Кіріспе
Шотландтық кәсіподақ белсендісі, шешен, саясаткер және журналист
Джеймс Рид (9 шілде 1932 – 10 тамыз 2010) – Глазго қаласының Гован ауданында дүниеге келген шотландтық кәсіподақ белсендісі, шешен, саясаткер және журналист. 1971 жылдың маусымы мен 1972 жылдың қазаны аралығында "Жоғарғы Клайд" кеме құрылысшыларының өкілі және лидерлерінің бірі ретіндегі қызметі оған халықаралық деңгейде танымалдылық әкелді. Кейін Глазго университетінің ректоры болып қызмет етті, сосын журналист және теледиктор болды. Бұрын Ұлыбритания Коммунистік партиясының мүшесі болған Рид, кейіннен Еңбек партиясына қосылды. 1990-жылдардың соңында Шотландия Социалистік партиясын қолдады, ал 2005 жылы Шотландия Ұлттық партиясына мүше болып кірді және Шотландияның тәуелсіздігі идеясын толық қолдады. Ұзаққа созылған аурудан кейін 2010 жылы қайтыс болды.
Кәсіподақ мансабы
Рид 1970-ші жылдардың басында, Эдвард Хиттің Консервативтік үкіметі Клайд өзеніндегі кеме жасаушы зауыттарды жабуды тоқтатуға тырысқанда, «Үстіңгі Клайд кеме жасаушылары» еңбек ұжымын басқарған кезде көзге түсті. Үкімет кеме жасау зауыттары мемлекеттік субсидиясыз жұмыс істеуі керек деп шешті, бұл кем дегенде алты мың жұмыс орнының жоғалуына әкеп соқтырады. «Нью-Йорк Таймс» газеті оның сөзін толығымен жариялап, оны «Президент Линкольннің Геттисбургтегі сөзінен бергі ең ұлы сөз» деп сипаттады. 1974 жылдың ақпан айындағы жалпы сайлауда Рид Орталық Данбартоншир округінде Коммунистік партиядан, Клайдбанк қаласы басым болған аймақта, отырған еңбекші депутат Хью Маккартниге қарсы кандидат болды. Рид дауыс берушілердің 14,6 пайызын алды, бұл Ұлыбританияда коммунистік партия өкілі үшін соңғы жылдардағы ең жақсы нәтиже болды. Науқан қызықты дауға ұласты, себебі бюллетеньде Рид тек «Инженер» деп көрсетілді, бұл оның коммунистік идеологиясын жасыруға бағытталған деп ойланды. Бір католик священнігі өз паствасына тек христиандық қағидаларға сәйкес келетін кандидаттарға дауыс беруге кеңес берді. Дауыс санау кезінде сөйлеген сөзінде Рид өзінің қарсыластарын олардың қабылданатын католиктік ұлтшылдығына байланысты «Фалангистер» деп атады. Ол 1974 жылдың қазан айында қайтадан сайлауға түсті, оның дауыс үлесі 8,7 пайызға дейін төмендеді.
Еңбек және журналистикаға арнап КПГБ-дан кетіп жатыр
Рид шамамен 1975 жылы Коммунистік партиядан шықты. Шотландияның Еңбек партиясы оны қабылдауды қарастырды, бірақ оның басшысы Джим Силларс: "Егер біз осы адамды партияға алсақ, ол мені эфирде көріну үшін бәсекелеседі" деді. Рид КП-дан кеткеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң Еңбек партиясына қосылды. 1979 жылы ол Дунди-Ист округінен Еңбек партиясының үміткері болды, бірақ Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) сол кездегі жетекшісі Гордон Уилсонға жеңіліп қалды. Дунди-Ист сайлау округінің Еңбек партиясы оны үміткер етіп таңдауы даулы болды, себебі ол партия мүшесі болғаны екі жылға жетпеді. Содан кейін Рид журналист және теледиктор болып жұмыс істеді. Ридтің көзқарастары оны бұрынғы Еңбек қозғалысының көптеген жақтастарының қатты сынауына алып келді, ал Мик МакГей оны "Брокен Рид" деп атады.
Еңбек партиясынан СНП-ға ауысу
Рид 1997 жылғы жалпы сайлауға дейін Лейбористік партияны қолдауын жалғастырды, бірақ ол «Жңа лейбористерден» көңілі тоймады және 1998 жылы жаңа Шотландия парламентіне өткен алғашқы сайлауда Шотландия социалистік партиясын (SSP) қолдауға шақырды. 2004 жылы SNP басшылығына үміткерлер арасында Рид партия мүшелерін Алекс Салмондты басшылыққа, ал Никола Стердженді басшының орынбасары етіп қолдауға шақырды және келесі жылы партияға қосылды. 2007 жылы Джон Керни басты рөлде ойнаған, Брайан МакГиханның Ридтің өмірінен алынған «Гованнан Геттисбургке дейін» атты пьесасы Джимми Ридтің 75 жылдығына арналған мерекелік шаралар аясында Шотландия бойынша гастрольдік сапар жасады.
Кейінгі өмір және өлім
Рид Бьют аралындағы Ротсейге зейнетке шықты. Ол 2010 жылдың 10 тамызында Инверклид корольдік ауруханасында қайтыс болды. Ротсейде өткен жеке қызметтен кейін оның табыты 19 тамызда Глазгоға жеткізіліп, Гован ескі шіркеуінде секулярлы жерлеу рәсімі өтті. Қортын Ұлыбритания кеме құрылысы компаниясы "BAE Systems Surface Ships" зауытының жанынан өтті, бұл UCS компаниясының банкроттығынан кейін сақталған кеме жасаушылықтардың бірі болатын. Зауыттың сыртында жүздеген жұмысшылар құрмет көрсету үшін жиналды. Қоштасу рәсіміне Эд Боллз, Эд Милибанд, Гордон Браун, Алекс Салмонд, сэр Алекс Фергюсон және Билли Коннолли сияқты көрнекті тұлғалар қатысты. Ридтің артында әйелі Джоан, үш қызы және үш немересі қалды, олардың бірі – Джоани Рид, Лондонның Льюишем ауданындағы Еңбек партиясының кеңесшісі. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Джоани Рид сонымен қатар келесі Ұлыбритания парламент сайлауында Шығыс Килбрид және Стратхавен округінен Шотландия Еңбек партиясының үміткері болып табылады. Оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін Шотландияның солшыл шолуының редакциялық алқасы "Джимми Рид қоры" – солшыл саясатты зерттейтін және қолдайтын ұйымды құрды.