Кіріспе
Канадалық ақын және романист, Темпл университетінің профессоры Джон А. Лент, П.А.
professor John A. Lent of Temple University, PA
Джон Лент – канадалық ақын және романист, сонымен қатар шығармашылық жазу және әдебиет пәнінің оқытушысы. Ол 1978 жылдан 2012 жылға дейін он кітап жариялаған. Оның "Ол кетпесін" атты кітабы 2006 жылғы Этель Уилсон көркем әдебиеті сыйлығының тізіміне ілікті. Ленттің көркем прозасы мен поэзиясы жылдар бойы Канаданың көптеген журналдарында жарық көрді, оның ішінде: The Malahat Review, Event, Dandelion, Grain, The Wascana Review, NeWest Review, Prairie Fire, CV2, New Quarterly, Waves, Matrix, The Fiddlehead және The Antigonish Review. Лент өз шығармаларынан Канаданың көптеген қалаларында, сондай-ақ халықаралық деңгейде оқыған. Лент Малкольм Лоури, Томас Декуинси, Уиндэм Льюис, Том Уэйман, Кристиана Гуннарс, Мейвис Галлант, Денис Брут және Уилфред Уотсонның еңбектері туралы сын мақалалар да жариялаған. "Менің үнемі қызығушылығым", – дейді Лент, – "әңгіме мен поэзияда сана мен 'наратив' ұғымдары арасындағы байланыс. Адамды өте қарапайым, толыққанды әлемге енгізгенде не болатынын білуге құштармын, және оқиғаның өзі сол әлемнің түбінде жатқан саналық процестің көрінісі болса, онда бұл керемет, субъективтілік пен басқа да нәрселердің шатасуы, мені ашық, икемді әңгімелерге тартады. Мен бұл процесті қызықты да, көтеріңкі деп санаймын". Лент сонымен қатар әнші-сазгер, және Британдық Колумбияда өнер көрсететін Lent/Fraser/Wall Trio тамыр/джаз триосында ойнайды, ал Leahey, Chilliwack, Campbell Ryga, Long John Baldry, UHF және тағы да басқалар сияқты әртүрлі топтардың алдында концерттер өткізген. Джон Лент әйелі Джуд Кларкпен (суретші және жазушы) бірге Вернон қаласында, Британдық Колумбияда тұрады. Лент Канаданың Жазушылар одағының, SOCAN, Канада әнші-күйшілер қауымдастығының және Ассоциирленген жазу бағдарламаларының (АҚШ) мүшесі.
Өмірбаян
Джон Лент 1948 жылғы 8 шілдеде Новая Шотландияның Антигониш қаласында дүниеге келген. Ол Гарри мен Адриен (Браун) Ленттің ұлы және жеті бауырластың бірі (Сьюзан, Майкл, Гарри, Фрэнсис, Тимоти, Мэри Лу). Лент 1981 жылы суретші Джуд Кларкқа үйленді. Альберта университетінде білім алған, Б.А. (құрметпен), 1969, М.А., 1971, ол Шейла Уотсонның шәкірті болған. Сонымен қатар, ол «Ryga» провокациялар журналы, Макки лекциясы және оқу сериясы, «Kalamalka Press» баспасы, «KIdsWWwrite» (шығармашылық жазу эзині) және «KIWW Digital Archives» сияқты жобалармен айналысты, сондай-ақ бірнеше радио бағдарламалары мен газеттердегі ынтымақтастықтарға қатысты, мысалы, «Kalamalka Chronicles». Джон Ленттің «The Sun Review» газеті мен «Kalamalka Institute for Working Writers» институты бастаған «Kalamalka Chronicles» атты қоғамдық жобаға қатысуы және оның алғашқы тарауының авторы ретіндегі еңбегі, оның баяндау формасымен және авторлықпен тәжірибе жасау деңгейін көрсетеді. Бұл жағдайда кейіпкерлер мен олардың бастапқы қимылдары Ленттің бақылауында болды, содан кейін сегіз басқа жазушы оларды қайта жазып, жаңа сюжеттермен толықтырды. «Бәйге» өте қызығушылық тудырған және газеттің тоғызыншы тарау жарияланғаннан кейін жабылуы, оқырмандарға қарағанда жазушылар қауымдастығының күштірек екенін көрсетеді. Әдеби өнерге және сапалы жазуды насихаттауға атқарылған осы қызметтерден өзге, Лент мұғалім және редактор ретінде жұмыс істеу арқылы жазушылардың мансабын дамытуға көмектесті. 2009-2011 жылдары Саскачеван штатының Сейдж Хилл қаласында тұрақты жазушы болып жұмыс істеді. Ленттің туындылары Канада, АҚШ, Франция және Англияның көптеген қалаларында оқылады. Ол «Kalamalka Press» баспасының, «Kalamalka Institute for Working Writers» институтының және Оканаган колледжіндегі жыл сайынғы Макки лекциясы мен оқу сериясының негізін қалаушы мүшесі. Лент сонымен қатар әнші-сазгер және «Lent Fraser Wall» тамырлар/джаз триосында ойнайды. Лент Британдық Колумбияның Вернон қаласында тұрады, ол «Ardroe жолы» атты романды қайта жазуды аяқтады, ол Вернон, Страсбург және Шотландияның таулы аймақтарында өтетін көп дауысты әңгіме, және 2012 жылдың көктемінде жарық көруге жоспарланған. Ол сонымен қатар сана мен форма туралы эсселер жинағын дамытып жатыр, онда Декуинси, Гуннар және Лоури сияқты авторлардың еңбектері де қарастырылады. Басқа да өмірбаяндық мәліметтер Джуд Кларктың «Су тілі» кітабында қолжетімді.
Сыни жауап
Джон Лент – ғалым, эссеші, ақын, әңгімеші және музыкант. Оның туындылары джаз музыкасының әдеби эквивалентін жасауға бағытталған жанрлардың үйлесімімен ерекшеленеді. Лент сонымен қатар өнерге (әсіресе импрессионистерге) сүйенеді және кеңістіктік формадағы Джозеф Франктың новаторлық еңбегіне ықпал етті. "A Rock Solid" – геологиялық, музыкалық және этимологиялық мағыналарындағы "рок" терминінің әртүрлі түсініктерін көрсетеді, оның ескі жоғары неміс тіліндегі "rucken" сөзінен – "қозғалысқа келтіру" деген мағынада шыққандығын атап өтеді. "Тұрақты" термині кубизмге негізделген геометриялық құрылыммен байланысты, бұл Альберт Глейз бен Жан Метцингердің "Du Cubisme" (1912) эпиграфынан туындаған түсінік. "Тас тұрақты" терминдерінің үйлесімі сұйықтық пен тоқтауға баса назар аударады. Атаудың белгісіз артиклі осы тас тұрақтыны көптеген шағын повестелдердің бірі ретінде көрсетеді; яғни, құрылымы мен мағынасы бір ауыздан айтылатын, жалпыға бірдей "ақиқат" емес. Сөз бен сурет арасындағы байланыс, томның атауын құрайтын акустикалық ұсынысқа байланысты, ақынның тәжірибе тоталитетіне қатысты өзара байланысты мәселелерін көрсетеді. "A Rock Solid" формамен тәжірибе жасау сезімін бейнелейді. "Поэзияны көру үшін ақынның тәжірибеден өтіп бара жатқанын көру әдебиетте сирек кездеседі" (Мейер, 88–90). Мейердің кітапты қарастырған жалғыз шолуы оның қаптамасы мен оқырманның "құқық үйіндісін сұрыптап жатқаны" туралы да пікір білдіреді. Бұл түсініктеме оқырманның қатысуын көрсетеді, онда карталарды сұрыптау тәжірибе мен оқу процесі туралы ойлануға итермелейді. "Wood Lake Music" пейзажға баса назар аударуды жалғастырады, бірақ көңіл-күйдің күшті сезімін тудырады. Алдын ала болжамдар сезіміне қарамастан, баяндаушының санасы күнделікті жаңару рәсімдеріне еніп отырады. Повесте қарапайым сюжет қолданылады – кейіпкердің (Верноннан) Каламалка көлінен, содан кейін Вуд көлінен, соңында Дак көлінен және Келоунаға дейін саяхаты. Уақыттық құрылым "Дүйсенбі, 8 қыркүйек, сағат 3:30-дан" "Дүйсенбі, 13 қазан, сағат 7:00-ге дейін; 13:00-ға дейін" аралығында жүреді. Уақыт сапарлардың нақты хронологиялық шеңберін білдіреді, ал олардың бірте-бірте қайталануы сол жерде болудың жинақталуын ұсынады. Кейінгі жазбаларында ("Frieze" және "The Face in the Garden") Лент Джозеф Франктың кеңістіктік форма концепциясынан, сондай-ақ оның деконструктивті дамуынан алынған сабақтарды қолдану арқылы өзінің эстетикасын босатады, әсіресе кеңістік/орнаға баса назар аударады. "Frieze" туралы пікірлер оң болды. Мысалы, Эндрю Вазиус Ленттің "өзінің дизайны үшін соңғы жолды, ішкі, дауысты және ырғақты рифманы" қолданғанын мақтайды. Бұл әсер, біреу ойлағандай, поэтикалық консерватизм емес, өйткені ол ырғақты өзгерістер, дикция, кезура және тұрақты бейнелер арқылы жаңа формаларды жасайды" (110). Алайда Вазиус "кейбір өлеңдер [ол] өзін-өзі қарастырып, Лент тәжірибені поэзияға аударып жатыр деген өткінші әсер қалдырады" (110) деп санайды. Осы пікірге қосымша, Вазиус "қалай" қызықты, ал "не" көбінесе кофе, темекі және арақ сияқты жаңа және ерекше" (110) дейді. Кристофер Уайзман Вазиустан ерекшеленеді, өйткені Уайзман аймақтық жерді және оған қатысты халық тілін таниды: "Поэмалар нақты жерлерге негізделген, бірақ олар ақыл-ойының жерлеріне, көшпелі жүректің жол станцияларына, ақынның мағына іздеуіндегі сынақ тастарына айналады. Іздестіруді поэзияның тондық диапазоны күшейтеді, жоғары маңыздыдан бастап ең көп тілдікке дейін, бір-бірімен үйлесімді араласады және әрқашан ақынның қызметінде болады" (190). Майкл Эсток Ленттің эстетикалық мотивін атап өтеді: "Бірақ, бірінші кезекте, Лент – күнделікті өмірдің 'жағымсыз кеңістігі' суретшісі. Оның ырғақтарының басымдығы сенсациялық емес, банальдыққа байланысты. Ақынның бейнелеудің мұқият құрылымы мен оның бұлшықеттік тоны – оның қарапайымның гипноздық ырғағының күшті көрінісі – оның қарапайымды құтқара алатынына деген сенімімізді туғызады" (9). Шерил Сазерленд бірнеше өлеңдерді жақсы оқып, жинақтың өзегін еске түсіреді: "оның дәлдігі қанағаттандырады, сондықтан ол сөздік қоры жоқ адамдардың қорқынышты дауыстарын босатуды өзіне алған міндет; ол олардың үндеуінен фриз жасайды" (Сазерленд, np). "Бақшадағы бет" шығармасы ішкі және сыртқы сана күйлерін бейнелеу үшін проза мен поэзияны қолдану арқылы субъективтілікті зерттейді. Автордың тілдік шеберлігі өмірдегі және әдебиеттегі қозғалыс тақырыбы ретінде қозғалыс сезімін баса көрсетеді. Алайда бұл кітап жазушының мансабындағы өткелдік кезең. Бір жағынан, ол өзінің алғашқы жарияланған әңгімелерін ұсынады, екінші жағынан, ол ақын ретіндегі жетістіктерін бекітеді. Осы тәжірибелік кітап туралы пікірлер Джон Мурдің журналистік қабақтығынан бастап академиялық сынға дейін жетеді. Элизабет Сент-Жак, "Freelance" журналында, бұл туындыны Питер Бендидің тарихы ретінде қарастырады, онда "Жалықтыру оның ұзақ ізденісіндегі серіктес жауы болды, өзінің "бақшадағы бетін" табу үшін" (38). Сент-Жак Бендидің кейіпкерінің әлсіздігін, "кішкентай лекцияларға" ұқсайтын прозалық әңгімелерді сынап, поэзияны мақтайды, онда "Лент өзінің сезімталдығы мен тыныш рухын ашып көрсетеді" (38). Профессор Р.Г. Мойлс атауға назар аударады, "бет" терминінің көптеген мағыналары мен "бақша" метафорасының өмірге қатысты екенін түсіндіреді. Ол "Бақшаға қарай" туындысын "отбасы тәрбиесі мен оның эмоционалдық энергиясы" туралы еңбек деп қарастырады, ал "Бақшада" және "Бақшаға қарап тұру" туындылары "физикалық және психологиялық" (н. п.) кеңістіктерді көрсетеді. Джон Ле Бланның шолуы ең ойлы, бірақ оқырман оның қорытындысымен келіспеуі мүмкін: "[Жұмыстың соңғы үштен біріндегі поэзияға көшу талдаушы сананы суреттік қысқалықпен, тартымды элементарлықтан гөрі салқын қашықтыққа алмастырады" (180). Ле Бланның пікірінде келісуге болатын көп нәрсе болғанымен, поэзияға көшу қашықтық емес, керісінше, талдаушы сананы толықтыратын суреттік өрнек. Мәселе дене мен сана арасындағы қақтығыс емес, олардың бірігуі және сол бастапқы баққа, Еденге қайта оралу. "Моне бағы" – асимметриялық құрылымды үздіріссіз повестеу, кітаптың баяндаушысы туралы эллипстік, байланысты бөлімдермен байланысқан әңгімелердің тоқуы. Джаздық құрылымды енгізу үш өлшемді әдеби кеңістікті күшпен жасайды, мүмкін, кейіпкер есебінен. Ал "Қара жылқылар, кобальт күндестері және үй" (2003 жылғы поэзиялық парақша) поэты қоғамдық мәселелерге ашылады. "Моне бағы" – Ленттің "So It Won't Go Away" басылымына дейінгі маңызды прозалық жетістігіне қатысты пікірлер көп және тұрақты оң. Мысалы, Бритт Хагарти "цитата келтіруге лайықты көптеген сипаттамалық абзастар" туралы жазады (G6). Хагарти сонымен қатар кітаптың "бастапқыда күшті табысқа жеткенін, бірақ оның бастапқы уәдесі орындалмағанын" (G6) атап өтеді. Аллан Браун "Моне бағын" "ниеті мен жалпы әсері бойынша" "Wood Lake Music" поэзия жинағымен салыстырады. Тақырыптық тұрғыдан Браун мынаны байқайды: "Жаңа кітапта алкоголизмнің салдары мен кеңейтілген отбасының белгісіз эмоционалдық қарым-қатынастарының сырлы, бірақ қайғылы сипаттамалары бар. Бірақ сонымен қатар, қоршаған нәрселерді қабылдауда жиі кездесетін қайталанатын қуаныштың бөлігін құрайтын қуанышты сәттер де бар." Браун бес жаңа БК кітабына шолу жасай келе, Ленттің "Шарль Лиллардтың "ландшафтпен санасу" деп атаған нәрсесіне ең жақын болғанын" (н. п.) қорытындылайды. Даллас Харрисонның пікірлері ұқсас, бірақ Харрисонның Джейннің повестеуіне берген жоғары бағасы да бар, оны "Ж... " романындағы Антуан Рокуэннің лондондық өзіндік дағдарысына лайықты" деп сипаттайды.