Кіріспе

Ағылшын жазушысы және әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы Елизавета, Бибеско принцессасы (туған Елизавета Шарлотта Люси Асквит; 26 ақпан 1897 – 7 сәуір 1945) 1921 және 1940 жылдар аралығында ағылшын қоғамдық қайраткері, актриса және жазушы болды. Ол Ұлыбританияның премьер-министрі және жазушы Марго Асквиттің қызы, ал Румынияның ханзадасы және дипломаты Антуан Бибесконың әйелі еді. Ол өзінің шығармаларында британдық жоғары қоғамындағы тәжірибесін пайдаланды. Оның әңгімелері, өлеңдері мен афоризмдерінен соңғы жинақ 1951 жылы «Haven» деген атпен, Елизавета Боуэннің алғы сөзімен жарық көрді.

Балалық шағы мен жастық шағы

Элизабет Шарлотта Люси Асквит – Г. Х. Асквиттің (Британияның премьер-министрі, 1908–1916) және оның екінші әйелі Марго Теннанттың тұңғыш баласы. Анасының 1920 жылғы өмірбаянында айтылғандай, ол ерте дамыған, мінезі беймәлім бала болған. Премьер-министрдің қызы болғандықтан, ол өте ерте жасында көпшілік назарына ілігіп, жасына қарағанда епті ойлы және әлеуметтік қарым-қатынаста шебер болды. 12 жасында ол Джордж Бернард Шоудан қайырымдылық шарасына қойылым үшін пьеса жазуын өтінді. Ол «Таңғажайып табылған бала» атты пьесаны жазды, оны ол басқа балалармен бірге қойды. Ол 14 жасқа толғанда, «Таймс» газеті «Парламент мүшелерінің көптегені Мисс Асквитпен танысып, оның денсаулығына алаңдаушылық білдірді, оның әдепті мінезі мен саяси мәселелерге қызығушылығына тоқталды» деп жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жасөспірім шағында оған «жақсылық жасауға» мүмкіндік берілді, ол әскерилер үшін «матинелер» ұйымдастырып, өнер көрсетті. Оның алғашқы әдеби тәжірибесі – 1916 жылы Palace театрында Нельсон Кизбен бірге орындаған «Off and On» атты қысқа дуэт болды. Сол жылы ол Grafton галереясында Джон Сингер Сардженттің портреттерінен үлкен көрме ұйымдастырып, Art Fund-қа көмектесті, сондай-ақ Star and Garter Fund-қа көмек көрсету үшін «Ақындар оқу кеші» өткізді. 1918 жылы ол Д. У. Гриффиттің «Дүние жүректерінде» және «Ұлы махаббат» атты екі үнсіз соғыс фильмінде шағын рөлдерде ойнады.

Неке және саяхат

1919 жылғы 29 сәуірде ол Лондонға орналасқан румын дипломаты, Бибеску әулетінің мүшесі, өзінен 22 жас үлкен Антуан Бибеско ханзадасына тұрмысқа шықты. Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуінде өткен бұл той жылдың қоғамдағы ең маңызды оқиғасы болды, оған королева Мэриден бастап Джордж Бернард Шоуға дейін көптеген адамдар қатысты. Тойды жаңа құрылған British Moving Picture News ұйымы түсірді. Некеден кейін Бибеско ханзадасы мен ханшайымы Парижде, Бибеско үйінде, 45-ші нөмірде, Бурбон даңғылында, Сент-Луи аралының ұшында, Нотр-Дам соборына қарай өзен бойында тұрды. Пәтердің қабырғаларын Эдуард Вуйярдың үлкен суреттері безендірді. "Олар суреттер емес еді. Олар – сіздер бір жақтау арқылы кіретін бақтар еді", – деп жазды Энид Багнольд. Антуан Бибеско Марсель Прусттың өмір бойына досы болды, ал оның Елизаветаға үйленгеннен кейін ол да оқшауланған жазушының сүйіктісіне айналды. Үйленген кезде Пруст оның "замандастарының барлығынан ақыл-ойымен тең келмейді" деп жазды және "ол итальяндық фрескадағы әдемі бейнеге ұқсайды" деп қосты. Ол үйінен түнде шығып, оларды көріп, Элизабетпен Шекспир туралы немесе Антуанмен таңға дейін әңгімелесетін. 1922 жылғы қарашада Елизавета "New Statesman" журналында Прустқа арналған құрметті некролог жазды. "Ол мені оның сиқырлы тұлғалық шеңберіне жұмсақ, ойлап тұрып тартты, жанасудың қажеті жоқ бір қараумен бекітілген толық сеніммен. Сіз сезбейтіндей, оның ақыл-ойының, сіздің ойларыңызбен өріліп, ең жақын ойларыңызға жарық пен көлеңке үлгілерін таратып, күрделі торына тартылдыңыз". Елизавета күйеуімен бірге Румыния елшісі ретінде Вашингтонға (1920–1926) және содан кейін Мадридке (1927–1931) сапар шекті. Олардың жалғыз баласы Присцилла Хелен Александра Бибеско, кейін Ходжсон, 1920 жылы Лондонда дүниеге келді; ол 2004 жылы Парижде қайтыс болды.

Жазбалар

1921-1940 жылдары Бибеско үш әңгіме жинағын, төрт роман, екі пьеса және бір өлең кітабын жариялады. 1923 жылы Кэтрин Ангел «The Nation» журналында «Баллондар» туралы рецензия жазып, былай деді: «Элизабет Бибеско эскиздері үшін Кэтрин Мансфилд қысқа әңгімелерге, ал Генри Джеймс романға айналдырар едік материалды пайдаланады. Элизабет Бибесконың жағдайдың барлық егжей-тегжейін бірнеше сөзбен, өмір бойындағы үміт пен сәтсіздіктерді бірнеше бетке сығып алу қабілеті бар». Оның әңгімелер жинағы Атлант мұхитының екі жағында да сынға алынды, ал «Шырша мен пальма» романы 1924 жылдың қараша және желтоқсан айларында «Вашингтон Пост» газетінде бөлім-бөлім жарияланды. Бибесконың 1940 жылы жарық көрген соңғы романы «Романтик», оның күйеуі Румыния елшісі болған Мадридте (1927-31) танысқан Фаланге Испанияның негізін қалаушы Хосе Антонио Примо де Ривераға арналған алғы сөзбен басталады: «Хосе Антонио Примо де Ривераға. Кітапты бастамас бұрын сізге уәде берген едім. Енді ол аяқталды, кітап сіздікі. Біз жақсы көретін адамдар тек біз өлгенде ғана біз үшін өлді». Бибесконың шығармаларына толық баға беруші Элизабет Боуэн 1951 жылы жарық көрген Бибесконың әңгімелері, өлеңдері мен афоризмдер жинағы «Хейвенге» кіріспе жазды. Эссесінде Боуэн былай деді: «Бибесконың кейіпкерлері ерекше ортаның тұрғындары сияқты көрінеді, онда сезімнің әдеттегі тыйымдары мен сөйлеуге кедергі келтіретін нәрселер жұмыс істемейді».

Соңғы жылдар

Елизавета Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Румынияда болды және 1945 жылы 48 жасында пневмониядан қайтыс болды. Ол Бухаресттен тыс, Могошоая сарайының жеріндегі Бибеско отбасының зиратына жерленді. Оның қабір тасында: "Жаным түннің еркіндігін тапты" деп жазылған – бұл оның 1927 жылғы жинағындағы соңғы өлеңінің соңғы шумағы. Оның өлімі анасы Марго үшін соңғы қасірет болды, ол қызының қайтысынан кейін бірнеше ай ішінде дүние салды. Соғыстан кейін Румыниядан қуылған Антуан ханзада туған жеріне ешқашан оралмады. Ол 1951 жылы қайтыс болып, Парижде жерленді. Жұбайлардың жалғыз баласы Присцилла Ходжсон 45, Бурбон даңғылында 2004 жылы қайтыс болғанға дейін өмір сүрді.

Портреттер

Елизаветаның портреті Аугуст Джонмен екі рет суреттелген, 1919 жылы және тағы бес жылдан кейін. Бірінші сурет ("Елизавета Асквит") оны жалаңаш иықтарына қауырсын жамылған, көңілді дебютант қыз ретінде бейнелейді. Бұл сурет Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Лэйнг көркемсурет галереясында сақталады. Оң жақтағы екінші суретте ("Принцесса Антуан Бибеско") Елизавета сәл шаршаған және мұңды көрінеді, оның көздері бұрынғы сенімділігінен айырылғанын сездіретіндей бұрылып тұр. Ол Португалия королевасының оның әкесіне сыйлаған мантильясын киген және өзінің кітаптарының біреуін ұстап тұр. 1924 жылы Корольдік академияның жазғы көрмесінде көрсетілген кезде Мэри Шамот Country Life журналында бұл сурет туралы: "Оның көздері мен шашының құпиялы қараңғылығы мен басына киген ақ қайыстың сәулелі жалтырауының арасындағы керемет контраст бөлмедегі басқа барлық суреттерді сүреңсіз қылып көрінеді" деп жазды.