Кіріспе
Стивен Томас Уорд (19 қазан 1912 – 3 тамыз 1963) – ағылшын остеопаты және суретші, 1963 жылғы Профумо ісінің орталық тұлғаларының бірі. Бұл британдық саяси дау Джон Профумо, Соғыс министрінің отставкаға келуіне және бір жыл өткен соң консервативтік үкіметтің жеңіліске ұшырауына себеп болған жанжал.
Stephen Thomas Ward (19 October 1912 – 3 August 1963) was an English osteopath and artist who was one of the central figures in the 1963 Profumo affair, a British political scandal which brought about the resignation of John Profumo, the Secretary of State for War, and contributed to the defeat of the Conservative government a year later.
Оқиғалар
1945 жылы Уорд Лондонда остеопатиямен айналыса бастады және көп ұзамай көптеген белгілі клиенттерінің арқасында танымал және сәнді маманға айналды. Бос уақытында ол Слейд мектебінде оқыды және портреттер салудағы қабілетін дамытты, бұл оған қосымша табыс әкелді. Оның тәжірибесі мен өнері оған үлкен әлеуметтік сәттілік сыйлады және ол көптеген маңызды достар тапты. Олардың арасында Лорд Астор болды, ол 1961 жылдың жазында Кливдендегі шалғайдағы үйінде Уордты Профумомен 19 жастағы шоу-қыз және түнгі клуб моделі Кристин Килермен таныстырды. Актриса Валери Хобсонға үйленген Профумо Килермен қысқа ғана романға түсті. Олардың көптеген кездесулері Уордтың Уимпол-Мьюс мекенжайындағы үйінде өтті. Уордтың МИ5 барлау қызметінің мәлімдемесі бойынша, тыңшы болған советтік әскери атташесі Евгений Ивановпен достығы британдық барлау қызметінің назарына ілікті, олар Ивановты өз жағына көшіру үшін оны пайдалануды жоспарлады. Мәселе одан әрі күрделенді, өйткені Уорд арқылы Иванов Килермен танысты, бұл Профумо-Килер-Иванов үшбұрышының болу мүмкіндігін тудырды. Профумо Килермен қарым-қатынасын тоқтатты, бірақ бұл 1963 жылдың басына дейін көпшілікке белгісіз болды, содан кейін Килердің жеке өміріне қатысты мәселелер жұртшылық пен баспасөз назарына түсті. Профумо Парламентке жасаған мәлімдемесінде қандай да бір бұзық іс-әрекеттерге қатысқан жоқ екенін мәлімдеді, бірақ бірнеше аптадан кейін романды мойындады. Ол министрлік лауазымынан, парламенттік мандатынан және Тайлық Кеңесінің мүшелігінен бас тартты. Үкімет пен жоғары қоғамдағы кең таралған жасқа байланысты дау-дамаздардың көптеген әңгімелері арасында полиция Уордты тергеуді бастады. 1963 жылдың маусым айында ол проституцияға қатысты қылмыстарға айыпталып, сотқа жіберілді. 1963 жылдың шілдесінде Уордты әлеуметтік ортадағы достары тастап кетті және ол сот процесінде айыптау тарапының жеккөрініші мен жаушылығына ұшырады. Оған қарсы айыптардың көп бөлігі қанағаттандырылмағанмен және дәлелдердің жеткіліксіздігіне қарамастан, ол проституциядан түскен табысқа өмір сүргені үшін екі бап бойынша кінәлі деп танылды. Үкім жарияланғанға дейін Уорд ұйықтау таблеткаларын көп мөлшерде ішіп алып, үш күннен кейін қайтыс болды. 2014 жылы сот үкімі Қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы тарапынан қайта қарастырылды, бірақ 2017 жылы комиссия судьяның қорытынды сөзінің түпнұсқалық транскриптісі табылмағандықтан, істі апелляциялық сотқа жібермеу туралы шешім қабылдады.
Ерте өмір
Стивен Уорд Гертфордширдегі Лемсфордта дүниеге келді. Ол Лемсфордтың викары Артур Эвелин Уорд пен Томас Мерсер Клифф Вигорстың қызы Эйлин Эсмеден туған екінші ұлы болды. Уордтар отбасының тамыры әскери және діни қызметкерлерге дейін жетеді, ал Вигорстар – ағылшын-ирландтық тегінен шыққан. Саяхатшы Уилфред Тезигер оның туысы болды; оның әкесі, Уилфред Гилберт Тезигер, Фредерик Тезигердің ұлы, 2-ші барон Челмсфорд, Эйлиннің үлкен әпкесі Кэтлинге үйленген. Стивеннің ағалары Джон (1911 ж.т.), Реймонд (1916 ж.т.) және егіз қыздары Бриджит пен Айлин (1925 ж.т.) болды. Артур Уорд кейіннен Рочестер соборының каноны болды, ал 1934 жылы Эксетер соборының пребендариі атанды.
Білім
Уорд Дорсеттегі Канфорд Магна ауылында (Уимборн Минстер нарық қаласына жақын) Канфорд мектебінде интернатта білім алған. Ол бір оқушыға шабуыл жасағаны үшін жазаланды, бірақ нағыз кінәлінің атын айтудан бас тартты. Бұл оқиға оның бойында ұзаққа соққысын қалдырды. Біраз жалтақ және үнемі нәтижесіз болатын Уорд 1929 жылы Канфордтан кеткен кезде көптеген нақты мансапты таңдау мүмкіндігі болмады.
Өмір және мансап
Уорд Лондонға көшіп, бірнеше ай бойы Хаундсдичте кілем сатушы болып жұмыс істеді, содан кейін туысы оған Гамбургте Shell Oil компаниясының неміс бөлімшесінде аудармашы болып жұмыс тапты. Бір жылдан кейін ол Гамбургтегі жұмысынан Парижге кетіп, Сорбоннадағы курсқа тіркелді, сонымен бірге экскурсовод болып көрінуден табыс тапты. 1932 жылы ол қысқа уақытқа Торквейге оралды, содан кейін тағы Лондонға көшіп, шай сатушы болып жұмыс істеді. 1934 жылы анасы оны Америка Құрама Штаттарындағы Кирксвилл остеопатия және хирургия колледжінде оқып, остеопат дипломын алуға көндірді. Ол онда төрт жыл оқып, АҚШ-та жалпы медицина дәрігері болып жұмыс істеуге құқық алды. 1944 жылдың наурыз айында Уорд Үндістанға жіберілді. Әскер оны орналастыруда қиындықтарға тап болды, ол медициналық емес міндеттерге ресми тағайындалған кезде остеопатияның мойындалуы үшін көп күш жұмсады. Дегенмен, ол өз білімін пайдалануға мүмкіндік тапты; ол емдегендердің арасында Махатма Ганди де болды, ол Уордқа үлкен әсер етті: «Оның саясатының көп бөлігі менің елімнің саясатына қарсы болғанымен, оның қасында болғанда, мен ұлылықтың алдында тұрғанымды сезіндім, ал онымен болған кездесу менің өмірімдегі ең маңызды кездесу болды». 1945 жылдың қазанында Уорд Англияға оралды және «мүгедектік себептерімен» әскерден босатылды.
Остеопаттар қоғамы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Уорд Лондонның Дорсет-сквердегі Остеопатиялық қауымдастық клиникасында жұмыс істеді. Ол жерде ол белгілі қоғам қайраткерлерін емдеу мүмкіндігіне ие болды, алғашқысы – американдық елші У. Аверелл Харриман. Кейін Уорд Уинстон Черчилльдің күйеу баласы Дункан Сэндиске көмек көрсетті, ол Уордты Черчилльге ұсынды. Уордтың енді Харли-стриттен жақын орналасқан Кавендиш-скверде жеке практика ашуға жеткілікті беделі мен ұсыныстары болды. Ұзақ өтпей ол саясат, қоғам және шоу-бизнес әлемінен клиенттерге ие болды, ал оның әлеуметтік өмірі осы ортамен бірігіп кетті. Уордтың жоғары мәдениеті мен әңгімелесу шеберлігі оған әлеуметтік сәттілік әкелді. Ол карикатурист және қоғамдық қайраткер Артур Ферриермен дос болып, оның кештеріне үнемі қатысып, басқалармен араласты, соның ішінде Грекия мен Данияның принці Филипппен (кейіннен Эдинбург герцогы), бірақ сол кезде Корольдік теңіз күштерінің кіші офицерімен де танысты. Уордтың кештері әлеуметтік әртүрлілігімен ерекшеленді: «адвокат, көшбасшы, жазушы, автомобиль сатушысы, пэр және әрқашан, қандай да бір себеппен, әдемі қыздардың көптігі». Уорд әдемі әйелдердің қоғамын ұнатты, бірақ оның қарым-қатынастары көбінесе платондық болды. Ол келесі бірнеше жыл бойы онымен араласып, көбінесе өзен жағалауындағы шағын үйінде уақыт өткізді. 1961 жылдың 8-9 шілдесінде Килер Уордпен бірге шағын үйге бірнеше қонақтардың бірі ретінде келді. Бас үйдің ішінде саясаткерлер мен өнер қайраткерлерінен құралған үлкен топтың арасында соғыс хатшысы Джон Профумо және оның әйелі, актриса Валери Хобсон болды. Сенбі күні кешке Уорд пен Астордың кештері Кливден бассейнінде бірікті, оны Уорд пен оның қонақтары пайдалануға рұқсат алған. Уорд Килерді Профумомен таныстырды, ол оған қатты қызығушылық танытып, байланыста болып тұруға уәде берді. Уорд кейіннен МИ5-ке Профумо мен Ивановтың кездескенін және Профумоның Килерге үлкен қызығушылық танытқандығын хабарлады. Бұл ақпарат МИ5-тің оны Ивановқа қарсы операцияда пайдалану жоспарларына бөгет болды, бұл оның дезертир болуына мүмкіндік беруі керек еді. Килер мен Профумо арасында қысқа дау болды; кейбіреулер ол бірнеше аптадан кейін аяқталды десе, енді біреулер 1961 жылдың желтоқсанына дейін жалғасқанын айтады. Килер мен Профумо көбінесе Уордтың үйінде, Уимпол-мьюзде кездесетін. Профумо Килерге оның уақыты үшін ақы төлемеді, тек бірнеше шағын сыйлықтар жасады және бір рет анасына 20 фунт стерлинг (2020 жылы 455 фунтқа тең) сыйлық ретінде берді. 1961 жылдың 9 тамызында Профумоны кабинет хатшысы сэр Норман Брук Уордтың тобымен араласудың қауіптілігі туралы ескертті, өйткені МИ5 Уордтың сенімділігіне күмәнданды. Сол күні Профумо Килерге «Жаным», деп басталатын хат жазып, ертеңгі кездесуді жойды. Кейбір сарапшылар бұл хат олардың қарым-қатынасын аяқтады деп болжайды; Килер бұл дау кейінірек, Уордпен бірге тұруын тоқтатудан бас тартқаннан кейін аяқталғанын мәлімдейді. Баспасөз бен жұртшылық Килер мен Профумоның қарым-қатынасы туралы 1963 жылдың басына дейін білмеді, сол кезде Килердің бұрынғы махаббаттарының бірі Джонни Эджкомбқа қатысты істе «жоғалған куә» ретінде газеттердің назарына ілікті. Сол кезде Килер сөйлей бастап, газеттерге өз оқиғасын сатуға тырысты. Бұл кезеңде ешкім оны басып шығаруға батыл болмады, бірақ дау туралы көптеген әңгімелер тарады. Соттан бірнеше күн өткен соң, 21 наурызда сатиралық Private Eye журналы осы уақытқа дейін тараған әңгімелердің ең толық тұжырымын жариялады, кейіпкерлердің есімдерін аздап өзгертіп: «Мырза Джеймс Монтези», «Мысық Гей Фанловин», «Доктор Спук» және «Владимир Болохов». 1963 жылдың 22 наурызында Палатада жасаған мәлімдемесінде Профумо Килермен кез келген орынсыз қарым-қатынасқа барғанын жоққа шығарды. Шындықты білетін Уорд алдымен Профумоны қолдады; алайда, ол полицияның агрессивті тергеуінің нысаны болғанда және жезөкшелікпен айыпталғанда, ол өзінің білімін Профумоның саяси жетекшілеріне және баспасөзге жеткізді. Профумо өзінің өтірігін жалғастырудың ауырлығын көтере алмады, кінәсін мойындады және үкіметтен және парламенттен отставкаға кетті. Отставкадан екі күн өткен соң, үкімет пен жоғары қоғамда кең таралған жыныстық даулар туралы әңгімелер күшейген кезде, Уорд тұтқындалды және жезөкшелік табысынан өмір сүру және жезөкшелікке араласу бойынша бірнеше айып тағылды.
Сот және өлім
Уордтың сотқа берілуі 28 маусымда Мэрилебон сотында басталды, онда Корольдік айғақтары баспасөзде толық жарияланды. Уорд Old Bailey-ге сотқа жіберілді, бірақ сотқа дейін кепілдікпен босатылды. 22 шілдеде басталған сот процесі туралы есебінде Ричард Давенпорт Хайнс оны саяси кек алу актісі деп сипаттады: «Жоғары лауазымдардағы жанжалды жою үшін [Уордтың] әдепсіздік айыбы бойынша айыпталуының сылтауы қажет болды». Сот процесінің соңына қарай, апелляциялық сот Килердің басты куәгер болған тағы бір іске қатысты ақпаратты жариялады. Бұл Килердің бұрынғы істе берген куәлігі жалған екенін көрсетті. Маршалл Уордтың сот алқасына айыптау тарапының басты куәгерінің сенімділігі күмәнді екенін жасырды және алқабилерді апелляциялық соттың шешімін елемеуге шақырды. 30 шілдеде Маршалл сөйлеген қорытынды сөзі Уордты үмітсіздікке жетеді. Сол күні кешке достарына және билік органдарына көптеген хаттар жазғаннан кейін, Уорд ұйықтау таблеткаларын көп мөлшерде ішіп, ауруханаға жеткізілді. Келесі күні Маршалл қорытындысын аяқтады, ал алқабилер Уордты проституциядан түскен табысқа тірлік етуде кінәлі деп тапты, бірақ оны бірнеше басқа айыптан ақтап берді. Уордтың денсаулығы жақсарғанша үкім шығару кейінге шегерілді, бірақ ол 3 тамызда қайтыс болды. 9 тамызда сот медициналық сарапшылары Уордтың өлімі барбитураттармен уланудан болған өзіне-өзі қол жұмсау деп шешті. Хабарларға сәйкес, Уорд бірнеше хат қалдырған, олардың бірінде: «Мен құрылыстайды көңіл көшіргеніме өкінемін. Мен оған қарсы тұра алмаймын. Құрбандық қажет, мен оған дайын емеспін» деп жазылған. Іске қатысты тергеу күні, Сент-Стефан ауруханасының шіркеуінде жеке еске алу рәсімінен кейін, Уордтың денесі Мортлейк крематорийінде өртелді. Энтони Саммерс пен Стивен Доррил «Профумо ісі» бойынша қауіпсіздік аспектілері туралы есептерінде Уордтың соңғы сағаттары, оның қимылдары және келген қонақтары туралы қосымша ақпарат келтіреді. Олар сондай-ақ «бұрынғы MI6 қызметкерімен» жасалған сұхбаттан үзінді келтіреді, ол Уордты MI6 атынан әрекет ететін агент өлтіргенін мәлімдеді. Кісі өлтірудің басты себебі Уордтың үкімет пен корольдік отбасын ұятқа салу қабілеті болды. Көрінетіндей, әдіс Уордты өлімге әкелетін дозаны ішкенше барбитураттарды қабылдауға итермелеу болды. Уордты тірі соңғы көргендердің бірі – журналист Том Мангольд, Уордтың өліміне қатысты түсініксіз жағдайлар бар екенін мойындағанмен, кісі өлтіру теориясын жоққа шығарды.
Салдары
Үкімет Профумо ісі және оның айналасында тараған түрлі қауесеттерді тексеру үшін Рольстердің шебері Лорд Деннингті тағайындады. Деннингтің 1963 жылғы 26 қыркүйекте жарияланған баяндамасында қауіпсіздік ақпаратының бұзылмағаны және үкімет мүшелерін осыған байланысты даулармен байланыстыратын ешқандай дәлел табылмағаны туралы қорытынды жасалды. Ол оқиғаның басым бөлігін "толыққанды әдепсіз" Уордқа жүктеді, оның дипломатиялық әрекеттері "дұрыс түсінілмеген және дұрыс бағытталмаған" болды. Профумо ісі Харольд Макмилланның үкіметіне зиян келтірді; Макмиллан 1963 жылғы қазан айында денсаулығына байланысты премьер-министр қызметінен кетті. Оның орнын Лорд Хоум басты, ол өзінің ақсүйек атағынан бас тартып, сэр Алек Дуглас Хоум ретінде қызмет етті. 1964 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда консерваторлық үкімет еңбекші партиядан тарқатылып, Гарольд Уилсон премьер-министр болды. Уордтың МИ5 атынан атқарған рөлі 1982 жылы расталды, Sunday Times оның бұрынғы байланыс адамы "Вудсты" анықтады. Килер өмірбаянының бірнеше нұсқасында Уордты кеңес шпионы және Филби, Берджесс және Маклинмен тең сатқын деп айыптады, бірақ бұл дәлелденбеді. Көптеген сарапшылар Давенпорт Хайнстың Уордты күнәнің құрбаны деп есептегенімен және оның соты "тарихи әділетсіздік" болғанымен келіседі. Джеффри Робертсонның сөзіне сүйенсек, мюзиклдің сценарийі "фактыларға өте адал". Уорд 2017 жылы Ричард Линтерн сомдаған Netflix драмалық сериясы "The Crown" екінші маусымында пайда болды. 2019 жылғы BBC телехикаясы "Кристина Килердің соты" сериясында Уордты Джеймс Нортон сомдады.