Кіріспе

Томас Деккер (шамамен 1572 – 25 тамыз 1632) – ағылшын Элизабет дәуірінің драматургі және памфлетшісі, жан-жақты және өнімді жазушы, оның мансабы бірнеше онжылдыққа созылып, сол кезеңнің ең белгілі драматургтерімен байланысқа түсірді.

Ерте өмір

Декердің ерте өмірі мен тегі туралы көп мәлімет жоқ. Оның памфлеттеріндегі сілтемелерге сүйенсек, Деккер шамамен 1572 жылы Лондонда туған болуы мүмкін, бірақ оның жастық шағы туралы нақты ештеңе белгілі емес. Оның тегі голландтық шығу тегін көрсетеді, ал кейбір шығармалары латын тілінен аударылған, бұл оның гимназияда оқығанын көрсетеді.

Мансап

1590-жылдардың ортасында Деккер театр драматуры ретінде мансабын бастады. Оның қолымен жазылған нұсқасы Томас Мордың қолжазбасында табылды, бірақ оның қатысу уақыты әлі анықталған жоқ. Оның Филипп Хенслоудың «Адмиралдың адамы» үшін драматург ретінде жұмыс істегені анық, оның есеп кітабында ол 1598 жылдың басында алғаш рет есімдері тіркелген. Оның атымен байланысты 1594 жылға дейін сахналанған пьесалар бар, бірақ оның түпнұсқа авторы болғаны белгісіз; оның жұмысы көбінесе түзетулер мен жаңаруларды қамтыды. 1598 мен 1602 жылдар аралығында ол Хенслоу үшін шамамен қырық пьесаға қатысты, көбінесе бірлесіп. Осы жылдарға Бен Джонсон мен Джон Марстонмен ынтымақтастығы жатады, бұл, болжам бойынша, 1600 және 1601 жылдардағы Театрлар соғысына себеп болды. Деккер «Шоумейкердің демалысы» (1599) пьесасының жалғыз авторы ретінде танылған, оның танымал шедеврі – романтик көзқараспен қарағанда Лондон өмірінің көңілді, шулы комедиясы. Франсис Мерес 1598 жылы Деккерді көрнекті драматургтер тізіміне енгізді. Алайда, Джонсон үшін Деккер – «қала бойынша пьесалар жасайтын шебер», Джонсон Деккерді «Поэтастерде» Деметрий Фанний, ал «Цинтияның тойында» Анаид рөлінде пародиялады. Деккердің жауабы – «Сатиромастикс» пьесасы, «Лорд Чемберленнің адамы» мен Пауылдың балалар труппасы сахналады, Джонсонды мақтанғаныш, екі жүзді Гораций ретінде бейнелейді. «Сатиромастикс» «поэтомахияның» аяқталуын білдіреді; 1603 жылы Джонсон мен Деккер Джеймс I-нің тәж кию рәсімі кешіктірілгендіктен, Корольдік салтанатты кіруге арналған салтанатты шараны бірлесіп жасады, сонымен қатар Деккер фестиваль кітабын – «Керемет той» жазды. Бірақ осы тапсырмадан кейін автордың ерте Яков кезеңі өте қиын болды. 1602 жылдың соңында ол белгісіз себептермен Хенслоумен байланысын үзіп қойған сияқты. Біраз уақыт бойы Вустердің адамы үшін жазды, содан кейін «Адмиралдың адамына» (қазір принц Генридің демеушілігімен) оралды, «Адал бәде» пьесасын жазды, ол үлкен жетістікке ие болды. Бірақ «Вавилондық бәде» (1607) және «Егер бұл жақсы пьеса болмаса, онда әйдіз бар» (1611) пьесаларының сәтсіздігі оны көңілсіз қалдырды; соңғы пьесаны принц Генридің труппасы қабылдамады, ал «Қызыл бұқа» театрындағы Анна патшайымының труппасы үшін сәтсіз аяқталды.

Құқықтық қиындықтар

1612 жылы Деккердің өмір бойы қарызға батқан мәселесі (одан бұрын, 1599 жылы, құс сатушылар түрмесінде қамауға алынған) Джон Вебстердің әкесіне қырық фунт қарызы болғандықтан Корольдік Бенч түрмесіндегі қамаумен күрделеніп, дағдарысқа ұшырады. Ол жеті жыл бойы онда отырды, және Эдвард Аллен мен Эндимион Портер сияқты жандардың көмегіне қарамастан, бұл жылдар ауыр болды; Деккер бұл оқиғаның шашын ақ қылғанын хабарлайды. Ол түрмеде отырған жылдары да памфлеттер жазумен айналысты.

Кейінгі жылдар

Бостандыққа шыққаннан кейін ол пьеса жазуды қайта бастады, енді өзінің буынынан (Джон Дей және Джон Вебстер) және сәл кіші жазушылармен (Джон Форд және Филип Массинджер) бірлесіп жұмыс істеді. Осы пьесалардың арасында "Жесірді ояту" (1624, Форд, Вебстер және Уильям Роулимен бірге) атты пьесасы бар, ол Уайтчепелде болған екі жақындағы қылмысты сахналық өнерге көшірді. Онжылдықтың екінші жартысында Деккер тағы да памфлет жазуға көшті, ескі еңбектерін жаңартып, өзінің ең танымал трактаты – "Лондон шаңырағының хабаршысы"-на жаңа сөз басы жазды.

Өлім

1632 жылдан кейін Деккер ешқандай жаңа еңбек жарияламады және 25 тамыз күні 1632 жылы қайтыс болды, содан кейін сол жылы Клеркенвеллдегі Сент-Джеймс шіркеуіне жерленді.

Прозалық шығарма

Ол өзінің бүкіл жазушылық өмірін қамтитын, көптеген тақырыптар мен стильдерді қарастыратын памфлеттерінде де сондай-ақ зор күш-жігер көрсетті. Деккердің памфлет жазудағы алғашқы толқыны 1603 жылы басталды, мүмкін, оба ауруы театрларды жапқан кезде. Оның бірінші памфлеті – «Таңғажайып жыл», ол Елизаветаның қайтысы, I Джеймс таққа отыруы және 1603 жылғы оба туралы журналистік баяндама болды. Бұл шығарма сол жылғы ерекше оқиғаларды жеткізу үшін әртүрлі әдеби жанрларды біріктірді («таңғажайып» – таң қалдыратын, емес керемет). Ол жеткілікті сәттілікке ие болды, нәтижесінде тағы екі оба туралы памфлет жарық көрді: «Грейвсендтен хабарлар» және «Жайлы орында галанттардың кездесуі». «Double PP» (1606) – оқ-дәрі заговорға жауап ретінде жазылған католиктерге қарсы трактат. «Тозақтан хабарлар» (1606) – Нэштің «Пирс Пеннилес» шығармасына құрмет көрсету және оны жалғастыру. «Лондонның жеті өлімдік күнәсі» (1606) – тағы бір оба туралы памфлет. 1608 жылдан кейін Деккер ең танымал памфлеттерін жариялады: «Конды ұстау» атты памфлеттер сериясы, онда сенімді адамдар мен ұрылардың түрлі айла-амалдары мен алдамшылықтары, соның ішінде ұрылардың жаргоны сипатталған. Деккер жиі жаңартып, қайта басылымға шығарған бұл памфлеттерге «Лондонның белгіші» (1608, қазір «Лондон белгіші»), «Фонарь мен шам жарығы», «Шам жарығымен ашылған зұлымдықтар» және «Ағылшын зұлымдықтары» кіреді. Олар өздерінің формасымен және көптеген оқиғаларымен Роберт Гриннің ұқсас памфлеттеріне қарызды. Басқа памфлеттер журналистік стильде жазылған және Якоб кезеңіндегі Лондонның жарқын суреттерін ұсынады. «Өлі сессия» (1608) жазғы демалыс кезінде Вестминстерді сипаттайды. «The Guls Horne Booke» (1609, қазір «The Gull's Hornbook») қалалық галанттардың өмірін сипаттайды, соның ішінде Лондон театрларындағы мінез-құлық туралы құнды мәліметтер келтіреді. «Зәрхана жұмыскерлері» (1609) және «Артиллерия бағы» (1616) (соңғысы өлең түрінде) Англияның әскери өнеркәсібінің салаларын сипаттайды. «Лондонға кері қарау» (1630) 1625 жылды, Джеймстің қайтыс болған жылын, ал «Соғыстар, соғыстар, соғыстар» (1628) – Еуропадағы дүрбелеңді көрсетеді. Күтілгендей, Деккер түрмедегі тәжірибесін пайдалы есепке айналдырды. «Dekker His Dreame» (1620) – оның үмітсіз тұтқынға алынуын сипаттайтын ұзақ поэма; ол сэр Томас Оверберидің «Сипаттамалар» кітабының алтыншы (1616) басылымына түрмедегі өмірге негізделген алты сурет салды; және ол түрмеде алған тәжірибесін көрсету үшін «Фонарь мен шам жарығын» қайта қарады. Деккердің памфлеттері, тіпті пьесаларынан да, асығыс және салғырт жазылғандығын көрсетеді. Дегенмен, олардың ең жақсылары әлі де көңіл көтере алады, ал барлығы дерлік Якоб кезеңіндегі күнделікті өмірдің құнды және нақты суреттерін ұсынады. Деккердің поэзиясы қазіргі заманғы танымал әнге (дегенмен, байқаусыз) енді, оның «Patient Grissel» пьесасынан «Golden Slumbers» поэмасының бір бөлігі Пол Маккартнидің 1969 жылғы «Golden Slumbers» әніне қосылды.