Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жанартау жынысының түрі – Басанит (/bæsənaɪt/) – афаниттік немесе порфириттік құрылымы бар магмалық, вулканикалық (экструзивті) жыныс. Ол негізінен фельдспатоидтардан, пироксендерден, оливиннен және плагиоклаздан тұрады. Басанит кремнийі аз, ал сілтілі металл оксидтерімен байытылған магманың Жер бетіне жақын жерде жылдам қатаюынан пайда болады.
Type of volcanic rock
Basanite ('/b//æ//s//.//ə/,/n//aɪ//t/) is an igneous, volcanic (extrusive) rock with aphanitic to porphyritic texture. It is composed mostly of feldspathoids, pyroxenes, olivine, and plagioclase and forms from magma low in silica and enriched in alkali metal oxides that solidifies rapidly close to the Earth's surface.
Сипаттама
Басанит – силикаты аз және сілтілі металдарға бай афаниттік (жұқа түйірлі) магмалық тау жынысы. Оның жалпы құрамында кварц, фельдспат және фельдспатоид (QAPF) кездеседі, оның көлемінен 10%-дан 60%-ға дейін фельдспатоид, ал фельдспаттың 90%-дан астамы плагиоклаз болып табылады. Кварц мүлдем жоқ. Бұл басанитті QAPF диаграммасындағы басанит/тефрит аймағына жатқызады. Басанит тефриттен нормативтік оливин құрамы 10%-дан жоғары болуымен ерекшеленеді. IUGS мүмкін болған жағдайда минералдық құрамы бойынша жіктеуді ұсынады, бірақ вулкандық тау жыныстары шыны тәрізді немесе тым ұсақ түйірлі болуы мүмкін, сондықтан мұндай жағдайда тау жынысы химиялық құрамы бойынша TAS жіктемесін пайдаланып жіктеледі. Басанит TAS диаграммасындағы U1 (басанит-тефрит) аймағына жатады. Басанит тефриттен нормативтік оливин мөлшерімен, ал нефелиниттен нормативтік альбит мөлшері 5%-дан жоғары және нормативтік нефелин мөлшері 20%-дан төмен болуымен ажыратылады. Басаниттің минералдық құрамында әдетте көп мөлшерде фельдспатоидтар (нефелин немесе леуцит), плагиоклаз және аугит, сондай-ақ оливин және ильменит, магнетит, ульвоспинел сияқты темір-титан оксидтері кездеседі; аз мөлшерде сілтілік фельдспат болуы мүмкін. Клинопироксен (аугит) және оливин жиі фенокристалдар түрінде және матрицада кездеседі. Аугиттегі титан, алюминий және натрийдің мөлшері типикалық толеиттік базальтқа қарағанда айтарлықтай жоғары. Кварц, ортопироксен және голубит жоқ. Химиялық тұрғыдан басаниттер мафиялық тау жыныстарына жатады. Олардың құрамында кремнийдің (42-45% SiO2) мөлшері төмен, ал сілтілердің (3-5,5% Na2O және K2O) мөлшері базальтқа қарағанда жоғары, оның құрамында әдетте SiO2 көбірек болады, бұл TAS жіктемесінде қолданылатын диаграммада көрінеді. Нефелинит SiO2-ге қарағанда Na2O + K2O-ға одан да бай.
Basanite is an aphanitic (fine grained) igneous rock that is low in silica and enriched in alkali metals. Of its total content of quartz, feldspar, and feldspathoid (QAPF), between 10% and 60% by volume is feldspathoid and over 90% of the feldspar is plagioclase. Quartz is never present. This places basanite in the basanite/tephrite field of the QAPF diagram. Basanite is further distinguished from tephrite by having a normative olivine content greater than 10%. While the IUGS recommends classification by mineral content whenever possible, volcanic rock can be glassy or so fine grained that this is impractical, and then the rock is classified chemically using the TAS classification. Basanite then falls into the U1 (basanite tephrite) field of the TAS diagram. Basanite is again distinguished from tephrite by its normative olivine content and from nephelinite by a normative albite content of over 5% and a normative nepheline content under 20%. The mineral assembly in basanite is usually abundant feldspathoids (nepheline or leucite), plagioclase, and augite, together with olivine and lesser iron titanium oxides such as ilmenite and magnetite ulvospinel; minor alkali feldspar may be present. Clinopyroxene (augite) and olivine are common as phenocrysts and in the matrix. The augite contains significantly greater titanium, aluminium and sodium than that in typical tholeiitic basalt. Quartz is absent, as are orthopyroxene and pigeonite. Chemically, basanites are mafic. They are low in silica (42 to 45% SiO2) and high in alkalis (3 to 5.5% Na2O and K2O) compared to basalt, which typically contains more SiO2, as evident on the diagram used for TAS classification. Nephelinite is yet richer in Na2O plus K2O compared to SiO2.
Оқиғалар
Басанит сілтілі магма сериясының алғашқы кезеңінде пайда болады және сілтілі магма атылған жерлерде кездеседі. Бұл континенттік және мұхиттық аралдардың екеуін де қамтиды. Базальттармен бірге, олар ыстық дақ вулканизмінің нәтижесінде түзіледі, мысалы, Гавай аралдарында, Комор аралдарында және Канар аралдарында. Осыдан 12 900 жыл бұрын Лахер-Зе кальдерасының атылуы кезінде, магма камерасының ең терең бөлігіне қол жеткізген атылудың соңғы фазасында, фонолит лапиллилерімен араласқан басанит лапиллилері пайда болды. Бұл магма камерасына жаңа магманың енуі деп түсіндірілді, ол атылуды бастауға ықпал еткен болуы мүмкін. Басанит және басқа да сілтілі магмалардың атылуы вулкандық аралдардың кейінгі сілтілі фазасын (жаңару фазасын) көрсетеді, бұл көбінесе негізгі қалқан құрылысының фазасынан кейін 3-5 миллион жыл өткен соң пайда болады.
Basanite appears early in the alkaline magma series and basanites are found wherever alkaline magma is erupted. This includes both continental and ocean island settings. Together with basalts, they are produced by hotspot volcanism, for example in the Hawaiian Islands, the Comoros Islands and the Canary Islands. During eruption of the Laacher See caldera some 12,900 years ago, the final phase of the eruption, which tapped the deepest part of the magma chamber, produced basanite lapilli mixed with phonolite lapilli. This has been interpreted as fresh magma injected into the magma chamber that may have helped trigger the eruption. Eruption of basanite and other alkaline magmas characterizes the late alkaline phase (rejuvenation phase) of volcanic islands, which often comes 3 to 5 million years after the main shield building phase.