Кіріспе

Арканзас штатының губернаторы 1955-1967 жылдар аралығында Орвал Юджин Фабус (7 қаңтар 1910 – 14 желтоқсан 1994) – Демократиялық партия мүшесі болған американдық саясаткер, Арканзас штатының 36-шы губернаторы. 1957 жылы ол 1954 жылғы «Браун против Білім беру кеңесі» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Сотының шешіміне бағынудан бас тартып, Арканзас Ұлттық гвардиясына қара терілі оқушылардың Литтл-Рок орталық мектебіне қатысуына кедергі келтіруді бұйырды. Бұл оқиға Литтл-Рок дағдарысы ретінде белгілі болды. Ол алты екі жылдық мерзімге губернатор болып сайланды.

Ерте өмір және мансап

Орвал Юджин Фабус Арканзас штатының солтүстік-батыс бұрышында, Комбс ауылының жанында Джон Сэмюэл мен Адди (құрмет аты Джослен) Фабустар отбасында дүниеге келді. Фабустың алғашқы саяси сайысы 1936 жылы Арканзас штатының Өкілдер палатасына сайлауға түскенде болды, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Оған сайлау нәтижесіне шағымдануға кеңес берілді, бірақ ол бас тартты, бұл оған Демократиялық партияның алғысын әкелді. Осының нәтижесінде ол Мэдисон округінің кеңсе меңгерушісі және тіркеушісі болып сайланды, бұл лауазымды екі мерзім бойы атқарды. Оның "Осы алыс елде" атты кітабында өмірінің әскери кезеңі туралы жазылған. Өмірінің соңына дейін ол ардагерлердің мүдделерін қолдады. Соғыстан оралғаннан кейін Фабус Арканзас штатының Демократиялық партиясының жетекшілерімен, әсіресе, жемқорлыққа қарсы соғыстан кейінгі "GI көтерілісінің" көшбасшысы, прогрессивті реформатор губернатор Сид Макматпен байланыс орнатты. Осы уақытта консерватор Фрэнсис Черри 1952 жылғы Демократиялық партияның ішкі сайлауында Макматтың үшінші мерзімге үміткерлігін жеңді. Черри сайлаушылардың арасында танымал болмады, ал Фабус 1954 жылғы ішкі сайлауда оған қарсы шықты.

1954 жылғы губернаторлық сайлау

1954 жылғы науқанда Фабус өзінің Менадағы таратылған Комонвелл колледжінде оқығанын, сондай-ақ өзінің ерте саяси қалыптасуын қорғауға мәжбүр болды. Комонвелл колледжі солшыл ғылым және қоғамдық қайраткерлер құрған, кейбіреулерінің АҚШ Коммунистік партиясымен жақын байланыста болғаны кейіннен анықталды. Колледжге оқуға немесе, оқытушылар үшін, тұру және тамақпен қамтылған жұмыс іздеуге келген көбінесе идеалистік көзқарастағы жастар қатысты.

Демократиялық негізгі

Екінші турда Черри мен оның өкілдері Фабусты "коммунистік" мектепке барғаны үшін айыптады және оның солшыл көзқарастары сақталғанын мәлімдеді. Фабус бастапқыда қатысқанын жоққа шығарды, кейін "бірнеше апта ғана" оқығанын мойындады. Бірақ кейіннен ол мектепте бір жылдан астам оқығаны, жақсы баға алғаны және студенттік ұйымның президенті болып сайланғаны анықталды. Фабус колледждің аккредитациясын қорғау үшін штат заң шығарушы органы алдында куәлік берген студенттер тобын басқарды. Дегенмен, кандидатты коммунизмге жақын деп көрсетуге жасалған тыраштандық әрекеттерге наразылық күшейгендіктен, кері нәтиже берді. Фабус Черриді шамалы айырмамен жеңіп, демократтардың губернаторлық тікелей кандидаттығын жеңіп алды. Екі адам арасындағы қарым-қатынас жылдар бойы кері болды, бірақ 1965 жылы Черри қайтыс болғанда Фабус саясатты ұмытып, бұрынғы өкілін жоғары бағалады. Фабус Реммелді 63 пайызға 37 пайызбен жеңді. Фабус әкесінің радикализмін қабылдамай, "Жаңа мәміле" бағытындағы прагматикалық шешімді таңдады. Ол либералды демократ ретінде губернатор болып сайланды. Ол нәсілдік мәселелерде орташа көзқарас ұстанды және Арканзастағы маңызды әлеуметтік реформалар мен экономикалық өсімді іске асыру стратегиясының бөлігі ретінде Дельта аймағындағы ықпалды ақ сайлаушыларға қолайлы нәсілдік саясатты қабылдады.

Арканзас губернаторы, 1955-1967 жылдар

1954 жылғы сайлау Фабусты саяси оңшылдардың шабуылдарына осал етті. Оның осы сезімталдығы өз партиясының ішіндегі сегрегацияшыл топтардың қарсылығына тап болғанда, интеграцияға қарсы ұстанымын қалыптастыруына себеп болды деген пікір бар. 1956 жылғы губернаторлық алға сайлауда Фабустың қарсыласы Джим Джонсон оны "Оңтүстік салтына сатқын" деп айыптады, бұл Фабусты стандартты сөйлеуіне: "Мен Арканзас штатының губернаторы болғанша, ешбір мектеп округі нәсілдерді араластыруға мәжбүрленбес" деген сөзді қосуға мәжбүрледі.

Литтл-Рок дағдарысы

Фабустың есімі 1957 жылғы Литтл-Рок дағдарысы кезінде халықаралық деңгейде танымал болды, ол Арканзас Ұлттық гвардиясын пайдаланып, федералдық бұйрық бойынша нәсілдік сегрегацияны тоқтату үшін афроамерикандықтарды Литтл-Рок орталық мектебіне қабылдаудан тоқтатты. Сынаушылар Фабустың 1954 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Браун против Білім беру кеңесі» шешіміне қарсы Литтл-Роктағы күресі саяси мүдделермен байланысты болғанын ұзақ уақыттан бері айыптап келеді. Осыдан кейін болған қақтығыс оны салықты көтеруден туындаған саяси салдарлардан қорғауға көмектесті. Журналист Гарри Эшмор (осы тақырыптағы мақалалары үшін Пулитцер сыйлығын алған) Орталық мектептегі тартысты Фабус жасаған дағдарыс ретінде бейнеледі. Эшмор Фабустың қара нәсілділердің Орталық мектепке кіруіне кедергі келтіру үшін гвардияны пайдаланғанын, өйткені оның саяси қарсыластары ақ сайлаушыларды сегрегациялық риторикамен ынталандыруда сәттілікке жеткенін айтты. Фабустың шешімі президент Дуайт Д. Эйзенхауэр мен бұрынғы губернатор Сид Макматпен қақтығысқа әкелді. 1957 жылдың 5 қыркүйегінде Эйзенхауэр Фабусқа телеграмма жіберіп, «Мен сізге бере алатын жалғыз кепілдік – мен Федералдық Конституцияны өзімнің барлық заңды құралдарыммен қорғаймын» деп жазды. Бұл Фабустың ұстау және телефондарына тыңдау орнату қаупі туралы алаңдаушылығына жауап болды. Эйзенхауэр телеграммасында Әділет министрлігі соттардың талаптарын орындамау себептерін анықтау үшін ақпарат жинап жатқанын да айтты. Бұл 14 қыркүйекте Фабус пен Эйзенхауэрдің Ньюпорт, Род-Айлендте сот бұйрығын талқылаған конференциясына әкелді. «Достық және конструктивті талқылау» Фабустың Конституциялық міндеттерін орындауға ниеттенгенін, жеке пікірлерін ескермейтінін көрсетті. Фабус Әділет министрлігінің сабырлы болатынына үміттенді. Ол сөзінде тұрды және 21 қыркүйекте президент Эйзенхауэр Фабустың әскерін кері тартқанын, Литтл-Рок мектеп кеңесінің сегрегацияны жою жоспарларын іске асырғанын және жергілікті билік тәртіпті сақтауға дайын екенін жариялаған мәлімдеме жасады. Алайда, 23 қыркүйекте Литтл-Рок қаласының мэрі Вудроу В. Манн Эйзенхауэрге телеграмма жіберіп, Орталық мектепте наразылық толқуының пайда болғанын хабарлады. Полиция толқуды басуға тырысты, бірақ жаңадан қабылданған балалардың қауіпсіздігі үшін оларды үйлеріне қайтарды. Мэр бұл жоспарлы әрекет екенін және басты арандатушы Джимми Карам губернатор Фабустың серігі екенін мәлімдеді. Мэр губернатордың бұл жоспарлы шабуыл туралы білмеуі мүмкін емес деп сендірді. 1957 жылдың қазан айында Эйзенхауэр Арканзас Ұлттық гвардиясын федералдық басқаруға көшірді және оларды Фабустың бақылауынан шығарған қару-жарақ қоймаларына қайтаруға бұйрық берді. Содан кейін Эйзенхауэр қара нәсілді студенттерді қорғау және федералды сот бұйрығын орындау үшін Арканзасқа 101-ші әуедегі дивизияның бөлімшелерін жіберді. Арканзас Ұлттық гвардиясы кейін 101-ші әуедегі дивизиядан қорғау міндеттерін алды. Жауап ретінде Фабус 1958-1959 оқу жылында Литтл-Рок орта мектептерін жапты. Бұл оқиға Литтл-Рокта «Жоғалған жыл» деп аталады. 1985 жылы Арканзас штатының Хантсвилл қаласында студенттермен сұхбаттасқанда Фабус дағдарыстың федералды үкімет тарапынан «билікті басып алумен» байланысты екенін айтты. Штат федералды үкімет мәжбүрлеп интеграция жасағаннан кейін Литтл-Рок халқының наразылығын күтетінін білген. Оның пікірінше, Фабус сол кезде штатының мүддесін қорғады. Кейінірек Фабус сегрегацияны қолдауы салдарынан танымалдылығын жоғалтса да, 1958 жылы Гэллаптың ең танымал ерлер мен әйелдер арасында жүргізілген сауалнамасына сәйкес, ол «Америкалықтардың әлемдегі ең танымал он адамының» қатарына енді. Бұл қарама-қайшылық кейіннен былай түйінделді: Фабус жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысындағы Арканзас саясаткерлерінің ең жақсы көретін және ең жек көретін адамы болды. Литтл-Рок дағдарысы джаз әртісі Чарльз Мингустың «Фабустың жырлары» әніне шабыттандырды.

Фоб стиліне тән саясат

Фабус екі жылдық мерзімге алты рет губернатор болып сайланды және осылайша он екі жыл қызмет етті. Ол қарсылық білдіретін, халыққа жақын бейнесін сақтап, федералды үкіметпен қарым-қатынаста аздап жұмсақ болды, әсіресе президенттер Джон Ф. Кеннеди мен Линдон Б. Джонсонның басшылығымен, олардың екеуімен де әдемі қарым-қатынаста болды және екеуі де Арканзас штатында жеңіске жетті. Фабус өзін орташалық саясаткер ретінде көрсетіп, 1962 жылғы сайлау науқанында нәсілдік мәселеге мүлдем назар бөлмеді, нәтижесінде Альфорд, Макмат және тағы үш үміткерден асып, шамалы көп дауыс жинады. Кейін ол жалпы сайлауда республикашыл Уиллис Рикетсті, Фейетвилл қаласынан шыққан 37 жастағы фармацевтти жеңіске ұшыратты. 1984 жылы Фабус азаматтық құқықтар үшін күрескен Джесси Джексонды АҚШ президенті ретінде қолдаған ақ нәсілді саясаткерлердің санатында болды. Ол 1988 жылғы демократтардың ішкі сайлауында да Джексонды қолдады. Өмірі бойы Оңтүстік баптист дінін ұстанған Фабус 1994 жылдың 14 желтоқсанында простата рагынан қайтыс болды және Арканзас штатының Комбс қаласындағы Комбс зиратында жерленді.