Кіріспе
Мидағы кисталар мен қуыстарды қамтитын бас бұзылысы. Поренцефалия – энцефаломалациямен байланысты өте сирек кездесетін бас бұзылысы. Бұл орталық нерв жүйесінің неврологиялық ауруы, ми шарының ішіндегі кисталармен немесе қуыстармен сипатталады. Поренцефалияны 1859 жылы Хешль адам миындағы қуысты сипаттау үшін қолданған. Грек тілінен аударғанда "поренцефалия" сөзі "мидегі тесіктер" деген мағынаны білдіреді. Кисталар мен қуыстар (ми цисталары) көбінесе бұзылушы (энцефалокластикалық) себептерден туындайды, бірақ бұл қалыпты емес дамудың (мальформациялық), тікелей зақымданудың, қабынудың немесе қан кетудің салдары да болуы мүмкін. Кисталар мен қуыстар физиологиялық, физикалық және неврологиялық симптомдардың кең спектрін тудырады. Науқастың жағдайына байланысты, бұл бұзылыс интеллектуалдық қабілеттерге әсер етпесе, жеңіл неврологиялық проблемаларға ғана себеп болуы мүмкін, ал кейбір жағдайларда мүгедектікке алып келуі немесе өмірдің екінші онжылдығына дейін өлуге соқтыруы мүмкін. Алайда, бұл ауру нәрестелерде жиірек кездеседі, және поренцефалия туылғанға дейін де, кейін де пайда болуы мүмкін. Төмендегі мәтінде поренцефалиямен ауырған адамдардағы жиі кездесетін белгілер мен симптомдар, сондай-ақ кейбір терминологиялардың қысқаша сипаттамасы келтірілген.
Porencephaly is an extremely rare cephalic disorder involving encephalomalacia. It is a neurological disorder of the central nervous system characterized by cysts or cavities within the cerebral hemisphere. Porencephaly was termed by Heschl in 1859 to describe a cavity in the human brain. Derived from Greek roots, the word porencephaly means 'holes in the brain'. The cysts and cavities (cystic brain lesions) are more likely to be the result of destructive (encephaloclastic) cause, but can also be from abnormal development (malformative), direct damage, inflammation, or hemorrhage. The cysts and cavities cause a wide range of physiological, physical, and neurological symptoms. Depending on the patient, this disorder may cause only minor neurological problems, without any disruption of intelligence, while others may be severely disabled or die before the second decade of their lives. However, this disorder is far more common within infants, and porencephaly can occur both before or after birth. The following text lists out common signs and symptoms of porencephaly in affected individuals along with a short description of certain terminologies.
Себеп
Поренцефалия – сирек кездесетін ауру. Поренцефалияның нақты таралуы белгісіз, бірақ церебральды парезбен ауырған науқастардың 6,8%-ында немесе эпилепсия және туа біткен тамырлық гемипарезбен ауырған науқастардың 68%-ында поренцефалия кездесетіні хабарланған. Цисталар немесе қуыстар мидың кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, ал олардың орналасуы науқасқа байланысты. Цисталар маңдай лоб, төбе лоб, алдыңғы ми, артқы ми, шaqырық лоб немесе мидың кез келген бөлігінде дамуы мүмкін. Мутация мидағы қан тамырларын әлсіретіп, қан кету мүмкіндігін арттырады, соның салдарынан ішкі қан кетуге алып келіп, нәресте кезеңіндегі нейрожарақтану барысында поренцефалияға себеп болуы мүмкін. Тағы бір генетикалық мутация, V факторының G1691A мутациясы, поренцефалияның дамуымен байланысты болуы мүмкін екені хабарланған. V факторының G1691A мутациясы жаңа туған нәрестелерде, сәбилерде және балаларда тромбоз, қан ұю қаупін арттырады.
Диагностика
Поренцефальдық кисталар немесе қуыстар нәрестелердің бас сүйегі арқылы жарық шашу арқылы анықталуы мүмкін. Поренцефалия көбінесе пациенттің және оның отбасының анамнезі, клиникалық байқаулар немесе поренцефалияға тән белгілі неврологиялық және физиологиялық ерекшеліктердің болуы негізінде клиникалық тұрғыдан диагностикаланады. Компьютерлік томография (КТ), магниттік-резонанстық томография (МРТ) немесе ультрадыбыстық зерттеулер басқа да неврологиялық бұзылыстарды жоққа шығару үшін қолданылуы мүмкін. Диагноз жүктілік кезеңінде ультрадыбыспен де қойылуы мүмкін. Қосымша зерттеулерге есте сақтау, сөйлеу және интеллект сынақтары жатады, олар бұл бұзылыстың нақты диагнозын анықтауға көмектеседі.
Емдеу әдістері
Қазіргі уақытта поренцефалияны емдеуге мүмкіндік жоқ, себебі осы неврологиялық ауру туралы білім мен ресурстар шектеулі. Дегенмен, бірнеше емдеу әдісі бар. Емдеуге физиотерапия, реабилитация, ұстамалар немесе эпилепсияға арналған дәрі-дәрмектер, шунт (медициналық құрал) немесе нейрохирургия (кистаны алып тастау) кіруі мүмкін. Аурудың орналасуына, зақымдану деңгейіне, қуыстардың мөлшеріне және аурудың ауырлығына байланысты емдеу әдістерінің түрлі комбинациялары қолданылады. Поренцефалиямен ауыратын науқастарда вальпроат, карбамазепин және клобазамды қамтитын тиісті дәрілік еммен ұстамаларды жақсы бақылауға қол жеткізілді. Сондай-ақ, эпилепсияға қарсы дәрілер емдеудің тиімді тәсілі болды.
Болжам
Поренцефалиямен байланысты симптомдардың ауырлығы, зардап шеккен адамдар арасында, кистаның орналасуына және мидың зақымдану деңгейіне қарай айқын түрде өзгереді. Поренцефалиясы бар кейбір науқастарда жеңіл неврологиялық проблемалар ғана дамуы мүмкін, және олар қалыпты өмір сүре алады. Сондықтан, ауырлық деңгейіне байланысты өз күтіміне қарай алуға болады, бірақ ауыр жағдайларда өмір бойы күтім қажет болады. Қатты мүгедектігі барлар үшін ерте диагностика, дәрілік ем, ұсақ моториканы дамытуға бағытталған оңалту және тілдік терапия науқастың симптомдарын жақсартуға және қалыпты өмір сүру мүмкіндігін арттыруға көмектеседі. Дұрыс ем алған поренцефалиямен ауырған нәрестелер қарым-қатынас дағдыларын, қозғалысын жетілдіріп, қалыпты өмір сүре алады.
Зерттеу
АҚШ федералды үкіметінің құрамында Ұлттық неврологиялық аурулар және инсульт институты мен Ұлттық денсаулық институты ми мен жүйке жүйесінің қалыпты және бұзылған дамуына қатысты зерттеулер жүргізуге және қолдау көрсетуге қатысады. Зерттеулерден алынған мәліметтер поренцефалияның механизмдерін түсіну үшін, сондай-ақ поренцефалия сияқты дамушы мидың ауруларын емдеу және алдын алудың жаңа әдістерін әзірлеу үшін пайдаланылады.