Кіріспе
Құс түрлері
Анд фламингосы (Phoenicoparrus andinus) – Оңтүстік Американың Анд тауларына тән фламинголардың бір түрі. 2014 жылға дейін ол Phoenicopterus туысына жатқызылған. Бұл түр Джеймс фламингосына жақын, және олар екеуі де Phoenicoparrus туын құрайды. Чили фламингосы, Анд фламингосы және Джеймс фламингосы – барлығы бірге мекендейді және барлығы колонияларда (ұя салу үшін ортақ аймақтарды қоса) өмір сүреді.
Сипаттама
Ол тереңірек төменгі жақ сүйегі және жоғарғы жақ сүйегіндегі өте ұзын сүзгіш талшықтары арқасында басқа фламинголардан ерекшеленеді. Бұл Анд тауларындағы ең ірі фламинго және ең биік фламингомен бірге ең ауыр екі фламингоның бірі. Дене салмасы , бойы және қанаттарының аралық кеңістігі аралығында болуы мүмкін. Фламингоның денесі ақшыл-қызыл, жоғарғы бөлігі жарық, ал төменгі мойны, кеудесі және қанат жапқыштары қою шарапқызыл түсті. Ол сары аяқтары мен үш саусақты аяқтары бар жалғыз фламинго түрі. Оның мүсілі бас сүйегіне жақын жерде ақшыл сары, бірақ ұзындығының көп бөлігі қара және төмен қарай иілген. Оның төменгі жақ сүйегі Phoenicopterus туысына қарағанда нашар көрінеді.
The flamingo has a pale pink body with brighter upperparts, deep vinaceous pink lower neck, breast, and wing coverts. It is the only flamingo species with yellow legs and three toed feet. Its bill is pale yellow near the skull, but black for the majority of its length, and curves downward. Its lower mandible is less apparent than those of the genus Phoenicopterus.
Қауырсын
Жас жануарлардың қауырсындары біркелкі ақшыл сұр түсті болады. Басы мен мойны көбінесе қараңғырақ келеді. Үстіңгі қауырсындары мен иық қауырсындарының ортасы қоңыр түсті болуы мүмкін. Ал ересектердің қауырсындары жалпы ақшыл қызғылт түсті, мойынының төменгі жағы мен кеудесіндегі қауырсындары одан да жарқырақ қызғылт түсті болады; үстіңгі қауырсындары да сондай ашық қызғылт түсті болуы мүмкін. Басы мен мойынының жоғарғы бөлігі денесінің қалған бөлігіне қарағанда ашық қызғылт түсті болуы мүмкін, ол тек ақшыл қызғылт реңмен ақшыл көрінеді, бірақ бас пен мойынының жоғарғы бөлігі ешқашан мойынның төменгі жағы мен кеудесінен жарқырақ болмайды. Бастапқы және екінші қанаттары қара, қанаттары бүктелгенде басқа қауырсындармен жасырынбайтын айқын қара үшбұрыш тәрізді көрінеді.
Қалдықтардың тарихы
Анд фламингосына жатқызылатын қазбалар Салар-де-Атакама шекарасынан табылды және шамамен 3000-2200 жыл бұрынғы ерте формативтік кезеңге датыланады. Бұл қазбалар, түрдің қазіргі климаттық жағдайларда өмір сүруімен бірге басталган кезеңге сәйкес келеді.
Тамақтандыру
Бұл фламинголар сүзгі арқылы қоректенеді және олардың рационы қолжетімді барлық тағамдар спектрін қамтиды – балықтан бастап омыртқасыздарға дейін, тамырлы өсімдіктерден микроскопиялық балдырларға дейін. Фламинголар көлдің төменгі қабатынан ұсақ бөлшектермен, негізінен диатомды жәндіктермен қоректенеді. Олардың мүсілі терең келіп, жоғарғы жақ төменгі жақтан тар, бұл мүсілдің үстіңгі бетінде жарық жасайды. Мүсілдің морфологиясы инерциялық әсер арқылы диатомды жәндіктермен қоректенуді жеңілдетеді. Бұл механизмге сәйкес, судан ауыр тағам бөлшектері, мысалы диатомдар, мүсілдегі сүзгі бетіне соғылып, ауыздан судың шығуына және диатомдардың фламингоның мүсілінде қалуына себеп болады. Анд фламинголарын Чили фламинголарымен немесе Джеймс фламинголарымен біріктірген кезде, Анд фламинголары біріктірілген түрлердің тағам іздеу әдеттерін қабылдайды. Жаздан қысқа көші-қонның себебі, мүмкін, қыста тұзды далалардың тым құрғақ болуына байланысты. Көші-қон жолы белгісіз, бірақ ол Чилидегі көбейтілу орындары мен Аргентинаның орталық және батыс бөлігіндегі ылғалды жерлер арасында жүзеге асады деп есептеледі.
Тау-кен өндірісі
Анд фламингосының мекендеу ортасы адам қызметінің салдарынан үнемі өзгеріп отырады. Фламинго популяциясы үшін басты қауіп – жазғы жаңбырдың аяқталуымен жүзеге асырылатын кен қазу жұмыстары. Анд фламингосының мекендеу ортасы бор қосылыстарына, әсіресе боракқа бай. Жануарларға борактың әсерін зерттеу нәтижелері, бордың шамадан артық мөлшері сүйек қанатының бұзылуына, жүрек-қан тамырларының кемістіктеріне және аталық бездің дегенерациясына әкелетінін көрсетті. Биологтар мен табиғатты қорғаушылар литийлі тұзды суды өндірудің осы құстар көбейетін және тамақтанатын аймақтарға тигізетін теріс әсеріне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл түр, анд фламингосы және Джеймс фламингосымен бірге фламинго тұқымдасына жатады және Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) тарапынан "қауіпті жағдайда" деп саналады.
Адамның әсері
Фламинголардың ұрпақтарының саны кен өндірісімен ғана емес, сонымен қатар жергілікті тұрғындардың жұмыртқа жинауының салдарынан да азайып барады. Бұл заңсыз аң ауру уақыт өте келе фламинго жұмыртқаларына халықаралық сұраныстың артуына байланысты күшейді. Браконьерлік Чилиде ұйымдасқан топтар тарапынан жүзеге асырылады. Топ мүшелері фламинголарды ұстап, оларды Еуропаға, АҚШ-қа және басқа да шетелдерге экспорттайды. Экспорттау процесі көбінесе Альтиплано аймағында жүргізіледі, ол жұмыртқа браконьерлігімен терең мәдени байланысы бар өңір. Жауырындыру маусымында жергілікті отбасылар да фламинго ұяларынан жұмыртқа алады. Жұмыртқаларды алып тастау ұя салу процесін бұзады және фламинго, тіпті кейбір жұмыртқалар қалған жағдайда да, ұясын тастап кетуіне себеп болуы мүмкін. Егер жергілікті халық азық-түлік тапшылығына ұшыраса, жұмыртқа алу түсінікті болса да, жергілікті тұрғындардың диетасына қатысты зерттеулерде ақуыз жетіспеушілігі анықталған жоқ. Зерттеу аймағындағы адамдар лама мен альпака өсіреді, олар фламинго жұмыртқаларына қарағанда ақуызға бай. Кен өндірісімен қатар, реттелмеген туризм де фламинголардың мекендеу ортасына зиян келтіріп отыр. Уақыт өте келе, бүкіл аймақта көптеген батпақтар пайда болды. Бұл батпақтар біртіндеп толып, көлге ағып кіреді. Батпақтар көлге енген кезде судың беті кішірейеді және фламинголардың тамақтану үшін көлге кіруіне кедергі келтіреді. Кен өндірісі мен туризмнің нәтижесінде Анд тауларында автожолдар сияқты жаңа инфрақұрылымдар салынуда. Автожолдар енді фламинголардың мекендеу ортасының қасында өтеді. Бұл жолдардың салынуы фламинголардың мекендеу ортасына қолжетімділікті арттырады, соның салдарынан коммерциялық кен өндірісі мен туризмге жол ашылады, бұл Анд фламинголарының санына кері әсер етеді. Жаңа инфрақұрылымның дамуы көлдің фрагментациясына, биологиялық әртүрліліктің төмендеуіне және барлық түрлердің жойылу қаупінің артуына әкелді. Су ресурстарындағы, энергия өндірісіндегі, көліктегі және реттелмеген туризмдегі сұраныс соңғы екі онжылдықта артты. Бұл өсімдер ең айқын Чилиде байқалды, ол Анд фламинголарының көбейетін негізгі орны болып табылады. Нәтижесінде, бұл аймақтар минералдық және көмірсутектерді іздеуге байланысты уытты заттардың шоғырлану орындарына айналды. 1980 жылдардан бері Анд фламинголарының сәтті көбейетін колонияларының саны және олардың туған баланының жалпы саны азайды. Осының салдарынан Анд фламингосы жойылу қаупі бар түрге айналды.
Қорғау жоспарлары
Табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау жөніндегі халықаралық одақтың мәліметінше, Анд фламингосы – «жетілдіректе танылмаған түр». Осылайша, кем дегенде соңғы екі онжылдық бойына кері әсерге ұшырағанына қарамастан, 2010 жылдың қыркүйегінде ғана құрып кету қаупі төнген түр деп жарияланды. Бұл хабарламада, 1973 жылғы Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға сәйкес, осы фламингоның қорғалатыны айтылды. Фламинголар жаз және қыс айларында мекендейтін көптеген аймақтар ұлттық парктерімен қамтылған. Дегенмен, өзгерістерге ұшырап жатқан орталарда мұндай парктері жоқ. Сондықтан, негізгі көбейту орындары фламинголар популяциясын азайтатын сыртқы факторларға әлі де осал. Анд фламингосы құрып бара жатқан түрлер тізіміне жақында қосылғандықтан, олардың түрлерін қорғауға бағытталған жоспарлар аз ғана жүзеге асырылды. Алайда, Ұлттық табиғи ресурстар институты (http://www.nri.org/) қазіргі уақытта жоспар әзірлеп жатыр. Бұл институт табиғатты қорғаушылармен бірлесіп боратты өндіру, жұмыртқа жинау және браконьерлік мәселелерін шешудің жолдарын іздестіруде. Жоспарға бизнесмендер, жұмысшылар, ауыл тұрғындары және фламинголарға қауіп төндіретін кез келген адамды хабардар ету мақсатындағы экологиялық білім беру стратегиясы кіреді. Салинас көлі ауданындағы жергілікті билік заңсыз әрекеттерді болдырмау және туындаған мәселелерді шешу үшін бекет құрды. Ұлттық парктерінің құрылуы жұмыртқа жинауды азайтты; алайда, бұл әрекетті тоқтату үшін экологиялық білім беру қажет. 1971 жылы құрылған Фламинголар жөніндегі мамандар тобы фламинголардың осалдығы туралы халықты хабардар етуге белсенді түрде тырысады. Олар жыл сайынғы жаңалықтар бюлетенін шығарып, оқырмандарына бірнеше түрдің қазіргі жағдайы туралы мәлімдейді. 2000 жылы осы топ жүргізген санақ Анд фламинголарының саны 34 000-нан кем екенін көрсетті, осылайша оларға ең сирек кездесетін түрлер деген атау берілді. Жақында бұл топ Халықаралық табиғатты қорғау одағымен бірлесіп фламинголар үшін іс-қимыл жоспарын жасады. 2000 жылы Флорида штатының Майами қаласында фламинголардың алты түрі мен кіші түрін қорғау үшін іс-қимыл жоспарын басқаруға арналған топ құру мақсатында кездесу өтті. Жабайы жануарлардың көшпелі түрлері туралы конвенция, сондай-ақ Бонн конвенциясы аясында Биік Анд фламинголарын және олардың мекендеу орындарын қорғау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандум (МТҰ) жасалды және 2008 жылғы 4 желтоқсанда күшіне енді. Меморандум Аргентина, Боливия, Чили және Перу елдерін қамтиды. 2012 жылғы тамыз айының мәліметі бойынша, Боливия, Чили және Перу Меморандумға қол қойды. Меморандумның мақсаты – түрлердің және олардың мекендеу орындарының қорғау жағдайын барлық аймақтарда үйлестірілген және біріккен шаралар арқылы жақсарту.