Кіріспе

Диана, Уэльс ханшайымы ескерткіш қоры – Уэльс ханшайымы Диананың қайтыс болуынан кейін 1997 жылдың қыркүйегінде құрылған, Ұлыбритания мен шетелде оның гуманитарлық жұмысын жалғастыруға бағытталған тәуелсіз гранттарды беруші қор. Бұл қор ағылшын заңнамасына сәйкес тіркелген қайырымдылық ұйымы болды. Қор 2012 жылдың соңында жұмысын тоқтатты.

Құру және қаржыландыру

Уэльс принцессасы Диананың ескерткіш қоры (әрі қарай – Қор) 1997 жылғы 31 тамызда Уэльс принцессасы Диананың қайтыс болуынан кейін бірнеше күн ішінде, Кенсингтон сарайына құйылған қайырымдалықтарға жауап ретінде құрылды. Жалпы халық, қоғамдық ұйымдар мен компаниялар 34 миллион фунт стерлинг көлемінде қаржы жұмсады. Элтон Джон мен Полиграмның "Candle in the Wind 1997" атты CD-сінің сатылуынан 38 миллион фунт стерлинг түсті. Содан кейін инвестициялар, сегіз жылдық коммерциялық серіктестіктер бағдарламасы және Лорд Спенсердің сыйлаған "Диана: Мереке" көрмесінен түскен қаражат арқылы тағы 66 миллион фунт стерлинг жиналды.

Миссиясы мен қызметі

Он бес жылдық қызметі барысында Қор Ұлыбританияда және әлем бойынша ең осал топтағы адамдардың өмірін жақсартуға гранттар беру, маңызды мәселелерді қолдау және қайырымдылық ұйымдарына Қордың атын және беделін беру арқылы үлес қосты. Қордың алғашқы он жылы, 1997–2006 жылдар аралығында, негізінен белгілі бір критерийлерге сәйкес гранттарды тағайындады. Гранттық бағдарламалар жыл сайын жасалып, дамытылды және кез келген талапкер ұйымға ашық болды. Осы кезеңде Қор 60 миллион фунт стерлингтен астам қаражатты күшін жоғалтқан адамдарға, қоғамның шетінде қалғандарға, қақтығыстардан аман қалғандарға, сондай-ақ қайтыс болғандарға немесе қайғыға ұшырағандарға көмектесуге жұмсады. 2006 жылы, ерікті сектормен кеңескеннен кейін және стратегиялық сараптамадан өткен соң, Қор өзінің қалған капиталын белгілі бір мерзімге және мақсатты бағдарламаларға жұмсаудың тиімдірек екеніне келісті. 2007 жылы жаңа бес жылдық стратегиялық жоспарды іске қосу кезінде Қортың бес-тоғыз жыл ішінде жұмысын тоқтату туралы шешімі жарияланды. Стратегиялық жоспарда «Бастамалар» деп аталатын бірқатар белсенді грант беру бағдарламалары ұсынылды:

Паллиативтік күтімге қатысты бастама. Босқындар мен пана іздеушілерге қатысты бастама. 2009 жылы екі жеке бастамаға бөлінген серіктестік бастамасы: Кассеттік оқ-дәріге қатысты бастама және Қылмыстық реформаға қатысты бастама. Әр бастаманың мақсаты – саясатта, тәжірибеде және қоғамдық пікірде оң өзгерістерге қол жеткізу арқылы өзінің басымдықтарында тұрақты өзгерістер жасау болды. Бұл жүйелік өзгерістерге қатысты тәсіл ұзақ мерзімді әлеуметтік өзгерістерге серпін беру және Қортың өмір сүру мерзімінен әлдеқайда ұзаққа созылатын кез келген оң жақсартулар болашақ ұрпақтарға көмектесуді жалғастыру үшін қабылданды.

Кассеттік оқ-дәрілер жөніндегі бастама

2007 жылы Қор кассеттік оқ-дәріге қарсы науқанға бұрынғы қолдауына сүйене отырып, Кассеттік оқ-дәрі бастамасын құрды, ол бастапқыда Серіктестік бастамасының халықаралық бөлімі болды. Кассеттік оқ-дәрі бастамасы өз ресурстарын үш жұмыс бағытына бағыттады: кассеттік бомбаларға тыйым салу жөніндегі әлемдік науқанды қолдау; кассеттік бомбаларға тыйым салу жөніндегі ұлттық науқандарды қолдау; кассеттік бомбалардан зардап шеккен қарапайым азаматтардың тобы – "Тыйым салу жақтастары" бастамасын қолдау, олар бүкіл әлемнен жиналып, жаһандық тыйым салу үшін науқан жүргізді. Сонымен қатар, қамауда отырған балалар мен жасөспірімдер санын азайтуға бағытталған бес жылдық ірі науқан жүргізілді. 1997 мен 2007 жылдар аралығында әйелдер түрмесіндегі халық екі еседен астамға өсті, және балалар мен жасөспірімдер сияқты, олардың көп бөлігі зорлық-зомбылықсыз жасалған қылмыстар үшін сотталды.

Жабылу

2006 жылы ерікті сектормен кеңескеннен кейін және стратегиялық сараптамадан өткен соң, Қор өзінің қалған капиталын ең аз қамтылған адамдардың өмірін тұрақты түрде жақсартуға бағытталған, белгілі бір мерзімге шектелген, мақсатты жұмыс бағдарламасына жұмсаудың тиімдірек екенін шешті. 2007 жылы, 2007–2012 жылдарға арналған Стратегиялық жоспар аясында жаңа бес жылдық жұмыс бағдарламасы іске қосылғанда, бес-тоғыз жыл ішінде жабылу туралы шешім жарияланды. 2012 жылдың 31 желтоқсанында Қор, Ұлыбританияда және әлемдегі ең аз қамтылған адамдардың өмірін жақсартуға бағытталған жұмыс бағдарламасын сәтті аяқтағаннан кейін, штаттық қызметкерлерімен және операциялық ұйым ретінде жабылды. Заңды тұлғасы жоқ траст ретінде Қор, 2012 жылдың 31 желтоқсанында қызметін тоқтатқан кезде, заң бойынша толығымен таратыла алмайтын. Бұл Қорға болашақтағы сыйлықтар автоматты түрде түсе беретінін білдірді. Қордың басқарушы компаниясының директорлары, егер Қордың қызметі тоқтағаннан кейін оған ақша түсірілсе, ол қайырымдылыққа жұмсалмай, керісінше, адамдардың өміріне оң әсер ететініне көз жеткізуге тырысты. 2013 жылдың наурыз айында Корольдік қоры Қордың атын және болашақта оған түсетін кез келген табысын сақтау мақсатымен Қордың заңды иесі атанды. 2020 жылдың шілдесінде ескеру қорынан түскен ақша Принц Уильям мен Гарри арасында бөлініп, олардың тәуелсіз қайырымдылық қорына берілгені хабарланды.

Франклин монетаханасының құқықтық мәселелері

1998 жылы Қор Франклин Монетханасына Диананың естелік бұйымдарын өндіруге лицензия беруден бас тартты, бірақ Монетхана Диананың тауарларын өндіруді жалғастырды. Қор 2002 жылы сотқа шағымданып, істі ұтылып қалды, себебі Калифорния соттарында жеке тұлғаның беделін пайдалану құқығы тек Калифорнияда тұрған және қайтыс болған адамның атынан ғана қозғалтылуы мүмкін. Істі ұтылғаннан кейін, Қор Франклин Монетханасының 3 миллион фунт стерлингтік сот шығындарын төлеуге міндеттелді, бұл басқа да төлемдермен бірге Мемориалдық қордың қайырымдылық ұйымдарына берілетін гранттарын тоқтатуға әкеп соқты. Қорға келген шығын 4 миллион фунт стерлингке жуық (6,5 миллион АҚШ доллары). Франклин Монетханасы, қастандықпен қудалауға негіздеме жасап, 14 миллион доллар талап етіп, моральдық және жазалық өтемақы алуға тырысты. Осының салдарынан 2003 жылы Қор "жаңа гранттарды ғана емес, сонымен қатар қолданыстағы гранттарды төлеуді де тоқтатуға заңды түрде міндетті" екенін жариялады. 2004 жылы тараптар соттан тыс келісімге келді, Қор 13,5 миллион фунт стерлинг (21,5 миллион АҚШ доллары) төлеуге келісті. Франклин Монетханасы мәлімдеді: "Келісім шарттары құпия болғанымен, мақсаты – ханшайымның естелігіне сай келетін, жақсы қайырымдылық жобаларын қолдауға қаражат бөлу". Франклин Монетханасымен келісімге сәйкес, Қор бес жыл ішінде 14 миллион фунт стерлингтік гранттар беруге уәде берді.