Кіріспе

16-17 ғасырдағы ағылшын солдаты, дипломаты және драматургі Сирил Турнеур (/tʊr/nər/; 28 ақпан 1626 жылы қайтыс болды) – ағылшын солдаты, дипломаты және драматург, "Атеист трагедиясын" (1611 жылы жарияланды) жазған. Тағы бір (әрі көбірек танымал) пьесасы, "Қорбаншының трагедиясы" (1607), бұрын оған жатқызылған, қазір көбінесе Томас Миддлтонға тиесілі деп есептеледі.

Өмір

Сирил Турнеурдың ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол Эдвард Турнордың Ұлы Парндон (Эссекс) немесе оның немересі, капитан Ричард Тернор арқылы туған болуы мүмкін, ол су инспекторы және кейін Нидерландыдағы Брильдің әскери губернаторы болды. Алайда, әдебиеттанушы ғалым Аллардайс Николл «Оны Ұлы Парндонның Тернерлерімен байланыстыратын дәлелдер өте нашар» деген қорытындыға келді, сондай-ақ «осы дәуірдегі көптеген Тернер отбасыларымен байланыстыратын ешқандай дәлел таппағанын» айтты. Әрине, XVI ғасырдың соңында Тернерлердің саны көп болған, бүгінгі күнде де солай. Аллардайс Сирил Турнеурдың Ұлы Парндон отбасымен байланысты екендігі туралы айтылған мәліметтердің сол жердің ресми тізілімдерімен расталмағанын атап өтті. Ол жастығында сэр Фрэнсис Вэр мен сэр Эдвард Сесилге қызмет еткен. Оның әдеби қызметі көбінесе 1600–1613 жылдар аралығында шоғырланған. 1613 және 1614 жылдары ол Төмен елдерде әскери және дипломатиялық қызметте болды. 1625 жылы Кадис экспедициясы үшін соғыс кеңесінің хатшысы болып тағайындалды. Бұл тағайындама күшін жойды, бірақ Турнер Сесилдің тобымен Кадиске аттанды. Апатты экспедициядан оралған жолда ол басқа аурулармен бірге Кинсальде жағаға түсірілді және 1626 жылдың 28 ақпанында Ирландияда қайтыс болды.

Жазбалар

"Өзгертілген метаморфоза" (1600) деп аталатын қиын аллегориялық өлең – Турнеурдың қазірге дейін сақталған ең ерте жұмысы; Англияның I Джеймс патшасының ұлы, ханзада Генрихтің қазасы туралы жоқтау – соңғысы (1613). Турнеурдың драмалық емес басқа шығармаларына "Күл және жат" (1605) атты прозалық памфлет, сэр Томас Оверберидің "Тұлғалар кітабына" енгізген бірнеше үлестері және сэр Фрэнсис Верге арналған эпицеда кіреді. Бұл өлең ақынның идеалды жауынгер немесе бақытты рыцарь туралы көзқарасын көрсетеді. Турнеурдың негізгі драмалық туындысы – 1611 жылы жарық көрген "Атеист трагедиясы немесе адал адамның кек алуы". Йохан Герритсеннің пікірінше, Турнеур Бимонт пен Флетчердің пьесаларынан саналатын "Адал адамның бақыты" (1613) пьесасының бірінші әрекетінің авторы, бұл пьеса әдетте Джон Флетчер, Филипп Массингер және Натан Филдке жатқызылады. Сонымен қатар, "Асыл адам" және Роберт Даборнмен бірлесіп жазылған "Лондонның сотталуы" атты жоғалған пьесалар бар. Дегенмен, Турнеурдың қазіргі беделі "Атеист трагедиясына" негізделген. Ол ортағасырлық нәркестік пьесалар мен Елизавета дәуірінің "Memento Mori" эмблемаларына тән тақырыптар мен конвенцияларды сенімді түрде қайта жасайды. Ол бұл конвенцияларды Кальвиннің протестанттық теологиясы аясында қолданады. Бұл және Турнеурдың басқа да даусыз туындылары оның "дәстүрлі христиандық нұсқаушы, тұрақты дидактикалық бағыты бар" екенін көрсетеді. Пьеса Джонсонның "Алхимик" және Лангебо Снаффи кейіпкері бар "Вольпон" пьесаларын еске түсіреді, сондай-ақ "Бусси Д’Амбуаздың кек алуына" жауап ретінде жазылған болуы мүмкін. "Кек алушының трагедиясы" пьесасы анонимді түрде жарияланған, ал алғаш рет 1656 жылы Эдвард Арчер оны Сирил Турнеурге жатқызған. Бұл атауды 1661 және 1671 жылдардағы тізімдерде Фрэнсис Киркман да растаған. Турнеурдің авторлығын қолдаған сыншылар трагедияның Миддлтонның басқа ерте драмалық туындыларынан өзгеше екенін, ал ішкі дәлелдер, соның ішінде әріп жазу ерекшеліктері Турнеурді көрсетіп тұрғанын айтқан. Алайда, қазіргі зерттеушілердің пікірі бойынша, стильдік ұқсастықтар мен контексттік дәлелдерге сүйене отырып, бұл пьеса Миддлтонге жатады. "Атеист трагедиясының" қазіргі сахнада қойылымдары сирек кездеседі.