Кіріспе
Француз баск теңізшісі Мартин де Хоярцабал (қазіргі жазуда Мартин Ойхарцабал) – француз баск теңізшісі. Оның өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес.
Martin de Hoyarçabal (Martin Oihartzabal in modern spelling) was a French Basque mariner. Little is generally known about his life.
Хойарчабалдың навигациялық пилоты
"Пилот" – Хоярчабалдың қазірге дейін сақталған жалғыз туындысы. "Теңізшінің нұсқаулығы" (Navigational Pilot) Ньюфаундленд аймағында жүзетін кемелер үшін аса құнды болды. Төменде Хоярчабалдың еңбегінен алынған мысал келтірілген; бұл мәтінде Хоярчабал Ньюфаундлендтегі бірнеше жерлер арасындағы қашықтықты көрсетеді: Gisent [[Cape St. Mary's With Cape S. Marie & Plaisence lying north northeast & south southeast, go 9 leagues. Сонымен қатар, сіз білуіңіз керек, егер сіз С. Мари мүйісінен солтүстік-батыс бағытында жүрсеңіз, Амигаиз деп аталатын сопақ мүйіске жетесіз, одан Плесенске дейін 4 лига, ал С. Мари мүйісінен 5 лига. Осы Амигаиз мүйісінен өткен соң сіз Плесенске жетесіз. 1677 жылы Пьер Детшевери "Теңізшінің нұсқаулығын" (Navigational Pilot) Лабурдин баск тіліне аударып, толықтырды. Баск тіліне аударманың еркін екенін көрсететін сәйкес келетін үзінді: Halaber Iaquinbeharduçu Ioatençarenean arrutahortan causitucoduçula puntabat ceñary baitaritça punta Mehea eta handican placençarat dire, 5. lecoa handy eta punta mehitican bururat, 4. l. noizere iragaten baituçu punta mehea handic lehenbicico baian içanenda placença istriborreco aldearequin. "Ең болмаса, сіз сол бағытқа барғанда, Мехеа мүйісі деп аталатын мүйіс көресіз және одан Плаценсаға дейін 5 лига, ал Мехеа мүйісінен мүйіске дейін 4 лига, себебі сіз Мехеа мүйісінен өтесіз, жақын арада Плаценса шығанағы оң жақта болады".
Gisent [[Cape St. Mary's
With Cape S. Marie & Plaisence lying north northeast & south southeast, go 9 leagues. Further, you should know that when you will go from Cape S. Marie, along this route of north northwest, you will find a long point which is named Amigaiz, from which to Plaisence go 4 leagues, & from Cape S. Marie 5 leagues, after which you will have passed the aforementioned Amigaiz, you will find Plaisence. In 1677, Pierre Detcheverry translated and expanded the Navigational Pilot into Labourdin Basque. The following is the corresponding passage, demonstrating the looseness of the translation into Basque:
Halaber Iaquinbeharduçu Ioatençarenean arrutahortan causitucoduçula puntabat ceñary baitaritça punta Mehea eta handican placençarat dire, 5. lecoa handy eta punta mehitican bururat, 4. l. noizere iragaten baituçu punta mehea handic lehenbicico baian içanenda placença istriborreco aldearequin. "Anyway, you have to know when you go that route that you will [see?] a point which is called point Mehea and from there to Placença, 5 leagues from there and from point Mehea to the cape, 4 leagues because you pass point Mehea soon Placença will be in the bay at the starboard side".