Оскар Робертсон: Баскетбол тарихындағы ұлы ойыншы

Кіріспе

Америкалық баскетболшы (1938 жылы туған)

Оскар Палмер Робертсон (24 қараша 1938 жылы туған), «Биг О» деген лақап атымен танымал, – Американың бұрынғы кәсіби баскетболшысы. Робертсон «Цинциннати Роялс» және «Милуоки Бакс» командаларында өнер көрсеткен. Ол 12 рет All-Star, 11 рет All-NBA командасының құрамына енген, сондай-ақ 14 маусым ішінде MVP сыйлығының бір рет жеңімпазы атанған. 1962 жылы ол НБА тарихында бір маусымда орташа есеппен үш еселенген нәтиже көрсеткен алғашқы ойыншы болды (Рассел Уэстбруктан басқа тарихтағы жалғыз ойыншы). 1970–71 жылғы НБА маусымында Робертсон «Бакс» командасының алғашқы НБА титулын жеңіп алуына үлкен үлес қосты. Оның баскетбол карьерасы, әсіресе мектепте және колледжде расизмге тап болды. 1996 жылы ол НБА тарихындағы 50 ең үздік ойыншының бірі ретінде қайта танылды. 1998 жылы АҚШ Баскетбол жазушылары қауымдастығы оның құрметіне колледждің үздік ойыншысы сыйлығын «Оскар Робертсон куәлігі» деп атады. 2006 жылы ол Ұлттық колледждік баскетбол даңқы залының алғашқы құрамына енген бес ойыншының бірі болды. ESPN оны 20 ғасырдың ең үздік 36 американдық спортшысы ретінде бағалады. 2021 жылдың қазан айында Робертсон лиганың барлық уақыттағы ең ұлы ойыншыларының бірі ретінде танылып, NBA 75 жылдығына арналған командаға қосылды. Робертсон 1970 жылғы «Робертсон против Ұлттық баскетбол лигасы» ісінің де маңызды бөлігі болды. Ол НБА ойыншылар қауымдастығының президенті болған кезде қозғалған бұл антимонополиялық сот процесі лиганың еркін агенттік және драфт ережелерін кеңінен реформалауға, сондай-ақ барлық ойыншылардың жалақысын арттыруға әкелді. Ол бейсболға қарағанда баскетболды ұнатқан, себебі бейсбол "кедей балалардың ойыны" ретінде танымал болған. Ол теннис доптары мен резеңке таспалармен оралған маталарды пайдаланып, отбасы үйінің артқы ауласындағы персиктің себетіне лақтыру арқылы допты тигізуді үйренді. Соңғы маусымында Робертсон ойын басында 24,0 ұпай жинады және 1956 жылы Индиана штатының «Мистер Баскетбол» атанды. Оның есімдеріне 10 үш еселенген нәтижелер енді. Оның ең жақсы көрсеткіші – 1959 жылы Индиана штатына қарсы өткен ойында 45 ұпай, 23 допты қайтару және 10 нәтижелі пас бергені. Оның корттағы табысына қарамастан, Робертсонның колледж карьерасы расизммен көлеңкеленді. Ол кезде Кентукки, Дьюк және Солтүстік Каролина сияқты оңтүстік университеттерінің бағдарламалары қара нәсілді спортшыларды қабылдамады, ал сегрегацияланған қалаларға сапарлар өте қиын болды. Робертсон көбінесе қонақүйлердің орнына колледж жатақханаларында тұрды. Көп жылдар өткен соң ол «Индианаполис Стар» газетіне: «Мен оларды ешқашан кешіре алмаймын» деді.

Oscar Palmer Robertson (born November 24, 1938), nicknamed "the Big O", is an American former professional basketball player who played for the Cincinnati Royals and Milwaukee Bucks in the National Basketball Association (NBA). Robertson played point guard and was a 12 time All Star, 11 time member of the All NBA Team, and one time winner of the MVP award in 14 seasons. In 1962, he became the first player in NBA history to average a triple double for a season (the only player in history besides Russell Westbrook). In the 1970–71 NBA season, he was a key player on the team that brought the Bucks their first NBA title. His playing career, especially during high school and college, was plagued by racism. He was again voted as one of the 50 Greatest Players in NBA History in 1996. The United States Basketball Writers Association renamed their College Player of the Year Award the Oscar Robertson Trophy in his honor in 1998, and he was one of five people chosen to represent the inaugural National Collegiate Basketball Hall of Fame class in 2006. He was ranked as the 36th best American athlete of the 20th century by ESPN. In October 2021, Robertson was honored as one of the league's greatest players of all time by being named to the NBA 75th Anniversary Team. Robertson was also an integral part of Robertson v. National Basketball Ass'n of 1970. The landmark NBA antitrust suit, which was filed when Robertson was the president of the NBA Players' Association, led to an extensive reform of the league's strict free agency and draft rules and, subsequently, to higher salaries for all players. He preferred to play basketball over baseball, which was more popular in the neighborhood because it was "a poor kids' game". He learned how to shoot by using tennis balls and rags wrapped with rubber bands and tossing them into a peach basket in the back of his family's home. In his senior season, Robertson scored 24.0 points per game and was named Indiana Mr. Basketball in 1956. Robertson had many outstanding individual game performances, including 10 triple doubles. His personal best may have been his line of 45 points, 23 rebounds, and 10 assists against Indiana State in 1959. Despite his success on the court, Robertson's college career was soured by racism. In those days, Southern university programs such as Kentucky, Duke, and North Carolina did not recruit black athletes, and road trips to segregated cities were especially difficult, with Robertson often sleeping in college dorms instead of hotels. Years later, he told The Indianapolis Star: "I'll never forgive them."

1960 жылғы Олимпиада ойындары

Колледжді бітірген соң Робертсон мен Джерри Уэст 1960 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ баскетбол құрамасын бірлесіп капитандады. Бұл команда сол кездегі ең мықты баскетболшылар жиынтығы деп сипатталды және алтын медальді жеңіп алу үшін қарсыластарын жеңіске ұмтылды. Робертсон Пердью университетінің Терри Дишингерімен бірге бастапқы құрамдағы шабуылшы болды, бірақ сонымен қатар ұсынушы қызметін де атқарды. Ол команданың ең көп ұпай салған ойыншысы болды, нәтижесінде АҚШ құрамасы тоғыз ойынды орташа есеппен 42,4 ұпай айырмасымен жеңді. Америка құрамасының құрамындағы он екі колледж студентінің он бірі кейін НБА-да ойнады, олардың ішінде Робертсон, сондай-ақ болашақ Баскетбол Даңқы залдықтары Уэст, Джерри Лукас және Уолт Беллами болды.

Цинциннати Роялз (1960-1970)

1960–61 жылғы НБА маусымы басталар алдында Робертсон 1960 жылғы НБА драфтына өтінім берді. Оны «Цинциннати Роялз» командасы өңірлік таңдау ретінде қабылдады. «Роялз» Робертсонға 33 000 доллар көлемінде қол қою бонусы берді. 1960 жылдың 15 қарашасында Робертсон «Филадельфия Уорриорс» командасымен өткен ойында 124:115 есебімен жеңіске жетіп, 44 ұпай, 15 доптарды қайтарып алу және 11 нәтижелі пас берді, бұл оның мансабындағы ең жоғары көрсеткіші болды. Жаңа маусымында Робертсон орташа есеппен 30,5 ұпай, 10,1 доптарды қайтарып алу және 9,7 нәтижелі пас (лигада көшбасшы) көрсетті, маусым бойына үш көрсеткіштің де жоғары деңгейінде ойнады. Ол «Жылдың жаңашылы» атағын алды, «НБА құрамасының» бірінші командасына сайланды – бұл Робертсонның алғашқы тоғыз маусымының әрқайсысында қайталанды, сондай-ақ 12 рет қатарынан «Жұлдыздар ойынына» қатысты. 1961–62 жылғы маусымда Робертсон НБА тарихындағы алғашқы ойыншы болып, маусым бойы орташа есеппен үш көрсеткіштің де жоғары деңгейінде ойнады – 30,8 ұпай, 12,5 доптарды қайтарып алу және 11,4 нәтижелі пас. «Роялз» 1962 жылғы НБА плей-оффына қатысуға мүмкіндік алды, бірақ бірінші раундта «Детройт Пистонс» командасынан жеңіліп, турнирден шығарылды. 1962–63 жылғы маусымда Робертсон өзінің буынындағы ең үздік ойыншылардың бірі ретінде бекінді, орташа есеппен 28,3 ұпай, 10,4 доптарды қайтарып алу және 9,5 нәтижелі пас көрсетті, тағы бір маусымды үш көрсеткіштің де жоғары деңгейінде аяқтауға жақын болды. 1963–64 жылғы маусымда «Роялз» 55–25 есебімен Шығыс дивизионында екінші орынды иеленді. Жаңа бапкер Джек МакМахон басшылығымен Робертсон гүлденді. Робертсон НБА-дағы еркін тақымдардың пайызы бойынша көшбасшы болды, ойынға 31,4 ұпай жинады және орташа есеппен 9,9 доптарды қайтарып алу және 11,0 нәтижелі пас берді. 1964–65 жылғы маусымнан бастап франшиза үшін жағдай нашарлай бастады. Робертсон келесі алты маусымда кем дегенде 24,7 ұпай, 6,0 доптарды қайтарып алу және 8,1 нәтижелі пас көрсеткеніне қарамастан, ресми түсіндірмелер берілмеді, бірақ көптеген сарапшылар бас бапкер Боб Кузи Робертсонға қаратылған барлық назарға қызғанышпен қарады деп күдіктенді. Робертсон мансабында алғаш рет НБА чемпионатында жеңіске жетті. Сотқа шағым берілгеннен кейін алты жыл өткен соң, НБА ақыры келісімге келді, ABA–НБА бірігуі орын алды, ал Оскар Робертсонның ісі көбірек еркін агенттерге қол қоюға ықпал етті және нәтижесінде барлық ойыншылардың жалақысы артты. 1995 жылы Робертсон Висконсин спорттық даңқ залына енгізілді.

Prior to the 1960–61 NBA season, Robertson made himself eligible for the 1960 NBA draft. He was drafted by the Cincinnati Royals as a territorial pick. The Royals gave Robertson a $33,000 signing bonus. On November 15, 1960, Robertson recorded a then career high of 44 points to go along with 15 rebounds and 11 assists in a 124–115 win over the Philadelphia Warriors. In his rookie season, Robertson averaged 30.5 points, 10.1 rebounds, and 9.7 assists (leading the league), almost averaging a triple double for the entire season. He was named NBA Rookie of the Year, was elected into the All NBA First Team—which would happen in each of Robertson's first nine seasons—and made the first of 12 consecutive All Star Game appearances. In the 1961–62 season, Robertson became the first player in NBA history to average a triple double for an entire season, with 30.8 points, 12.5 rebounds and 11.4 assists. The Royals earned a berth to the 1962 NBA playoffs; however, they were eliminated in the first round by the Detroit Pistons. In the 1962–63 season, Robertson further established himself as one of the greatest players of his generation, averaging 28.3 points, 10.4 rebounds and 9.5 assists, narrowly missing out on another triple double season. In the 1963–64 season, the Royals achieved a 55–25 record, which put them second place in the Eastern Division. Under new coach Jack McMahon, Robertson flourished. Robertson led the NBA in free throw percentage, scored a career high 31.4 points per game, and averaged 9.9 rebounds and 11.0 assists per game. From the 1964–65 season on, things began to turn sour for the franchise. Despite Robertson recording averages of at least 24.7 points, 6.0 rebounds and 8.1 assists in the six following seasons, No reasons were officially given, but many pundits suspected head coach Bob Cousy was jealous of all the attention Robertson was getting. For the first time in his career, Robertson had won an NBA championship. Six years after the suit was filed, the NBA finally reached a settlement, the ABA–NBA merger took place, and the Oscar Robertson suit encouraged signing of more free agents and eventually led to higher salaries for all players. In 1995, Robertson was elected to the Wisconsin Athletic Hall of Fame.

Ойын-сауық мансабынан кейін

Әрекетші ойыншы ретінде зейнеткерлікке шыққаннан кейін Робертсон туған жері Индианаполистегі тұрмыстық жағдайды жақсартуға, әсіресе афроамерикалықтарға қатысты жұмыстарға белсенді қатысты. Оның айтулы сөздері – "Ой, құдай-ау!" және "Брент, сен мұны көрдің бе?!" болды, оларды жылдам шабуылдар, допты себетке тығу, ойыншылардың қақтығысуы сияқты жарқын немесе керемет жағдайларға реакция ретінде айтқан. Ол 1988–89 маусымда Hot Rod Hundley-мен бірге TBS арнасында ойынды түсіндіруге оралды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Канзас-Сити Кингс (Робертсон Бакс командасында болғанда «Роялз» сол жерге көшкен) оның 14-нөмірін зейнеткерлікке шығарды, және «Кингс» командасы осы санды қазіргі үйі – Сакраментода да сақтап қалды. «Бакс» та оның Милуокиде киген 1-нөмірін зейнеткерлікке шығарды. 1994 жылы Робертсонның тоғыз футтық қоладан жасалған мүсіні Cincinnati Bearcats баскетбол командасының қазіргі үйі – Shoemaker Center-дегі Fifth Third Arena-ның сыртында орнатылды. 2000 жылдан бастап Робертсон 2008 жылы компания Bank of America-ға сатылғанға дейін Countrywide Financial Corporation директоры болып жұмыс істеді. 2004 жылдың шілдесінде Робертсон Cincinnati Bearcats ерлер баскетбол командасының уақытша бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, себебі бас жаттықтырушы Боб Хаггинс маскүнемдік күйінде көлік жүргізгені үшін бір айға тоқтап қалды. Ұзақ жылдар бойын назардан тыс қалғаннан кейін, Робертсон 2006 жылдың 17 қарашасында колледж баскетболына тигізген әсері үшін Ұлттық колледж баскетбол Даңқы залының алғашқы құрамына енгендердің қатарында танылды. Ол Джон Вудэн, Билл Рассел, Дин Смит және Джеймс Нейсмитпен бірге осы құрамды білдіретін бес адамның бірі болды. 2015 жылы Робертсон Огайо штатында марихуананы заңдастыру туралы бастаманы ұсынған инвесторлар тобының құрамында болды. Бұл бастама топ мүшелеріне ғана өсіру құқығын беруді көздеді, ал жеке пайдалану үшін шамалы мөлшерден басқа барлық өсіруге тыйым салынды. Робертсон бастаманы қабылдауды қолдаған телеарнада пайда болды, бірақ ол соңында жеңіліске ұшырады. Огайодағы топтардың келесі әрекеттері 2023 жылы сәтті аяқталды.

After he retired as an active player, Robertson stayed involved in efforts to improve living conditions in his native Indianapolis, especially concerning fellow African Americans. His trademark expressions were, "Oh, my!" and "Oh, Brent, did you see that!" in reaction to flashy or spectacular situations such as fast breaks, slam dunks, player collisions, etc. He also returned to the booth for the 1988–89 season calling games on TBS with Hot Rod Hundley. After his retirement, the Kansas City Kings (the Royals moved there while Robertson was with the Bucks) retired his No. 14; the retirement continues to be honored by the Kings in their current home of Sacramento. The Bucks also retired the No. 1 he wore in Milwaukee. In 1994, a nine foot bronze statue of Robertson was erected outside the Fifth Third Arena at Shoemaker Center, the current home of Cincinnati Bearcats basketball. Starting in 2000, Robertson served as a director for Countrywide Financial Corporation, until the company's sale to Bank of America in 2008. In July 2004, Robertson was named interim head coach of the Cincinnati Bearcats men's basketball team for approximately a month while head coach Bob Huggins served a suspension stemming from a drunk driving conviction. After many years out of the spotlight, Robertson was recognized on November 17, 2006, for his impact on college basketball when he was chosen to be a member of the founding class of the National Collegiate Basketball Hall of Fame. He was one of five people, along with John Wooden, Bill Russell, Dean Smith, and James Naismith, selected to represent the inaugural class. In 2015, Robertson was among a group of investors that placed a marijuana legalization initiative on the Ohio ballot. The initiative sought exclusive grow rights for the group members while prohibiting all other cultivation except small amounts for personal use. Robertson appeared in a television advertisement advocating for passage of the initiative, but it was ultimately defeated. Second efforts by groups in Ohio succeeded in 2023.

Мұра

Робертсон НБА тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі саналады, ол жақыннан да, алыстан да гол соға білетін, сонымен қатар керемет ойыншыларды дайындауға қабілетті үш қағидалы ойыншы болды. Оның жаңадан келген ойыншы ретіндегі ойынға 30,5 ұпай жинауы – НБА тарихындағы жаңадан келген ойыншылардың арасында үшінші ең жоғары көрсеткіш. Робертсон алғашқы жеті маусымының алтысында ойынға 30 ұпайдан астам жинады. Мансабында Робертсон 181 трипл-дабл жасады, бұл рекорд ондаған жылдар бойы, 2020-21 маусымында Уэстбрукқа дейін ешкімге жете алмады. Бұл көрсеткіштер оның ойнаған кезінде үш ұпайлық лақтырудың болмауы ескерілгенде одан да таңғажайып. 1967-68 маусымында Робертсон НБА тарихында бір маусымда ұпай жинау және ойынға ассист беру бойынша лигада көш бастаған алғашқы екі ойыншының бірі болды (осы жетістікті Нейт Арчибальд та қабылдады). Сол маусымда НБА-ның ресми ұпай және ассист титулдары басқа ойыншыларға берілді, себебі НБА титулдарды 1969-70 маусымына дейін ұпай және ассисттердің жалпы санына (орташа емес) негіздеді. Мансабында Робертсон НБА-да алты рет ассист титулын жеңіп алды және 7000, 8000 және 9000 ассист деңгейіне жеткен алғашқы ойыншы болды. Мансабында Робертсон .485 гол орташасымен ойнады және 1963-64 және 1967-68 маусымдарында екі рет лигадағы еркін лақтырудың пайызы бойынша көшбасшы болды. Cincinnati Royals үшін, қазір Sacramento Kings деп аталады, ол 22 009 ұпай жинады және 7 731 ассист берді, сонымен қатар Royals/Kings командаларының біріккен статистикасы бойынша барлық уақыттағы көшбасшы болып табылады. 2000 жылы Ұлттық баскетбол жаттықтырушылар қауымдастығы оны «Ғасырдың ойыншысы» деп таныды және 2003 жылы «75 ең үздік НБА ойыншысы» тізімінде үшінші орын алды, ол НБА-ның легендалары Джордан мен Чемберленнен кейін келді. Сонымен қатар, 2006 жылы ESPN Робертсонды барлық уақыттағы екінші ең үздік плеймейкер деп атады, оны барлық уақыттағы ең жақсы пост-ап ойыншысы деп мақтады және оны Джонсоннан кейін ғана орналастырды. 2017 жылы Робертсонның өмірлік мөлшердегі қола мүсіні басқа Индиана штатының спорт жұлдыздарымен бірге Индианаполистің Балалар мұражайындағы 2018 жылы ашылатын спорт паркінде орналасқан Чемпиондар аллеясындағы Ескі Ұлттық банк спорт аңыздары мұражайында көрсетіледі деп хабарланды. 2021 жылдың қазан айында Робертсон НБА 75 жылдығына арналған командаға енгізіліп, лиганың барлық уақыттағы ең ұлы ойыншыларының бірі ретінде құрметке ие болды. 2024 жылы НБА комиссары Адам Сильвер лиганың Робертсонның мүсінін жасау үшін мүсінші Райан Финиді тағайындағанын және оны Crispus Attucks орта мектебінде орналастыратынын мәлімдеді. 1990 жылдары оның өмірбаяны жазыла бастағанда Робертсон өзінің өмірі «жалықтырғыш» болғанын және ол «бір әйелге ұзақ жылдар бойы үйленгенін» әзілдеп айтты. Баскетболға қатысты Робертсон легендарлық Гарлем глобтроттерлерінің ойыншылары Маркус Хейнс пен «клоун-принц» Гуз Тэтумды өзінің кумирлері деп атады. Сонымен қатар ол Каппа Альфа Пси бауырластығының Бета-Эта бөлімінің мүшесі. 2018 жылдың тамызында Робертсон өзінің 1971 жылғы чемпиондық сақинасын, Атақ залы сақинасын және Милуоки Бакс командасының ойын жейдесінің бірін аукционға сатты. Әр заттың құны 50 000 мен 91 000 доллар аралығында болды. 2021 жылдың 20 шілдесінде, Бакс екінші чемпионатын жеңген күні және оның басқаруы астындағы біріншісі болған күні Робертсон The Players' Tribune журналына Жаннис Антетокунмпо мен Бакс командасына қолдау білдіретін мақала жазды.

Robertson is regarded as one of the greatest players in NBA history, a triple threat who could score inside, outside and also was a stellar playmaker. His rookie scoring average of 30.5 points per game is the third highest of any rookie in NBA history, and Robertson averaged more than 30 points per game in six of his first seven seasons. For his career, Robertson had 181 triple doubles, a record that had never been approached for decades until by Westbrook in the 2020 21 season. These numbers are even more astonishing if it is taken into account that the three point shot, which benefits sharpshooting backcourt players, did not exist when he played. In the 1967–68 season, Robertson became the first of only two players in NBA history to lead the league in both scoring average and assists per game in the same season (also achieved by Nate Archibald). The official scoring and assist titles went to other players that season because the NBA based the titles on point and assist totals (not averages) prior to the 1969–70 season. During his career, Robertson won a total of six NBA assist titles, and was the first to reach the 7,000, 8,000, and 9,000 career assist milestones. For his career, Robertson shot a high .485 field goal average and led the league in free throw percentage twice—in the 1963–64 and 1967–68 seasons. For the Cincinnati Royals, now relocated and named the Sacramento Kings, he scored 22,009 points and 7,731 assists, and is the all time leader in both statistics for the combined Royals/Kings teams. He received the "Player of the Century" award by the National Association of Basketball Coaches in 2000 and was ranked third on SLAM "Top 75 NBA Players" in 2003, behind fellow NBA legends Jordan and Chamberlain. Furthermore, in 2006, ESPN named Robertson the second greatest point guard of all time, praising him as the best post up guard of all time and placing him only behind Johnson. In 2017, it was announced that a life sized bronze sculpture of Robertson would be featured alongside other Indiana sports stars at The Children's Museum of Indianapolis' Old National Bank Sports Legends Avenue of Champions, located in the museum's sports park opening in 2018. In October 2021, Robertson was honored as one of the league's greatest players of all time by being named to the NBA 75th Anniversary Team. In 2024, NBA Commissioner Adam Silver announced that the league had commissioned a statue of Robertson from sculptor Ryan Feeney to be permanently placed at Crispus Attucks High School. When a biography was going to be written about him in the 1990s, Robertson joked that his life had been "dull" and that he had been "married to the same woman for a long time". Regarding basketball, Robertson has stated that legendary Harlem Globetrotters players Marques Haynes and "clown prince" Goose Tatum were his idols. He is also a member of the Beta Eta chapter of Kappa Alpha Psi fraternity. In August 2018, Robertson auctioned off his 1971 championship ring, Hall of Fame ring, and one of his Milwaukee Bucks game jerseys. Each item sold between $50,000 and $91,000. On July 20, 2021, on the eve of the Bucks winning their second championship and first since his tenure, Robertson wrote a piece in The Players' Tribune voicing his support for Giannis Antetokounmpo and the Bucks.