Кіріспе
Гүлдемейтін, жалаңаш тұқымды тамырлы өсімдіктер клады. Автоматты таксобокс
| аты =
| қазбалық диапазоны =
| суреті = Gymnospermae.jpg
| суреттің сипаттамасы = Әртүрлі гимноспермдер. | таксоны = Гимноспермдер
| авторитеті =
| бөлімшелік рангтары = Қазіргі заманғы гимноспермдердің тіршілік циклы ұрпақтардың кезектесуін қамтиды. Оларда басым диплоидты спорофит фазасы және спорофиттік фазаға тәуелді азайтылған гаплоидты гаметофит фазасы бар. "Гимносперм" термині палеоботаникада көбінесе ангиосперм емес тұқымдық өсімдіктердің барлығына (парафилетикалық топқа) сілтеме жасау үшін қолданылады. Осы жағдайда, қазіргі заманғы гимноспермдердің монофилетикалық тобын нақтылау үшін кейде "Акрогимносперма" термині қолданылады. Гимноспермдер мен ангиоспермдер бірге сперматофиттер немесе тұқымдық өсімдіктерді құрайды. Сперматофиттер бес бөлімге бөлінеді: ангиоспермдер және гимноспермдердің төрт бөлімі: Цикадофита, Гинкгофита, Гнетофита және Пинофита (Конфирофита деп те аталады). Жаңа жіктемелер гнетофиттерді қылқан жапырақтылардың ішіне жатқызады. Сансыз жойылған тұқымдық өсімдіктер тобы мойындалған, оның ішінде птеридоспермдер/тұқымдық папоротниктер және басқа да Беннеттальдер сияқты топтар бар. Қазіргі гимноспермдердің ең ірі тобы – қылқан жапырақтылар (қайын, кипарис және оларға жақын түрлер), одан кейін цикадалар, гнетофиттер (Gnetum, Ephedra және Welwitschia) және Гинкго билоба (бір ғана тірі түрі) келеді. Гимноспермдердің шамамен 65% екі үйлі, бірақ қылқан жапырақтылардың көбісі бір үйлі. Кейбір туыстарда тамырлармен микориза (саңырауқұлақтармен байланыс) бар (Pinus), ал басқаларында (Cycas) азотты бекітетін цианобактериялармен байланысты шағын мамандандырылған тамырлар – кораллоид тамырлары кездеседі.
Automatic taxobox
| name =
| fossil range =
| image = Gymnospermae. jpg
| image caption = Various gymnosperms. | taxon = Gymnosperms
| authority =
| subdivision ranks = Living orders Gymnosperm lifecycles involve alternation of generations. They have a dominant diploid sporophyte phase and a reduced haploid gametophyte phase which is dependent on the sporophytic phase. The term "gymnosperm" is often used in paleobotany to refer to (the paraphyletic group of) all non angiosperm seed plants. In that case, to specify the modern monophyletic group of gymnosperms, the term Acrogymnospermae is sometimes used. The gymnosperms and angiosperms together constitute the spermatophytes or seed plants. The spermatophytes are subdivided into five divisions, the angiosperms and four divisions of gymnosperms: the Cycadophyta, Ginkgophyta, Gnetophyta, and Pinophyta (also known as Coniferophyta). Newer classification place the gnetophytes among the conifers. Numerous extinct seed plant groups are recognised including those considered pteridosperms/seed ferns, as well other groups like the Bennettitales. By far the largest group of living gymnosperms are the conifers (pines, cypresses, and relatives), followed by cycads, gnetophytes (Gnetum, Ephedra and Welwitschia), and Ginkgo biloba (a single living species). About 65% of gymnosperms are dioecious, but conifers are almost all monoecious. Some genera have mycorrhiza, fungal associations with roots (Pinus), while in some others (Cycas) small specialised roots called coralloid roots are associated with nitrogen fixing cyanobacteria.
Өмірлік цикл
Гимноспермдер, барлық тамырлы өсімдіктер сияқты, спорофит басым өмірлік циклге ие, яғни олар өмірлік циклінің көп бөлігін диплоидты жасушалармен өткізеді, ал гаметофит (гамета жасайтын фаза) салыстырмалы түрде қысқа өмір сүреді. Барлық тұқымдық өсімдіктер сияқты, олар гетероспоралы, екі түрлі спораға ие: микроспоралар (еркек) және мегаспоралар (әйел), олар әдетте тозаң шоқшаларында немесе овуляциялық шоқшаларда түзіледі. Цикада тұқымдасының Cycas өкілдеріндегі әйелдерде бұл шоқшалардың орнына мегаспорофилл деп аталатын бос құрылымдар қалыптасады – бұл ерекшелік. Барлық гетероспоралы өсімдіктердегідей, гаметофиттер спора қабырғасының ішінде дамиды. Микроспоралардан тозаң түйіршіктері (микрогаметофиттер) жетіледі және соңында сперматозоидтарды түзеді, олар аналық жасушаға тікелей жүзеді. Ал қылқан жапырақтылар мен гнетофиттерде сперматозоидтарда қамшысы болмайды және олар тозаң түтігі арқылы аналық жасушаға жеткізіледі. Сингамиядан (сперматозоид пен аналық жасушаның бірігуінен) кейін зигота эмбрионға (жас спорофит) айналады. Әдетте, әр гимносперм тұқымында бірнеше эмбрион қалыптасады. Жетілген тұқым эмбрионнан, аналық гаметофиттің қалдықтарынан (тамақ ретінде қызмет етеді) және тұқым қабығынан тұрады. Гимноспермдер көбінесе жыныстық көбею арқылы көбейеді және партеногенезді тек сирек кезде көрсетеді. Гимноспермдердегі жыныстық көбею геномдық тұрақтылықты ұзақ мерзімге сақтау үшін қажет болып көрінеді.
Генетика
Кез келген жалаңаш тұқымды өсімдіктің алғаш рет тізбектелген геномы 2013 жылы Picea abies геномы болды.
Қолданылуы
Гимноспермдердің маңызды экономикалық қолданыстары бар. Қарағай, шырша, майлы шырша және кедр – ағаш өнімдерін, қағаз және шайыр өндірісінде қолданылатын қылқан жапырақтылардың мысалдары. Гимноспермдердің тағы да кең таралған қолданыстары – сабын, лак, тырнақ бояуы, тағамдық өнімдер, шайыр және хош иіссулар.