары дәлдікпен белгілі. G-дің абсолюттік мәні шамамен 10−4 дәлдігімен белгілі, ал оның көбейтіндісі (Күннің гравитациялық параметрі) 10−10-нан да жақсы дәлдікпен белгілі.