Кіріспе
Бұрынғы британдық автомобиль компаниясы, 1967 жылы Leyland Motors компаниясы сатып алған.
the company acquired by Leyland Motors in 1967
Rover Company Limited – Уорвикширдегі Солихалл қаласында орналасқан британдық автомобиль өндіруші компания. Оның сапасы мен өнімділігіне байланысты айрықша беделі болды, ал 1952 жылы Road & Track журналында жарияланған соғыстан кейінгі алғашқы моделі Rolls Royce-тан басқа барлық машиналардан жақсы деп бағаланды. Rover 1948 жылдан бастап Land Rover сериясын өндірді, оның нәтижесінде 1970 жылы Range Rover пайда болды, ол компанияның ең табысты және пайдалы өніміне айналды. Land Rover кейіннен жеке компания мен брендке айналды. Rover 1967 жылы жеті жыл бұрын Standard Triumph компаниясын сатып алған Leyland Motors компаниясына сатылды. Бастапқыда Rover Leyland конгломераты ішінде белгілі бір тәуелсіздік сақтады, бірақ 1978 жылы Leyland (кейін British Leyland (BL) аталды) ауыр қаржылық қиындықтарға тап болды және британ үкіметі оны мемлекеттік меншікке алды. Бұрынғы Rover Company компаниясының көптеген активтері Land Rover Ltd деп аталған BL еншілес компаниясына көшірілді, ал Rover таңбасы негізінен Honda технологиясын қолданған басқа BL өнімдерінде қолданыла берді. Дегенмен, Rover ақырында BL-дің ең өнімді брендіне айналды және 1986 жылы Rover Group конгломератының атын алды, оның құрамында MG, Mini және Land Rover 2000 жылы Rover Group BMW компаниясы тарапынан таратылғанша қалды. Қазіргі уақытта Rover таңбасы Rover Company компаниясының де-факто мұрагері – Jaguar Land Rover (Tata Motors компаниясына тиесілі) компаниясының иелігіндегі қолданылмайтын мүлік болып табылады және ол әлі де Rover-дің Солихалл зауытында жұмыс істейді.
Ерте тарих
Қазіргі заманғы велосипедтің үлгісін жасап шығарғаннан кейін, компания автомобиль өнеркәсібіне көшті. Ол 1904 жылдан бастап «Викинг» ұзын кемесі таңбасымен мотоциклдер, содан кейін автомобильдер құрастыруды бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін барлық өндіріс Солихалл зауытына көшірілді. 1948 жылы Land Rover көліктері жасалды және Rover үлгілер қатарына қосылды. Алғашқы Rover – 1883 жылы Англияның Ковентри қаласындағы Starley & Sutton Co. компаниясы жасаған үш дөңгелекті велосипед болды. Компанияны Джон Кемп Старли мен Уильям Саттон 1878 жылы құрған. Старли бұрын ағасы Джеймс Старлимен (велосипед саудасының негізін қалаушысы) жұмыс істеген, ол тігін машиналарын жасаудан бастап, 1869 жылы велосипедтерге ауысқан. 1880-ші жылдардың басында қол жетімді велосипедтер салыстырмалы түрде қауіпті пенни-фартингтер және жоғары дөңгелекті үш дөңгелекті велосипедтер еді. J. K. Starley 1885 жылы Rover қауіпсіздік велосипедін жасап, тарихқа енді – екі бірдей дөңгелегі бар, тізбекпен жететін, артқы дөңгелегімен қоздырылатын, бұл оны бұрынғы жоғары дөңгелекті үлгілерге қарағанда тұрақтырақ етті. «Велосипед» журналы Rover «әлемге үлгі көрсетті» деген пікір білдірді, бұл фраза көп жыл бойы олардың жарнамасында қолданылды. Тарихшылар Старлидің Rover велосипедін әдетте алғашқы танылған қазіргі заманғы велосипед деп атайды. «Велосипед» сөзінің польша (rower) және белорус (ро́вар, rovar) тілдеріндегі нұсқалары компанияның атынан шыққан. «Ровер» (rover) сөзі Батыс Украинаның көптеген аймақтарында да қолданылады. 1889 жылы компания J. K. Starley & Co. Ltd. болып қайта тіркелді, ал 1890-шы жылдардың соңында Rover Cycle Company Ltd. аталды.
Роверлік мотоциклдер
1899 жылы Джон Старли тәжірибелік даму үшін Франциядан Peugeot мотоциклінің алғашқы үлгілерін импорттады. Оның алғашқы жобасы – Rover велосипедінің біріне қозғалтқыш орнату болды. Старли 1901 жылғы қазан айының басында 46 жасында қайтыс болды, ал бизнесті кәсіпкер Х.Дж. Лоусон басқарып алды. Компания 1902 жылғы қарашада Rover Imperial мотоциклін жасап шығарды. Бұл 3,5 а.к. күші бар, ромб тәрізді рамасы бар, қозғалтқышы орталықта орналасқан және алдыңғы аспасы «спрингер» типті, заманынан озық мотоцикл болды. Бұл алғашқы Rover мотоцикліне бүркуші карбюратор, төменгі жақтағыш қозғалтқыш және механикалық клапан сияқты жаңашылдықтар енгізілді. 1904 жылы қос алдыңғы құбырлары бар берік рамасы мен жоғары сапалы жинағы бар мыңнан астам Rover мотоциклі сатылды. Бірақ келесі жылы Rover мотоцикл өндірісін тоқтатты және «қауіпсіз велосипедтерге» назар аударды. Алайда 1910 жылы дизайнер Джон Гринвудқа жаңа 3,5 а.к. 500 см³ қозғалтқышты, серіппелі иінтіректері бар, Bosch магнетосымен және жаңашыл тісті тізбегімен жасау тапсырылды. Онда Brown and Barlow карбюраторы және Druid серіппелі аспасы болды. Бұл жаңа модель 1910 жылы Олимпиада көрмесінде таныстырылды және 500-ден астам сатылды. 1913 жылы қысқа дөңгелек базасы және спорттық рульді «TT» моделі шығарылды. Дадли Нобл мен Крис Ньюсомнан құралған «жұмыс тобы» жетістікке жетіп, жұмыс тобы жүлдесін жеңіп алды. 1924 жылы Rover 250 см³ көлемді жаңа жеңіл мотоцикл шығарды. Бұл модельде алдыңғы және артқы шамдар, сондай-ақ жаңа конструкциядағы ішкі кеңейтілетін тежегіштер болды. 1928 жылы Франк Сёрл басқарушы директор болып тағайындалды, ол қалпына келтіру жұмыстарын қадағалауға тиіс болды. Сёрл мамандығы бойынша локомотив инженері болған және Daimler компаниясында мотор өнеркәсібінде тәжірибесі бар еді, соңғы кезде Imperial Airways компаниясының басқарушы директоры болып жұмыс істеген. Оның ұсынысы бойынша Спенсер Уилкс Hillman компаниясынан бас менеджер болып шақырылып, 1929 жылы басқарма мүшесі болып тағайындалды. Сол жылы Сёрл ақша үнемдеу мақсатында Midland Light Car Bodies компаниясын Rover компаниясынан бөліп шығарды. Осы жылы Rover 10/25 моделі таныстырылды, оның корпусын Pressed Steel Company жасады. Бұл корпус Hillman Minx моделінде де қолданылды. Осыған дейін Rover өте жеңіл Weymann корпустарын қолдаушы болған, бірақ олар жылтыр бояу мен иісті формаларға деген сұранысқа байланысты кенеттен сәннен шығып қалды. Weymann корпустары 1933 жылға дейін зауыттың каталогында сақталды. Франк Сёрл мен Спенсер Уилкс компанияны қайта ұйымдастыруға кірісіп, оны Форд пен Остиннен «жақсырақ» нәрсені қалаған клиенттерге қызмет көрсету үшін жоғары деңгейге көтерді. 1930 жылы Спенсер Уилкске оның ағасы Морис қосылды, ол да Hillman компаниясында бас инженер болып жұмыс істеген. Спенсер Уилкс компанияда 1962 жылға дейін, ал оның ағасы 1963 жылға дейін қалды. Компания 1929 және 1930 жылдары пайда тапты, бірақ 1931 жылы экономикалық төмендеу кезінде Rover 77 529 фунт стерлинг шығынға ұшырады. 1932 жылы 103 000 фунт стерлинг шығын болды, бірақ одан әрі қайта ұйымдастырудан кейін 1933 жылы 46 000 фунт стерлинг пайда табылған. Австралия мен Жаңа Зеландиядағы жаңа құрастыру операциялары жабылды. Франк Сёрл 1931 жылдың соңында жұмысын аяқтағаннан кейін басқармадан кетті. 1930 жылы «Көк пойыз» жарысында «Көк пойызын» жеңген сияқты жетістіктерге сүйене отырып, Уилкс ағайындылары Rover компаниясын бірнеше еуропалық патшалық, аристократиялық және үкіметтік тапсырыстарға ие болған, сондай-ақ жоғары орта тап пен танымал клиенттерге қызмет ететін компания ретінде орнатысты.
Екінші дүниежүзілік соғыс және газ турбиналары
1930 жылдардың аяғында, Екінші дүниежүзілік соғысқа ұласуы мүмкін қақтығыстарды күтіп, британ үкіметі қайта қарулану бағдарламасын бастады, және оның бір бөлігі ретінде "көктегі зауыттар" салынды. Бұл зауыттардың құны мемлекеттік бюджеттен төленді, бірақ оларды жеке компаниялар басқарды. Үшеуін Rover компаниясы иеленді: бірі, 1937 жылы Бірмингемдегі Акокс Гринде жұмысын бастады, екіншісі, 1940 жылы Солихаллде, ал үшіншісі, 1943 жылы Киддерминстердегі Дракелоу туннельдерінде іске қосылды. Үшеуі де авиациялық қозғалтқыштар мен ұшақтардың қанаттарын жасаумен айналысты. Ковентридегі Хелен көшесіндегі негізгі зауыт 1940 және 1941 жылдары бомбалаудан қирап, толық қуатына көтеріле алмады. 1940 жылдың басында Франк Уиттл Rover компаниясына өзінің Power Jets компаниясы үшін жұмыс жасау туралы ұсыныс жасады. Бұл Power Jets компаниясынан түскен ұсынысқа әкелді, онда Rover компаниясы Power Jets акцияларының иесі болу үшін 50,000 фунт стерлинг көлемінде капитал салуға келісті. Rover Air Ministry (AM) департаментімен байланысқа түсті, нәтижесінде Rover мен бұрынғы Power Jets компаниясының меркелі British Thomson Houston (BTH) арасында Whittle реактивті қозғалтқышын әзірлеу және өндіру жөнінде келісімге қол жеткізілді. Әуе министрлігі Уиттл мен Power Jets компаниясын бұл келіссөздерден шетте қалдырды. Rover компаниясының бас инженеры Морис Уилкс қозғалтқышты жетілдіруге бағытталған командаға жетекшілік етті, нәтижесінде Whittle-дің бастапқы дизайнынан артық өнімділікке қол жеткізілді. W.2B дизайны бойынша алғашқы сынақ қозғалтқыштары 1941 жылдың маусым айында Rover компаниясы көшіп келген Ланкаширдегі Барнолдсвик қаласындағы бұрынғы мақта фабрикасы Банкфилд Шедте (Клитереодағы Уотерлоо фабрикасымен бірге) құрастырылды. Сынақтар 1941 жылдың қазан айының соңында басталды. Жобаның қажеттіліктеріне сәйкес, жоғары білікті мамандарға және Rover басшылығы мен Франк Уиттл арасындағы шиеленіске байланысты (Rover AM келісімімен басқа қозғалтқыш схемасын құпия түрде жасағандықтан, олар оны B.26 деп атады және оның артықшылықтарына сенді), Rover реактивті қозғалтқыш жобасындағы өз үлесін және Барнольдсвик зауытын Rolls Royce компаниясына Nottingham, Ascot Road-тағы Meteor танк қозғалтқышы зауытына алмастырды. Бұл келісім Rover компаниясының директоры Спенсер Уилкс пен Rolls Royce компаниясының директоры Эрнест Хайвс арасында Клитереодағы жергілікті тавернада қолдауға келді. Ресми түрде тапсыру 1943 жылдың 1 сәуірінде өтті, бірақ едәуір уақыт бойына екі компания да бірлесіп жұмыс істеді, және Адриан Ломбард және Джон Эрриот сияқты Rover компаниясының бірнеше маңызды қызметкерлері, соңғысы Әуе инспекциясы департаментінен (AID) Rover компаниясына уақытша жұмысқа жіберілген, Rolls Royce компаниясына ауысты. Реактивті қозғалтқыш жобасы мен оның құрылғыларына алмасу шарты бойынша Rover компаниясына 1964 жылға дейін жалғасқан Meteor танк қозғалтқыштарын жасауға келісім-шарт пен өндірістік жабдықтар берілді. 1962 жылы Meteor қозғалтқышы жаңа танктер үшін тоқтатылды, ал Rover Land Rover өндірісін кеңейтуге ниеттенгендіктен, британдық және басқа да үкіметтерге Meteor қосалқы бөлшектерін өндіруді Шрусберидегі Rolls Royce компаниясына қайтарды. Rolls Royce компаниясы Стэнли Хукердің басшылығымен жақын арада Whittle-дің W.2B/23 қозғалтқышын (Rover компаниясында B.23 деп аталды, кейін Rolls Royce компаниясы Welland деп атады) өндіруге кірісе алатын болды, бірақ сатып алу кезінде сынақтан өткізілген 4 Lombard/Herriot қайта жасалған Rover W.2B/B.26 қозғалтқыштарын бағалады және өздерінің реактивті қозғалтқышын әзірлеу үшін Rover дизайнын таңдады (ол Rolls Royce Derwent қозғалтқышы болды). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін компания Хелен көшесінен көшіп, екі көлеңкелі зауытты сатып алды. Acocks Green біршама уақыт бойы Centurion және Conqueror сияқты танктерге арналған Meteor қозғалтқыштарын жасауды жалғастырды, ал Solihull көлік құралдарының жаңа орталығы болды, өндіріс 1947 жылы қайта басталды. Осы жылы Rover Rover 12 Sports Tourer моделін жасады. Экспорттық нарыққа арналған 200 автомобиль құрастырылды, бірақ олардың барлығы оң жақтан рульдік басқарумен жабдықталғандықтан, көптеген автомобильдер Ұлыбританияда қалды. Solihull Land Rover өндірісінің үйіне айналды.
Эксперименттік көліктер
Реактивті қозғалтқыш жобасындағы қиындықтарға қарамастан, Rover газ турбиналық қозғалтқышты көліктерге орнатуға қызығушылық танытты. 1945 жылы Rover Rolls Royce компаниясынан инженерлер Фрэнк Белл мен Спен Кингті шақырып, Морис Уилкске автомобильдік газ турбиналарын әзірлеуге көмектесті. 1949 жылы команда 55 000 айналым/мин жылдамдықпен жұмыс істейтін, бензин, парафин немесе дизель отынымен қуатталатын турбина жасады. Rover-дің алғашқы турбиналық қозғалтқыштары поршендік қозғалтқыштарға қарағанда әлдеқайда көп отын тұтынды. 1950 жылдың наурыз айында Rover JET1 прототипін – газ турбиналық қозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы көлікті көпшілік назарына ұсынды. JET1 – екі орынды ашық купе, қозғалтқышы орындықтардың артында орналасқан, екі жағында ауа кіретін торлар және артқы бөлігінде шығарындыс тесіктері болған. Сынақтар кезінде автомобиль максималды жылдамдыққа жетті. 1950 жылы Ұлыбритания мен АҚШ-та көрсетілгеннен кейін JET1 одан әрі жетілдірілді және 1952 жылғы маусымда Бельгияның Джаббеке тас жолында жылдамдық сынақтарынан өтті, онда ол жылдамдығын арттырды. JET1 қазір Лондон ғылым мұражайында қойылған. Тағы төрт прототип салынды: P4 негізіндегі алдыңғы қозғалтқышты T2 және артқы қозғалтқышты T2A седан, артқы қозғалтқышты төрт дөңгелекті T3 купе және алдыңғы қозғалтқышты алдыңғы дөңгелекті T4 седан. Rover және BRM Formula One командасы бірігіп, 1963 жылғы 24 сағаттық Ле-Ман жарысына қатысқан, Грэхам Хилл мен Ричи Гинтер басқарған Rover BRM газ турбиналық спорттық прототипін жасады. Ол орташа жылдамдығы 173 км/сағ, максималды жылдамдығы 229 км/сағ болды. Rover Land Rover қатысты бірнеше тәжірибелік дизельдік қозғалтқыш жобаларын да жүргізді. Rover компаниясы 4x4 үшін жобалаған және құрастырған 2 литрлік дизельдік қозғалтқыш 1956 жылы өндіріске енгізілді және Ұлыбританияның алғашқы заманауи жоғары жылдамдықты автомобиль дизельдік қозғалтқыштарының бірі болды. Қозғалтқыштың қуатын арттыру, жұмыс сапасын және отынға төзімділігін жақсарту мақсатында тәжірибелік жұмыстар жүргізілді. 1962 жылы британдық армияның талаптарына сәйкес 2.25 литрлік қозғалтқыштың көп отынды нұсқасы жасалды, ол бензин, дизель, Jet A немесе керосинмен жұмыс істей алатын. Алайда, төмен сапалы отынмен жұмыс істеген кезде қозғалтқыштың қуаты армияның қажеттіліктеріне жеткіліксіз болды. Rover 1960 жылдардың ортасында өзінің эксперименталды "129 дюймдік" ауыр жүк Land Rover дизайнын қуаттандыру үшін өте жетілген (сол кездегі) турбодизельдік нұсқасын жасады. Бұл 2.5 литрлік қозғалтқышта Rover газ турбиналық бөлімі құрастырған турбокомпрессор және интеркулер қолданылды. Бұл мүмкіндіктер мұндай кішкентай дизельдік агрегатқа алғаш рет енгізілді, бірақ олар қабылданбады. Leyland Motor Corporation компаниясын сатып алғаннан кейін Rover газ турбинасы Leyland жүк көліктерінің бірнеше моделінде қолданылды, соның ішінде 1968 жылғы коммерциялық автосалонда көрсетілгендері де бар. Rover газ турбиналары сонымен қатар алғашқы Advanced Passenger Train пойызын да қуаттандырды.
Алтын жылдар
1950-60 жылдар компания үшін жемісті жылдар болды. Land Rover үлкен жетістікке қол жеткізді (Rover-дің жоғары санаттағы седан жасау репутациясына қарамастан, тұрмыстық Land Rover 1950-ші, 60-шы және 70-ші жылдары компанияның ең көп сатылатын моделі болды), сондай-ақ P5 және P6 седандары 3.5L (215 куб. дюйм) алюминий V8 (дизайны мен құрал-жабдығы Buick-тен сатып алынды) және газ турбиналық көліктерді зерттеудегі алғашқы қадамдармен бірге. 60-шы жылдардың соңына қарай Rover бірнеше инновациялық жобалармен айналысты. 1965 жылы Alvis компаниясын сатып алғаннан кейін Rover Alvis брендімен сатуға арналған V8 қозғалтқышты суперкар жасады. P6BS деп аталған прототип аяқталды және стилі мен инженерлік шешімдері бекітілген P9 жобасы жасалды. Rover P8 жобасымен де жұмыс істеді, мақсаты – қазіргі P5 үлкен седанын P6 тұжырымдамасына ұқсас, заманауи дизайнмен алмастыру еді. Leyland Motors British Motor Holdings компаниясымен біріккенде, Rover мен Jaguar корпоративтік серіктес болғанда, Jaguar өнімдерімен ішкі бәсекелестіктің алдын алу үшін бұл жобалар тоқтатылды. P8 жобасы дайындық кезеңінің өте соңғы сатысында тоқтатылды. Rover автомобильдің кузов панельдерін жасау үшін қажетті формалар мен штамптау жабдықтарын Pressed Steel компаниясынан тапсырыс берген болатын, бірақ жұмысты тоқтату туралы бұйрық келді. Rover "100 дюймдік Station Wagon" моделін жасауды жалғастырды, ол 1970 жылы танымал Range Rover болып шықты. Бұл модельде бұрынғы Buick V8 қозғалтқышы, сондай-ақ P6-ның инновациялық қауіпсіздік рамасының конструкциясы және тұрақты төрт дөңгелекті жетек және дискілі тежегіштер сияқты мүмкіндіктер пайдаланылды. Range Rover бастапқыда Land Rover-дің жолдан тыс қабілеттерін ұсынатын, бірақ көліктің ыңғайлылығы мен сыртқы түріне жақын болатын көлік ретінде жобаланды.
LMC және BL бірігуі
1967 жылы Rover, Triumph-қа ие болған Leyland Motor Corporation (LMC) құрамына кірді. Келесі жылы LMC, British Motor Holdings (BMH) компаниясымен бірігіп, British Leyland Motor Corporation (BLMC) компаниясын құрды. Rover, Triumph және Jaguar бірге BLMC-нің жоғары сапалы және өнімді бөлімшесі болған Specialist Division-да біріктірілді. Бұл тәуелсіз Rover компаниясының аяқталуының бастамасы болды, себебі Солихаллдағы компанияның тарихы 1970 жылдары британдық автоөнеркәсібін қинаған өндірістік қарым-қатынастар мен басқару мәселелерінің астында қалды. Jaguar Specialist Division ішінде тәуелсіздігін сақтап қалғанмен, бұрынғы Rover және Triumph ұйымдары 1970 жылдары бірнеше бірлескен жобалар бойынша жұмыс істеді, бірақ 1976 жылы тек Rover SD1 (Specialist Division No.1) ұсынылды. Бұл Rover компаниясының түпкілікті тамырынан шыққан соңғы автомобиль болды, оны бұрынғы Rover инженерлері жобалап, бастапқыда Солихаллде өндірді. 1978 жылы British Leyland, Rover компаниясының көптеген бастапқы активтерін және Series Land Rover мен Range Rover өндірісін қамтитын Land Rover Limited деп аталатын жаңа еншілес компания құрды, ол бұл кезде қиын жағдайдағы конгломераттың ең табысты өнімдерінің біріне айналды. Rover SD1 өндірісі 1982 жылы Коулидегі бұрынғы BMC/Morris зауытына көшірілді, бұл Rover маркалы автомобильдердің тарихи Lode Lane орнында өндірілуінің аяқталғанын білдірді.