Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ұшақ өнертапқыштары Уилбур мен Орвилл Райт 1903 жылғы 17 желтоқсанда Солтүстік Каролина штатының Китти-Хок қаласында бірінші рет бақыланатын, қозғалмалы, ауадан ауыр ұшуды жасағандарымен әйгілі. Олардың авиация тарихының бастапқы кезеңінде маңызды рөл атқарған басқа да ұшулары көпке белгісіз. 1909 жылы Уилбур Хадсон-Фултон мерекелік комитетінен Нью-Йорк тарихының 300 жылдығын тойлауға, оның ішінде Генри Хадсонның Манхэттенді ашқандығы мен Роберт Фултонның Гудзон өзенінде табысты коммерциялық кеме жүргізу қызметін бастағандығын атап өту үшін ақылы демонстрациялық рейстер жасауға шақырылды. Комитет Райттерден Нью-Йорк қаласының үстінде, су үстінен ұшуды көрсетуді сұрады. Ол кезде Орвилл Германияда клиенттер үшін рейстер жасап жатқандықтан, Уилбур, АҚШ әскерінің ұшқыштарын даярлап бітірген соң, бұл жұмысты қабылдады.
Airplane inventors Wilbur and Orville Wright are famed for making the first controlled, powered, heavier than air flights on 17 December 1903 at Kitty Hawk, North Carolina. Lesser known are other flights of theirs which played an important role at the dawn of aviation history. In 1909 Wilbur was invited by the Hudson Fulton Celebration Committee to make paid exhibition flights to help mark 300 years of New York history, including Henry Hudson discovering Manhattan and Robert Fulton starting a successful commercial steamboat service on the Hudson River. The committee wanted the Wrights to demonstrate flights over the water around New York City. Orville was making flights for customers in Germany, so Wilbur, who had just finished training U. S. Army pilots, accepted the job.
Ұшулар
Глен Кертис есімді тағы бір танымал авиатор қатысуға келіскен еді. Кертис жақында Францияда әуе жылдамдығы бойынша әлемдік рекордты жаңартқан, ал Райттар оның басқару жүйелерінің патенттік құқығын бұзғаны үшін сотқа шағымданыпты. Халықтың қызығушылығы патенттік даулар туралы жаңалықтармен күшейді. Бұл ұшулар екі ұшқыш арасындағы шешуші сынға айналмақ. Олар Нью-Йорк портындағы Губернатор аралынан бірнеше рет ұшу жоспарлаған. 29 қыркүйекте Уилбур желді ауа райында сағат 9:15-те ұшып кетті. Кертис ұшақтың желге төтеп бере алмайтынын сезіп, ұшудан бас тартты. Кертис жеңіліске ұшырағанын мойындағанда, Уилбур оған: «Жақсы көрінеді. Мен де бірнеше минуттан кейін айналып келейін деп ойлаймын», – деген екен. Ол шамамен үш шақырымға ұшты, бұл жеті минуттан сәл артық уақыт алды. Кейін сол күні сағат 10:18-де Уилбур қайта ұшып кетті. Ол «Люзитания» лайнері мен «Хадсон-Фултон» мерекесіне арналған басқа да кемелердің флотилиясынан ұшып өтті, көптеген кемелер «Флайер» пайда болғанда дауыстарын шығарып, сигнал берді. Уилбур Бостандық мүсініне қарай ұшып бара жатқанда, көптеген адамдар оның соқтығысып кетеді деп қорқып, бірақ ол мүсінді жоспарланғандай шеберлікпен айналып өтті. Бұл ұшу баспасөзde сенсация туғызды және бес минуттан да аз уақытқа созылғанына қарамастан, тарихи оқиғаға айналды. Желдің күшті болуына байланысты әлі де ұша алмаған Кертис бұрынғы келісімге байланысты Сент-Луиске аттануға мәжбүр болды. Ол Хадсон өзені бойымен бірнеше шақырым ұшып, Губернатор аралына оралуы керек еді. Уилбур қозғалтқыш істен шығып, жерге қонуға мәжбүр болса, шаналары суға батып, сымдарға соқтығысып, жарақат алуы мүмкін екенін білген. Ағаш пен матадан жасалған қанаттар қозғалтқыштың салмағынан тұншығып, суға батып кетсе, ол өзін босатуға үлкермей, суға сүйретілуі мүмкін еді. Сондықтан 29 қыркүйек күні таңертең Уилбур Манхэттеннің оңтүстігіндегі Губернатор аралына келгенде, ол және оның механиктері Чарли Тейлор «Флайерге» ерекше өзгеріс енгізді: төменгі қанаттың астына Уилбур бірнеше күн бұрын H&D Folsom Arms компаниясынан сатып алған қызыл каноэні іліп қойды. Руштон каноэ компаниясы жасаған «Индиан қызы» каноэінің ең жақсы үлгісінде, солтүстік ақ кедрден жасалған 16 футтық берік каркас болды, ол Руштонның айтуынша, басқа кедрлерге қарағанда үштен бір бөлігіне жеңіл. Каноенің жеңіл салмағы (шамамен 60 фунт) және берік құрылысы көбінесе Адирондак аңшылары мен балықшыларды тартты, олар тасқын мен шарлауықтардың үстінен каноэін көтеріп жүруге дағдыланған. Райт осы ерекшеліктерге ғана емес, сонымен қатар каноенің аэродинамикалық пішініне де қызығушылық танытты. Ауа кедергісін азайту үшін Уилбур «Флайердің» екінші жолаушы орындығының арқалық жағын алып тастады және су өткізбеу үшін ашық каноенің үстін шегеленген матамен тығыздады. Нәтижесінде, каноэ «Флайерді» әлемдегі алғашқы гидроұшаққа айналдырды. Уилбур қозғалтқыш істен шығып, ұшақ суға түсіп кетсе, каноэ ұшақты су бетінде ұстап тұрады деп үміттенеді. Сәттілік болса, ұшақ суға құлайтын болса, каноэ оны тік ұстап тұруы мүмкін. Ұшақ суға түскенде, ұшқыш өзін босатып, жүзіп кетуге уақыт алады. Оның жанындағы құтқару жилеті, оны жүзуге түспей тұрып кие білуі, Уилбурдың бұл мәселені мұқият ойластырып, сақтық шараларын қарастырғанын көрсетеді. Сол күні түстен кейін қозғалтқыштың цилиндрінің жарылуы ұшуды тоқтатты. Бұл ұшулар Уилбурдың көпшілік алдындағы соңғы ұшуы болды. Бұл ұшуды миллионға жуық адам көрді. Бұл Кертистің ұша алмаған ұшуы еді. Ұшу алдында Уилбур суға шұғыл қону жағдайында қауіпсіздік үшін ұшақтың астына қызыл каноэ бекітті. 1912 жылы Уилбур қайтыс болғаннан кейін Орвилл каноені Огайо штатындағы Оукудтағы Хоторн-Хиллде, өзінің жеке меншігінде естелік ретінде сақтады. Бұл алғашқы әуедегі каноэ кейін Огайодағы Кариллон тарихи паркіне көшіріліп, Райт залындағы Wright Flyer III-ге іргелес бөлмеде қойылды. 2003 жылдың 26 мамырында Дейтонның «Райт Б Флайер, Инк.» тобы Бостандық мүсінінің айналасындағы ұшуды Райт ағайындыларының алғашқы ұшуының мерейтойына арналған шаралар аясында Райт ұшағының көшірмесімен қайталады.
Another acclaimed aviator, Glenn Curtiss, had agreed to participate. Curtiss had recently set the world airspeed record in France, and the Wrights had just filed suit against him for patent infringement of their control systems. The public's anticipation was fueled by news of the patent disputes. These flights would be a showdown between the two fliers. They were both scheduled to make a series of flights from Governors Island in New York harbor. On September 29, Wilbur took off at 9:15 AM in windy conditions. Curtiss felt his airplane could not handle the winds and he declined to fly. When Curtiss admitted defeat to the wind, Wilbur is supposed to have said to him, 'It looks pretty good. I think I will take a little spin in a few minutes.' He flew for about two miles, which took a little longer than seven minutes. Later that day Wilbur took off again, at 10:18 AM. He flew over the ocean liner Lusitania and a flotilla of other watercraft on hand for the Hudson Fulton celebration, many blowing their horns and tooting their whistles when the Flyer appeared overhead. As Wilbur flew toward the Statue of Liberty, many onlookers feared he would crash into it, but he skillfully circled the statue as planned. This flight caused a sensation in the press and became an iconic event, despite lasting less than five minutes. Still unable to fly in the gusty weather, Curtiss had to depart for St. Louis due to a prior agreement. He was supposed to have flown up the Hudson River for several miles and returned to Governors Island. Wilbur knew that if the engine failed and he had to set down, his skids would bite into the water, throwing him forward into the wires crisscrossing between the forward struts and possibly injuring him. As the wood and cloth wings would begin to settle and sink under the weight of the engine, they could drag him down before he could disentangle himself. So when Wilbur arrived on Governors Island, south of Manhattan, on the morning of September 29, he and Charlie Taylor, his mechanic, had made a strange modification to the Flyer: Beneath the lower wing, they had slung a bright red canoe, which Wilbur had purchased a few days earlier from the H&D Folsom Arms Company. A top of the line Indian Girl canoe made by the Rushton Canoe Company, it featured a sturdy 16 foot frame made of northern white cedar, which Rushton claimed was nearly a third lighter than other cedars. The canoe’s light weight (approximately 60 pounds) and sturdy construction attracted mostly Adirondack hunters and anglers used to portaging around rapids and waterfalls. Wright was drawn not only by these features but also by the canoe’s aerodynamic shape. To reduce drag, Wilbur had removed the Flyer’s second passenger seatback, and for waterproofing had tightly sealed the open canoe top with nailed down canvas. In essence, the canoe turned the Flyer into the world’s first floatplane. Wilbur hoped that in the event the engine failed and the airplane ended up in the water, the canoe would keep the aircraft afloat. With luck, as the airplane glided into the water, the canoe might even hold the craft upright. As the airplane floated, the pilot would have time to extricate himself and swim away. The addition of a life vest next to him, which he could don before swimming clear, suggests that Wilbur had characteristically thought the matter through and come up with a contingency plan. A blown engine cylinder that afternoon prevented any more flights. This series of flights marked Wilbur's last flying before a public audience. As many as a million people witnessed the flight. This was the exact flight that Curtiss had been unable to make. Before the flight, Wilbur attached a red canoe to the bottom of the airplane as a safety precaution in case of an emergency landing in the water. After Wilbur's death in 1912, Orville put the canoe in Hawthorn Hill, his estate in Oakwood, Ohio, as a memento. This first airborne canoe was later moved to Carillon Historical Park in Ohio and exhibited in a room adjacent to the Wright Flyer III in Wright Hall. The flight around the Statue of Liberty was duplicated on May 26, 2003 by the Dayton 'Wright B Flyer, Inc.' group, with a replica of the Wright airplane as a part of the celebrations of the anniversary of the Wright brothers' first flight.