Кіріспе
Австралияның алғашқы цифрлық компьютері және әлемдегі бесінші сақталған бағдарламалық компьютер CSIRAC ('/s//aɪ//r//æ//k/; Commonwealth Scientific and Industrial Research Automatic Computer), бастапқыда CSIR Mk 1 деп аталған, Австралияның алғашқы цифрлық компьютері және әлемдегі бесінші сақталған бағдарламалық компьютер. Бұл – сақталған ең көне бірінші буын электрондық компьютері. CSIRAC коллекциясы, оған үлес қосқандар және осымен байланысты тақырыптар туралы толық ақпарат Музей Викторияның Коллекциялар веб-сайтында қолжетімді.
CSIRAC ('/s//aɪ//r//æ//k/; Commonwealth Scientific and Industrial Research Automatic Computer), originally known as CSIR Mk 1, was Australia's first digital computer, and the fifth stored program computer in the world. It is the oldest surviving first generation electronic computer
A comprehensive source of information about the CSIRA collection, its contributors and related topics is available from Museums Victoria on their Collections website.
Тарих
CSIRAC Тревор Пирси мен Мастон Бирд басқаратын команда құрастырды, ол көбінесе Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы ұқсас жұмыстардан тәуелсіз жұмыс істеді және алғашқы сынақ бағдарламасын (сандарды көбейту) 1949 жылдың қараша айында іске қосты. 1950 жылдың соңынан бастап шектеулі режимде жұмыс істеді, ал 1951 жылы көпшілікке көрсетілді және толыққанды жұмыс істеді.
Дизайн
Бұл машина бірінші буынның клапандық есептеу машиналарының типік өкілі болды. Ол негізгі деректерді сақтау үшін сынаптық акустикалық кешіктіру желілерін пайдаланды, олардың әдеттегі сыйымдылығы 768 20 биттік сөзді құрады, ал 4096 сөздік сыйымдылығы және 10 миллисекундтік қолжетімділік уақыты бар параллель дискілік құрылғымен толықтырылды. Оның жад сағаты 1000 Гц жиілікте жұмыс істеді, ал сағатпен синхронды басқару блогы нұсқауды орындау үшін екі циклды қажет етті (кейін жылдамдық бір циклге дейін екі есеге арттырылды). Бус (олардың дизайнында "цифрлік магистраль" деп аталды) көптеген компьютерлерден ерекшеленеді, себебі ол тізбектік болды – бір уақытта бір битті жіберді. CSIRAC-тың шамамен 2000 клапанының көп бөлігі 6SN7, 6V6, EA50 диодтары және KT66 түрлерінен жасалған. Джордж Семкиу кейін барабанды оқу электроникасын германий транзисторларын пайдалану үшін қайта жобалады. Машинаға деректер енгізу перфорацияланған, 12 жолды, кең қағаз лентасы арқылы жүзеге асырылды, ал перфокарталармен жасалған тәжірибелер қанағаттандырмайтын нәтиже берді. Машина консоль арқылы басқарылды, ол бағдарламаларды бір уақытта бір нұсқаудан өтуге мүмкіндік берді және регистрлердің мазмұнын көрсеткен ЭКҚ дисплейлерімен жабдықталған. Шығару стандартты телепринтер немесе перфолента арқылы жүзеге асырылды. Нұсқаулар жиынтығы арифметикалық және логикалық операциялардың негізгі жиынтығын, сондай-ақ шартты және салыстырмалы секірулерді қолдады (бұл нұсқаулардың кітапханасын жасауға мүмкіндік берді). Нұсқаулар үш компоненттен тұрды: 5 биттік "мақсат" P1-P5, 5 биттік "көз" P6-P10 және 10 биттік "адрес" P11-P20. Негізгі жадты пайдаланатын нұсқаулар үшін P15-P20 алты биті 64 логикалық кешіктіру желісінің біреуін таңдады. P11-P14 биттері 20 биттік деректің кешіктіру желісіне жазылатын немесе одан алынатын уақытын анықтады, сонымен қатар таңдалған кешіктіру желісіндегі сөздің адресін көрсетті. 32 мақсатты және 32 көздік шлюз болды; 10 адрес биті дерек көзі немесе мақсаты жадқа кіруді қажет еткен жағдайда жадтағы дерек сөзін анықтады. Көздер мен мақсаттардың барлық комбинацияларының саны немесе әртүрлі нұсқау функциялары 1024-ке тең болды, бірақ олардың шамамен 256-сы ғана жиі қолданылды. Машинада үш 20 биттік регистр (A, B және C) болды, олардың екеуі көбейту операциясына қатысты, бір 10 биттік регистр сөздің кез келген жартысына сілтеме жасай алатын, ал 16 20 биттік регистрлер тобы P11-P14 биттері арқылы адрестелді. Сонымен қатар 20 биттік бағдарламалық тізімдегіш (S регистрі) және нұсқаулық регистр (K) қолжетімді болды. Осы кезеңдегі барлық машиналар сияқты, оның операциялық жүйесі болған жоқ. 1960 жылы Джефф Хилл INTERPROGRAM деп аталатын жоғары деңгейдегі интерпретацияланған бағдарламалау тілін жасады. Ол 1963 жылы 20 биттік GE 200 сериялы транзисторлар үшін жасалған BASIC-тің алғашқы нұсқаларына ұқсас болды. 1950 жылы CSIRAC музыка ойнату үшін қолданылды, бұл мақсатта цифрлық компьютерді алғаш рет пайдалану болды. Музыка жазылмаған, бірақ ол дәл қайта құрылды. 1955 жылы CSIRO есептеу зерттеулері олардың құзыретіне кірмейді деген шешім қабылдады, соның салдарынан машина Сиднейдегі CSIRO-дағы Радиофизика зертханасынан Мельбурн университетіне көшірілді, онда ол 1956 жылдың соңына дейін Австралиядағы жалғыз академиялық есептеу орталығы болды. Австралияда компьютерлерді пайдаланудың көптеген пионерлері осы жерде алғаш рет компьютермен танысты.
Сақтау
1964 жылы CSIRAC соңғы рет жабылды. Оның тарихи маңызы сол кезде-ақ танылып, кейін мұражайда көрмеге қою жоспарларымен бірге сақталды. Машина 1960 және 1970 жылдары қоймада сақталды, содан кейін 1980 жылдан 1992 жылға дейін Каулфилд технология институтында (кейін Чишолм технология институтының Каулфилд кампусы, одан кейін Монаш университетінің Каулфилд кампусы) көрмеге қойылды. Одан кейін ол қайтадан қоймаға оралды. 1990 жылдары машинаға деген қызығушылық жаңадан оянды, себебі оның көптеген жасаушылары қартайып, тарих мәңгілікке кетіп бара жатқаны анық болды. 1996 жылы машина туралы конференция өтті. 2000 жылы машина Музей Викторияның қамқорлығына берілді. Ол жабылып қалғаннан бері жұмыс істемейді, бірақ оның үстінде жұмыс істеген көптеген бағдарламалар сақталған, сондай-ақ оның эмуляторы жасалды. Кураторлар құрылғыны қалпына келтіру шығындарынан өзге, оны қауіпсіз пайдалану үшін қажетті жөндеу жұмыстарының көптігі (CSIRAC жұмыс істегенде 30 киловатт қуат тұтынған) оның тарихи сәйкестігіне нұқсан келтіретініне келісті. Мельбурн мұражайында көп жылдар бойы көрмеге қойылғаннан кейін, 2018 жылы Scienceworks-ке көшіріліп, қазір Think Ahead галереясында тұрақты түрде көрсетілуде. Австралия инженерлерінің Инженерлік мұраны тану бағдарламасы аясында ол Ұлттық инженерлік ескерткіш ретінде тізімделген.