Қайта өркендеген ежелгі мәдениеттерді зерттеу

Кіріспе

Классикалық антикалық зерттеулердегі қайта жандану

Ренессанс гуманизмі – классикалық антикалық зерттеулерден туындаған, адамзаттың табиғаты мен маңыздылығына бағытталған дүниетанымы. Бұл қозғалыс алдымен Италияда пайда болып, 14, 15 және 16 ғасырларда Батыс Еуропаның басқа да аймақтарына тарады. Осы кезеңде «гуманист» термині студия гуманитатис деп аталатын гуманитарлық ғылымдарды оқытқан және оқыған мұғалімдер мен студенттерге қатысты. Студия гуманитатис латын және ежегі грек әдебиеттерін, грамматиканы, риториканы, тарихты, поэзияны және моральдық философияны қамтыды. Тек 19 ғасырда ғана бұл ілім гуманизм деп атала бастады, ал кейіннен оны кейінгі гуманистік дамулардан ажырату үшін «Ренессанс гуманизмі» деген ретроним қолданылатын болды. Ренессанс дәуіріндегі гуманистердің көпшілігі христиан болғандықтан, олардың мақсаты – христиан дінін «тазарту және жаңару», оны жою емес еді. Олардың көзқарасы – ортағасырлық христиан теологиясының күрделілігін айналып өтіп, «көздерге оралу» (ad fontes) арқылы Евангелиелер мен Жаңа Өсиеттің қарапайымдылығына қайта оралу болды. Классикалық шығармалардың ықпалы мен шабытымен Ренессанс гуманистері жаңа риторика мен жаңа білімді дамытты. Кейбір ғалымдар гуманизмнің барлық азаматтарға өмірлік бағыт-бағдар беретін жаңа моральдық және азаматтық көзқарастар мен құндылықтарды ұсынғанын айтады. Ренессанс гуманизмі – кейінгі виг тарихшыларының ортағасырлық схоластикамен байланысты «тар шеңберлі педантизм» деп сипаттаған нәрсеге жауап ретінде пайда болды. Ренессанс гуманистері кітаптар мен білімге қол жеткізе алатын, сөзді әдемі және анық жеткізе білетін, соның арқасында қоғамдық өмірге қатысып, басқаларды ізгілік пен сақтандыруға шақыра алатын азаматтарды тәрбиелеуді көздеді. Гуманизм, кітаптар мен білімге қол жеткізе алатын шағын элитамен бастамаға алынғанмен, қоғамның барлық деңгейіне әсер етуді мақсат тұтқан мәдени қозғалыс болды. Бұл грек-римдік өркениеттің мәдени мұрасын, әдеби ескерткіштерін және моральдық философиясын қайта жаңғыртуға бағытталған бағдарлама еді. Болонья, Феррара, Флоренция, Генуя, Ливорно, Мантуя, Падуа, Пиза, Неаполь, Рим, Сиена, Венеция, Виченца және Урбино қалалары Ренессанс гуманизмінің маңызды орталықтары болды.

Renaissance humanism was a worldview centered on the nature and importance of humanity, that emerged from the study of Classical antiquity. This first began in Italy and then spread across Western Europe in the 14th, 15th, and 16th centuries. During the period, the term humanist referred to teachers and students of the humanities, known as the studia humanitatis, which included the study of Latin and Ancient Greek literatures, grammar, rhetoric, history, poetry, and moral philosophy. It was not until the 19th century that this began to be called humanism instead of the original humanities, and later by the retronym Renaissance humanism to distinguish it from later humanist developments. During the Renaissance period most humanists were Christians, so their concern was to "purify and renew Christianity", not to do away with it. Their vision was to return ad fontes ("to the sources") to the simplicity of the Gospels and of the New Testament, bypassing the complexities of medieval Christian theology. Under the influence and inspiration of the classics, Renaissance humanists developed a new rhetoric and new learning. Some scholars also argue that humanism articulated new moral and civic perspectives, and values offering guidance in life to all citizens. Renaissance humanism was a response to what came to be depicted by later whig historians as the "narrow pedantry" associated with medieval scholasticism. Renaissance humanists sought to create a citizenry able to speak and write with eloquence and clarity, and thus capable of engaging in the civic life of their communities and persuading others to virtuous and prudent actions. Humanism, while set up by a small elite who had access to books and education, was intended as a cultural movement to influence all of society. It was a program to revive the cultural heritage, literary legacy, and moral philosophy of the Greco Roman civilization. There were important centres of Renaissance humanism in Bologna, Ferrara, Florence, Genoa, Livorno, Mantua, Padua, Pisa, Naples, Rome, Siena, Venice, Vicenza, and Urbino.

Анықтама

Кең мағынада, он төртінші және он бесінші ғасырлардағы итальяндық қайта өрлеу гуманистерінің жобасы – studia humanitatis: гуманитарлық ғылымдарды зерттеу, «тіл дағдыларына бағытталған оқу бағдарламасы». Бұл жоба ежелгі Грекия мен Рим мәдениетін әдебиет пен философия арқылы қайта жаңғыртуға және осы классикалық қайта жаңғыруды билеуші топтарға сол ежелгілердің моральдық көзқарастарын сіңіруге ұмтылды – Джеймс Хэнкінс бұл жобаны «әдептілік саясатының» бірі деп атады. Бірақ бұл studia humanitatis нақты қандай болғаны көп пікіртал тудырады. Бұл қозғалыстың бір ғалымының айтуынша, ертедегі итальян гуманизмі, көп жағынан орта ғасырлардың грамматикалық және риторикалық дәстүрлерін жалғастырды, ескі Тривиумға жаңа және амбициялы атау (Studia humanitatis) берді, сонымен қатар оның нақты ауқымын, мазмұнын және мектептер мен университеттердің оқу бағдарламасындағы, сондай-ақ оның ауқымды әдеби өндірісіндегі маңыздылығын арттырды. Studia humanitatis логиканы алып тастады, бірақ дәстүрлі грамматика мен риторикаға тарих, грек тілі және моральдық философияны ғана қоспай, сонымен қатар поэзияны да қосты, бұл бір кезде грамматика мен риториканың жалғасы болған, бірақ енді бүкіл топтың ең маңызды мүшесіне айналды. Дегенмен, Бенджамин Г. Кол өзінің «Ренессанстың алғашқы кезеңіндегі studia humanitatis тұжырымдамасының өзгеруі» атты мақаласында терминнің осы кезеңде алған әртүрлі мағыналарын қарастырады. Он төртінші ғасырдың ортасында, бұл термин алғаш рет итальяндық әдебиетшілер арасында қолданылған кезде, ол өте нақты мәтінге сілтеме ретінде қолданылды: Цицеронның Pro Archia poeta (б.з.д. 62 ж.) шығармасындағы мәдени және моральдық көзқарастарды мадақтау ретінде. Тосканалық гуманист Колуччо Салютати бұл терминді 1370 жылдары кеңінен танымал етті, осы сөз тіркесін мәдениет пен білімді моральдық өмірге жетекшілік ететін нәрсе ретінде, риторика мен сөйлеу өнеріне назар аудара отырып қолданды. Жылдар өте келе, ол оны замандастарының әдеби мақтауында қолдана бастады, бірақ кейін studia humanitatis-ті ежелгі мәтіндерді өңдеу және қалпына келтіру, тіпті киелі жазбалар мен басқа да рухани әдебиеттерді түсіну құралы ретінде қарастырды. Бірақ кватроченто (15 ғасыр) басында ғана studia humanitatis белгілі бір академиялық пәндермен байланысты бола бастады, ол кезде Пьер Паоло Вергерио өзінің «De ingenuis moribus» еңбегінде риториканың, тарихтың және моральдық философияның моральдық жақсарту құралы ретіндегі маңыздылығын атап өтті. Ғасырдың ортасына қарай бұл термин ресми түрде қабылданды, өйткені ол Болонья мен Падуада осы пәндерді, сондай-ақ латын поэзиясын оқытатын университет курстарына қатысты қолданыла бастады, содан кейін солтүстікке қарай бүкіл Италияға тарады. Бірақ грамматика, риторика, тарих, поэзия және моральдық философияны бірге қамтитын алғашқы мысал тек Томасо Парентучелли Козимо де Медичиге кітапханалық жинағына қатысты ұсыныстармен жазған кезде болды: «de studiis autem humanitatis quantum ad grammaticam, rhetoricam, historicam et poeticam spectat ac moralem» («гуманитарлық ғылымдарды зерттеу, олар грамматика, риторика, тарих және поэзия, сондай-ақ этикадан тұрады»). Осылайша, studia humanitatis термині ғасырлар бойы әртүрлі мағынаға ие болды, әртүрлі итальяндық қала-мемлекеттердегі гуманистер бір анықтаманы қабылдап, бүкіл елге тараған кезде әртүрлі қолданды. Дегенмен, ол әрқашан адамның моральдық тұрғыдан жетілуіне әкелетін оқытудың формалды немесе формалды емес түріне қатысты. XIV ғасырда алғашқы гуманистердің кейбірі ежелгі қолжазбаларды жинақтаған, соның ішінде Петрарка, Джованни Боккаччо, Колуччо Салютати және Поджио Браччолини. Төртіншісінің ішінде Петрарка «гуманизмнің әкесі» деп аталды, өйткені ол христиандықты сақтау үшін ең алдымен пұтқа табынушылық өркениеттерді зерттеуді және классикалық ізгіліктерді үйретуді көтермелеген адам болды. Көптегені католик шіркеуінде жұмыс істеді және Петрарка сияқты қасиетті бұйрықтарда болды, ал басқалары итальяндық қалалардың заңгерлері мен канцлерлері болды, сондықтан кітап көшіру шеберханаларына қол жеткізді, мысалы Петрарканың шәкірті Салютати, Флоренция канцлері. Италияда гуманистік білім беру бағдарламасы тез арада қабылданды және 15 ғасырдың ортасына қарай жоғары санаттағы көптеген адамдар гуманистік білім алды, мүмкін дәстүрлі мектептерден басқа. Католик шіркеуінің кейбір жоғары лауазымды адамдары маңызды кітапханалар жинауға мүмкіндіктері бар гуманистер болды. Мұндай адам – грек православиесінен католик шіркеуіне аусқан кардинал Василиос Бессарион, ол папалыққа үміткер болды және өз заманының ең білімді ғалымдарының бірі саналды. XV және XVI ғасырлардағы бірнеше гуманист Папалар болды, соның ішінде Энеас Сильвиус Пикколомини (Папа Пий II), ол өнімді автор болды және «Балалардың тәрбиесі» туралы трактат жазды. Бұл пәндер гуманитарлық ғылымдар деп белгіленді, ал олар шабыттандырған қозғалыс гуманизм деп аталды. Константинопольді крестшілердің шабуылынан кейінгі кезеңде және 1453 жылы Византия империясының құлауынан кейін Византиялық грек ғалымдары мен эмигранттардың толқыны Петрарка сияқты ғалымдардың монастырлық кітапханаларда табылған латын мәтіндеріне грек әдебиеті мен ғылымын қайта жаңғырту үшін үлкен үлес қосты, өйткені олар ежелгі грек еңбектерімен жақсы таныс болды. Олардың арасында Гемист Плето, Трапезундтық Георгий, Феодор Газа және Иоанн Аргиропулос болды. 1500 жылдан кейін үлкен көлемде басылымның пайда болуымен итальян гуманизмі Францияға, Германияға, Төмен елдерге, Польша-Литваға, Венгрияға және Англияға тарады, сондай-ақ Реформациямен байланысты болды. Францияда көрнекті гуманист Гийом Буде (1467–1540) итальян гуманизмінің филологиялық әдістерін ежелгі монеталарды зерттеуге және құқық тарихына қолданды, Юстиниан кодексіне егжей-тежейлі түсіндірме жазды. Буде (италиялық гуманистер сияқты республикалық емес) корольдік абсолютист болды және қоғамдық өмірде белсенді қатысты, Франсуа I-дің дипломаты қызметін атқарды және Collège des Lecteurs Royaux (кейін Collège de France) құруға көмектесті. Сонымен қатар, Франсуа I-нің қарындасы Маргерит де Наварра ақын, романист және діни мистик болды, ол өзінің төңірегіне Клемент Маро, Пьер де Ронсар және Франсуа Рабле сияқты халық тілінде жазатын ақындар мен жазушылардың үйірмесін жинады және оларды қорғады.

Very broadly, the project of the Italian Renaissance humanists of the fourteenth and fifteenth centuries was the studia humanitatis: the study of the humanities, "a curriculum focusing on language skills." This project sought to recover the culture of ancient Greece and Rome through its literature and philosophy and to use this classical revival to imbue the ruling classes with the moral attitudes of said ancients—a project James Hankins calls one of "virtue politics". But what this studia humanitatis actually constituted is a subject of much debate. According to one scholar of the movement,
Early Italian humanism, which in many respects continued the grammatical and rhetorical traditions of the Middle Ages, not merely provided the old Trivium with a new and more ambitious name (Studia humanitatis), but also increased its actual scope, content and significance in the curriculum of the schools and universities and in its own extensive literary production. The studia humanitatis excluded logic, but they added to the traditional grammar and rhetoric not only history, Greek, and moral philosophy, but also made poetry, once a sequel of grammar and rhetoric, the most important member of the whole group. However, in investigating this definition in his article "The changing concept of the studia humanitatis in the early Renaissance," Benjamin G. Kohl provides an account of the various meanings the term took on over the course of the period. Around the middle of the fourteenth century, when the term first came into use among Italian literati, it was used in reference to a very specific text: as praise of the cultural and moral attitudes expressed in Cicero's Pro Archia poeta (62 BCE). Tuscan humanist Coluccio Salutati popularized the term in the 1370s, using the phrase to refer to culture and learning as a guide to moral life, with a focus on rhetoric and oration. Over the years, he came to use it specifically in literary praise of his contemporaries, but later viewed the studia humanitatis as a means of editing and restoring ancient texts and even understanding scripture and other divine literature. But it was not until the beginning of the quattrocento (15th century) that the studia humanitatis began to be associated with particular academic disciplines, when Pier Paolo Vergerio, in his De ingenuis moribus, stressed the importance of rhetoric, history, and moral philosophy as a means of moral improvement. By the middle of the century, the term was adopted more formally, as it started to be used in Bologna and Padua in reference to university courses that taught these disciplines as well as Latin poetry, before then spreading northward throughout Italy. But the first instance of it as encompassing grammar, rhetoric, history, poetry, and moral philosophy all together only came when Tommaso Parentucelli wrote to Cosimo de' Medici with recommendations regarding his library collection, saying, "de studiis autem humanitatis quantum ad grammaticam, rhetoricam, historicam et poeticam spectat ac moralem" ("concerning studies of the humanities, insofar as they [consist of] grammar, rhetoric, history and poetry, and also ethics"). And so, the term studia humanitatis took on a variety of meanings over the centuries, being used differently by humanists across the various Italian city states as one definition got adopted and spread across the country. Still, it has referred consistently to a mode of learning—formal or not—that results in one's moral edification. By the 14th century some of the first humanists were great collectors of antique manuscripts, including Petrarch, Giovanni Boccaccio, Coluccio Salutati, and Poggio Bracciolini. Of the four, Petrarch was dubbed the "Father of Humanism," as he was the one who first encouraged the study of pagan civilizations and the teaching of classical virtues as a means of preserving Christianity. Many worked for the Catholic Church and were in holy orders, like Petrarch, while others were lawyers and chancellors of Italian cities, and thus had access to book copying workshops, such as Petrarch's disciple Salutati, the Chancellor of Florence. In Italy, the humanist educational program won rapid acceptance and, by the mid 15th century, many of the upper classes had received humanist educations, possibly in addition to traditional scholastic ones. Some of the highest officials of the Catholic Church were humanists with the resources to amass important libraries. Such was Cardinal Basilios Bessarion, a convert to the Catholic Church from Greek Orthodoxy, who was considered for the papacy, and was one of the most learned scholars of his time. There were several 15th century and early 16th century humanist Popes one of whom, Aeneas Silvius Piccolomini (Pope Pius II), was a prolific author and wrote a treatise on The Education of Boys. These subjects came to be known as the humanities, and the movement which they inspired is shown as humanism. The migration waves of Byzantine Greek scholars and émigrés in the period following the Crusader sacking of Constantinople and the end of the Byzantine Empire in 1453 was a very welcome addition to the Latin texts scholars like Petrarch had found in monastic libraries for the revival of Greek literature and science via their greater familiarity with ancient Greek works. They included Gemistus Pletho, George of Trebizond, Theodorus Gaza, and John Argyropoulos. Italian humanism spread northward to France, Germany, the Low Countries, Poland Lithuania, Hungary and England with the adoption of large scale printing after 1500, and it became associated with the Reformation. In France, pre eminent humanist Guillaume Budé (1467–1540) applied the philological methods of Italian humanism to the study of antique coinage and to legal history, composing a detailed commentary on Justinian's Code. Budé was a royal absolutist (and not a republican like the early Italian umanisti) who was active in civic life, serving as a diplomat for François I and helping to found the Collège des Lecteurs Royaux (later the Collège de France). Meanwhile, Marguerite de Navarre, the sister of François I, was a poet, novelist, and religious mystic who gathered around her and protected a circle of vernacular poets and writers, including Clément Marot, Pierre de Ronsard, and François Rabelais.

Ренессанс дәуіріндегі пұтқа табынушылық пен христиандық

Көптеген гуманистер шіркеу қызметкерлері болды, ең танымалдары – папа Пий II, Сикст IV және Лео X, сондай-ақ жоғары шіркеу лауазымдарындағы тұлғалар гуманистерді жиі қолдады. Гуманистік күш-жігердің көп бөлігі Киелі кітап пен ерте христиандық мәтіндерді түсінуді және аударуды жақсартуға бағытталды, бұл Реформацияға дейін де, одан кейін де орын алды. Реформацияға Эразм, Жак Лефèvre д'Étaples, Уильям Гроцин және швед католик архиепископы Олаус Магнус сияқты итальяндық емес, Солтүстік Еуропалық тұлғалардың еңбектері зор ықпал етті.

Эпикурейлік

Чарльз Тринкаус Валланың «эпикурейшілігін» Валланың шын ниеті емес, тек стоицизмді жоққа шығару үшін жасалған амал ретінде қарастырады. Ол эпикурейшілдікпен бірге христиан дінінен де кемсіз деп санайды. Валланың Эпикурейшілікті қорғауын немесе бейімдеуін кейіннен «гуманистердің ханзадасы» аталған Эразм «Эпикурейшіл» еңбегінде жалғастырды:

Егер жақсы өмір сүретін адамдар эпикурейшілер болса, онда тура эпикурейшілер әділ және құдайға ұнамды адамдар ғана. Егер бізді аттар мазаласа, христиан философиясының құрметті негізін қалаушы және басшысы Мәсіхтен артық ешкімге «эпикурейші» деген атқа лайық емес, себебі грек тілінде «эпикурос» сөзі «көмекші» деген мағынаны білдіреді. Табиғат заңы күнәлардың салдарынан жойылып бара жатқанда, Мұса заңы оларды емдеудің орнына жарысқа итермелегенде, Шайтан әлемді күшпен билегенде, ол ғана құрып бара жатқан адамзатқа уақтылы көмек қолын созды. Сондықтан, Мәсіхтің қайғылы және күңкіл мінезді болғаны туралы, бізді өмірдің қасіретті жолына шақыратыны туралы ақымақтықпен айтқандар мүлдем жаңылысып отыр. Керісінше, ол ғана ең қуанышты және шынайы ләззатқа толы өмірді көрсетеді. Бұл үзінді гуманистердің Эпикур философиясы сияқты ежегі классикалық еңбектерді христиандықты түсіндірулерімен үйлесімді деп қарағанын көрсетеді.

Неоплатонизм

Ренессанс дәуіріндегі Марсилио Фичино сияқты неоплатонистер (Платонның латын тіліне аудармалары 19 ғасырға дейін қолданылып келді) ертедегі шіркеу әкелері Лактанций мен Әулие Августин ұсынғандай, платонизмді христиандықпен үйлестіруге тырысты. Осы рухта Пико делла Мирандола христиан діндері мен философияларының синкретизмін құруға ұмтылды, бірақ оның еңбегі шіркеу билігінің қолдауын алмады, олар оның сиқырға қатысты пікірлеріне қарсы болды.

Көпшілік пікір

Тарихшы Стивен Крейс кең таралған көзқарасты білдіреді (бұл көзқарасты 19 ғасырдағы швейцариялық тарихшы Якоб Буркхардт білдірген), ол былай деп жазады: Төртінші ғасырдан он жетінші ғасырға дейінгі кезең жеке тұлғаның жалпы азаттығына жағдай жасады. Солтүстік Италия қалалары Шығыс мәдениеттерімен қарым-қатынасқа түсіп, талғам мен киім-кешек мәселелерінде өзін-өзі еркін білдіруге бірте-бірте мүмкіндік берді. Дантенің еңбектері, әсіресе Петрарка мен Макиавелли сияқты гуманистердің тұжырымдары, интеллектуалдық бостандық пен жеке өркендеуді қастерлеуді атап көрсетті. Монтеньдің эсселерінде жеке өмірге қатысты көзқарас әдебиет пен философия тарихындағы ең убедителді және көркемді тұжырымдама ретінде көрінді. Ренессанс гуманизмінің екі маңызды бағыты – Ренессанс неоплатонизмі мен герметицизм болды. Олар Николай Кузский, Джордано Бруно, Корнелий Агриппа, Кампанелла және Джованни Пико делла Мирандола сияқты ғалымдардың еңбектері арқылы кейде жаңа дін құруға дейін жетті. Осы екеуінің ішінде герметицизм Батыс ойлауына зор әсер етті, ал екіншісі көбінесе ақыл-ой ағыны ретінде тарап, Теософия және Жаңа Эра (New Age) сияқты Батыс эзотерикалық қозғалыстарына жол ашты. Франсис Йейтстің "Йейтс тезисі" бойынша, эзотерикалық Ренессанс ойлауының маңыздылығын жоғалтар алдында, ғылыми әдістеме дамуына пайдалы бірнеше тұжырымдар енгізілді, бірақ бұл мәселе әлі де пікір таласына түсіп жатыр.

XVI ғасыр және одан кейінгі дәуірлер

Гуманистер өз білімдерін шіркеу қызметіне XVI ғасырдың ортасына дейін және одан әрі пайдаланса да, Реформациядан кейінгі қатаң діни атмосфера католик теологиясына қарсы күреске, ал протестанттық бағыттарда да осыған ұқсас күш-жігерге ұмтылған Контрреформацияға алып келді. Дегенмен, көптеген гуманистер Реформация қозғалысына қосылып, оның басшылық қызметтерін иеленді, мысалы, Филипп Меланхтон, Ульрих Цвингли, Мартин Лютер, VIII Генрих, Жан Кальвин және Уильям Тиндаль. Трент кеңесімен (1545–1563) басталган Контрреформация кезінде ұстанымдар қатайып, схоластикалық философияға негізделген қатаң католиктік ортодоксия орнатылды. Кейбір гуманистер, тіпті Эразм сияқты орташа католиктер де, шіркеуді сынағандары үшін еретик деп жариялану қаупіне тап болды. 1514 жылы ол Базельге кетіп, бірнеше жыл Базель университетінде жұмыс істеді. Ренессанс дәуірінің тарихшысы сэр Джон Хейл Ренессанс гуманизмі мен қазіргі гуманизм терминінің арасындағы тым тікелей байланысқа қарсы ескертеді: «Ренессанс гуманизмін ешқандай 'гуманитаризм' немесе 'гуманизм' сезімінен таза ұстау керек, өйткені оның қазіргі түсінігіндегі өмірге ұтымды, діни емес көзқарасқа қатысы жоқ. 'Гуманизм' сөзі, егер ол христиандыққа қарсы тұрғандай көрінсе, жаңылыстырады – оның студенттері көбінесе оны жоққа шығару емес, ежегі құдайға шабыттанған даналықтың көздерін шыдамды зерттеу арқылы толықтыруды қалады».

Баронның тезисі

Ханс Барон (1900-1988) қазіргі кезде кең таралған «азаматтық гуманизм» терминін ойлап тапқан адам. Баронның «тезисі» 1920 жылдары алғаш айтылып, негізінен Леонардо Бруниді зерттеуге негізделген. Бұл тезис гуманизмнің орталық бағытының, әсіресе Флоренция мен Венецияда, республикашылдыққа бағытталғанын көрсетті. Оның ең маңызды еңбегі «Ерте итальяндық қайта өрлеудің дағдарысы: Классицизм мен тирания дәуіріндегі азаматтық гуманизм және республикалық бостандық» еңбегінде неміс тарихшысы азаматтық гуманизмнің 1402 жылы пайда болғанын, алғашқыда Флоренция мен Висконти арасындағы 1390 жылдардағы күрестен кейін пайда болғанын айтты. Ол Петрарканың гуманизмін риторикалық және үстірт жоба деп санады, ал бұл жаңа бағытты феодалдық және «басқа әлемдік» (яғни, діни) идеологиядан бас тартып, республикалық мемлекет пен оның бостандығын «азаматтық гуманистік» жобаның алдына қоюға бағытталған деп есептеді. «Дағдарыс» басылған кезде де қызу пікірталстарға түрткен «Барон тезисі» жылдар бойы одан да көп сынға ұшырады. Тіпті 1960 жылдары тарихшылар Филип Джонс пен Питер Херд Баронның «республикалық» гуманистерді мақтауына күмән келтірді, республикалар Барон сенгендей еркіндікке бағытталмағанын және монархиялармен салыстырғанда демократиялық емес екенін дәлелдеді. Джеймс Хэнкинс олигархиялармен және князьдермен жұмыс істейтін гуманистер арасындағы саяси құндылықтардың айырмашылығы айқын болмағанын, өйткені Баронның барлық азаматтық идеалдарын әртүрлі үкімет түрлеріне қызмет ететін гуманистер көрнекті түрде бейнелегенін айтады. Осылайша, ол «Петрарка құрған гуманистік қозғалыстың басты мақсаты – саяси реформалар бағдарламасы. Бірақ бұл Баронның республика деген мағынасындағы «республикалық» жоба емес; бұл белгілі бір режим түрімен байланысты идеологиялық өнім емес» деді. Сондай-ақ, ол философияға және жеке тұлғалардың философиялық еңбектеріне олардың әсерін гуманизмдеріне қосымша деп қарады, грамматиканы, риториканы, поэзияны, тарихты және этиканы гуманистердің басты мәселелері деп есептеді. Гарин болса философияның өзін үнемі дамып келе жатқан нәрсе деп қарастырды, философияның әрбір түрі өз кезеңінің ойшылдарының іс-әрекеттерінен ажырамас болып табылады. Осылайша, ол итальян гуманистерінің схоластикадан айырылуы мен жаңадан тапқан бостандығы осы кең философиялық түсінікке толық сәйкес келеді деп санайды. Осы әртүрлі көзқарастар туралы пікірталас кезінде гуманизмге қатысты кең ауқымды мәдени әңгіме болды: Жан-Поль Сартр мен Мартин Хайдеггердің айналасында. 1946 жылы Сартр «L'existentialisme est un humanisme» атты еңбегін жариялады, онда ол экзистенциализмнің «болу мәннен бұрын келеді» деген сенімге негізделгенін түсіндірді; адам «алдымен болады, өзін-өзі кездестіреді, әлемде пайда болады және кейін өзін анықтайды», өзін жасайды және өзіне мақсат қояды. Хайдеггер Сартрдың осы еңбегіне жауап ретінде былай деді: «Осы – гуманизм: ойлану және қамқорлық, адам баласы адам болып, адамгершіліксіз, «адамгершіліксіз» болмауы үшін, яғни өз мәнінен тыс». Ол сондай-ақ гуманизм ұғымының құлдырауы туралы айтты, ол метафизиканың үстемдігіне ие екенін және оны философия ретінде есептемейді. Ол хатта итальяндық қайта өрлеу гуманизмін ашық сынады. Бұл пікірталас Ренессанс зерттеулерінің шегінен тыс жерде болғанымен («гуманизм» терминінің эволюциясы туралы көбірек білу үшін Гуманизмді қараңыз), бұл фондық пікірталас Кристаллер мен Гариннің келіспеушілігіне де қатысты. Бір кезде Хайдеггердің бағынында оқыған Кристаллер (Ренессанс) гуманизмін философия ретінде де қабылдамады, ал Гариннің «Der italienische Humanismus» еңбегі Хайдеггердің Сартрға берген жауабымен бірге жарияланды – бұл Рубини «тарихи гуманизм мен философиялық неогуманизмдер арасындағы алдын ала қарсыласуды ұйымдастыру әрекеті» деп сипаттады. Гарин сонымен қатар Ренессанс гуманистерін «экзистенциалистердің кенеттен радикалды бостандығына саналы болған адамдарға тән қасірет» сияқты ойлап тапты, философияны Ренессанс гуманизмімен одан әрі байланыстырды. Хэнкинс Кристаллер мен Гариннің пікір-таласын өте жақсы қорытындылап, Кристаллердің кәсіби философтар туралы тұжырымдамасын өте формалды және әдістемеге бағытталған деп растайды. Ал Ренессанс гуманистерін ол кәсіби риториктер деп қарастырды, олар классикалық рухтағы paideia немесе institutio-ны пайдаланып, философия сияқты салаларды жетілдірді, бірақ философия практикасы олардың негізгі мақсаты емес. Гарин болса, өзінің «гуманист философтарын» қатаң мектепке жатпайтын, бірақ өмір мен білім туралы ортақ көзқарасқа ие, алдыңғы орта ғасырлық дәстүрлерден үзілген «органикалық зиялылар» деп қарастырды.

Hans Baron (1900–1988) was the inventor of the now ubiquitous term "civic humanism." First coined in the 1920s and based largely on his studies of Leonardo Bruni, Baron's "thesis" proposed the existence of a central strain of humanism, particularly in Florence and Venice, dedicated to republicanism. As argued in his chef d'œuvre, The Crisis of the Early Italian Renaissance: Civic Humanism and Republican Liberty in an Age of Classicism and Tyranny, the German historian thought that civic humanism originated in around 1402, after the great struggles between Florence and Visconti led Milan in the 1390s. He considered Petrarch's humanism to be a rhetorical, superficial project, and viewed this new strand to be one that abandoned the feudal and supposedly "otherworldly" (i. e., divine) ideology of the Middle Ages in favour of putting the republican state and its freedom at the forefront of the "civic humanist" project. Already controversial at the time of The Crisis' publication, the "Baron Thesis" has been met with even more criticism over the years. Even in the 1960s, historians Philip Jones and Peter Herde found Baron's praise of "republican" humanists naive, arguing that republics were far less liberty driven than Baron had believed, and were practically as undemocratic as monarchies. James Hankins adds that the disparity in political values between the humanists employed by oligarchies and those employed by princes was not particularly notable, as all of Baron's civic ideals were exemplified by humanists serving various types of government. In so arguing, he asserts that a "political reform program is central to the humanist movement founded by Petrarch. But it is not a 'republican' project in Baron's sense of republic; it is not an ideological product associated with a particular regime type." Similarly, he considered their influence on philosophy and particular figures' philosophical output to be incidental to their humanism, viewing grammar, rhetoric, poetry, history, and ethics to be the humanists' main concerns. Garin, on the other hand, viewed philosophy itself as being ever evolving, each form of philosophy being inextricable from the practices of the thinkers of its period. He thus considered the Italian humanists' break from Scholasticism and newfound freedom to be perfectly in line with this broader sense of philosophy. During the period in which they argued over these differing views, there was a broader cultural conversation happening regarding Humanism: one revolving around Jean Paul Sartre and Martin Heidegger. In 1946, Sartre published a work called "L'existentialisme est un humanisme," in which he outlined his conception of existentialism as revolving around the belief that "existence comes before essence"; that man "first of all exists, encounters himself, surges up in the world – and defines himself afterwards," making himself and giving himself purpose. Heidegger, in a response to this work of Sartre's, declared: "For this is humanism: meditating and caring, that human beings be human and not inhumane, "inhuman", that is, outside their essence." He also discussed a decline in the concept of humanism, pronouncing that it had been dominated by metaphysics and essentially discounting it as philosophy. He also explicitly criticized Italian Renaissance humanism in the letter. While this discourse was taking place outside the realm of Renaissance Studies (for more on the evolution of the term "humanism," see Humanism), this background debate was not irrelevant to Kristeller and Garin's ongoing disagreement. Kristeller—who had at one point studied under Heidegger—also discounted (Renaissance) humanism as philosophy, and Garin's Der italienische Humanismus was published alongside Heidegger's response to Sartre—a move that Rubini describes as an attempt "to stage a pre emptive confrontation between historical humanism and philosophical neo humanisms." Garin also conceived of the Renaissance humanists as occupying the same kind of "characteristic angst the existentialists attributed to men who had suddenly become conscious of their radical freedom," further weaving philosophy with Renaissance humanism. Hankins summarizes the Kristeller v. Garin debate quite well, attesting to Kristeller's conception of professional philosophers as being very formal and method focused. Renaissance humanists, on the other hand, he viewed to be professional rhetoricians who, using their classically inspired paideia or institutio, did improve fields such as philosophy, but without the practice of philosophy being their main goal or function. Garin, instead, wanted his "humanist philosophers to be organic intellectuals," not constituting a rigid school of thought, but having a shared outlook on life and education that broke with the medieval traditions that came before them.