Кіріспе
Гавайи – Тынық мұхитындағы аралдар тобы. Сегіз ірі аралдың ішінде Гавай, Оаху, Мауи және Кауаиде маңызды туризм индустриясы дамыған. Молокай және Ланаи аралдарында туризм шектеулі, ал Ниихау және Кахоʻолавеге кіруге рұқсат жоқ. Штаттың қолайлы климаты, тропикалық ландшафты, жағажайлары және мәдениеті оны АҚШ-тың ең көп танымал штаттарының біріне айналдырады. 2017 жылы мемлекеттік үкімет деректері бойынша, Гавай аралдарына 9,4 миллионнан астам турист келді, олар 16 миллиард доллардан астам қаржы жұмсады. Жыл бойы қолайлы ауа райы болғандықтан, туристік саяхаттар жыл бойына танымал. Дегенмен, жаз айлары мен мерекелерде, әсіресе АҚШ-тың басқа штаттарының тұрғындары суық қыстан қашуға тырысқанда, шетелден келгендер үшін ең қолайлы уақыт болып табылады. Гавайи және АҚШ-пен экономикалық және тарихи байланыстарымен қатар, географиялық жақындығы да бар жапондықтар, аралдарға келетін халықаралық туристердің ең көп санына ие, 2017 жылы олардың саны 1,568,609-қа жетті.
Hawaii is a U. S. state that is an archipelago in the Pacific Ocean. Of the eight major islands, Hawaii, Oahu, Maui, and Kauai have major tourism industries. Tourism is limited on Molokai and Lānai, and access to Niihau and Kahoʻolawe is prohibited. The state's favorable climate, tropical landscape, beaches, and culture make it among the U. S.'s most visited states. In 2017 alone, according to state government data, there were over 9.4 million visitors to the Hawaiian Islands with expenditures of over $16 billion. Due to the mild year round weather, tourist travel is popular throughout the year. The summer months and major holidays are the most popular times for outsiders to visit, however, especially when residents of the rest of the United States are looking to escape from cold winter weather. The Japanese, with their economic and historical ties to Hawaii and the US as well as relative geographical proximity, make up the largest group of inbound international travelers to the islands, reaching 1,568,609 in 2017.
Гавайиге саяхат тарихы
Гавайи аралдары біздің заманымыздың 1000-1200 жылдары Полинезиядан келген адамдармен алғаш рет қоныстанды. Кейінірек Батыспен байланыс Еуропалық ағарту дәуіріндегі зерттеулер нәтижесінде басталды және 19 ғасырдың басында Жаңа Англиядан шыққан протестант миссионерлер тарапынан жалғастырылды.
XVI ғасыр
Гавайы дәстүріне сәйкес, 1560 жылдары Кеалакекуа шығанағының жанындағы Кеэйде кеме құлап, тек екі адам тірі қалды: капитан мен оның қарындасы. Олардың өкінішпен ұстанымы осы жердің Кулу деп аталуына себеп болды; кейіннен олар жергілікті халықпен үйленді, ал олардың ұрпақтары белгілі басшыларға айналды. Осы оқиғаға уақыты жағынан сәйкес келетін оқиға – 1569 жылдың 31 қазанында Мексикадан шыққан Альваро де Сааведра Серон басқарған үш кемеден тұратын шағын флоттың саяхаты. 1522 жылы Руй Лопес де Виллалобос басқарған экспедицияның навигаторы болған испандық Хуан Гаэтано осы сапар барысында Гавайи аралдарын ашқан деседі. Сапар туралы ресми мәліметтерде Мексикадан батысқа қарай шамамен 30 күн саяхаттағаннан кейін аралдар тобы табылып, олар Islas del Rey деп аталды; кейіннен бұл аралдардың Гавай емес, Каролина немесе Маршалл аралдары болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. Гаэтаноның ашқан жерлерінің координаттары 1743 жылға дейін Испаниядан тыс жерлерде жарияланбады. Осы жылы капитан Джордж Ансон басқарған HMS Centurion кемесі жылдық қазына галеонынан қолжазба картаны тәркіледі. Ендік дәл болғанымен, физикалық ерекшеліктері Гавайи аралдарына ұқсас болса да, бойлық Гавайи аралдарының нақты орнынан 17 градусқа шығысқа қарай болатын. 1865 жылы Испанияның гидрографиялық департаменті Гаэтаноның 1555 жылы тапқан жерін растайтын ежелгі қолжазба картаны тапқанын хабарлады, ол жерді "Ислас-де-Меса" деп атаған. Бұл сол замандағы ең көп сатылған кітаптардың бірі болды. Ансонның картасы Тынық мұхитының құрғақ екенін көрсетті, бірақ Джеймс Куктың үш сапары маңызды толықтырулар жасады. Гавайиге алғаш рет батыстан келген адам – капитан Джеймс Кук, ол Тынық мұхитындағы үшінші және соңғы қазалы сапарында болды. Кук кемелері 1778 жылдың 19 қаңтарында Ниихау мен Кауаи аралдарын көріп, келесі күні кешке Уаймеяға жақын жерге тоқтады. 1843 жылы Джеймс Джексон Джарвс сипаттағандай, алғашқы сапар кезінде "жергілікті тұрғындар қонақтарға үлкен құрмет пен мейірімділік көрсетті, екі тарап та пайдалы сауда жасады, бірақ [жергілікті тұрғындардың] ұрлық жасауға бейімділігі үнемі байқалды. Олар үшін ұрлық жасау немесе жалған айту қылмыс емес еді. Кез келген нәрсенің табысқа жетуі – жақсылыққа ие болу, және бұл мәселе бойынша бірнеше қиын сабақ алғанға дейін олардың ақыл-ойы құштарлықты жеңе алмады". Ол былай деді: "Командир шетелдік теңізшілер мен жергілікті әйелдер арасындағы қарым-қатынастан туындайтын жаман салдардан халықты қорғауға тырысып, лайықты адамгершілік танытты. Бірақ оның күш-жігері нәтижесіз болды. Егер оның өзінің экипажының тәртібі қатаң түрде сақталған болса, әйелдердің құштарлығын тоқтату мүмкін емес еді". Бұл туралы Америка және Ұлыбритания авторлары да жазды. 1872 жылдан 1898 жылға дейін туристік сапарлар жылына шамамен 2000 адамды құрады. Герман Мелвилл 1843 жылы балық аулаушы кемесінен қашып, сол жазда USS United States кемесімен құрлыққа оралды. Твеннің Гавайи туралы аяқталмаған романы "Коннектикут янкисі король Артурдың сотында" кітабына енгізілді, онда король Артур Камехамеха V-ке, Твеннің алғашқы кездесетін патшасына ұқсас болды. Коннектикут янкиінің болашақтан ұсынған "жаңару" әлеуеті Гавайи өміріне протестанттық миссионерлердің ықпалының әсерін сатиралық түрде бейнелейді. Мелвиллдің Тынық мұхиты туралы жазған шығармаларына "Тайпи" және "Омоо" кіреді (жарияланған кезде нақты саяхат есептері деп есептелді), ал оның Тынық мұхитындағы тәжірибесі "Моби Дик" романындағы Квикегтің бейнесін жасауға әсер етті. Британдық жазушылардың қатарында шотландтық Роберт Луис Стивенсон бар, оның "Оңтүстік теңіздерде" кітабы оның саяхаттарына негізделген. Аралдарда болған кезінде ол Қалаупапа алапесімен жұмыс істеген Әкесі Дамианның жұмысын, оның протестанттық қарсыластарының саяси көзқарастарына қарсы қорғады. Осының нәтижесінде Гавайиде Стивенсон атындағы орта мектеп ашылды. Стивенсон кейін Самоада қайтыс болды. 1870 жылы Австралияның Солтүстік Тынық мұхиты көлік компаниясымен пароход арқылы Гавайиге тұрақты коммерциялық жолаушылар, жүк және пошта қызметі басталды. Океандық Бу кемелері компаниясын қант бароны Клаус Спрекельстің ұлы Джон Д. Спрекельс 1881 жылдың 24 желтоқсанында Сан-Франциско мен Гавайи арасында бу кемелері желісін құру үшін құрды. Океаник 1882 жылдың шілдесінде Уильям Крамп пен Ұлдарымен Хонолулу бағытына арналған екі "бірінші сыныпты темір бу кемесі" туралы келісімшартқа қол қойды; олар 1883 жылы SS Alameda және SS Mariposa ретінде аяқталды. Спрекельс шығыс жағалауға екі пароходты салуға келісімшарт жасау үшін барды, бірақ 1886 жылдың наурыз айында Джон Эльдер & Компаниядан SS Zealandia және SS Australia кемелерін сатып алғаннан кейін қайтып келді. Уильям Мэтсон Клаус Спрекельстің яхтасының (Lurline деп аталған) капитаны болды, ал Спрекельс Мэтсонға оның алғашқы кемесін, SS Emma Claudina-ны (Спрекельстің қызының құрметіне аталған) сатып алуға көмектесті, ол 1882 жылы алғаш рет Гавайиге сапар жасады. Мэтсон Matson Navigation Company-ны құрды, оның бастауы алғашқы SS Lurline болды, ол кішкентай Emma Claudina-ны алмастыру үшін сатып алынған. Ол Lurline кемесін Спрекельс Мэтсонға сатты және 1887 жылы Сан-Францискодан Гавайиге екі айлық сапар жасады, бұл Мэтсонның Гавайи аралдарына коммерциялық жолаушылар қызметін бастауының белгісі болды. 19 ғасырда Гавайидегі даму туризмнің өсуіне үлкен үлес қосты, ол 21 ғасырға дейін жалғасты. 1888 жылы Лос-Анджелес Herald газетінің жазушысы "мәдениет, талғампаздық және еш жерде кездеспейтін жылы қонақжайлылық" және "жұмсақ саябаддардың жаңарту тоқтарымен таза және тәтті сақталатын арал ауасы" туралы жазды. Автомобильдер, маркетинг, қонақүйлер және сауда орталықтары сияқты жетілдірілген технологиялар демалыс шеберлеріне жаңарып, модернизацияланған тропикалық аралды баруға мүмкіндік береді, бұл туризмнің тұрақты өсуіне үлкен үлес қосады. Керісінше, жергілікті гавайи халқының саны азаюда, бұл аралдардағы нағыз гавайи мәдениетінің жоғалуына әкелуде, бұл басқа Океания аралдарындағы жағдайға ұқсас.
20 ғасыр
1907 жылы Джек Лондон мен оның әйелі Чармиан Гавайиге кемемен сапар шекті, онда серфингтің "патшалық спорт" екенін біліп, Халеакала мен Ханаға атпен жол тартты, бұл оның "Снарк круизі" кітабында сипатталған. 1929 жылы Гавайиге 22 мың турист келді, ал 1967 жылы туристер саны алғаш рет 1 миллионнан асты.
Теңіз қызметі
1908 жылы аяқталған екінші SS Lurline, Matson үшін салынған алғашқы бу кемесі болды. Ол жүкпен қатар 51 жолаушыны тасымалдау үшін жобаланған. Matson 1910 жылдың ақпанында Сан-Францискодан Гонолулуға алғашқы сапарын жасаған SS Wilhelmina-ны қосты. Бұл екі кеме де көрнекті басшылардың қыздарының құрметіне аталды: негізін қалаушы Уильям Матсонның қызы Лурлайн Матсон және Эдвард Дэвис Теннидің қызы Уильгельмина Тенни, Castle & Cooke компаниясының төрағасы, Matson-ның Гонолулудегі өкілі. 1914 жылдың қазан айында Маноа Гавайиден Лос-Анджелеске тікелей жүзе тасымалын ұйымдастырды. Алайда, Matson-ның Гавайиге бағыттары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үзіліске ұшырады, себебі үкімет 1917 жылы бес кемені алуды жоспарлады, бірақ кейін бұл саны үшке дейін азайтылды: Wilhelmina, Matsonia және Maui, олар 1919 жылы қайтарылғанға дейін әскер тасымалына пайдаланылды. Maui Францияға 13 рет сапар шекті, 37 344 сарбазды тасыды; Matsonia, және 1927 жылы Гавайиге арналған төрт "Ақ флот" мұхит кемесінің біріншісі SS Malolo-ны ұсынды; сол кезде ол АҚШ-та салынған ең ірі жолаушылар кемесі болды. Malolo, 1917 жылы Матсон қайтыс болғаннан кейін Matson-ның президенті болып тағайындалған Уильям П. Рот және Э. Д. Тенни жасаған, қазіргі заманғы Гавай туризмін дамытуға бағытталған үш бағытты жобаның бір бөлігі болды. Роял Гавай қонақ үйі (1927 жылы Territorial Hotel Company серіктестігімен Royal Hawaiian ретінде аяқталды) және гольф алаңы (Waialae Country Club) Гавайиді ең танымал курорт аймағына айналдыруға көмектесетін еді. Алайда, Malolo-ның мансабының бастауы сәтті болмады, ол 1927 жылдың мамырында теңіз сынақтары кезінде қатты тұманға байланысты SS Jacob Christensen бу кемесімен соқтығысты. Заманауи мұхит кемелерінің қызметін іске қосудағы кешігуге қарамастан, Гавайиге жылдық туристік ағын 1927 жылы 17 500-ден 1929 жылы 22 000-ға дейін өсті, бірақ Ұлы депрессия басталғанда, 1932 және 1933 жылдары жылдық ағын 11 000-нан аспады. Matson 1932 жылы Territorial Hotel Company активтерін сатып алды, бұл Гонолулуға келген круиздік жолаушыларға үш қонақ үйдің бірін таңдау мүмкіндігін берді: Moana, Alexander Young немесе Royal Hawaiian. 1941 жылы туристік ағын депрессиядан бұрынғы деңгейден асып түсті, сол жылы Гавайиге 31 000 турист келді. АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы үкіметті тағы да Matson кемелерін әскер тасымалына алуға мәжбүр етті; "Ақ флоттың" барлық төрт кемесі (Lurline, Mariposa, Matsonia [бұрынғы Malolo] және Monterey) ескі Mauiмен бірге қызмет етті. Maui қайта жөндеуден кейін 1650 жолаушыны қабылдады, ал Monterey соғыс келіндері мен олардың отбасыларын тасымалдауға пайдаланылды. 1948 жылы ол сатылып, Lurline-ның қайта құрылысы аяқталғаннан кейін сатылды. 1948 жылдың 21 сәуірінде қайта құрылғаннан кейін алғашқы сапарынан кейін Гонолулуға келген Lurline, 24 метрлік және 2 шақырым апельсин түсті креп қағазынан жасалған ең ұзын leiмен безендірілді. Mariposa және Monterey-дің қайта құрылуы да жарияланды; қайта құру нәтижесінде әр кеме 726 жолаушыны (488 бірінші сынып және 238 кабиналық сынып) тасымалдайтын болып, 437 экипаж қызмет көрсететін еді. Алайда, қайта құрудың құны күтілгеннен жоғары болды және жұмыс тоқтатылды; екі кеме де Аламида және Суисундағы резервтік флотта қалды. Mariposa 1953 жылы сатылды, ал Monterey-ді Matson 1956 жылға дейін қайта сатып алмады; сол жылы жаңа SS Mariposa (бұрынғы Pine Tree Mariner) және SS Monterey (бұрынғы Free State Mariner), екеуі де 1952 жылы суға түскен жүк кемелерінен қайта құрылды, Matson үшін дәстүрлі Калифорния – Гавайи – Австралия/Жаңа Зеландия бағытында қызмет етті. 1932 жылғы Monterey Newport News қаласында қайта құрылғаннан кейін Matsonia деп аталды және 1957 жылдың маусымынан бастап, 1963 жылы Lurline сатылғанға дейін Гавайиге Lurlineмен ауысып жүрді. 1963 жылдың желтоқсанында Matsonia (бұрынғы Monterey) Lurline деп қайта аталды, осы атауды сақтап қалды. Рейстік авиацияның дамуы, Калифорниядан Гавайиге дейінгі бес күндік сапарды сағаттарға дейін қысқартып, жол жүру құнын төмендетті, круиздік жолаушылар ағынын күрт азайтты; Matson 1970 жылы жолаушылар бизнесінен толығымен шығып, өзінің соңғы "Ақ флот" лайнерін Lurline (бұрынғы Matsonia, бұрынғы Monterey) сатты.
Экономикалық
Гавайи патшалықтан аумаққа, содан кейін штатқа айналғанда, басым салалары да өзгерді. Негізінен ауыл шаруашылығымен айналысқан, 1960 жылдары әлемдегі ананастың шамамен 80 пайызын өндірген Гавайиге Pan Am әуе компаниясының рейсі қосылуы аралдарға келушілер санын жылдам арттырды. Штат мәртебесіне ие болғаннан кейінгі жылдарда Гонолулу әуежайына келген жолаушылар саны екі еседен астамға өсті. Бұл тенденция жалғасуда, сондықтан Гавайи экономикасы туризм саласына күшті тәуелді болып отыр. Экономика осы саланың дамуымен елеулі өсімді көрсеткенімен, кейбір зерттеушілер бұл Гавайиді сыртқы экономикалық факторларға осал етеді деп санайды. Мысалдарға экономикалық төмендеу, әуе компанияларының ереуілі немесе отын бағасының өзгеруі жатады, бұл жергілікті экономиканы құлдиратуы мүмкін. 2008 жылғы ауқымды экономикалық дағдарыс Гавайи туризміне ауыр соққы берді. 2008 жылы қонақүйлердің толу деңгейі 60 пайызға төмендеді, бұл көрсеткіш 2001 жылғы террористик шабуылдардан бері байқалмаған еді. Экономика қалыпқа келгеннен кейін, Гавайиде туризм саласы дамуын жалғастыруда, туристердің көп бөлігі Оаху, Мауи, Кауаи және Гавайидің үлкен аралына баруда. Жұмыс орындарын құру – аралдар үшін туризмнің тағы бір артықшылығы. 2017 жылы есептерге сәйкес, 204 мың жұмыс орны туризммен байланысты болды. Бұл туристердің 16,78 миллиард доллар жұмсауына әкелді, ал сол жылы салық түсімдері 1,96 миллиард долларды құрады. Курорттар мен әуе тасымалы бизнесі осы туризмнің өсуінен ең көп пайда көріп отыр.
Қоршаған орта
Гавайидің тұрақты туризм қауымдастығы (бұрынғы Гавайи экотуризм қауымдастығы) 1995 жылы Гавайиде тұрақты туризмді дамыту мақсатымен 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым ретінде құрылды. Ол Гавайиде табиғатты қорғауға мүдделі тур операторларды білім беру және мойындау үшін сертификаттау бағдарламасын ұсынады – Америкадағы осы сипаттағы жалғыз бағдарлама. Гавайидің көптеген туристердің келуінен туындаған қоршаған ортаға ұзақ мерзімді әсері алаңдау тудырады. Бұл мәселені шешу және хабардарлықты арттыру үшін халықаралық экологиялық ұйымдар жергілікті аралдық қауымдастықтармен бірікті. Мұндай басқару, әдетте "құндылықтарға бағытталған басқару" деп сипатталады. Көп келіп баратын аралдардағы жергілікті қауымдастықтардың құндылықтары мен қолданыстағы тұрақты тәжірибелерін басымдыққа қою арқылы олардың мүдделері сақталады және мәдениетіне құрмет көрсетіледі.
Су
Мейманханалар көбінесе жағажайларға жақын, жауын-шашыны аз болатын аймақтарда орналасады, ал қонақтар бір адамға шаққанда белгілі бір көлемде су пайдаланады. Тағы бір зерттеуде бір қонақ күніне шамамен судың жартысын тұру (кір жуу және кәріз) мен гольф алаңдарын (суғару) суаруға бөліп пайдаланады деген қорытынды жасалды. Бұл орташа тұрғыннан әлдеқайда көп суды құрайды және аралдардағы бірнеше құрғақшылықтарға себеп болды.
Бейнелеу
1985 жылдан 2010 жылға дейін қонақүй бөлмелерінің саны 65 000-нан 132 000-ға жуық екі есеге өсті. Туристер дамыған инфрақұрылымы, ұйымдастырылған шаралары және табиғи күйіндегі жағдайлары бар жерлерге саяхаттайды, бұл осы нысандарды ұстауға қажетті экономиканы және қаржыны арттырады. Осы мекемелердің құрылуы туристерді қызықтыратын қоршаған орта факторларын нашарлатады. Мұндай жағдайды жасау үшін келушілердің кірісімен қамтамасыз етілетін күтім қажет, бірақ келушілер тұрғындарға қарағанда қоршаған ортаны жылдамдатылған етуде. Инфрақұрылымның өсуінің тікелей салдары – табиғи ландшафттың азаюы. Ғимараттар салынатын сайын табиғи жердің аумағы кішірейе береді. Ең жақсы жерлерге қонақүйлер салынатын кезде, қоршаған ортаға тигізетін зиян, одан болатын пайдамен тең салмақталмайды. Нәтижесінде, орташа қонақ күніне шамамен 2 тонна мұнайды пайдаланады, оның шамамен 2/3-і жалға алынған көліктерге жұмсалады. Тек электр энергиясын тұтыну үшін орташа қонақ күніне 23,9 – 33,6 кВт/сағ қолданады. 2019 жылдың 1 шілдесінде Гавайи округінде (Үлкен аралда) осындай тыйым күшіне енді. Оахуда бір рет қолданылатын пластик және полистиролға тыйым салу 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа кірді. 2019 жылдың басында Гавайи штатының заң шығарушы органы екі заң жобасын қарастырды, олар Америкада тамақ қызметінде пластиктерге алғашқы штаттық тыйым салатын еді. SB367 штатта полистирол көбік контейнерлерін пайдалануға тыйым салар еді; бұл заң жобасы 2019 жылдың наурыз айында комитетте қабылданбады. SB522 2021 жылдан бастап бір рет қолданылатын пластикалық сусын бөтелкелеріне, ыдыстарға, араластыру таяқшаларына, полистирол көбік контейнерлеріне және түтікшелерге тыйым салатын еді; бұл заң жобасы комитетте пластик қалдықтарын азайту бойынша ұсынымдар беру үшін жұмыс тобын құру мақсатында өзгертілді. Гавайи жағажайлары қоқысқа, әсіресе пластикке толып барады. Бұл экологиялық мәселенің қана емес, экономикаға да кері әсерін тигізеді, себебі туристер құмды жағажайларды көру үшін келеді, ал қоқыс сияқты ластаушы заттар Гавайидің демалыс орны ретіндегі тартымдылығын төмендетеді. Гавайи аралының оңтүстік-шығыс шетіндегі Камило жағажайы пластик қоқысының көп жиналуынан «Пластик жағажайы» деген атқа ие болды, оның көп бөлігі жақын маңдағы Ұлы Тынық мұхиты қоқыс алабынан мұхит ағындары және пассат желдері арқылы жеткізілді. Жыл сайын мұнда шамамен 96% пластиктен тұратын қоқыс жағаға шығады деп есептеледі.
Әлеуметтік әсер
Кейбір жергілікті гавайлықтар Гавайидің тәуелсіздігіне және гавайи егемендігі қозғалысына берілгендіктерін қатты білдіреді. Осы халықтық ұйымның құрылуы келушілерге деген теріс көзқарасқа және табиғи жердің бұзылуына алып келеді. Бұл жерді коммерциялық немесе тұрғын үйлер салу үшін өзгертуге қарсы тұратын дамытушылар мен жергілікті тұрғындар арасындағы күшті қақтығысқа себеп болады. Олардың көптегені жерді өмірлік құралы ретінде пайдаланады. Қоршаған ортаның жоғалуы жер және теңіз ресурстарына тәуелді адамдардың әлеуметтік-психологиялық жай-күйіне әсер етеді. Дегенмен, Оңтүстік кедейлік құқығы орталығы (SPLC) Траскінің Америкаға қарсы сөздерін айыптап, мұндай ашу Гавайидегі нәсілшілдікке ықпал етеді деп мәлімдеді.