Кіріспе

Гүлдемейтін, жалаңаш тұқымды тамырлы өсімдіктер клады. Автоматты таксобокс
| аты =
| қазбалық диапазоны =
| суреті = Gymnospermae.jpg
| суреттің сипаттамасы = Әртүрлі гимноспермдер. | таксоны = Гимноспермдер
| авторитеті =
| бөлімшелік рангтары = Қазіргі заманғы гимноспермдердің тіршілік циклы ұрпақтардың кезектесуін қамтиды. Оларда басым диплоидты спорофит фазасы және спорофиттік фазаға тәуелді азайтылған гаплоидты гаметофит фазасы бар. "Гимносперм" термині палеоботаникада көбінесе ангиосперм емес тұқымдық өсімдіктердің барлығына (парафилетикалық топқа) сілтеме жасау үшін қолданылады. Осы жағдайда, қазіргі заманғы гимноспермдердің монофилетикалық тобын нақтылау үшін кейде "Акрогимносперма" термині қолданылады. Гимноспермдер мен ангиоспермдер бірге сперматофиттер немесе тұқымдық өсімдіктерді құрайды. Сперматофиттер бес бөлімге бөлінеді: ангиоспермдер және гимноспермдердің төрт бөлімі: Цикадофита, Гинкгофита, Гнетофита және Пинофита (Конфирофита деп те аталады). Жаңа жіктемелер гнетофиттерді қылқан жапырақтылардың ішіне жатқызады. Сансыз жойылған тұқымдық өсімдіктер тобы мойындалған, оның ішінде птеридоспермдер/тұқымдық папоротниктер және басқа да Беннеттальдер сияқты топтар бар. Қазіргі гимноспермдердің ең ірі тобы – қылқан жапырақтылар (қайын, кипарис және оларға жақын түрлер), одан кейін цикадалар, гнетофиттер (Gnetum, Ephedra және Welwitschia) және Гинкго билоба (бір ғана тірі түрі) келеді. Гимноспермдердің шамамен 65% екі үйлі, бірақ қылқан жапырақтылардың көбісі бір үйлі. Кейбір туыстарда тамырлармен микориза (саңырауқұлақтармен байланыс) бар (Pinus), ал басқаларында (Cycas) азотты бекітетін цианобактериялармен байланысты шағын мамандандырылған тамырлар – кораллоид тамырлары кездеседі.

Өмірлік цикл

Гимноспермдер, барлық тамырлы өсімдіктер сияқты, спорофит басым өмірлік циклге ие, яғни олар өмірлік циклінің көп бөлігін диплоидты жасушалармен өткізеді, ал гаметофит (гамета жасайтын фаза) салыстырмалы түрде қысқа өмір сүреді. Барлық тұқымдық өсімдіктер сияқты, олар гетероспоралы, екі түрлі спораға ие: микроспоралар (еркек) және мегаспоралар (әйел), олар әдетте тозаң шоқшаларында немесе овуляциялық шоқшаларда түзіледі. Цикада тұқымдасының Cycas өкілдеріндегі әйелдерде бұл шоқшалардың орнына мегаспорофилл деп аталатын бос құрылымдар қалыптасады – бұл ерекшелік. Барлық гетероспоралы өсімдіктердегідей, гаметофиттер спора қабырғасының ішінде дамиды. Микроспоралардан тозаң түйіршіктері (микрогаметофиттер) жетіледі және соңында сперматозоидтарды түзеді, олар аналық жасушаға тікелей жүзеді. Ал қылқан жапырақтылар мен гнетофиттерде сперматозоидтарда қамшысы болмайды және олар тозаң түтігі арқылы аналық жасушаға жеткізіледі. Сингамиядан (сперматозоид пен аналық жасушаның бірігуінен) кейін зигота эмбрионға (жас спорофит) айналады. Әдетте, әр гимносперм тұқымында бірнеше эмбрион қалыптасады. Жетілген тұқым эмбрионнан, аналық гаметофиттің қалдықтарынан (тамақ ретінде қызмет етеді) және тұқым қабығынан тұрады. Гимноспермдер көбінесе жыныстық көбею арқылы көбейеді және партеногенезді тек сирек кезде көрсетеді. Гимноспермдердегі жыныстық көбею геномдық тұрақтылықты ұзақ мерзімге сақтау үшін қажет болып көрінеді.

Генетика

Кез келген жалаңаш тұқымды өсімдіктің алғаш рет тізбектелген геномы 2013 жылы Picea abies геномы болды.

Қолданылуы

Гимноспермдердің маңызды экономикалық қолданыстары бар. Қарағай, шырша, майлы шырша және кедр – ағаш өнімдерін, қағаз және шайыр өндірісінде қолданылатын қылқан жапырақтылардың мысалдары. Гимноспермдердің тағы да кең таралған қолданыстары – сабын, лак, тырнақ бояуы, тағамдық өнімдер, шайыр және хош иіссулар.