Кіріспе

Француз тарихшысы Нума Денис Фустель де Куланг (Numa Denis Fustel de Coulanges; 18 наурыз 1830 – 12 қыркүйек 1889) – француз тарихшысы. Джозеф М. Маккарти оның алғашқы маңызды еңбегі "Ежелгі қала" (1864) грек және латын тіліндегі бастапқы мәтіндерді терең білуге негізделгенін айтады. Кітапта мынадай пікірлер келтірілген: Дін – ежелгі Грекия мен Римнің дамуының жалғыз қозғаушы күші, отбасы мен мемлекеттің байланысы діннің нәтижесі. Ата-бабаларға табыну қажеттілігі отбасыны біріктіріп, ежелгі қоғамдардың негізгі бірлігіне айналдырды, одан әрі генге, грек фратриясына, римдік тайпаға, патрицийлік қала-мемлекетке дейін кеңейді. Ал римдік байлық пен экспансия тудырған рухани дағдарыста діни сенім мен биліктің әлсіреуі республиканың құлауына және христиандықтың жеңіске жетуіне, сондай-ақ ежелгі қала-мемлекеттің жойылуына әкелді.

Өмірбаян

Куланг Парижде дүниеге келді; ол бретондық тектен шыққан. École Normale Supérieure-де оқығаннан кейін, ол Афинадағы француз мектебіне жіберілді.

Мансап

1853 жылы ол Хиос аралында қазба жұмыстарын жүргізіп, арал тарихына қатысты еңбек жазды. Отанға оралғаннан кейін түрлі білім беру мекемелерінде қызмет етті және «Quid Vestae cultus in institutis veterum privatis publicisque valuerit» және «Polybe, ou la Grèce conquise par les Romains» (1858) тақырыбындағы екі диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды. Осы еңбектерінде оның ерекше қабілеттері көрінді. Грек және римдік институттардың тілін терең білуімен қатар, замандас ғалымдарының қорытындыларын төмен бағалауы оны бастапқы мәтіндерге жүгінуге және оларды саяси немесе діни көзқараспен қарастырмай оқуға жетеледі. Бірақ, егер ол көздерден өзіне анық және қарапайым көрінген жалпы идеяны анықтай алса, онда ол оған шындықтай сеніп, оны қатты ұстанатын. 1860 жылдан 1870 жылға дейін ол Страсбургтегі әдебиет факультетінде тарих профессоры болды, онда ол ұстаздық қызметінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді, бірақ классикалық және германдық ескіліктер саласындағы неміс университеттерінің ықпалына бойын бермеді.

Ежелгі қала

Ол Страсбургте "Ежелгі қала" (1864) атты еңбегін жариялап, Грекия мен Римнің саяси және әлеуметтік эволюциясында діннің атқарған рөлін көрсетті. Кітаптың тұжырымдамалық тұтастығы, жаңашыл ойларының молдығы және көрнекті стильде жазылуының арқасында ол 19 ғасырдағы француз тілінің шедеврлерінің бірі саналады. Фустель бұл әдеби құндылығына көп мән бермеді, бірақ ол өз теорияларына берік тұрды. 1875 жылы кітапты қайта қарағанда, ол енгізген өзгерістер өте шамалы болды, тіпті егер ол оны қайта жазғанда, өмірінің соңғы жылдарында жиі айтқан ниетіне сәйкес, өзінің негізгі тезисінен ешбір бөлігін бас тартпаған болар еді.

École normale supérieure директоры және Сорбоннадағы ортағасырлық тарихтың бірінші кафедрасы

Фустель де Куланг 1870 жылдың ақпанында École Normale Supérieure-де лекция оқуға тағайындалды, 1875 жылы Париж әдебиет факультетінің профессоры болды, ал 1878 жылы Сорбоннада ортағасырлық тарих кафедрасы құрылды. Ол өзін ежелгі Францияның саяси институттарын зерттеуге арнады. Франко-прусс соғысы кезінде Германия әскерлерінің Францияға басып кіруі оның назарын Рим империясының германдық шабуылдарына аударды. Ж.Б. Дубостың теориясын жалғастырып, сонымен бірге оны өзгерте отырып, ол осы шабуылдар әдетте оларға таныстырылатын зорлық-зомбылық пен құлтушылық сипатымен ерекшеленбегенін; неміс варварларының Галлияға енуі баяу процесс болғанын; немістер императорлық басқаруға бағынғанын; меровингтердің саяси институттары неміс салтынан гөрі, кем дегенде, рим заңдарында пайда болғанын; және, демек, немістердің Галлияны жаулап алмағанын айтты. Ол бұл тезистің қорғауын өзінің «Ескі Францияның саяси институттарының тарихы» еңбегінде жүргізді, оның бірінші томы 1874 жылы жарық көрді. Автордың бастапқы ниеті осы еңбекті төрт томдық етіп аяқтау еді, бірақ бірінші том Германияда да, Францияда да қатты сынға ұшырағандықтан, Фюстель өзін қорғау үшін кітапты толығымен қайта жазуға мәжбүр болды. Ол барлық мәтіндерді қайта қарастырып, бірқатар диссертациялар жазды, олардың барлығы оның жалпы идеясымен басқарылды және дипломатия сияқты тарихи ғылымдардың нәтижелерін мүлдем ескермеуімен сипатталды. Осыдан толығымен жаңа еңбек пайда болды, ол түпнұсқадан нашар ұйымдастырылған, бірақ фактілерге және сындық пікірлерге бай. Бірінші том үш томдық болып кеңейтілді: La Gaule romaine (1891), L'Invasion germanique et la fin de l'empire (1891) және La Monarchie franque (1888), содан кейін тағы үш том: L'Alleu et le domaine rural pendant l'époque mérovingienne (1889), Les Origines du système féodal: le bénéfice et le patronat (1890) және Les Transformations de la royauté pendant l'époque carolingienne (1892). Осылайша ол алты томдық еңбегін Каролингтер дәуіріне дейін жеткізді. Оның еңбегіне енбеген диссертациялар өзі және (оның қайтысынан кейін) оның шәкірті Камиль Жюльян жинап, түрлі жинақтар ретінде жариялады: Recherches sur quelques problèmes d'Histoire (1885), римдік колонат, Нормандиядағы жер жүйесі; германдық марка және франктар патшалығындағы сот жүйесі; Nouvelles recherches sur quelques problèmes d'histoire (1891); және Questions historiques (1893), оның Хиосқа қатысты мақаласы мен Полибий туралы диссертациясы бар. Оның өмірі дерлік оқыту және кітаптарына арналды. 1875 жылы ол Моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1880 жылы École Normale директоры лауазымын көңілі толмаған күйде қабылдады. Француз саясатына тікелей араласпаса да, ол империалистік режимнің құлауынан және соғыстың апаттарынан туындаған әкімшілік және әлеуметтік қайта құру мәселелеріне қызығушылық танытты. Ол қазіргі институттардың бұрынғы институттарға жақындауын қалады және жаңа француз конституциясы үшін реформалар жиынтығын жасады, бұл оның Римдегі және ежелгі Франциядағы демократия туралы қалыптасқан пікірлерін көрсетеді. Бірақ бұл армандар оны ұзақ уақытқа ұстап тұра алмады, және егер оның есімі кейін саяси және діни партияның символы ретінде қолданылғанын білгенде, ол қатты ренжіген болар еді. Ол 1889 жылы Массиде (сол кезде Сейн және Уаз деп аталған) қайтыс болды. École Normale және Сорбоннадағы, сондай-ақ Евгения император алдында оқыған лекцияларындағы тарихи мансабының барлық кезеңінде оның жалғыз мақсаты шындықты анықтау болды, ал шындықты қорғауда оның сыншыларының соқырлығы мен адалдығы деп ойлаған нәрселеріне қарсы пікірлері кейде қаталдық пен әділетсіздік сипатын алды. Бірақ, кем дегенде Францияда, осы сыншылар оның білімін, талантын және мүсіліктігін бірінші болып бағалады.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Ежелгі қала: Грекия мен Римнің діні, заңдары және институттарын зерттеу, Ли және Шепард, 1877. Жерге меншік құру тарихы, Сонненшайн, 1891. Полибий және Грецияның римдік жаулап алуы, Invictus Publishing, 2023.

Тарихнама

Коммуналар және франк дәуіріндегі жер иелігі: Фустель де Куланге мырзаға жауап, Глассон, Эрнест Дезире; Париж: Ф. Пишон, 1890. Нума Денис Фустель де Куланг, Ледос, Эжен Габриэль; Париж: Тарихи сауалдар журналы, 1890. Фустель де Куланг, Гиро, Пол; Париж: Хашетт, 1896. Фустель де Куланг, Лабелль, Эжен; Париж: Блоуд, 1913. Фустель де Кулангтың саяси институттар тарихы, Лазар де Герин, Ричард; Париж: Француз әдеби және техникалық баспасы, Э. Малфер, 1936. Фустель де Кулангтың тарихи ойлары, Геррик, Джейн; Вашингтон, Америка Католик университеті баспасы, 1954. XIX ғасыр және тарих: Фустель де Куланг жағдайы, Хартог, Франсуа; Париж: Сейль, 2001.