Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ми-жұлын сұйықтығын жинау процедурасы
Procedure to collect cerebrospinal fluid
Лумбальдық пункция (ЛП), сонымен қатар спинальдық тесу деп те аталады, – бұл медициналық процедура, онда диагностикалық тексеру үшін ми-жұлын сұйығын (МЖС) жинау мақсатында спинальдық каналға ине енгізіледі. Лумбальдық пункцияның басты себебі – орталық нерв жүйесінің, соның ішінде ми мен жұлынның ауруларын диагностикалауға көмектесу. Осы жағдайларға менингит және субарахноидты геморрагия жатады. Кейбір жағдайларда емдік мақсатта да қолданылуы мүмкін. Ми материясының қысылып, жұлынға қарай итерілу қаупі болғандықтан, бас сүйек ішіндегі қысымның (интракраниальдық қысымның) жоғарылауы қарсы көрсетілім болып табылады. Кейде белдік пункция қауіпсіз түрде жүргізілмейді (мысалы, қан тоқтау қабілетінің нашарлауы). Процедура қауіпсіз деп есептеледі, бірақ егер кішкентай атравматикалық ине қолданылмаса, пункциядан кейінгі бас ауруы жиі кездеседі. Әдетте процедура жергілікті анестезиямен, стерильді техника қолданып жасалады. Субарахноидты кеңістікке кіру және сұйықтықты жинау үшін гиподермалық ине пайдаланылады. Сұйық биохимиялық, микробиологиялық және цитологиялық талдауға жіберілуі мүмкін. Ультрадыбыс қолдану сәттілікті арттыруға көмектеседі. Бұл процедураны алғаш рет 1891 жылы неміс дәрігері Генрих Квинке енгізген.
Lumbar puncture (LP), also known as a spinal tap, is a medical procedure in which a needle is inserted into the spinal canal, most commonly to collect cerebrospinal fluid (CSF) for diagnostic testing. The main reason for a lumbar puncture is to help diagnose diseases of the central nervous system, including the brain and spine. Examples of these conditions include meningitis and subarachnoid hemorrhage. It may also be used therapeutically in some conditions. Increased intracranial pressure (pressure in the skull) is a contraindication, due to risk of brain matter being compressed and pushed toward the spine. Sometimes, lumbar puncture cannot be performed safely (for example due to a severe bleeding tendency). It is regarded as a safe procedure, but post dural puncture headache is a common side effect if a small atraumatic needle is not used. The procedure is typically performed under local anesthesia using a sterile technique. A hypodermic needle is used to access the subarachnoid space and collect fluid. Fluid may be sent for biochemical, microbiological, and cytological analysis. Using ultrasound to landmark may increase success. Lumbar puncture was first introduced in 1891 by the German physician Heinrich Quincke.
Медициналық қолданыстар
Ломбалық пункция диагноз қою немесе ауруды емдеу үшін жасалуы мүмкін, төменде сипатталғандай. Бұл процедура қабынуды анықтау үшін маңызды, себебі өмірге қауіпті, бірақ жақсы емделетін менингитті жоққа шығаруға басқа сенімді құрал жоқ. Ломбалық пункция 1 немесе 2 сатыдағы трипанозома бруцейдің бар-жоғын анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Жас нәрестелерде қызбаның себебі анықталмаған жағдайда, оны анықтау үшін стандартты тексерудің бір бөлігі ретінде ломбалық пункция жиі қажет болады. Бұл қарт адамдарға қарағанда нәрестелерде менингит жиірек кездесуімен байланысты. Сәбилерде ересектерге тән мойын қаттылығы және бас ауруы сияқты ми қабынуының (менингизм) классикалық белгілері әлсіз білінеді.
The reason for a lumbar puncture may be to make a diagnosis or to treat a disease, as outlined below. inflammatory, since there is no other reliable tool with which meningitis, a life threatening but highly treatable condition, can be excluded. A lumbar puncture can also be used to detect whether someone has Stage 1 or Stage 2 Trypanosoma brucei. Young infants commonly require lumbar puncture as a part of the routine workup for fever without a source. This is due to higher rates of meningitis than in older persons. Infants also do not reliably show classic symptoms of meningeal irritation (meningismus) like neck stiffness and headache the way adults do.
Емдеу
Ломбарлық пункциялар, сонымен қатар, дәрі-дәрмектерді омыртқалық сұйықтыққа ("интратекальды") енгізу үшін де қолданылуы мүмкін, әсіресе омыртқалық анестезия немесе химиотерапия үшін. Бірнеше рет жасалатын ломбарлық пункциялар идиопатиялық бас ішілік гипертензияны (IIH) уақытша емдеуде пайдалы болуы мүмкін. Бұл ауру ми-жұлын сұйықтығының қысымының артуымен сипатталады, бұл бас ауруына және көру қабілетінің қанағаттандырмайтын жағдайдағы жоғалуына әкелуі мүмкін. Емдеудің негізгі әдісі дәрі-дәрмектер болғанымен, кейбір жағдайларда бірнеше рет жасалған ломбарлық пункциялар симптомдарды жеңілдетуге көмектеседі. Процедураның дискомфорттылығы мен тәуекелі, сондай-ақ оның тиімділігінің қысқа мерзімділігіне байланысты оны емдеудің негізгі әдісі ретінде қолдану ұсынылмайды. Бұған қоса, қалыпты қысымдағы гидроцефалиясы бар кейбір адамдар (несеп ұстамау, қалыпты жүру қабілетінің өзгеруі және деменциямен сипатталатын) ми-жұлын сұйықтығын алып тастағаннан кейін симптомдардың жеңілдеуін сезінеді.
Lumbar punctures may also be done to inject medications into the cerebrospinal fluid ("intrathecally"), particularly for spinal anesthesia or chemotherapy. Serial lumbar punctures may be useful in temporary treatment of idiopathic intracranial hypertension (IIH). This disease is characterized by increased pressure of CSF which may cause headache and permanent loss of vision. While mainstays of treatment are medication, in some cases lumbar puncture performed multiple times may improve symptoms. It is not recommended as a staple of treatment due to discomfort and risk of the procedure, and the short duration of its efficacy. Additionally, some people with normal pressure hydrocephalus (characterized by urinary incontinence, a changed ability to walk properly, and dementia) receive some relief of symptoms after removal of CSF.
Бас ауруы
Денеден кейінгі бас ауруы, жүрек тосығымен бірге, ең көп кездесетін асқыну болып табылады; көбінесе ауырсынуды басатын дәрілерге және сұйықтықтардың инфузиясына жауап береді. Бұл асқынуды сәтті тесіктен кейін екі сағат бойы жатып қалу арқылы болдырмауға болады деп ұзақ уақыттан бері үйретілген; бірақ, көптеген адамдарға қатысты жасалған қазіргі зерттеулер мұны растамады. Процедураны адам жанында жатқанда жасау тәуекелді азайтуы мүмкін. Көктамырға кофеин енгізу осы омыртқа бас ауруларын тоқтатуда өте тиімді. Ұзақ уақыт төсекте жатқанға қарамастан, тек отырғанда ғана пайда болатын бас ауруы, бел тесігінен алынған омыртқа сұйығының ағуынан хабар беруі мүмкін. Оны одан да көп төсекпен емдеуге болады немесе эпидуральды қан жамауымен емдеуге болады, онда адамның өзінің қаны ағу орнына қайтадан енгізіліп, қан ұюына себеп болып, ағуды жабады. Егер «травмалық емес» инелер қолданылса, бас ауруының тәуекелі және анальгезия мен қан жамауының қажеттілігі айтарлықтай төмендейді. Бұл процедураның басқа жолдармен сәтті өтуіне әсер етпейді. Құны мен қиындығы бірдей болғанымен, қабылдану деңгейі төмен – шамамен 2014 жылы 16% ғана. Бас ауруының себебі қабықшаның кездейсоқ тесілуі болуы мүмкін.
Post dural puncture headache with nausea is the most common complication; it often responds to pain medications and infusion of fluids. It was long taught that this complication can be prevented by strict maintenance of a supine posture for two hours after the successful puncture; this has not been borne out in modern studies involving large numbers of people. Doing the procedure with the person on their side might decrease the risk. Intravenous caffeine injection is often quite effective in aborting these spinal headaches. A headache that is persistent despite a long period of bedrest and occurs only when sitting up may be indicative of a CSF leak from the lumbar puncture site. It can be treated by more bedrest, or by an epidural blood patch, where the person's own blood is injected back into the site of leakage to cause a clot to form and seal off the leak. The risk of headache and need for analgesia and blood patch is much reduced if "atraumatic" needles are used. This does not affect the success rate of the procedure in other ways. Although the cost and difficulty are similar, adoption remains low – only 16% ca. 2014. The headaches may be caused by inadvertent puncture of the dura mater.
Басқа
Ломбалдық пункция инесінің қабырғасының арқалық жүйке тамырымен жанасуы процедура барысында аяқта аномальды сезімдерге (парестезияға) алып келуі мүмкін; бұл қауіпсіз және егер осы жағдай туындаса, адамдарды алдын ала ескерту арқылы олардың алаңдауын азайтуға болады. Дұрыс жасалған белдік пункцияның қауырсыны өте сирек кездеседі. Сұйықтықтың ағуы (ликвордың ағуы) белдік пункциядан туындауы мүмкін.
Contact between the side of the lumbar puncture needle and a spinal nerve root can result in anomalous sensations (paresthesia) in a leg during the procedure; this is harmless and people can be warned about it in advance to minimize their anxiety if it should occur. Serious complications of a properly performed lumbar puncture are extremely rare. CSF leaks can result from a lumbar puncture procedure.
Механизм
Ми мен жұлын миы ми-жұлын сұйықтығының қабығымен оралады, оның жалпы көлемі 125–150 мл (ересектерде), ол соққыны жұмсартады және қоректік заттар мен қалдықтарды тасымалдау ортасын қамтамасыз етеді. Оның көп бөлігі мидағы хориоидтық торап арқылы өндіріледі және содан кейін басқа аймақтарға тарап, қан айналымына қайта сіңіріледі (көбінесе арахноидтық түйіршіктер арқылы). Ми-жұлын сұйықтығын алудың ең қауіпсіз жолы – белдік цистерна. Бірінші немесе екінші бел омыртқасының (L1 немесе L2) төменгі жағында жұлын миы аяқталады (medullaris конусы). Одан төмен омыртқа бойымен жүйкелер жалғасады, бірақ олар жұйке талшықтарының бос шоғырынан – ат құйрығынан (cauda equina) тұрады. Ат құйрығы деңгейінде тізе тұяғына ине енгізудің қаупі төмендеу, себебі бұл бос талшықтар инеге кедерлес болмай, зақымдалмай ығысады. Егер процедура қиын болса, мысалы, омыртқа деформациясы бар адамдарда (сколиоз сияқты), оны флюороскопия бақылауымен (үздіксіз рентгендік бейнелеу арқылы) жасауға болады.
The brain and spinal cord are enveloped by a layer of cerebrospinal fluid, 125–150 mL in total (in adults) which acts as a shock absorber and provides a medium for the transfer of nutrients and waste products. The majority is produced by the choroid plexus in the brain and circulates from there to other areas, before being reabsorbed into the circulation (predominantly by the arachnoid granulations). The cerebrospinal fluid can be accessed most safely in the lumbar cistern. Below the first or second lumbar vertebrae (L1 or L2) the spinal cord terminates (conus medullaris). Nerves continue down the spine below this, but in a loose bundle of nerve fibers called the cauda equina. There is lower risk with inserting a needle into the spine at the level of the cauda equina because these loose fibers move out of the way of the needle without being damaged. If the procedure is difficult, such as in people with spinal deformities such as scoliosis, it can also be performed under fluoroscopy (under continuous X ray imaging).
Балалар
Балаларда, отырып иілген күйде болу, травмасыз ми-жұлын сұйығын (МЖС) алу, МЖС-тің егілуі және жасушалар санын анықтау бойынша бүйірге жатумен бірдей нәтиже берді. 12 айдан кіші нәрестелерде МЖС-ні алғашқы әрекетте алу сәттілігі жоғары болды. Нәрестенің омыртқасы ересек адамның омыртқасынан өзгеше. Ми-жұлын конусы (жұлынның төменгі бөлігі) ересектерде L1 деңгейінде аяқталады, бірақ мерзімі келген жаңа туған нәрестелерде L1–L3 деңгейлері арасында болуы мүмкін. Омыртқалық ине енгізуді L3/L4 немесе L4/L5 омыртқааралық деңгейлерде, ми-жұлын қабықшасының астына енгізу маңызды. Омыртқаның өсуімен конус әдетте 2 жасқа дейін ересектер деңгейіне (L1) жетеді. Фагоцитоздық эритроциттер байқалғанда, бұл МЖС-қа белдік пункциядан бұрын болған қан кетуді білдіреді. Сондықтан, МЖС үлгісінде эритроциттер анықталғанда, эритрофагоцитоз жарақаттан басқа себептерді, мысалы, бас миының ішіндегі қан кету және геморрагиялық герпестік энцефалитті көрсетеді. Мұндай жағдайда, бейнелеу және вирустық егілуді қоса, қосымша зерттеулер қажет.
In children, a sitting flexed position was as successful as lying on the side with respect to obtaining non traumatic CSF, CSF for culture, and cell count. There was a higher success rate in obtaining CSF in the first attempt in infants younger than 12 months in the sitting flexed position. The spine of an infant at the time of birth differs from the adult spine. The conus medullaris (bottom of the spinal cord) terminates at the level of L1 in adults, but may range in term neonates (newly born babies) from L1–L3 levels. It is important to insert the spinal needle below the conus medullaris at the L3/L4 or L4/L5 interspinous levels. With growth of the spine, the conus typically reaches the adult level (L1) by 2 years of age. where phagocytosed erythrocytes are observed, signifies haemorrhage into the CSF that preceded the lumbar puncture. Therefore, when erythrocytes are detected in the CSF sample, erythrophagocytosis suggests causes other than a traumatic tap, such as intracranial haemorrhage and haemorrhagic herpetic encephalitis. In which case, further investigations are warranted, including imaging and viral culture.
Микробиология
СЖС (ми қабықшалары сұйықтығы) инфекцияларды диагностикалау үшін әртүрлі түрдегі жағындылар мен егістерді микробиология зертханасына жіберуге болады. Грам-бояу бактериялық менингитте грам-оң бактерияларды көрсетуі мүмкін. Микробиологиялық егіс бактериялық менингитті анықтаудың алтын стандарты болып табылады. Бактериялар, саңырауқұлақтар және вирустар әртүрлі техникаларды қолдану арқылы өсіріледі. Полимераза тізбекті реакциясы (ПТР) кейбір менингит түрлерін, мысалы герпес вирусы және энтеровирустың тудырған менингитін диагностикалауда үлкен қадам болды. Ол ОЖЖ-ның көптеген инфекцияларына жоғары сезімталдық пен ерекшелікке ие, жылдам және аз көлемдегі СЖС-мен жүргізіледі. Тестілеу қымбат болғанымен, нәрестелерде ПТР тестілеуінің шығындарын талдау, ауруханада жату шығындарын азайту арқылы үнемдеуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Кейбір елдерде СЖС үшін көптеген антиденеге негізделген тестілер қол жетімді: оларға кең таралған бактериялық патогендердің антигендерін анықтауға арналған жылдам тестілер, нейросифилис және Лайм ауруын диагностикалау үшін трепонема титрлері, кокцидиоид антиденелері және басқалары жатады. Индия сиялы тестісі әлі де Cryptococcus neoformans тудырған менингитті анықтау үшін қолданылады, бірақ криптококк антигеніне (CrAg) тестісі жоғары сезімталдыққа ие.
CSF can be sent to the microbiology lab for various types of smears and cultures to diagnose infections. Gram staining may demonstrate gram positive bacteria in bacterial meningitis. Microbiological culture is the gold standard for detecting bacterial meningitis. Bacteria, fungi, and viruses can all be cultured by using different techniques. Polymerase chain reaction (PCR) has been a great advance in the diagnosis of some types of meningitis, such as meningitis from herpesvirus and enterovirus. It has high sensitivity and specificity for many infections of the CNS, is fast, and can be done with small volumes of CSF. Even though testing is expensive, cost analyses of PCR testing in neonatal patients demonstrated savings via reduced cost of hospitalization. Numerous antibody mediated tests for CSF are available in some countries: these include rapid tests for antigens of common bacterial pathogens, treponemal titers for the diagnosis of neurosyphilis and Lyme disease, Coccidioides antibody, and others. The India ink test is still used for detection of meningitis caused by Cryptococcus neoformans, but the cryptococcal antigen (CrAg) test has a higher sensitivity.