Кіріспе

1774 жылы британдық парламент қабылдаған жазалау заңдарының сериясы. «Төзбес заңдар», кейде «Шыдамсыз заңдар» немесе «Қысым актілері» деп те аталатын бұл заңдар, Бостон шай кешінен кейін 1774 жылы британдық парламент қабылдаған бес жазалау заңының сериясы еді. Заңдардың мақсаты – 1773 жылдың мамырында парламент қабылдаған салық шарасы – Шай заңына қарсылық көрсеткені үшін Массачусетс колонияларын жазалау болды. Ұлыбританияда бұл заңдар «Coercive Acts» деп аталды. Олар 1775 жылдың сәуірінде Америка революциялық соғысының басталуына әкелген маңызды оқиға болды. Парламент 1774 жылдың басында 1773 жылдың 16 желтоқсанындағы Бостон шай кешіне тікелей жауап ретінде төрт заң қабылдады: Бостон порты, Массачусетс үкіметі, Әділеттің бейтарап басқаруы және Квартиралық актілер. Бұл заңдар Массачусетс штатының негізінен бері иеленген өзін-өзі басқару және құқықтарын жойды, бұл он үш колонияда ашу-ыза мен наразылықты тудырды. Британдық парламент бұл жазалау шараларының Массачусетс штатын үлгі етіп, 1764 жылғы қант заңымен басталған парламенттік билікке қарсы отаршылдық қарсылықтың бағытын өзгертеді деп үміттенеді. Бесінші заң – Квебек заңы, сол кездегі Квебек провинциясының шекарасын, әсіресе Огайо аймағына және болашақ орталық-батыс штаттарына қарай кеңейтті, сондай-ақ аймақтың франкофондық католик тұрғындарына арналған жағдайды жақсартты. Басқа төрт заңмен тікелей байланысы болмаса да, ол сол заң шығару сессиясында қабылданды және отаршылар оны «Төзбес заңдардың» бірі деп қарады. Патриоттар бұл заңдарды Массачусетс штатының құқықтарын өрескел бұзу деп есептеді және 1774 жылдың қыркүйегінде наразылықты үйлестіру үшін Бірінші Континенттік Конгрессін ұйымдастырды. Жағдайдың шиеленісуімен 1775 жылдың сәуірінде революциялық соғыс басталды, бұл 1776 жылдың шілдесінде тәуелсіз Америка Құрама Штаттарының жариялануына әкелді.

Өмірбаян

Он үш колония мен британдық парламент арасындағы қарым-қатынас Жеті жылдық соғыс (француз-үнді соғысы) 1763 жылы аяқталғаннан кейін баяу, бірақ тұрақты түрде нашарлады. Соғыс британ үкіметін терең қарызға батырды, сондықтан британдық парламент колониялардан салық түсімдерін арттыру үшін бірқатар шаралар қабылдады. Парламент осы актілердің, мысалы, 1765 жылғы мөр бажы актісі мен 1767 жылғы Тауншенд актілерінің, Британ империясын ұстау шығындарын колониялардың әділ үлесімен өтеудің заңды жолы екеніне сенді. Наразылықтар мөр бажы және Тауншенд актілерінің күшін жоюға әкелсе де, Парламент 1766 жылғы Декларациялық актіде колониялар үшін «барлық жағдайларда» заң шығару құқығына ие екенін жариялады. Көптеген отаршылар британдық жазбасыз конституция бойынша, британ азаматының мүлігі (салық түрінде) оның келісімінсіз (үкіметте өкілдік түрінде) алынбауы керек деп талас жасады. Сондықтан, колониялар парламентте тікелей өкілдік етілмегендіктен, Парламенттің оларға салық салуға құқығы жоқ еді, бұл «Өкілдіксіз салық жоқ» деген ұранмен айқын көрінді. Тауншенд актілерінен кейін кейбір отаршылдық эссешілер осы ойды одан әрі дамытып, Парламенттің колонияларда заңды билігі бар ма екеніне күмәндена бастады. Парламенттің колониялардағы егемендігінің шегі туралы осы мәселе Америка революциясының бастауында тұрды.

Елшілердің істері

Бостон порты актісі – Бостон шай партиясына жауап ретінде 1774 жылы қабылданған заңдардың алғашқысы. Ол Бостон портын отаршылар жойылған шайдың құны төленгенге дейін және патша тәртіп орнатылғанына көз жеткізгенге дейін жапты. Отаршылар Порт актісінің тек шайды жойғандарды ғана емес, бүкіл Бостонды жазалағанына наразылық білдірді, сондай-ақ оларға өздерін қорғау үшін куәлік беру мүмкіндігі берілмей жазаланғанын айтты. Массачусетс үкіметі туралы заң Порт актісінен де күшті ашу-ыза тудырды, себебі ол Массачусетстің жарғысын біржақты түрде алып тастап, оны британ үкіметінің бақылауына қойды. Үкімет туралы заңға сәйкес, отаршылдық үкіметтегі лауазымдардың басым бөлігіне губернатор, Парламент немесе патша тағайындауға тиіс болды. Акт сонымен қатар Массачусетс штатындағы қалалық жиналыстарды жылына бір ретпен шектеді, егер губернатор қажет деп тапса, одан көп өткізілмейтін еді. Массачусетс штатынан тыс отаршылар өз үкіметтерінің енді Парламенттің заңнамалық актісімен өзгертілуі мүмкін деп қорқып, алаңдады. Әділет әкімшілігі туралы заң патшалық губернаторға айыпталған патша шенеуніктерінің сот процесін Ұлыбританияда немесе Империяның басқа жерінде өткізуге рұқсат берді, егер ол айыпталушы Массачусетсте әділ сот ала алмайды деп шешсе. Бұл актіде куәгерлердің Атлант мұхитынан өту шығындарын өтеу көзделгенімен, олардың жұмыс істей алмайтын кезеңдегі шығындары өтелмейтін еді, сондықтан куәлік беруге мүмкіндік алатын адамдардың саны азайып кетті. Джордж Вашингтон бұл заңды «Қырғын актісі» деп атады, өйткені ол оның шенеуніктерге отаршыларды мазақтауға және содан кейін жазадан қашуға мүмкіндік беретініне сенді. Көптеген отаршылар бұл актінің қажетсіз деп санайтын, себебі 1770 жылы Бостон қырғынынан кейін британдық сарбаздарға әділ сот процесі өткізілген еді. Солтүстік Америкадағы барлық британдық колонияларға қатысты Квартира беру актісі британдық әскерлерді орналастырудың тиімді әдісін құруға бағытталған. Бұрынғы актіде колониялар сарбаздарға баспана беруге міндетті болған, бірақ отаршылдық заң шығарушылар бұл мәселеде ынтымақтастық көрсетпеді. Жаңа Квартира беру актісі губернаторға әскерлерге лайықты жайлар берілмесе, басқа ғимараттарда сарбаздарды орналастыруға рұқсат берді. Көптеген дереккөздер Квартира беру актісі әскерлерді жеке үйлерге орналастыруға рұқсат бергенін айтса да, тарихшы Дэвид Аммерманның 1974 жылғы зерттеуі бұл аңыз екенін және акт әскерлерді тек бос ғимараттарға орналастыруға рұқсат бергенін көрсетті. Жоғарыда аталған актілерге тікелей қатысы болмаса да, сол парламенттік сессияда қабылданған Квебек актісі отаршылар тарапынан Төзімділік актілерінің бірі деп есептелді. Акт Квебек провинциясының аумағын қазіргі АҚШ-тың Орта Батысына дейін кеңейтті, бұл Огайо компаниясының аймақтағы жер талаптарын жойған сияқты көрінді. Канадада басым дін – католицизмді еркін ұстануға кепілдік беру отаршылар тарапынан басым көпшілігі протестант болған отарларда діннің «орнатылуы» ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, отаршылар француздар мен үндістер соғысы кезінде қаһармандықпен күрескен бұрынғы жауларына көрсетілген жеңілдіктерге наразылық білдірді.

Әсерлер

Көптеген отаршылар Төзімсіз актілерді өздерінің конституциялық құқықтарын, табиғи құқықтарын және отарлық жарғыларын бұзу деп қарастырды. Сондықтан олар бұл актілерді тек Массачусетс емес, бүкіл Британдық Американың бостандықтарына қауіп төндіреді деп санады. Актіні айыптауға қатысты заңнамалық шаралар (Лудоун және Фэрфакс резолюциялары) тез қабылданды, ал Вирджиниялық Ричард Генри Ли актілерді "Американың бостандығын жоюға бағытталған ең зұлым жүйе" деп сипаттады. Бостон тұрғындары Төзімсіз актілерді қажетсіз және қатыгез жаза ретінде қарастырды, бұл Ұлыбританияға деген жеккөрушілікті одан әрі күшейте түсті. Көбірек бостондықтар британдық билікке қарсы шықты. Ұлыбритания Төзімсіз актілердің Массачусетстегі радикалдарды оқшаулап, американдық отаршылдарды өздері сайлаған жиналыстарда Парламенттің билігін мойындауға мәжбүрлейтініне үміттенді. Есептелген тәуекел кері кетті: актілердің кейбіреуінің қаталдығы отаршылдардың парламенттің пайдасына сөйлеуін қиындатты. Оның орнына, актілер колонияларды Таждан алыстатып, Массачусетске деген көңіл жағдайына ие болуға және әртүрлі колониялардан отаршылдардың Бірінші Континенттік Конгресске делегаттарды жіберген хат алмасу комитеттерін құруына ықпал етті. Континенттік Конгресс британдық тауарларға бойкот жариялау туралы келісімге келген Континенттік қауымдастықты құрды. Сонымен қатар, егер бір жыл ішінде Төзімсіз актілер күшін жойса, Ұлыбританияға тауар экспорттау тоқтатылатыны шешілді. Конгресс сондай-ақ шабуыл болған жағдайда Массачусетске қолдау көрсетуге міндеттенді, яғни Америка революциялық соғысы Лексингтон мен Конкордта басталғанда барлық колониялар қатысатын болады.