Кіріспе

Американдық тарихшы, философ және жазушы (1885–1981)

Уильям Джеймс Дюрант (/d//ə/'/r//æ//n//t/; 1885 жылдың 5 қарашасы – 1981 жылдың 7 қарашасы) – американдық тарихшы және философ, ең белгілісі – 11 томдық «Әдебиет тарихы» еңбегі. Бұл еңбек Шығыс және Батыс өркениеттерінің тарихын қамтиды және егжей-тегжейлі баяндайды. Ол әйелі Ариэль Дюрантпен бірлесіп жазылған және 1935–1975 жылдар аралығында жарық көрген. Ол бұрын «Философия тарихы» (1926) еңбегімен танымал болған, ол «философияны кеңінен танымал етуге көмектескен маңызды туынды» деп сипатталған. Дюрант философияны толық көзқарас немесе sub specie totius (яғни «бүтіннің тұрғысынан») деп қарастырды – бұл Спинозаның sub specie aeternitatis сөзінен шабыттанған, шамамен «мәңгілік тұрғысынан» деген мағына беретін тіркес. Ол тарихи білімнің үлкен жиынтығын біріктіруге және оны адамзаттыққа жақындастыруға тырысты, себебі ол көлемді болып, эзотерикалық салаларға бөлініп кеткен еді, сондай-ақ оны қазіргі заманға бейімдеуге жандандыруды көздеді. Олардың жетістігі үшін ол әйелімен бірге 1968 жылы жалпы мағынадағы әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығымен және 1977 жылы Президенттік бостандық медалімен марапатталды.

Ерте өмір

Уильям Джеймс Дюрант Солтүстік Адамс қаласында, Массачусетс штатында, француз-канадтық католик ата-анасы – Джозеф Дюрант пен Мэри Аллардтың отбасында дүниеге келді. Олар бұрынғы Кебек эмигранттарының қатарынан шыққан еді. 1903 жылы Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласындағы Санкт-Петер дайындық мектебін бітіргеннен кейін Дюрант сол қаладағы Сент-Петер колледжіне (қазіргі Сент-Петер университеті) оқуға түсті және 1907 жылы оны бітірді. Тарихшы Джоан Рубин осы кезең туралы былай деп жазады: "Жасөспірімдікке тән қызығушылықтарға қарамастан, ол анасының ең қастерлі үміттерін орындауға мүмкіндік беретін шақыруға дайындала бастады: дін қызметкері болу. Осылайша, біреулер оның Йель немесе Колумбиядағы әдептілікке үйренуден өзгеше, бірақ өз ортасында теңдес мәдени құқық беретін жолға түскенін айтуға болады". 1905 жылы ол социалистік философиямен тәжірибе жасауды бастады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін саяси мінез-құлықтың барлық түрлерінің түбінде "билік құмарлығы" жатқанын мойындады. 1913 жылы ол ұстаздық қызметінен кетіп, 15 жасар Ариэль Кауфманға үйленді; олардың бір қызы Этель және Флора – Ариэльдің қарындасы болған Луис есімді "асырап алған" ұлы болды. Ол сонымен қатар университетте оқытушы болып жұмыс істеді.

Философияның тарихы

Философия тарихы алғашқыда "Кішкентай көк кітаптар" сериясы (жұмыскерлерге арналған білім беру буклеттері) ретінде жарық көрді. Оның үлкен танымалдылығына байланысты, 1926 жылы Simon & Schuster компаниясы оны қатты мұқабалы кітап ретінде қайта басып шығарды, ол бестселлерге айналып, Дюранттарға қаржылық тәуелсіздік сыйлады. Бұл оларға әлемді бірнеше рет аралап, "Цивилизация тарихы" еңбегін жазуға арналған қырық жыл жұмсауға мүмкіндік берді. Уилл оқытушылық қызметтен бас тартып, 11 томдық "Цивилизация тарихы" кітабын жазуға кірісті.

Өркениет тарихы

Дюранттар "Цивилизация тарихы" еңбегін жазу барысында оларды "толық тарих" деп атаған нәрсені жасауға ұмтылды. Олар тарихтағы "мамандыққа" қарсы болды, бұл кейбір адамдар "сарапшыларға табынушылық" деп атаған құбылысты алдын ала жобады. Олардың мақсаты – бір өркениеттің "өмірбаянын", осы жағдайда Батыс тарихын жазу еді. Бұл Батыс әлемінің соғыстарының, саясаттың тарихын, ұлы тұлғалар мен жауыз адамдардың өмірбаяндарын ғана емес, сонымен қатар Батыс әлемінің мәдениетінің, өнерінің, философиясының, дінінің тарихын және бұқаралық коммуникацияның дамуын қамтуы тиіс еді. "Цивилизация тарихының" көп бөлігі олардың "тарихында" көрсетілген 2500 жылдық кезеңдегі қарапайым адамдардың өмірлік жағдайларын қарастырады. Бұл томдар өздерінің баяндамаларында "күштілердің әлсіздерге, ақылдылардың қарапайымдарға үстемдігіне" тұрақты түрде назар аудара отырып, қатаң моральдық ұстанымды ұсынады. "Цивилизация тарихы" – тарихнамалық әдебиеттегі ең сәтті туындылар сериясы болып табылады. 1990 жылдары Books On Tape компаниясы барлық 11 томдық аудиокітапты шығарды, оны Александр Адамс (Гровер Гарднер) оқыды. Дюранттар "Руссо және революция" (1967) үшін, "Цивилизация тарихының" 10-томы үшін әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды. 1977 жылы оған АҚШ үкіметі азаматтық адамдарға берген ең жоғары наградалардың бірі – Джеральд Фордтың "Еркіндік медалі" табысталды. Дюранттар 1976 жылы Америка жетістіктері академиясының Алтын тақтасымен марапатталды. "Цивилизация тарихы" сериясының бірінші томы "Шығыс мұрамыз" (1935) деп аталады және кіріспеден және үш кітаптан тұрады. Кіріспе оқырманды өркениеттің әртүрлі аспектілерімен (экономикалық, саяси, моральдық және рухани) таныстырады. Бірінші кітап Таяу Шығыстың өркениеттеріне (Сумер, Египет, Вавилон, Ассирия, Яһудия және Парсы) арналған. Екінші кітап "Үндістан және оның көршілері" деп аталады. Үшінші кітап шығысқа тереңірек бойлап, Қытай өркениетінің гүлденуіне және Жапонияның әлемдік саяси картада өз орнын табуына жол ашады.

Басқа жұмыстар

1944 жылғы 8 сәуірде Дюрантқа еврей және христиан діндерінің екі жетекшісі, Мейер Дэвид пен Кристиан Ричард келіп, "адамгершілік нормаларын көтеру үшін қозғалыс" құру туралы ұсыныс жасады. Ол оларға нәсілдік жарымжандыққа қарсы қозғалыс бастауды ұсынды және "Өзара тәуелділік декларациясы" туралы өз ойларын айтты. Декларацияны қолдау үшін құрылған "Өзара тәуелділік декларациясы" Inc. қозғалысы 1945 жылғы 22 наурызда Голливуд Рузвельт қонақүйінде өткен гала-кеште іске қосылды, онда Томас Манн мен Бетт Дэвис сияқты 400-ден астам адам қатысты. Декларация 1945 жылғы 1 қазанда Эллис Э. Паттерсоннан Конгресс протоколына оқылды. Кейбір деректер бойынша, бұл 1949 жылы болған. "Руссо және революция" еңбегінен кейін "Тарих сабақтары" атты шағын көлемді зерттеу жарық көрді, ол серияның қорытындысы және адамзат тарихының талдауы болды. Ариэль мен Уилл "Цивилизация тарихы" еңбегін 20 ғасырға дейін жеткізуді жоспарлағанмен, олардың шамалы қартайған жасы ескеріліп, 10-томның соңғысы болатынын күтті. Алайда, олар 1975 жылы "Наполеон дәуірі" деген 11-томды жариялады. Олар сондай-ақ "Дарвин дәуірі" деп аталатын 12-томға қағаз қалдырды, сонымен қатар "Цивилизация тарихы" 1945 жылға дейін жалғасатын "Эйнштейн дәуірі" деп аталатын 13-томның жоспарын да қалдырды. Дюранттың өмірінен кейін үш еңбегі жарық көрді: "Барлық уақыттың ең ұлы ойлар мен идеялары" (2002), "Тарихтың батырлары: ежелгі заманнан қазіргі заманға дейінгі цивилизацияның қысқаша тарихы" (2001) және "Құрған жапырақтар" (2014).

Соңғы жылдар

Дюранттар бір-біріне деген терең махаббатын өздерінің "Дуаль автобиографиясында" баяндады. Уилл ауруханаға түскеннен кейін Ариэль тамақ ішуді тоқтатты және 1981 жылдың 25 қазанында дүние салды. Олардың қызы Этель және немерелері сырқаттанған Уиллге Ариэльдің қазасын жасыруға тырысқанмен, ол кешкі жаңалықтарды көріп отырғанда бұл хабарды естіп алды. Уилл 96 жасқа толуынан екі күн өткен соң, екі аптадан кейін, 1981 жылдың 7 қарашасында қайтыс болды. Уилл Лос-Анджелестегі Вествуд ауылының естелік саябағында Ариэльдің қасына жерленді.

Ресей туралы жазу

1933 жылы ол "Ресейдің трагедиясы: қысқаша сапардан алған әсерлер" атты кітап жариялады, одан кейін көп ұзамай "Ресей сабағы" кітабы шықты. Кітаптар жарық көргеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, әлеуметтік комментатор Уилл Роджерс оларды оқып, Дюранттың да қатысқан симпозиумды сипаттады. Кейін ол Дюрант туралы: "Ол Ресей туралы біздің ең жақсы жазушымыз. Ол сол жақта болған ең батыл жазушы. Ол сізге оның қалай екенін тура айтады. Ол керемет сөйлейді. Біздегі ең қызықты лекторылардың бірі, және жақсы адам", - деп жазды. "Индия үшін жағдай" атты кітабында Дюрант: "Британдықтардың Индияны жаулап алуы – принципсіз, өнерге немқұрайды қарап, пайдаға шұғылданған сауда компаниясының жоғары мәдениетті басып алып, жойғаны. Олар уақытша тәртіпсіздік пен әлсіздікті пайдаланып, от пен қылышпен елді жайлап, пара беріп, өлтіріп, аннексия жасап, ұрлық жасады. Содан бері 173 жыл бойы аяусыз заңсыз және 'заңды' тонауды бастады", - деп жазды.

Жеке пікірлер

Өзінің жеке діни сенімдері туралы Дюрант былай деп жазды: "Жеке және мейірімді Құдайға сенуден ойсырап бас тартқаным үшін, мені атеист деп санауға дайынмын. Бірақ мен Құдай сөзін өмірім мен сенімімнен шығаруға жанымы қалмайды", - деп қосты ол, "Мен Мәсіхтің тұлғасын шын жүректен бағалайтын және христианша мінездемеге ұмтылатындықтан, христиандықтың нақты және қиын мағынасындағы христианмын".

Қабылдау

Дюранттың еңбегі халық арасында жақсы қабылданып, академиялық ортада одан да көп сынға ұшырады. Классиканы зерттеуші Мұса Финли Дюранттың «Грекия өмірі» кітабын бірнеше мәселе бойынша сынады, оның ішінде кітаптағы нәсілге қатысты негізгі идеялар мен тарихты ұлы тұлғалар арқылы түсіндіру теориясын қолдауы.

Таңдалған библиография

Уилл Дюранттың толық библиографиясын онлайн-режимде табуға болады. 1917 жыл. Философия және әлеуметтік проблема. Нью-Йорк: Макмиллан. 1926 жыл. Философия тарихы. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1927 жыл. Транзиция (Переход). Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1929 жыл. Философияның сарайлары. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1930 жыл. Үндістан ісі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1931 жыл. Америкаға арналған бағдарлама. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1931 жыл. Даналықтағы оқиғалар. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1932 жыл. Өмір мәнісі туралы. Нью-Йорк: Рэй Лонг пен Ричард Р. Смит. 1933 жыл. Ресей трагедиясы: қысқа сапардан алған әсерлер. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1936 жыл. Цивилизацияның негізі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1953 жыл. Философияның құдіреті. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1968 жыл. (Ариэль Дюрантпен бірге) Тарих сабақтары. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1970 жыл. (Ариэль Дюрантпен бірге) Өмірді түсіндірулер. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1977 жыл. (Ариэль Дюрантпен бірге) Екі өмірбаян. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 2001 жыл. Тарих батырлары: ежелгі заманнан бастап қазіргі заманға дейінгі цивилизацияның қысқаша тарихы. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 2002 жыл. Барлық уақыттың ең ұлы ойлар мен идеялары. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 2003 жыл. Философияға шақыру: даналықты сүю туралы эсселер мен әңгімелер. Прометей баспасы. 2008 жыл. Философиядағы оқиғалар. Прометей баспасы. 2014 жыл. Күзгі жапырақтар. Нью-Йорк: Саймон & Шустер.

Кішкентай көк кітаптардың үлестері

1922 жыл. Платонға арналған нұсқаулық. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1922 жыл. Аристотель философиясының тарихы. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1923 жыл. Фрэнсис Бэконға арналған нұсқаулық. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1924 жыл. Шопенгауерге арналған нұсқаулық. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1924 жыл. Спинозаға арналған нұсқаулық. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1924 жыл. Иммануил Канттың философиясы. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1924 жыл. Фридрих Ницше философиясының тарихы. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1924 жыл. Вольтер және француз ағартушылығы. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1925 жыл. Анатоль Франс: Адам және оның еңбегі. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1925 жыл. Қазіргі американдық философтар: Сантаяна, Джеймс және Дьюи. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1925 жыл. Қазіргі еуропалық философтар: Бергсон, Кроче және Бертран Рассел. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1925 жыл. Герберт Спенсердің философиясы. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы. 1928 жыл. (Кларенс Дарроумен бірлесіп) Біз машиналармыз ба?. Гирард, Канзас: Холдеман Джулиус компаниясы.

Өркениет тарихы

1935 жылы. Шығыс мұрамыз. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1939 жылы. Грецияның өмірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1944 жылы. Цезарь мен Мәсіх. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1950 жылы. Сенім дәуірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1953 жылы. Ренессанс дәуірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1957 жылы. Реформация. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1961 жылы. (Ариэль Дюрантпен бірге) Ақыл дәуірінің басталуы. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1963 жылы. (Ариэль Дюрантпен бірге) XIV Людовик дәуірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1965 жылы. (Ариэль Дюрантпен бірге) Вольтер дәуірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1967 жылы. (Ариэль Дюрантпен бірге) Руссо және Революция. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 1975 жылы. (Ариэль Дюрантпен бірге) Наполеон дәуірі. Нью-Йорк: Саймон & Шустер.