Мидың цереброспиналдық сұйықтық жүйесі және қарыншалары

Кіріспе

Мидағы ми-омыртқалық сұйықтықты қамтитын құрылымдар жиынтығы

Нейроанатомияда қарыншалық жүйе – мидағы ми қарыншалары деп аталатын өзара байланысты төрт қуыстың жиынтығы. Әрбір қарыншаның ішінде ми-омыртқалық сұйықтықты (МЖС) өндіретін хороидтық тораптың аймағы бар. Қарыншалық жүйе төртінші қарыншадан омыртқа миының орталық каналымен жалғасып, МЖС айналымын қамтамасыз етеді. Қарыншалық жүйенің барлық бөліктері мен омыртқа миының орталық каналы эпендимамен қапталған, бұл қан мен ми-омыртқалық сұйықтық арасындағы кедергіні құрайтын тығыз байланыстармен қосылған эпителийдің ерекше түрі. оң және сол жақ қарыншалар (әр жарты шар үшін бір) үшінші қарынша төртінші қарынша

Қарыншаларды байланыстыратын бірнеше тесіктер бар, олар каналдар ретінде жұмыс істейді. Интервентрикулярлық тесік (Монро тесігі деп те аталады) бүйірлік қарыншаларды үшінші қарыншаға қосады, арқылы МЖС ағып өтеді. Атауы Шарааралық тесік (Монро) бүйірлік қарыншалар үшінші қарынша Ми су құбыры (Силвий) үшінші қарынша төртінші қарынша Орталық тесік (Магенди) төртінші қарынша субарахноидтық кеңістік, цистерна магна арқылы Оң және сол жақ тесіктер (Люшка) үлкен ми тамырларының цистернасы арқылы төртінші қарынша субарахноидтық кеңістік

Жүрекшелер

Адам миының төрт қуысы қарыншалар деп аталады. Ең ірілері – мидың екі бүйірлік қарыншасы, үшінші қарынша – алдыңғы мидың диэнцефалонында, оң және сол таламустардың арасында орналасқан, ал төртінші қарынша – артқы мидың көпіршесі мен мидың ұзыншақ жағының жоғарғы жартысында орналасқан. Қарыншалар ми-жұлын сұйықтығының өндірілуімен және айналымымен байланысты.

Даму

Жүйке жүйесінің құрылымдары эмбриологиялық тұрғыдан жүйке түтігінің ортасы – жүйке каналынан пайда болған. Ми сабасына дамитын бастапқы жүйке түтігінің бөлігі ретінде, жүйке каналы дорсальды және латеральды кеңейіп, төртінші қарыншаны құрайды, ал төртінші қарынша деңгейінен жоғары, ми ортасында кеңеймейтін және өзгермейтін жүйке каналы ми акведукті құрайды. Төртінші қарынша обексте (сопақша мидың қаудальдық бөлімінде) тарылып, жұлынның орталық каналына айналады. Ерекше айтқанда, дамудың үшінші аптасында эмбрион үш қабатты диск болып келеді. Эмбрионның дорсальды бетінде эктодерма деп аталатын жасушалар қабаты жабылады. Эмбрионның дорсальды бетінің ортасында нотокорд деп аталатын сызықтық құрылым орналасқан. Эктодерма көбейгенде, нотокорд дамитын эмбрионның ортасына тартылады. Ми дамитын кезде, эмбриологиялық дамудың төртінші аптасында, бас дамитын жерге жақын, каналдың айналасында үш ісік – ми көпіршіктері пайда болады. Үш негізгі ми көпіршігі орталық жүйке жүйесінің әртүрлі бөліктерін көрсетеді: просенцефалон, мезенцефалон және ромбенцефалон. Олар өз кезегінде бес екіншілік көпіршікке бөлінеді. Бұл бөлімдер жүйке каналының айналасында дамитын кезде, ішкі жүйке каналы бастапқы қарыншалар деп аталады. Олар мидың қарыншалық жүйесін құрайды: просенцефалон теленцефалонға, ол дамитын мидың қабығын құрайды, және диэнцефалонға бөлінеді. Теленцефалонның ішіндегі қарыншалар бүйірлік қарыншаларға, ал диэнцефалонның ішіндегі қарыншалар үшінші қарыншаға айналады. Ромбенцефалон метенцефалон мен миеленцефалонға бөлінеді. Ромбенцефалонның ішіндегі қарыншалар төртінші қарыншаға, ал мезенцефалонның ішіндегі қарыншалар Сильвий акведукіне айналады. Бүйірлік қарыншалардың алдыңғы мүйіздерін septum pellucidum бөліп тұрады: жұқа, үшбұрышты, тік мембрана, ол corpus callosum-нан forniks-қа дейін жапырақша тәрізді созылады. Ұрықтың дамуының үшінші айында екі жақтауша арасында septum pellucidum қуысы (CSP) пайда болады, ол ұрықтың жүйке дамуының бұзылуының белгісі болып табылады. Бесінші айда жақтаушалар жабыла бастайды және бұл жабылу шамамен үш-алты айдан кейін толыққанды аяқталады. Жақтаушалардың бірігуі гиппокамп, амигдала, септалды ядролар, forniks, corpus callosum және басқа да орталық құрылымдардың қарқынды дамуымен байланысты. Осындай лимбикалық дамудың жетіспеуі осы артқыдан алға қарайғы бірігуді тоқтатады, нәтижесінде CSP ересек жасқа дейін сақталады.

The structures of the ventricular system are embryologically derived from the neural canal, the centre of the neural tube. As the part of the primitive neural tube that will develop into the brainstem, the neural canal expands dorsally and laterally, creating the fourth ventricle, whereas the neural canal that does not expand and remains the same at the level of the midbrain superior to the fourth ventricle forms the cerebral aqueduct. The fourth ventricle narrows at the obex (in the caudal medulla), to become the central canal of the spinal cord. In more detail, around the third week of development, the embryo is a three layered disc. The embryo is covered on the dorsal surface by a layer of cells called ectoderm. In the middle of the dorsal surface of the embryo is a linear structure called the notochord. As the ectoderm proliferates, the notochord is dragged into the middle of the developing embryo. As the brain develops, by the fourth week of embryological development three swellings known as brain vesicles have formed within the embryo around the canal, near where the head will develop. The three primary brain vesicles represent different components of the central nervous system: the prosencephalon, mesencephalon and rhombencephalon. These in turn divide into five secondary vesicles. As these sections develop around the neural canal, the inner neural canal becomes known as primitive ventricles. These form the ventricular system of the brain:
The prosencephalon divides into the telencephalon, which forms the cortex of the developed brain, and the diencephalon. The ventricles contained within the telencephalon become the lateral ventricles, and the ventricles within the diencephalon become the third ventricle. The rhombencephalon divides into a metencephalon and myelencephalon. The ventricles contained within the rhombencephalon become the fourth ventricle, and the ventricles contained within the mesencephalon become the aqueduct of Sylvius. Separating the anterior horns of the lateral ventricles is the septum pellucidum: a thin, triangular, vertical membrane which runs as a sheet from the corpus callosum down to the fornix. During the third month of fetal development, a space forms between two septal laminae, known as the cave of septum pellucidum (CSP), which is a marker for fetal neural maldevelopment. During the fifth month of development, the laminae start to close and this closure completes from about three to six months after birth. Fusion of the septal laminae is attributed to rapid development of the alvei of the hippocampus, amygdala, septal nuclei, fornix, corpus callosum and other midline structures. Lack of such limbic development interrupts this posterior to anterior fusion, resulting in the continuation of the CSP into adulthood.

Ми- омыртқалық сұйықтықтың ағысы

Көлікшелер ми мен жұлынды сүйектің ішінде жуып, қорғап тұратын ми-жұлын сұйықтығымен (МЖС) толтырылады. МЖС-ны хороидтық тораптың өзгертілген эпендимальді жасушалары өндіреді, ол ми су құбыры мен бүйірлік көлікшелердің артқы және алдыңғы мүйіздерінен басқа, көлікшелер жүйесінің барлық бөліктерінде орналасқан. МЖС бүйірлік көлікшелерден көлікшеаралық тесіктер арқылы үшінші көлікшеге, содан кейін орта мидағы ми су құбыры арқылы төртінші көлікшеге ағады. Төртінші көлікшеден ол жұлынның орталық каналына немесе үш кішкентай тесік арқылы суарахноидтық цистерналарға өте алады: орталық медиандық тесік және екі бүйірлік тесік. Ми-жұлын сұйықтығының (МЖС) физиологиясы бойынша дәстүрлі түсінікке сәйкес, МЖС-нің көп бөлігі хороидтық торап арқылы өндіріледі, көлікшелер, цистерналар және суарахноидтық кеңістік арқылы айналып, арахноидтық түйіршіктер арқылы қанға сіңіріледі. Сұйықтық содан кейін жоғарғы сагиттальды синус айналып, арахноидтық түйіршіктер (немесе арахноидтық түйіршіктер) арқылы веналық синустарға сіңіріледі, содан кейін жамбас венасы мен ірі веналық жүйе арқылы өтеді. Жұлын ішіндегі МЖС жұлынның төменгі бөлігіндегі көкбас айналысындағы люмбальды цистернаға дейін ағып түсе алады, мұнда люмбальды пункциялар жасалады. Үшінші және төртінші көлікшелер арасындағы ми су құбыры, сондай-ақ тесіктер өте кішкентай, сондықтан оларды оңай бітеуге болады.

Миды қорғау

Ми мен жұлын миы үш қорғаныш қабық – мықты қабық, арахноидальды қабық және жұқа қабықпен қапталған. Бас сүйегі мен омыртқаның ішіндегі цереброспинальдық сұйықтық (CSF) қосымша қорғаныс пен серпімділік қамтамасыз етеді және ол жұқа қабық пен арахноидальды қабық арасындағы субарахноидтық кеңістікте орналасқан. Көпіршік жүйесінде түзілетін CSF химиялық тұрақтылықты сақтауға және миға қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етуге қажет. CSF миды соққылар мен бас жарақаттарынан қорғайды, сондай-ақ гравитацияға қарсы серпімділік пен тіреуді қамтамасыз етеді. (Ми мен CSF тығыздығы шамалас болғандықтан, ми CSF-та еркін қозғалып, серпімді күйде болады.) Бұл мидың көлемі мен салмағының өсуіне мүмкіндік береді, осылайша ол бас сүйегінің түбіне тимейді, бұл жүйке тіндерінің зақымдануына әкелер еді.

Клиникалық маңызы

Мидың су құбыры мен тесіктерінің тарлығы олардың бітелуіне себеп болуы мүмкін, мысалы, геморрагиялық инсульттан кейін қанмен бітелуі. Ми-жұлын сұйықтығы қарыншалардың ішіндегі хориоидтық плексустарда үнемі өндірілетіндіктен, шығу жолының бітелуі бүйірлік қарыншаларда қысымның артуына алып келеді. Осының салдарынан, көбінесе гидроцефалия пайда болады. Медициналық тұрғыдан бұл геморрагиядан кейінгі туындаған гидроцефалия деп аталады, бірақ көбінесе қарапайым адамдар арасында "миде су" деп айтылады. Бұл бітелу себебіне қарамастан, өте ауыр жағдай. Эндоскопиялық үшінші қарыншалық стомия – қарыншалар жүйесіне енгізілген эндоскоп арқылы жасалатын, үшінші қарыншаның төменгі бөлігінде ашылу жасау арқылы гидроцефалияны емдеуге арналған хирургиялық процедура. Бұл ми-жұлын сұйықтығының базальды цистерналарға тікелей ағуына мүмкіндік береді, осылайша кез келген кедергіні айналып өтеді. Кез келген қарыншаға кіру үшін жасалатын хирургиялық тесік – вентрикулостомия деп аталады. Бұл жиналған ми-жұлын сұйықтығын уақытша катетер немесе тұрақты шунт арқылы дренаждау үшін жасалады. Қарыншалар жүйесінің басқа ауруларына инфекция немесе жарақаттан кейін қанның енуі салдарынан пайда болатын қабықтардың (менингит) немесе қарыншалардың (вентрикулит) қабынуы жатады. Эмбриогенез кезінде қарыншалардың хориоидтық плексустарында хориоидтық плексус кисталары пайда болуы мүмкін. 1970-ші жылдардың соңында қарыншалардың КТ сканерін зерттеу психикалық ауруларды зерттеуге жаңа көзқарас ұсынды. Зерттеушілер шизофрениямен ауыратын адамдардың қарыншаларының әдеттегіден үлкен екенін анықтады (топтық орташа есеп бойынша). Бұл шизофренияның биологиялық себептері бар екенін көрсететін алғашқы "дәлел" болды және бейнелеу техникаларын қолдану арқылы оны зерттеуге жаңа қызығушылық туды. Магниттік-резонанстық томография (МРТ) психикалық ауруларда қарыншалардың аномалияларын анықтауда КТ-ны ығыстырды. Қарыншалардың үлкеюі шизофренияның себебі ме, әлде салдары ма, әлі анықталған жоқ. Үлкен қарыншалар сонымен қатар органикалық деменцияда да кездеседі және көбінесе қоршаған орта факторларымен түсіндіріледі. Олар жеке адамдар арасында да өте әртүрлі болып табылады, сондықтан шизофрения зерттеулеріндегі топтық орташа айырмашылықтың пайыздық көрсеткіші (+16%) "қалыпты вариациялар аясында өте маңызды айырмашылық емес" деп сипатталды (орташа мәннің 25%-дан 350%-ға дейін). Септум пеллюцидумның қуысы шизофрениямен, жарақаттан кейінгі стресс бұзылысымен, мидың жарақаттануымен, сондай-ақ антиәлеуметтік жеке тұлғалық бұзылысымен байланысты.

The narrowness of the cerebral aqueduct and foramina means that they can become blocked, for example, by blood following a hemorrhagic stroke. As cerebrospinal fluid is continually produced by the choroid plexus within the ventricles, a blockage of outflow leads to increasingly high pressure in the lateral ventricles. As a consequence, this commonly leads in turn to hydrocephalus. Medically one would call this post haemorrhagic acquired hydrocephalus, but is often referred to colloquially by the layperson as "water on the brain". This is an extremely serious condition regardless of the cause of blockage. An endoscopic third ventriculostomy is a surgical procedure for the treatment of hydrocephalus in which an opening is created in the floor of the third ventricle using an endoscope placed within the ventricular system through a burr hole. This allows the cerebrospinal fluid to flow directly to the basal cisterns, thereby bypassing any obstruction. A surgical procedure to make an entry hole to access any of the ventricles is called a ventriculostomy. This is done to drain accumulated cerebrospinal fluid either through a temporary catheter or a permanent shunt. Other diseases of the ventricular system include inflammation of the membranes (meningitis) or of the ventricles (ventriculitis) caused by infection or the introduction of blood following trauma or haemorrhage (cerebral haemorrhage or subarachnoid haemorrhage). During embryogenesis in the choroid plexus of the ventricles, choroid plexus cysts can form. The scientific study of CT scans of the ventricles in the late 1970s gave new insight into the study of mental disorders. Researchers found that individuals with schizophrenia had (in terms of group averages) larger than usual ventricles. This became the first "evidence" that schizophrenia was biological in origin and led to a renewed interest in its study via the use of imaging techniques. Magnetic resonance imaging (MRI) has superseded the use of CT in research in the role of detecting ventricular abnormalities in psychiatric illness. Whether the enlarged ventricles is a cause or a result of schizophrenia has not yet been established. Enlarged ventricles are also found in organic dementia and have been explained largely in terms of environmental factors. They have also been found to be extremely diverse between individuals, such that the percentage difference in group averages in schizophrenia studies (+16%) has been described as "not a very profound difference in the context of normal variation" (ranging from 25% to 350% of the mean average). The cave of septum pellucidum has been loosely associated with schizophrenia, post traumatic stress disorder, traumatic brain injury, as well as with antisocial personality disorder.